12 January 2015

Scríbhneoirí na Gaeilge - tá mná ina measc!

Cé go n-aontaím le Réaltán (agus cúiseanna maithe tugtha anseo aici) gur feall éagóir atá ann nach bhfuil ach bean amháin ar an póstaer seo de chuid Leabhra Feabhra, tús maith atá ann dar liom.

Gliogáil le méadú

Bhí plé bhríomhar againn ar Twitter faoi; meabhraíonn an scéal ar fad don go ndearnadh feall ar mhná mná a ligeann síos freisin san Field Day Anthology, rud a spreag imleabhar iomlán ar chúrsaí ban ina dhiaidh sin. Ar ndóigh chíor Máirín Nic Eoin an leithcheal seo in B'ait leo Bean agus phléigh lucht Merriman uair an scéal - tá toradh a bplé ar fáil san leabhar Leath na Spéire.

Ní mór dom admháil - agus mé ag déanamh talamh slán de gur daoine ar shlí na fírinne a bheadh san áireamh - nár rith liom ach beirt:
Luaigh Iarla Siobhán Ní Shúilleabháin. Maidir le Peig, a luaigh Réaltán, bhí mise den tuairim gur scéalaí seachas scríbhneoir í. Ach ag smaoineamh arís, caithfidh mé admháil go raibh tionchair aici in éineacht le scríbhneoirí eile an Bhlascaod ar litríocht na Gaeilge, agus áit san Painteon dlite di dá réir.

Ba chuimhin liom gur luaigh Biddy Jenkinson liosta filí a bheith in A primer of Irish metrics le Kuno Meyer. Chíor mé an liosta agus fuair na mná seo leanas ann (tharlódh corr botún cló bheadh annm agus tharlóidh mná a bheith sa liosta nár aithin mé mar mhná)

Ar ndóigh tá mná  lárnach i litríocht na linne; agus níos fadsaolaí. Tríonóid iad Máire Mhac an tSaoi Seán Ó Ríordáin agus Máirtín Ó Direáin atá ag tús na nua-filíochta; tá Máire fós linn agus gura fada buan í! Tá Nuala Ní Dhomhnaill i measc filí INNTI. Tá Biddy Jenkinson, Áine Ní Ghlinn, Anna Heusaff, Orna Ní Choileáin, Ailbhe Ní Ghearbhuigh, Éilis Ní AnluainRita Kelly ... agus níl ansin ach ainmneacha ar bharr intinne an léitheora thuathaigh seo ...

Nára fada uainn póstaer a thugann a gceart do na mná!

7 comments:

Réaltán Ní Leannáin said...

léite, pléite minic go leor - sin an fáth go raibh me corraithe leis an neamart seo, a Aonghuis. Ach ta fir ann a chromann isteaqch - tú féin ar dhuine acu. Buíochas as sin ag dul duit.

leabhrafeabhra said...

