15 May 2017

Latex nó Word?

Bhí Caitlín cráite ag formáidiú a tráchtas i Word is thairg mé lámh chuidithe di. Ceann de na ceisteanna a chuir sí orm ná an mbeadh sí níos fearr as ag baint feidhm as Latex?

Cruthaigh an saoi ríomhaireachta Donald Knuth an clár Tex mar go raibh uaidh a ollshaothar The Art of Computer Programming a chlóchur é féin le cabhair ríomhaire. Ón tús sin sna 1970í déanacha, agus toisc gur clár foinsí oscailte atá ann ó thús, scaip Latex mar uirlis i measc lucht acadúil, lucht na ríomheolaíochta agus matamaitice ach go háirithe.

Tugann sé smacht iomlán don scríbhneoir ar leagan amach cáipéis, ach éilíonn sé go leagfadh an scríbhneoir amach gach gné den leagan amach freisin. Tá teanga iomlán de orduithe ar fáil, agus is féidir roinnt rudaí a dhéanamh ar bhealach níos teibí trí úsáid macraí.

Níl ach fíorbheagán úsáide bainte agam féin as, ach b'é an chonstaic is mó dhom ná nach raibh mé in ann an leagan amach a shamhlú - bhí orm athrú a dhéanamh, an pacáiste clóchur a rith agus féachaint ar an dtoradh. Próiséis sách fadálach.

Ní hionann agus Word, ní córas "faigheann tú a bhfeiceann tú" atá i LaTex  de ghnáth (tuigim go bhfuil cúpla uirlis forbartha dó ó shin).

Clár tráchtála Word, agus níl an saineolas céanna de dhíth don leagan amach. Tá Word in úsáid agam le beagnach tríocha bliain, agus is mó uair a chuir sé soir mé!

An deacracht is mó le Word ná go bhfuil an t-eolas atá follasach in orduithe LaTex folaithe don gcuid is mó. Chíonn an scríbhneoir mar a bheidh rudaí leagtha amach, ach ní chíonn cén fáth go soiléir. Tá stíl ag gach píosa téacs agus is féidir leis an dúrud stíl a bheith i gcáipéis. Nuair a ghearrtar téacs as cáipéis eile agus é ghreamú isteach i Word is féidir leis stíl dá chuid féin a bhreith leis. Scaití braitheann an stíl as an leagan logánaithe d'Office atá in úsáid. Is éasca Túr Bháibil stíleanna a chruthú nuair a bhíonn cáipéis a bhabhtáil go hidirnáisiúnta!

Fearacht gach uirlis foinse oscailte, tá LaTex bunaithe ar an dtuiscint gur saineolaí an úsáideoir, agus go mba cheart fónamh air. Éilíonn sin saineolaí! Le táirgí Windows, Office ach go háirithe, glactar leis gur aineolaí an úsáideoir, agus gur cheart fónamh air tríd an méid is mó is féidir cinntí a ghlacadh ar a shon.

Go hiondúil áfach is áit éigin idir saineolas agus aineolas atá an úsáideoir.

Tá gá le hoiliúint éigin le toradh fónta a bhaint as ceachtar uirlis.

Ach fios a bheith agat cén toradh atá uait, le roinnt eolais agus go leor foighne, is féidir toradh a bhaint amach.

Ní dóigh liom áfach go bhfuil freagra a ceiste agam do Chaitlín!

11 May 2017

Ciara Ní É

Tá Ciara Ní É ag dul go Philadelphia. Bhí, dá bhrí sin, an Reic deireadh go ceann tamaill san Generator anocht.

Táim ag freastal go rialta ar reic ó bhunaigh Ciara dhá bhliain ó shin é, le oíche spleodrach in Áras na Scríbhneoirí.

Tugann an ócáid ardán d'fhilíocht taibhe, agus is iomaí taibhe fuinniúil atá feicthe ag an lucht féachana ann.

Mar sin féin, is í Ciara í féin ceann de na guthanna is suntasaí atá tagtha chun cinn ann.

Reiceann sí filíocht fuinniúil lena colainn iomlán. Is minic an lucht éisteachta ag gáirí ach tá an dáiríreacht laistiar den ngreann. Réabann sé an saol seascair le dánta láidre faoi thaithí mná óige. Reic sí dán cumhachtach anocht faoina cíocha agus an íde a thugtar orthu agus uirthi.

Lasc na feirge clúdaithe go glic ag greann.

Admhaím go bhfuil col agam le roinnt de na tuairimí a chíorann sí ina cuid filíochta.

Ach bíonn lón machnaimh i gcónaí iontu.

Beidh bearna i saol mo shamhlaíochta d'uireasa Reic. Guím gach rath ar Chiara i bhPhiladelphia.

Agus beidh mé ag tnúth leis an DVD. Ní thabharfadh leabhar a cheart dá filíocht taibh(s)iúil

Mná rialta, mná ainrialta

Tá corraíl ó tháinig sé chun solais go bhfuil an tOispeadéal Náisiúnta Máithreachais (atá sáinnithe i bhfoirgneamh míchuí faoi láthair) le bogadh chuig suíomh ag Oispidéal San Uinsionn. Is le fondúireacht faoi smacht Siúracha na Carthanachta San Uinsionn. Cé gur le hairgead stáit a thógfar an oispidéal nua, is ag an fondúireacht a bheidh úinéireacht.

Luaitear ról na mná rialta i scéal náireach le neachtlanna Magdalena mar cúis cuir i gcoinne an margadh. Ach i bhfírinne is ginmhilleadh atá ag croí na ceiste. Tá imní ar an dream atá ar son fáil fairsing a bheith ar ginmhilleadh, fiú má éiríonn leo leasú a bhaint amach ar an dlí, nach mbeadh oispidéal chaitliceach sásta ginmhilleadh a chuir ar fáil.

