04 November 2012

Téann focal le gaoth ach téann buille le cnámh

Tá a lán cainte arís eile ar tromaíocht; i measc cúiseanna eile tá cás tragóideach mar ar chuir cailín i nDún na nGall lámh ina bás féin, is cosúil - agus fianaise láidir go raibh baint ag tromaíocht ar líne leis an mbás céanna. 
Ní rud nua tromaíocht; ní rud nua gur féidir le déagóirí agus leanaí a bheith thar a bheith gránna le héinne atá ar an imeall, atá rud beag difriúil. D'fhulaing mé féin tromaíocht agus batráil ar scoil - ach buíochas le Dia bhí sé réasúnta bog ormsa agus tá's agam go raibh duine in aon rang liom a d'fhulaing níos measa.
Tá rud nua i gceist leis an tromaíocht ar líne áfach. Níl aon áit sábháilte ann níos mó, mura bhfuil an féin smacht ag gasúir an fón a mhúchadh agus neamhaird a dhéanamh de. Is lú an seans go dtiocfadh duine fásta ar na heachtraí agus a ladar a chuir ann.
Ar chaoi aisteach tá an rud ar fad níos pearsanta don duine atá thíos leis; agus níos neamhphearsanta dóibh siúd atá ag imirt an tromaíocht.
Léiríonn an scéal seo ó Leo Traynor an dóigh a théann fogha ar líne i bhfeidhm ar dhuine (fásta) agus an caoi gur baineadh siar as nuair a thuig sé cé a bhí ann; agus nár thuig an té sin an dochar dáiríre a bhí a dhéanamh aige, agus é slán taobh thiar dá scáileán. 
Agus daoine aghaidh ar aghaidh lena chéile, tá a lán comhartha eile ar fáil a thugann tuiscint don duine eile - tuin gutha, gothaí, dreach - den cumarsáid. Tá a leithéid in easnamh go hiomlán ar líne, áit nach bhfuil an focail agus uaireanta íomhá.
Bhí caitheamh achasáin ann i gcónaí, agus lipéid mí chuí. ("Spa" an masla ba choitianta le mo linnse ar scoil;  ach is cuimhin liom gur baineadh siar asam nuair a dúirt déagóir cúpla bliain ó shin liom go raibh Seacláid dorcha "gay". Níor thuig mé cad a bhí i gceist. "Olc" is cosúil a bhí á chuir in iúl aige).
Tá na lipéid seo gránna i gcónaí; ach níor thuig mé cé chomh mór is a fhéadfadh siad goilleadh ar dhuine a mbeadh an lipéid leath chruinn mar chuir síos orthu go dtí gur léigh mé (mar thoradh ar an raic a luaigh John) an píosa seo le duine atá thíos le Siondróim Down faoin bhfocal retard (focal gránna pé scéal é; ach bheadh mí úsáid aon lipéid eile chomh holc céanna)
Níl fhios agam cén leigheas atá ar an scéal. Cinnte, cabhróidh oideachas - agus shamhlóinn go mbeadh toradh ar ról-imirt sna scoileanna chun dearcadh an íospartaigh a chur i bhfeidhm ar dhaoine. Mar sin féin, tá gá freisin leis na híospartaigh a láidriú - agus ní dóigh liom go mbeadh toradh fónta ar pholasaithe a dhéanann an bhéim ar fad a chuir ar thuairisciú agus pionós ar bhulaithe. D'fheadfadh fáinne fí eascairt as sin - mar go hiondúil mothaínn an bulaí féin faoi bhrú, mar íospartach de chineál.
Nílim ag rá gur ceart scaoileadh le hiompar ghránna.
Ach caithfear an cothromaíocht cheart a aimsiú; cabhrú le daoine cur suas le maslaí agus argóintí, ach ag an am céanna oideachas a chuir ar dhaoine i dtreo is gur féidir leo argóint gan bheith táir.
Táim tógtha leis na smaointe a bhíonn á scaipeadh ag Izzy Kalman ar a shuíomh Bullies2Buddies, atá leagtha amach mar shampla anseo:
Is gá meas a chothú ar a chéile; ach is gá freisin spás a chruthú d'easaontas agus an réimse iomlán de modhanna argóna. Agus a aithint go dteipeann ar dhaoine ar an iliomad cúis bheith go deas le chéile - gan trácht ar na míthuiscintí a eascraíonn as mí-leamh ar fhocail daoine; cailltear íoróin agus scigmhagadh go minic nuair nach bhfuil ach an bhfocal scríofa ann.

