04 February 2014

Féiniúlacht, Polaitíocht, Teanga

Tharraing caint an Fhir Bhuí George Chittick maidir leis cur chun cinn na Gaeilge a bheith ina chuid de "Clár Oibre Poblachtach" achrann.
Mar fhreagra ar an gcaint, dúirt Seán Mór ar Twitter:

Dar ndóigh tá baint ag cur chun cinn na Gaeilge le cothú féiniúlachta náisiúnach riamh anall.  Murach sin, caolseans go mbeadh Reacht Cill Channaigh ann:

III. Item ordine est et establie que chescun Engleys use la lang Engleis et soit nome par nom Engleys enterlessant oulterment la manere de nomere use par Irroies
Nó maíomh Spenser:
Soe that the speach being Irish, the hart must needes be Irishe; for out of the aboundance of the hart, the tonge speaketh.
Chuir Dubhghlas de hÍde an chás ar son athshealbhú na Gaeilge go paiteanta:
I have often heard people thank God that if the English gave us nothing else they gave us at least their language. In this way they put a bold face upon the matter, and pretend that the Irish language is not worth knowing, and has no literature. But the Irish language is worth knowing, or why would the greatest philologists of Germany, France, and Italy be emulously studying it, and it does possess a literature, or why would a German savant have made the calculation that the books written in Irish between the eleventh and seventeenth centuries, and still extant, would fill a thousand octavo volumes.
Ní hionann sin agus a rá nach féidir le haicmí eile seilbh a ghlacadh ar an nGaeilge dóibh féin. Ach tá tionchar ag teanga ar fhéiniúlacht.  Go deimhin, i gcás Linda Ervine agus Protastúnaigh eile ina ceantar atá ag foghlaim Gaeilge, is tuiscint níos doimhne ar cé dar díobh iad, nochtaí ag an eolas san daonáireamh i 1911 a mhúscail a spéis.

Mar cainteoir athdhúchais a tógadh le Gaeilge i mBaile Átha Cliath, tá an Ghaeilge lárnach dom fhéiniúlacht, agus mo pholaitíocht faoina anáil freisin. Tháinig mo shin-shean athair faoi anáil na hathbheochana agus cónaí air i bhfad ón nGaeltacht, i nDroichead Átha. San daonáireamh céanna tá sé féin agus a mhac Diarmuid luaite le cumas sa Ghaeilge agus Béarla. Trí bliana d'aois a bhí mo sheanathair Diarmuid ag an am, ach rinne sé barr slacht a chuir ar a chuid Gaeilge i gCom Dhineóil agus thóg clann, m'athair ina measc léi.

Tá a stair féin ag gach nuachainteoir Gaeilge, ach níl an scéal baileach mar an gcéanna sa Ghaeltacht. Níor roghnaigh pobal na Gaeltachta an Ghaeilge ar an dóigh céanna, agus tá a caidreamh léi éagsúil. Tá an idirphlé idir teanga, féiniúlacht agus polaitíocht éagsúil. Ach sí an teanga agus an cultúr a iompraíonn í a dhéanann Gaeltacht den nGaeltacht, agus gan an teanga imeoidh an Ghaeltacht agus caillfear cuid mór den gcultúr - ceol, filíocht, béaloideas atá anois beo. Dá fheabhas Dúchas, tá béaloideas nach bhfuil ar bheola daoine marbh.

Is dóigh liom féin gur féidir leas gach pobail agus leas na Gaeilge a dhéanamh más féidir linn tarraingt le chéile faoin méid atá muid aontaithe faoi, agus easaontú go sibhialta faoin méid nach n-aontaíonn muid faoi. Ach cur san áireamh go mbeidh tuairimí éagsúla faoi conas na haidhmeanna a bhaint amach. Ní Gleichschaltung atá de dhíth, ach comhar na gcomharsan.

Beatha teanga a labhairt; buanú teanga a scríobh, agus is mithid gach is féidir a dhéanamh chun sin a chur i gcrích, ach gan éileamh go mbeadh daoine ar aon tuairim faoi cheisteanna pholaitíochta, creidimh ná eile le bheith mar pháirt den Ghluaiseacht.