Go raibh maith agat as an bpóstaer a roinnt a chara. Glacaim leis an gcáineadh, locht ar an bpóstaer é nach bhfuil tuilleadh ban air. Ach measaim go bhfuil sé mífhéaráilte "feall" a thabhairt air. Iarracht mhacánta, ach neamhfhoirfe, a bhí ann aitheantas éigin a thabhairt do sciar beag de scríbhneoirí na héireann. Obair a rinneadh go deonach, istoíche i ndiaidh na hoibre mí na nollag seo caite atá ann. Ní fuarthas aon deontas agus nílím ag iarraidh aon bhrábús a dhéanamh. Le grá tíre agus teanga a rinneadh an obair. Nuair a bhí mé ag roghnú na scríbhneoirí, mise a rinne sin is baolach, bhí mé ag iarraidh mná a bheith air ach ní raibh aon eolas agam i dtaobh Shiobhán Ní Shúilleabháin ag an am. Dá mbeadh, is go fonnmhar a bheadh sí curtha ar an bpóstaer agam. Ní rabhamar ag iarraidh daoine atá fós beo a chur air, tuigeann chuile dhuine na deacrachtaí a d'fhéadfadh a bheith ag baint leis sin, agus i ndeireadh na dála is féachaint siar atá i bpóstaer den sórt seo i gcónaí, bheadh rúd éigin aisteach dar liom ag baint le scríbhneoir beo a reo i marbhlann na litríochta críochnaithe. Bhí cúinse eile le cur san áireamh freisin, chaith íomhá den duine a bheith ar fáil. B'in rud a chosc orm aon scríbhneoir níos luaithe ná fíordheireadh an naoiú haois déag a úsáid. B'aoibhinn liom Seathrún Céitinn a bheith ar an bpóstaer, ach níl fhios againn cén chuma a bhí air. Ar an dóigh chéanna, má tá grianghraf de Brigit ban'fili 7 bandrui ingen Echdach Ollathir le fáil, ní i leabhar ar bith dá bhfuil agamsa atá sé. Maidir le Peig Sayers, tá Peig ar cheann de na dírbheathaisnéisí is fearr dar léigh mé, ach ní áirím mar scríbhneoirí í sa chaoi chéanna leis na daoine eile ar an bpóstaer. Is ar an gcúis chéanna nach bhfuil Tomás Ó Criomhthainn ar an bpóstear. Seans go bhfuil sé contráilte gan an bheirt sin a áireamh mar scríbhneoirí atá comhionann le scríbhneoirí eile. Nílim ag maoímh go bhfuil an póstaer gan locht. Ach ní "feall" é de réir aon slata tomhais féaráilte.

Roibeard

aonghus said...

Tuigim nach droch-chroí a bhí i gceist, ach tá ciall níos leithne le feall:

http://breis.focloir.ie/ga/fgb/feall

Sa chiall daoine a ligeann síos, fiú d'ainneoin iarrachta a bhí sé á úsáid agam.

aonghus said...

Tá an téacs leasaithe agam leis an rud a bhí an intinn agam a shoiléiriú.

Vincent Morley said...

Níor chóir do Roibeard glacadh leis an gcáineadh.

Thuigfeadh aon duine a bhfuil splanc céille aige (nó aici) gur scríbhneoirí atá ar shlí na fírinne a léiríodh ar an póstaer agus go raibh portráidí riachtanach chuige sin.

Má chinntigh cúinsí sóisialta an chéid seo caite go raibh fir níos líonmhaire ná mná i measc aos litríochta na Gaeilge ag an am, bheadh sé mímhacánta an fhíric sin a cheilt. Caithfear glacadh leis an stair mar a bhí sí.

Is fior go mbeadh áit tuillte ag Caitlín Maude ar an bpóstaer ach bheadh sé seafóideach Peig Sayers a lua sa chomhthéacs seo. Agus fágadh fir as an áireamh chomh maith: Liam Ó Flaithearta, Séamus Ó Néill, Myles, Brendan Behan, Michael Hartnett ... an raibh cosc ar údair a scríobh sa dá theanga b'fhéidir?

aonghus said...

Is léir gur gá domsa cáineadh a ghlacadh as mo smaointe a chuir in iúl ar bhealach ciotach agus gan a bheith sách soiléir faoin méid den gcomhrá a chuaigh roimhe seo ar Twitter.

Tá Leabhra Feabhra agus Roibeard le moladh as an bpóstaer a bheith ann in aon chor.

> Caithfear glacadh leis an stair mar a bhí sí.

Caithfear.

An cheist ná cén sprioc atá le póstaer. Eolas staire amháin, nó an bhfuil spreagadh glún nua i gceist?

Má tá spreagadh i gceist tá feidhm leis an méid a dúirt Réaltán faoi ionadaíocht.

Ní ar Mháire Mhac an tSaoi an locht go bhfuil sí fós beo, ach tá sí le lua le hais Ó Direáin agus Ó Ríordáin, abair.


Vincent Morley said...

Nárbh é an sprioc a bhí ann daoine a spreagadh le leabhair a cheannach agus a léamh? Chuige sin, nár chóir údair na leabhar is fearr a léiriú ar an bpóstaer?

Dá mbeadh póstaer d'údair atá fós beo le dréachtú, táim cinnte go mbeadh Máire Mhac an tSaoi istigh ach bheadh mórán daoine eile le cur san áireamh freisin.