Tá, dar ndóigh, bunús leis an imní.

Is bior i mbeo lucht scaipthe ginmhilleadh diúltú ar bhonn coinsiasa bheith páirteach ann. I dtíortha eile tá feidhm bainte as an dlí le mná glúine, nach bhfuil toilteanach bheith páirteach i nginmhilleadh, a briseadh as a bpost. Nó go deimhin a leithéidí a chosc ó dul leis an ngairm sa chéad dul síos, tríd é dhéanamh mar chuid riachtanach de chúrsa oiliúna.

Tá go leor dochtúir ag éirí as a bheith ag cuir ginmhilleadh ar fáil, mar go léiríonn dul chun cinn na heolaíochta - scrúdú ultrafhuaime, an dul chun cinn i leigheas roimh breith - gur neach daonna atá á mharú.

Gan brú dleathach ar oispidéil agus lucht leighis bheadh constaic roimh fáil fairsing ar ginmhilleadh.

Níl aon cheist ach go bhfuil teagasc na hEaglaise faoin gcollaíocht ina dhúshlán do go leor. Níl aon cheist ach an oiread gur tharla rudaí náireacha san am atá caite, nuair ba mhó tionchar an chliarlathas, do mhná a tháinig salach ar an dteagasc sin.

Tá sé ró éasca áfach an milleán ar fad a leagan orthu siúd le gairm cráibheadh.

Is fíor gurbh mná rialta a reachtáil na neachtlanna. Is fíor gurb é teagasc na hEaglaise gur peaca tromchúiseach táth - caidreamh collaí lasmuigh den bpósadh.
Agus go ndeachaigh an Eaglais Chaitliceach in Éirinn bealach piúratánach ar leith ar an gceist.

Ach ní don eaglais amháin, ná do lucht creideamh, atá an tuiscint gur fadhb páiste lasmuigh de chaidreamh buan an phósta.

Eascraíonn an gluaiseacht ar son fairsingiú ginmhilleadh as an dtuiscint gur gá líon na leanaí ag tuismitheoirí míchuí a theorannú. Tá gné aicmeach agus go deimhin ciníoch ann ó thús. Agus dea-ghinic i gceist freisin.

Feictear dom go mbaineann agus gur bhain go leor den col le leanaí lasmuigh den bpósadh le ceisteanna maoine. Tá sé dúshlánach leanbh a thógáil, tá gá le teaghlach seasmhach buan. Is bagairt an páiste gréine a eascraíonn as caidreamh fánach do shocracht daoine eile. Déantar iarracht fáil réidh leis.

Tá go leor cainte tarraingthe ag scéal Tuama. Ionad do leanaí a rugadh lasmuigh den bpósadh, faoi údarás an chomhairle contae ach á reachtáil ag mná rialta. Bhí an ráta báis leanaí in ionad dá leithéidí i bhfad níos airde ná sa phobal i gcoitinne.

Bhain roinnt de sin le heaspa cúraim, agus dhún dochtúir stáit áras eile dá leithéidí ar an mbonn sin.

Ach bhain go leor de le ró phlódú de bharr easpa acmhainní. Ní i ngan fhios don bpobal a tharla seo. Tháinig scéal Tuama chun cinn de bharr ciontacht pearsanta staraí, bean ar chuimhin le drochshampla patuaire na mná rialta i leith páistí an tí contae. Patuaire a d'fhág na leanaí ina sprioc do spochadh gránna ó leanaí eile, ar ghlac sí féin páirt ann.

Léirigh a iniúchadh iarratas lucht eagar an tí contae ar bhreis acmhainní le dul i ngleic leis an ró phlódú. Tugadh an eiteachas dóibh. An gné a tharraing aird ná gur cuireadh na leanaí i seomra faoi thalamh a bhí tráth ina chuid de chóras séarachas an tí. Rinne na ceannlínte gáifeacha 'umar séarachais' as sin. Is dócha gurbh iarracht a bhí ann bheith tíosach le hacmhainní gann.

Ní mór a chuimhneamh go ndearna mná rialta íobairtí le dul sna mná rialta. Cinnte bhí sciar éigin acu a bhain mí fheidhm as a gcumhacht. Agus bhíodar gan amhras múnlaithe ag an sochaí céanna a d'fhág gur chuir teaghlaigh a iníonacha torracha as radharc go háras dá leithéidí, agus a d'fhág gur scríobh a comharsana gustalacha litreacha ag moladh don sagart paróiste go gcoinneofaí ann iad ar mhaithe le drochshampla a sheachaint.

Léiríodh an meon seo go cumhachtach i litríocht na hama, ag leithéidí Mary Lavin agus Walter Macken. Rún oscailte a bhí ann.

Riamh anall tá sé ina bhaol don Eaglais agus don Stáit iad a bheith fite fuaite. Sna meánaoiseanna sa Ghearmáin bhí nath acu

Zwei Schwerter in einer Scheide
Werden schartig beide

Bearnach araon a fhágfar dhá chlaíomh in aon truaill.

Ach tar éis uafáis an Chogadh Cathardha ghlac an meánaicme gustalach Caitliceach seilbh ar an stáit; gluaiseacht a thosaigh i bhfad roimhe le Dónaill Ó Conaill. Ba den aicme céanna na hEaspaig, agus ba uirlis fónta iad. Bhain na dochtúirí feidhm as doicheall na hEaspaig roimh cumannachais chun scéim máthair agus linbh Noel Browne a chosc. Bheadh an scéim chéanna tar éis baint dá rachmas. Riamh ó shin tá dhá chóras sláinte againn, agus an córas príobháideach ag baint leas as acmhainní poiblí. Mothaíonn éinne a bhfuil gustal ar bith acu gur gá dóibh íoc as a sláinte féin. Agus léiríonn na torthaí gur fíor dóibh.