4 comments:

ancroiait said...

Níl na smaointe seo fánacha ar chor ar bith. Tuigeann tú an fhadhb is an chúis leis agus leagann tú amach an scéal go cruinn is go soiléir.
B'fhéidir nach bhfuil duine beo nár mhothaigh an damáiste a dhéanann bullaíocht uair éiginnt ina shaol. Téann focal mar bhuille le cnámh is isteach sa chroí is tá sé ann go deo.
Ach tá leigheas is tuiscint is grá don cine daonna anseo inniu ins na focail a scríobh tú.
Go raibh maith agat, a chara.

Marcus Mac Conghail said...

Tá an tromaíocht nó an bulaíocht chomh forleathan sin go síleann daoine gur cuid den saol é. Nach féidir aon rud a dhéanamh fé. Ach is féidir. Níl polasaí ná cur chuige ag an Roinn Éadóchais ina leith, ach dá mbeadh is dá mbeadh na scileanna tugtha do mhúinteoirí agus príomhoidí ní fada eile a bheadh sé mar 'ghnáthchuid' de shaol scoile. Tá sé léirithe ag scoileanna áirithe gur féidir tabhairt fé agus go mbíonn toradh ar an gcur chuige. Tá scoileanna eile a thugann an chluas bhodhar don fhadhb agus bíonn a thoradh air. Leanaí ag fágaint na scoile le dul go scoil eile nó féin-ghortú nó níos measa, arist is aríst eile.
Is ón mbarr a thagann atmaisféar na scoile. Agus is ag an mbarr atá réiteach na faidhbe.

Mise Áine said...

@ caithfear an cothromaíocht cheart a aimsiú

An ceart agat ansin, a chara.

Mír iontach suimiúil, agus mír chuidiúil, A Aonghuis, mar is iondúil leat. Léigh mé na míreanna eile atá aibhsithe agat i do mhír féin, agus d'fhoghlaim mé go leor uathansan, freisin. Go raibh maith agat, arís eile.

aonghus said...

@Marcus, mar bhall de choiste na dtuismitheoirí i nGaelscoil m'iníne, is eol dom go bhfuil an Roinn Éadóchais ag éileamh ar scoileanna polasaí a bheith acu. Ach níl i bpolasaí ach páipéir; is fíor dhuit go gcabhraíonn ceannasaíocht i múnlú timpeallacht. Ach níl sé cóir bheith ag súil le scoileanna fadhbanna uile an phobail a réiteach!

Sa mhullach ar sin, ní féidir le oidí ach dul i ngleic leis an méid a chíonn siad. Agus minic go leor ní an tús a chíonn siad, ach an iarmhairt.

Bhí deacrachtaí ag mo mhac ar an mbunscoil. Bhí tromaíocht á dhéanamh, chailleadh sé an bloc, agus is a gníomh foréigin siúd a chonacthas. Ní raibh ar a chumas - toisc an bloc a bheith caillte aige - a thaobh siúd den scéal a thabhairt, mar sin b'é a dtuaraim go raibh sé "garbh". Gheall siad ceart go leor é chuir faoi bhráid an síceolaí scoile. Níl tharla faic. Tar éis bliain nó dhó, chuir muide faoi bhráid an dochtúra na fadhbanna. Tar éis roinnt blianta eile, fuair sé coinne le síceolaí.

Fuair muid amach go raibh Asperbergers air - agus go tobann rinne a lán rudaí ciall. Tá muid - agus é - i ndán dul i ngleic anois leis an dúshláin, agus tá tuiscint níos fearr ag a oidí ar a iompar. Agus mar thoradh ar sin is lú d'éan chorr é - agus is lú tromaíochta atá á fhulaingt aige.

Ró mhinic éilíonn polasaí teimpléid dubh agus bán; agus ní leighis cur chuige mar sin faic - cuirfidh leis an achrann.

@ancroiait, @Áine
Níl a bhuíochas oraibh. Modh atá ann mo smaointe fánacha a chíoradh agus a shoiléiriú - dom féin freisin.