Is gá foghlaim as scoilteanna an ama atá thart, scoilteadh an Chonartha i 1913, abair:
Bheirim rabhadh daoibh (rabhadh óm chroidhe amach) anocht - má leantar do phoilitidheacht taobh istigh de’n Chonnradh, agus do mhaslughadh de’n tsort so, go dtiomáinfear amach as an gConnradh na daoine is fearr, duine ar dhuine – go bhfágfaidh siad é mar d’fhág an Dochtúir Ó hIcidhe é agus béidh cead ag an bhfuighleach a rádh ann sin (an rud atá uatha b’éidir) gurab iad - san amháin na fíor-patriots , agus nach bhfuil ins an gcuid eile dínn acht daoine gan mhaith agus lucht beag-is-fiú..

5 comments:

Mise Áine said...

@ Beatha teanga a labhairt; buanú teanga a scríobh, agus is mithid gach is féidir a dhéanamh chun sin a chur i gcrích, ach gan éileamh go mbeadh daoine ar aon tuairim faoi cheisteanna pholaitíochta, creidimh ná eile le bheith mar pháirt den Ghluaiseacht

Mise ar aon tuairim leat, a chara..:-)

gasuirlegaeilge said...

An-cheart agat. Is léir go bhfuil an teanga níos leithne ná tuairim duine aonair ar bith--cuirim féin spéis sa nGaeilge mar ba mhaith liom nasc a chruthú le mo shinsir a d'fhág Éirinn go luath sa naoú haois déag (agus a labhair an Ghaeilge ar feadh dhá ghlúin go leith i Meiriceá). Agus is léir go gcuireann daoine áirithe eile spéis sa teanga de bharr cúrsaí polaitíochta.

Vincent Morley said...

Aiste shuimiúil a Aonghuis.

Maidir le dearcadh de hÍde, ní raibh sé i gcoinne na polaitíochta per se. Bhí seasamh náisiúnaíoch ag an gConradh ón uair a bunaíodh é, ach nuair a d'éirigh idir lucht leanúna Home Rule agus lucht leanúna an IRB dhein de hÍde iarracht an ruaig a chur ar an bpolaitíocht ar eagla go scoiltfí an Conradh.

Bhí de hÍde breá sásta tacú le lucht Home Rule. Seo mar a labhair sé i mí Nollag na bliana 1914:
"When all is said and done, and in the last analysis, it is (in my opinion) in the hands of the rank and file of the tenant farmers and shopkeepers of Ireland who elect the present County Councils (and who will, please God, if all goes well, soon be electing the members of the first Irish parliament since the Union) that the government of this country will lie."

Agus seo mar a scríobh sé roinnt blianta dár gcionn agus é ag breathnú siar:
"I am not at all sure that the League did not do the right thing for the language in practically throwing me over. I did not see this at the time, however, for I did not foresee the utter and swift débâcle of the Irish Parliamentary Party and the apotheosis of Sinn Féin. The only reason I had for keeping politics out was a desire to offend nobody and get help from every party. But when Sinn Féin swallowed up all parties except the Unionists this was no longer necessary."

Is é sin le rá, bhí sé riachtanach go mbeadh Home Ruler cosúil le de hÍde ina uachtarán ar an gConradh nuair bhí tacaíocht fhormhór na náisiúnaithe ag páirtí an Réamonnaih, ach ba chiallmhar an beart é Eoin Mac Néill a chur ina áit nuair a bhain Sinn Féin ceannas na náisiúnaithe amach.

Ta an cheist seo pléite in alt liom dar teideal 'Conradh na Gaeilge agus an pholaitíocht' a foilsíodh ar 'Comhar', Lúnasa 1993

Réaltán Ní Leannáin said...

Beidh le feiceáil. D'fhás mé féin aníos le Gaeilge faoi chois ag údaráis an tuaiscirt, rud a chuir faomh ar chur chun cinn na teanga ansin. Is maith an t-anlann an t-ocras. Ach faigheann daoine - agus teangacha - bás ón ocras chomh maith. Spéisiúil agus todhchaí na n-eagras Gaeilge ó thuaidh á phlé.

aonghus said...

@Vincent: Maith agat as sin.
Beidh orm aguisín a chuir leis. Comhghuaillíocht leathan a shantaím, ní go bhfágfadh daoine a gcuid polaitíochta ag an ndoras!

@Réaltán: Leoga. Is maith an rud streachailt áirithe chun féiniúlacht a neartú, ach ní más snámh in aghaidh easa ar fad atá i gceist.