Ós rud é gur chlis ar chliarlathas na hEaglaise ar mórán bealaí, go háirithe sna scannail mí úsáid gnéas, ní fónann siad níos mó mar uirlis smachtaithe. Ach tá siad úsáideach fós mar sceilpín gabhair do teip an am a chuaigh thart. Tá sin compordach agus ní gá dúinn mar phobal féachaint go géar orainn féin.

Tá na rúin oscailte fós linn áfach, agus níl lámh ag an eaglais iontu, cé go bhfuil iarrachtaí ar bun ag cléirigh is mná rialta aonair dul i ngleic leo.

Díthreabh. Meabharghalar. Soláthar dhíreach do theifigh. Glaine sna otharlanna.

Ní creideamh is cúis leo sin, ach saint.

Tá tús éigin curtha le athleasú san Eaglais. Is mithid a mhacasamhail a dhéanamh san stáit. Go radacach, i. Ag díriú ar fréamh na faidhbe seachas ag lorg sceilpíní gabhair  - na Sasanaigh, an Eaglais, na Gearmánaigh, an Aontas Eorpach.

Tá stáit daonlathach síochánta againn ó 1922. Tháinig muid slán ó uafáis an fichiú céad san Eoraip. Tá na huirlisí againn.

Agus sin mo racht go nuige seo.

10 May 2017

Tionscadal Brecht: Amhráin Ón Ré Dhorcha

Léiriú de chuid IMRAM, Féile Litríochta Gaeilge.

I gComhar le Féile Litríochta Idirnáisiúnta Bhaile Átha Cliath

Tionscadal Brecht: Amhráin Ón Ré Dhorcha

Léiriú nua i nGaeilge arna sheiftiú agus arna léiriú ag Eric Fraad. Cuirfidh Caitríona O’Leary amhráin agus téacsanna de chuid Brecht inár láthair chun solas géar a chaitheamh ar an domhan polaitiúil agus sóisialta ina mairimid sa bhliain seo 2017.

Ar an gCéadaoin 24 Bealtaine 2017 cuirfidh Féile Litríochta Idirnáisiúnta Bhaile Átha Cliath i gcomhar leis an bhFéile Litríochta Gaeilge IMRAM Tionscadal Brecht: Amhráin ón Ré Dhorcha /Songs from the Dark Times i láthair in Amharclann Smock Alley. Is é an stiúrthóir Meiriceánach amharclainne agus ceoldrámaíochta Eric Fraad a stiúrfaidh agus is í an t-amhránaí nótáilte Caitríona O’Leary atá mar stiúrthóir ceoil. Tarraingíonn an léiriú Gaeilge seo as monalóga, radhairc, amhráin, saothair éagsúla ceoil agus dánta a chum an file/drámadóir Bertolt Brecht agus na cumadóirí Kurt Weill agus Hanns Eisler d’fhonn comparáidí a dhéanamh idir na réimis fhaisisteacha a tháinig chun cinn sna 1930í agus sna 1940í agus an borradh atá faoi rialtais thiarnúla na heite deise lenár linn féin.

Ba é Brecht an file agus an drámadóir polaitiúil ba mhó a bhí againn san Iarthar sa chéad leath den fhichiú haois agus tá a shaothar chomh suntasach is a bhí riamh. Sna saothair réabhlóideacha aige ar nós Die Dreigroschenoper  agus Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny chuir Brecht agus Weill cor nua sa cheoldráma, san oratóir agus seánraí gaolmhara ceoil, thug brí nua pholaitiúil agus shóisialta dóibh chomh maith le nuálaíocht foirme. Is féidir an rud céanna a rá faoina chuid dánta agus drámaí ar saothar suaithinseach iad. Déanann Amhráin ón Ré Dhorcha ceiliúradh ar an oeuvre liteartha agus ceoil sin i nGaeilge ár linne do phobal ár linne, i dteanga nach minic ar stáitsí na hardchathrach í.

Is í Féile Idirnáisiúnta Litríochta Bhaile Átha Cliath príomhfhéile litríochta na tíre a thugann cuid de na scríbhneoirí is fearr ar domhan le chéile ar mhaithe le díospóireacht, spreagadh, siamsaíocht agus draíocht.
 

Tugann IMRAM lucht féachana agus léitheoirí ar aistear draíochta chun nualitríocht na Gaeilge agus an domhain a chur ina láthair. Bíonn samhlaíocht agus éagsúlacht i gcónaí le sonrú ar chlár na féile, agus meascán neamhghnách de na seánraí éagsúla litríochta, filíocht, prós, drámaíocht agus ceol.
 

Cliar Ealaíne agus Léirithe

Stiúrthóir Stáitse: Eric Fraad
Stiúrthóir Ceoil: Caitríona O’Leary
Cóiréagrafaíocht:  Justine Doswell
Seit & Dearadh Soilsithe: Kevin McFadden
Dearadh Cultacha: Monica Ennis
Dearadh Teilgthe: Margaret Lonergan

Traschruthú agus Aistriúcháin Ghaeilge: Gabriel Rosenstock, Aindrias Ó Cathasaigh

Oirfidigh

Amhránaí: Caitríona O’Leary
Aisteoirí: Seán T Ó Meallaigh, Gearóid Ó Mordha
Damhsóirí: Justine Doswell, Clodagh Farrell, Sarah Carey, Roisin Kearney
Méarchláir: Josh Johnston
Sacsafóin, Cnaguirlisí: Nick Roth
Cláirnéid: Deirdre O’Leary


Dáta: Dé Céadaoin 24 Bealtaine 2017
Am: 8:00 pm
Ionad: Amharclann Smock Alley
Praghas: €10 / €8


Amharclann Smock Alley
6-7 Sráid an Mhalartáin Íochtarach
Barra an Teampaill
BÁC 8, Éire


IMRAM go deo! Ceannaigh leabhar - agus deoch - do chara leat, nó duit féin.


TUILLEADH EOLAIS: Liam Carson 087-2912797; liamog62@mac.com

02 May 2017

I bPríosún Chill Mhaighneann

A bhuí le Caitlín bhí deis agam agus m'iníon freastal ar thuras trí Ghaeilge ar phríosúin Chill Mhaighneann ar an Domhnach. Bhí mé féin ann cheana, ach fadó, fadó.

Ó shin tá iarsmalann curtha leis, agus athchóiriú déanta ar an dteach cúirte béal dorais freisin.

Is san teach cúirte sin a chuir Diarmuid Tóibín, ár dtreoraí tús leis an dturas. Grúpa beag a bhí ionann. Thug sé chomh fada leis an tséipéil i dtosach muid, áit ar pósadh Grace Gifford agus Joseph Mary Plunkett an oíche sular maraíodh eisean.

Ach tá an géibheann ann ó 1796, agus is iomaí scéal corraitheach atá feicthe aige.

Bhí daoine áirithe i Sasana i gcónaí ag iarraidh feabhas a chuir ar cúrsaí príosúin, béim acu ar athleasú seachas pionós. Bhí tionchar ach go háirithe ag baill Cumann na gCarad sna hiarrachtaí. Tógadh an príosún le deá intinn, cill in aghaidh an phríosúnaigh. Níorbh fhada áfach gur thosaigh an fhadhb atá fós linn - róphlódú. Bhíomar ag seasamh i ndorchla íseal gruama agus Diarmuid ag cuir síos ar thuairisc cigire na bpríosún, ag trácht ar ainniseoirí bhochta, fir mná agus leanaí, ina luí ar tuí sna dorchlaí céanna. Gan amhras, dá ainnise iadsan b'fhearr bheith istigh le linn an ghorta ná amuigh. Bhí bia éigin le fáil istigh.

Cúig bliana d'aois a bhí an bhraighdeanach is óige, faoi ghlas as giota de shlabhra a ghoid.

Mar sin féin, is de bharr ceannairí 1916 atá an príosún neadaithe i samhlaíocht na ndaoine agus mothúchán thar a bheith sollúnta a bhí ann seasamh san dorchla ar a raibh na cillíní inár chaith siad an oíche roimh a mbású. Na deartháireacha Mac Piarais béal dorais óna chéile, An Cléireach agus an Cuntaois Markiewicz (a tháinig slán) trasna uathu. Fógra beaga ó 1966 os cionn na dóirse. Michael Mallin ina measc. Mac leis fós beo, ina shagart i Hong Cong. Tugadh ar chuairt ar a athair é sular básaíodh eisean.

Baineann sciathán oirthearach an phríosúin le hiarrachta eile athleasaithe. É níos oscailte agus díon gloine ag tabhairt níos mó solais. Ach radharc ag na hoifigigh ar gach cillín, gan ealú ag príosúnaigh ón siar faire. Is anseo a bhí cillíní Eamonn de Valera i 1916. Bhí sé ann arís le linn Cogadh na gCarad. Faoi 1966 agus an oscailt mar iarsmalann, bhí sé ina Uachtarán. Lámh lena chillín siúd bhí Ned Daly, duine den seachtar dearmadta, iadsan a básaíodh ach nach raibh a ainmneacha ar an bhforógra. Tá stáisiún traenach ainmnithe astu, ar ndóigh. (Bré ina chás siúd). Ach nílid chomh soiléir i gcuimhne an bpobal.

Is anseo freisin a cuireadh Grace Gifford i ngéibheann le linn an chogadh cathardha, as imní faoi thionchar a ealaíne. D'fhág sí a lorg ar a cillín, íomhá de Mhuire agus a leanbh ar an mballa.

Ba mhór idir na cillíní beaga agus an seomra le tinteán a cuireadh ar fáil do Charles Stewart Parnell, a chaith ocht mí faoi ghlas, seachas tréimhse sa Fhrainc ag freastal ar shochraid a nia. Ach ba fear le tionchar agus gustal eisean, agus é faoi ghlas gan triail de bharr a óráidíochta le linn cogadh na talún.

Trasna uaidh atá cillín Roibeard Emmet. Bhí sin iata, obair athchóirithe fós ag dul ar aghaidh.

Amach faoin fhearthainn linn ansin go gclos na mbristeoirí cloch. Golgotha lucht éirí amach, an Conghaileach ceangailte de chathaoir ina measc. Básaithe a chuir corr i stair na hÉireann. Monuar lean básaithe eile le linn cogadh na gcarad.

Chríochnaigh an turas ós comhair sean doras an phríosúin, áit a bhfuil cúig nathair greanta. Seasann siad don gcúig coir a raibh an chroch mar éiric orthu. Is ós cionn an geata sin a chrochtaí na coirpigh go poiblí fadó.

Tá cnuasach bhreá cáipéisí agus nithe arbh le géibhinnigh san iarsmalann.  Ní raibh mórán ama againn féachaint orthu, ó tharla go raibh am scoir buailte linn. B'fhiú tréimhse níos faide a chaitheamh ann.

Tá an turas trí Ghaeilge ar fáil, ach réamhshocrú a dhéanamh tríd rphost a chuir chuig an lucht eagair. Tá na sonraí ar shuíomh oifig na n-oibreacha poiblí.

Áit báite i stair. Is fiú an turas.

28 April 2017

Ag iomrascáil le Python

Blianta siar rinne mé iarracht dul i ngleic leis an dteanga ríomhaireachta Python. Ní raibh mé tógtha leis in aon chor. Tá spás bán riachtanach i gcomhréir Python - má tá an spás bán mícheart, tá an clár fabhtach. Ní raibh eagarthóir maith ar fáil dom. Shíl mé gur fabht sa dearadh an cinneadh braith ar spás bán le hais na lúibíní a bhí mé cleachtadh leo ó C agus Perl. Ní dhearna mé mórán leis.

Tá mé fillte ar le déanaí. Tá forbairtí déanta san teanga féin - leagan 3 ann anois, le hais leagan 2 an uair úd. Tá méadú mór ar na feidhmeanna atá ar fáil san teanga féin agus san leabharlann caighdeánach feidhmeanna.

Ach an éascaíocht is mó na go bhfuil teacht anois ar scata 'timpeallacht chomhtháite forbartha' - eagarthóirí ina bhfuil tiomsaitheoir don teanga neadaithe iontu, maraon le eolas faoina bhfuil sna leabharlanna. Baineann sin ualach mór oibre ón forbróir - fearacht litreoir agus gramadóir i bpróiseálaí focail, bíonn TCF ag scrúdú an méid a scríobhann an forbróir, ag fógairt botúin comhréire, ag moladh feidhmeanna as leabharlann.

Tá Python oiriúnach do roinnt modh oibre - dearadh bunaithe ar rudaí, nó clárú fheidhmeach, nó clárú de réir gnáis. Is féidir na paraidím seo a mheascadh agus an modh is fearr don fhadhb reatha a úsáid.

Tá tacaíocht fíor láidir san teanga chun a fheidhm céanna a chuir ag obair ar sraith sonraí - is féidir líne amháin a scríobh san áit go mbeadh sraith lúb neadaithe riachtanach i dteangacha eile.

Sa mhullach ar sin tá feabhas as cuimse tagtha ar na háiseanna foghlamtha ar líne, le leithéidí https://projecteuler.net/ http://exercism.io/https://www.hackerrank.com/ - suíomhanna idirlíon a chuireann fadhbanna clárúcháin ar fáil, agus a déanann promhadh ar an bhfreagra. Tá bunachair eolais agus taithí ar fáil freisin - leithéidí  https://stackoverflow.com/ áit a bhfuil scata réiteach samplach ar gach cheist faoin spéir.

Bheadh fainic amháin agam faoina leithéidí. Is minic go bhfuil réiteach na faidhbe éasca má tá na sonraí cruinn ceart ar fáil mar ionchur. Ach go hiondúil is gá scagadh agus glanadh a dhéanamh air an ionchuir - go dtí seo is beag béim ar sin atá feicthe agam sna suíomhanna.

Baineann an réiteach aon líne cliste leis an Modh Pythonic a bhfuil lucht Python tugtha dó - ach is féidir leis an toradh bheith doiléir go maith.

Mar sin féin is éachtach a bhfuil bainte amach ag foireann saorálaithe san teanga seo, ar thogra foinse oscailte é faoi stiúr a nDeachtóir Dea-mhéineach Saol Guido van Rossum.

(Tagairt don sraith grinn Monty Python is ea an ainm dála an scéil, seachas don nathair).

Saighead eile i mo bholgán gairmiúil atá ann anois!

27 April 2017

Oidhre Snorri

Tá leagan Gearmáinise den Edda agam ar mo leabhragán le fada, aistriúchán a chuimsíonn idir Edda phróis Snorri Sturulson agus na dánta eile atá ar marthain. Tá go leor atá dorcha agus coimhthíoch ann, agus tá sé blianta fada ó d'amharc mé air.

B'é a chuir Snorri roimhe ná na scéalta a chnuasach de bhrí go raibh eochair iontu ar go leor de na meafair agus samhla a bhí in úsáid ag lucht éigse. Cineál Uraiceacht na hÉigeas.

Is iomaí údar a bhain tairbhe as pantheon samhlaíochta an Tuaiscirt ó shin, oidhreacht a bhí ag na pobail ar fad go bhfuil teanga Gearmánach acu, cé gur leis na Lochlannaigh is mó a luaitear é. Is ann is faide a mhair na sean tuiscintí, agus ar ndóigh is san Íoslainn a bhí Snorri ag saothrú.

I measc na n-údar sin tá Neil Gaiman. Scríobh sé úrscéilín sách dílis - Odd and the Frost Giants. Fuair sé tinfeadh ann freisin dá mhór shaothar American Gods, athimirt na seanscéalta ar fhearann Mheiriceá a iniúchann imeascadh na pobail ann agus athrú cultúrtha tríd phriosma seanscéalta na pobail. (Tá Suibhne Geilt féin ann).

Anois tá a athinsint ar bogha iomlán na scéalta curtha ar fáil aige, ó chruthú na cruinne go clapsholas na nDéithe, an cogadh deireadh agus an tús nua.

Insint dílis atá ann, ach a ealaíon sainiúil féin agus féith grinn i bhfeidhm air. Is fusa go mór é léamh ná an Edda, agus tá na carachtar níos beoga ann. Mhothaigh mé go raibh aithne de chineál áirithe á chuir agam ar Thor (láidir, díreach ach rud beag dúr) agus Loki (glic - ró ghlic go hiondúil - agus mioscaiseach).

Ón leabharlann a fuair mé an leabhar, agus is mór an pléisiúr a bhain mé as an léamh.

Níl a leithéidí de taipéis fite as miotais na nGael, mór an trua.

25 April 2017

Fallaing chorcra

Ar crochadh ar seastán san oifig. Meabhraíonn bean dom. Intinn ghéar bheacht. Samhlaíocht ┐greann. Comhghleacaí luachmhar iontaofa. Rinne tiománaí neamhairdeallach smionagar den intinn. Leag dá rothar í, ainneoin clogad ┐hi-vis. D'fhág ina brá í i gcolainn leonta.

24 April 2017

Michael Kohlhaas

Fuair mé Kindle mar féirín agus an poist deireadh. Is fearr liom fós leabhar ceart, ach tá buntáistí áirithe ag baint le Kindle. Ceann acu ná go bhfuil teacht ar shaothair údair a bhfuil an cóipcheart in éag ar bheagán chostas nó fiú saor in aisce ar fad. Nuair a luaigh Darach ó Leabhar Breac úrscéal gairid Kleist liom i gcomhrá rphost, bhí ar mo chumas é fháil gan stró - agus saor in aisce.

Ní dóigh liom go raibh faic le Kleist léite cheana agam.

Úrscéal chumhachtach atá i Michael Kohlhass, bunaithe ar eachtra stairiúil.
Imríonn ridire éagóir ar cheannaí capaill, séantar a  chearta ós comhair cúirte ar an gceannaí. Tá lucht na cúirte gaolmhar leis an ridire. Tá an éagóir follasach, ach nuair a theipeann ar a iarrachtaí cóir a fháil, agus nuair a mharaítear a bhean mar thoradh ar láimhseáil gharbh a fuair sí, agus í ag iarraidh a chás a chuir faoi bhráid an prionsa, feictear dó nach bhfuil rogha aige ach a cheart a bhaint amach le lámh láidir.

Tá cúlra stairiúil i gceist - tarlaíonn na himeachtaí ar thairseach cinniúnach. Tá ceartas na n-aicmí a bhí i réim sna meánaoiseanna ag géilleadh go mall do forlámhas iomlán stáit ar imeachtaí dlí.

Tá an t-athrú creideamh i gceist freisin, Liútarach diongbháilte é Kohlhaas agus tá eachtra le Liútair féin cinniúnach san scéal. Agus coimhlintí polaitíochta na linne idir prionsaí Brandenburg, Sachsen agus Rí na Polainne. Ról freisin ag cúirt an Impire i Vín leis an gcás.

An léargas atá ann ar iomrascáil fhir cóir le stáit cam.

Cuirtear chun báis de bharr ceannairc é, ach cúitítear san bun éagóir é freisin.

Bhí snáithe amháin sa scéal a bhraith mé bheith as alt - cuireann Kleist scéal púcaí faoi tairngreacht giofóige a nascann Kohlhaas le Prionsa Sacsan. Is féidir gur taibhse a bhean atá i gceist.

Níor mheas mé gur chuir sin leis an scéal, agus is dóigh liom go raibh Kleist ag fónamh d'fhaisean léitheoirí a linne san 19ú aois.

Seachas sin is an-chíoradh atá ann ar cheart, éagóir agus baol cumhachta atá i lámha daoine atá iad féin fite in eangach caidreamh gaoil.

Táim buíoch as Darach as seoid seo litríocht na Gearmáine a chuir faoi mo bhráid.

22 April 2017

Éagóir

Chonaic mé an leabhar seo as cúinne mo shúil sa leabharlann i Mullach Íde - bhí sé mar chuid de thaispeántas leabhair Ghaeilge le linn Seachtain na Gaeilge.

Thapaigh mé an deis agus chroch mé liom é.

Insint ar Dúnmharaithe Mám Trasna, an éagóir a d'eascair astu, agus an tionchar a bhí aige sin ar ard pholaitíocht na Breataine.

Is léir mianach an iriseora atá go smior i Seán Ó Cuirreáin, agus is léir an ualach taighde a rinne sé - ainneoin gur fhág sé fonótaí agus tagairtí ar lár ar mhaithe le soléiteacht don ghnáthléitheoir.

Is geal le scéinséir an leabhar atá scríofa aige, na sonraí fite fuaite ina bhréidín dhlúth scéalaíochta. Laochra agus rógairí ar mórán gach leathanach. Tugann sé tuiscint dúinn ar mheon muintir na hÉireann, iadsan a bhí díreach buailte leis an gcás agus an pobal mór.

Pléann sé go tuisceanach le polaiteoirí agus fórsaí an stáit. Tugann sé an cúlra stairiúil freisin a bhí ina bhreosla don éagóir de bharr eagla na húdaráis roimh cailleadh smachta.

Tá go leor léaráidí san leabhar - grianghrafanna de na fir a ciontaíodh san dúnmharú, idir soineanta agus ciontach. Grianghrafanna freisin de na pearsain eile sa chás; agus go leor cáipéisí a bhaineann leis.

Rinneadh Éagóir ar Mhaolra Seoighe, agus léiríonn an leabhar seo conas agus cén fáth.

Éagóir
Seán Ó Cuirreáin
Cois Life

21 April 2017

Fan Inti

Bhí Danny Sheehy ag reachtáil Ciorcal Comhrá le linn Scoil Cheoil an Earraigh agus chaith mé go leor ama ina chuideachta mar sin. Ana reacaire is ea é, eolgaiseach deisbhéalach. Thug an taithí sin an spreagadh breise a bhí de dhíth orm le fios a chuir ar an leabhar Fan Inti ón leabharlann.

Roinnt blianta ó shin, bhí Danny páirteach i dtogra ealaíona i mBaile Átha Cliath chun naomhóg a thógáil; bhí daoine ón gceantar páirteach san iarracht freisin.

Dialann na tógála droimlorga an leabhair. Ní raibh a leithéidí déanta cheana aige, cé go raibh scileanna siúinéireachta aige, é ina oide adhmadóireachta.

Is fearr an cur síos a thugann printíseach ná máistir ar shaothair cheirde, agus is amhlaidh anseo - bóithre caocha agus botúin san áireamh.

Ach tá níos mó ná dialann i gceist. Tugann sé lear mór seanchais dúinn ó Iarthar Dhuibhneach. Stair agus ginealach teaghlaigh a raibh baint acu le tógáil naomhóga; scéalta iascaireachta, báis tragóideach ina measc. Lán sonraí - fhios aige cén maoin a bhí ag comhluadar ar leith. Féar dhá bhó anseo, féar ocht mbó ansiúd. Siopadóirí gustalacha is sclábhaithe feirme gan phingin.

Codanna den leabhar iontach faoistineach - chuir roinnt den gcuir síos ar a bhabhtaí óil is ragairne imní orm!

Tá nathaíocht agus saibhreas cainte nádúrtha tríd síos, agus is mór an pléisiúr atá le baint as an léamh.

Tá caibidil ar leith ag deireadh an leabhair ag déanamh mion chuir síos ar uirlisí na ceirde.

Is trua nár déanadh beagán eagarthóireachta ar an leabhar - tá roinnt athrá gan gá ann,  agus corr sleacht as áit.

Ach is léitheoireacht fiúntach atá ann, lán eolais is éirim.

(Nath is ea Fan Inti a chiallaíonn 'fan socair')

Fan Inti
Domhnall Mac Síthigh
Coiscéim
2008.50

19 April 2017

An Ghaeilge i Maigh Nuad

Ní scoláire ná staraí mé, mar sin murach gur chuir Cló Iar Chonnacht cóip léirmheasa chugham den leabhar 'An Ghaeilge i Maigh Nuad' caolseans go mbeadh mé tar éis é léamh.

Cuir síos atá ann ar na sagairt i Maigh Nuad a bhí ina scoláirí Gaeilge ó aimsir Uí  Ghramhnaigh ar aghaidh. Tá fathaigh ina measc, gan amhras Ó hIcí, Ó Fiannachta, Ó Doibhlinn. Scata eile nach raibh aithne agam orthu, agus roinnt a raibh iomra cloiste agam orthu ach nár thuig mé go raibh siad sna sagairt tráth.

Is cosúil gur mar thráchtas ollscoile a scríobhadh an saothar seo. Tá nótaí bheathaisnéise ann, agus meascán de chuir síos agus léirmheas ar saothair na fir faoi chaibidil ann.

Tá an t-uafás eolas luachmhar san leabhar, ach is trua nach ndearnadh eagarthóireacht air chun é dhéanamh níos feiliúnaí do phobal léitheoireachta níos ginearálta. Tá cuid mhaith athrá ann, réamhrá le gach caibidil de réir rúibricí acadúla. Déantar talamh slán de go minic go bhfuil fhios ag an léitheoir cén teoiric maidir le gearrscéal ┐rl ar a bhfuil an údar ag trácht. Bhí nithe fánacha eile a chuir as dom: uimhir caibidil i saothar a lua le uimhreacha rómhánacha ┐orduimhreacha don saothar céanna, agus corr bhotúin ann san ord. Breith á thabhairt ag an údar ar saothar, gan an bunús lena bhreith bheith soiléir.

Bhraith mé uaim amlíne a dhéanfadh soiléiriú idir caidreamh na bhfear - cé a bhí ina dhalta ag cé, cé a bhí ag saothrú le chéile sa Chuallacht agus araile.

Mar sin féin, measaim gur foinse luachmhar do staraithe atá sa leabhar, go leor tagairtí do foinsí ann.

An Ghaeilge i Maigh Nuad
Seán Ó hÉanacháin
Cló Iar Chonnacht

17 April 2017

Ar strae sa Choill

Scríbhneoir turgnamhach é Liam Mac Cóil; ag baint feidhme as múnlaí, seánraí agus modhanna nua.

San leabhar An Choill chuir sé roimhe an cineál dréachta a foilseofaí san 16ú aois a chuir ar fáil - sé sin dá mbeadh leabhair i ngaeilge á fhoilsiú go forleathan.

Is dóigh liom gur éirigh leis. Ach bhí mé féin ag streachailt leis an leabhar. Tá meascán ann de Ghaeilge na linne seo, agus Gaeilge an ré úd. Tá sé déanta go healaíonta aige sa mhéid is go bhfuil ciall na bhfocail soiléir ón gcomhthéacs, agus is ar mhaithe le dearbhú seachas ciall a bhain mé feidhm as foclóir. Ach bíonn breis dua ag baint leis an léamh mar sin féin.

Baineann an scéal féin le ridire de chuid Rí Artúr, agus é ar fán le linn lorgaireacht an Soithigh Naofa. Tá aistriúcháin ar roinnt den litríocht úd, ó Cymru agus ón mór roinn, léite agam agus feictear dom go bhfuil an údar dílis go maith don nósmhaireacht. Dris chosáin eile sin, ar ndóigh, do mo leithéidí a bhíonn ag dréim le insint ina bhfuil tús, lár agus deireadh. Bíonn an léitheoir, maraon leis an Ridire fáin, ag fánaíocht sa choill agus amhrasach an bhfuil dul chun cinn nó faoiseamh i ndán dó.

Tharlódh go mbeadh breis adhmaid bainte agam as dá mba duine machnamhach fealsúnta mé.

Ach is ar thóir eachtra agus siamsaíocht a léim ficsean.

Is dóigh liom gur turgnamh fiúntach atá sa leabhar, ach nílim baileach cinnte an ann do na léitheoirí ar a bhfuil sé dírithe.

Tharlódh go mbainfidh mé tairbhe as i gceann scór bliain, ach mé bheith beo le cúnamh Dé.

Ní mór a rá, mar is dual do thairgí Leabhar Breac, gur seod ó thaobh páipéir, dearadh agus cló an leabhair; léaráidí ann agus cruth ar leith ar an leathanach ag sleachta áirithe.

An Choill
Liam Mac Cóil
€18.00
116 lch; clúdach crua;
ISBN 978 1 909907 69 0

16 April 2017

Reic @ 2

Tá an dá bhliain slánaithe ag Reic, an ócáid reicthe filíochta a bhunaigh Ciara Ní É. Bhí amharclann bheag an Generator Hostel  i Margadh na Feirme, BÁC plódaithe do oíche ceolmhar fileata greannmhar oíche Déardaoin, an 2a Márta. Bhí foireann ó RTÉ ann ar feadh seal agus bhí blaiseadh beag le fáil ar na himeachtaí mar chuid de chraoladh Seachtain na Gaeilge RTÉ.

Chuir baill den mbanna IMLÉ agus comrádaí leo ón ngrúpa Wild Promises tús le himeachtaí le amhrán ó stór gach banna acu.

Bhí filíocht againn - idir Gaeilge agus Béarla ach an Ghaeilge in uachtar ó Stiofán Ó Briain, Aoife Mairéad ┐Colm, fear as Corca Dhuibhne. Filíocht streachailte agus teacht in inmhe.

Tá filíocht Ciara Ní É féin ag forbairt agus ag daingniú - reic sí athleagan (sách dhorcha dar liom) ar Subh mhilis Uí Néill - ag canadh an fhaoiseamh atá smál an fhuil mhíosta don mbean a bhfuil col aici le toircheas. Reic sí freisin, le tionlacan fuaimrian,  píosa fada fuinniúil feargach faoi riocht éagothrom na mban, an scóip a thugtar don sciar is measa d'fhir agus an ghnáth cos ar bolg a imrítear - fiú ag mná - ar mhná nach ngéilleann don cuibhiúlacht. Píosa cumhachtach curtha i láthair go láidir.

Thug an fuirseoir Aideen McQueen taibhe grinn ar a bonnaibh a d'fhág an lucht féachana sna trithí go minic, croite ag rachtanna croíúla gáire agus í ag spochadh as saol ár linne, gach aon casadh glic aici ar na coinbhinsiún.

Chan Lauren Ní Chasaide, le tionlacan fidile ó Kathy, cúpla rian dá cuid as Gaeilge agus Béarla.

B'í an cruitire Polannach Justyna Kosmulska a chuir clabhsúr leis an gcuid foirmeálta. Thosaigh sí amach lena leagan de Gabhaim Molta Bhríde (nasc); chuir sí an slua ag canadh léi san amhrán macarónach Siúl a rún. Chan sí duan Polannach ó na meánaoiseanna, píosa nua chumtha gan focail aici féin, agus amhrán béarla rac.

Ar bhealach, thug sí achoimre paiteanta ar REIC - fuinniúil, oscailte do gach teanga is réimse, ceiliúradh éigse agus saoil.

Gura fada buan REIC, agus a chruthaitheoir Ciara Ní É.

28 February 2017

Saoirse fánaíochta

Is breá liom bheith ag siúl. Nuair a bhím in Iarthar Dhuibhneach ach go háirithe. Tá méid áirithe bealaí siúl marcáilte, agus tá camchuairt na leithinse - Slí Chorca Dhuibhne - ann. Faraor, tá i bhfad barraíocht de ar bhóithre. Is beag talamh poiblí atá in Éirinn. Fiú sleasa na sléibhte, is cimín in úinéireacht grúpa feirmeoirí mórchuid de. Níl, mar atá ar an mór roinn, nó fiú san Ríocht Aontaithe, cearta bealaigh fairsing ná dlí fánaíochta ann.

Is le déanaí - cúpla glúin - a fuair muintir na hÉireann seilbh ar an dtalamh a shaothraíonn siad agus íocadh praghas ard i streachailt agus allas agus airgead freisin as. Fágann sin dearcadh láidir, colgach go minic ag úinéirí talún a bhfuil a gcuid talún tarraingteach do shiúlóirí. Is furasta deá thoil a ídiú.

Ní chabhraíonn sé gan amhras gur lucht cathrach mórchuid de na siúlóirí, dream atá gan ar thuiscint go minic ar eallach agus barraí.

Tá ceart siúl achrannach dá réir agus gan aon amharc ar réiteach fónta. Ní chuidíonn cásanna cúirte faoi timpistí ina éilítear cúiteamh ard. Bhí cás dá leithéidí sna cúirteanna le déanaí. Chaill an t-iarratasóir ar deireadh, ach bhí an cás ag dul ar aghaidh ar feadh roinnt blianta. Thuigfinn ar dhóigh don feirmeoir a mheasann gurbh fearrde dó cead siúl a dhiúltú agus fanacht glan ar achrann. Is mór an trua é, áfach.

Bhí orm an turas seo mo bhealach a dhéanamh tráthnóna Aoine ón mBuailtín chomh fada le Tig Áine ar an nGráig. Thaispeáin an léarscáil atá agam slí Chorca Dhuibhne ag leanacht an chósta ó Bhaile an Challa go Cloichear. Bhí fonn orm an píosa sin a shiúl - ní raibh sé siúlta cheana agam. Ar aghaidh liom mar sin, ainneoin na gaoithe. Ach agus mé ag Baile an Challa bhí na fógraí do mo threorú ar ais go dtí an príomhbhóthar. Chas mé ar ais, ag ceapadh go raibh botún déanta agam. Ach ní raibh rian de thús an bhealaigh.

Bhuail mé bleid ar fear amuigh lena mhadra, agus dhearbhaigh sé an rud a shíl mé - bhí an cosán a bhí ar mo léarscáil múchta, toisc gur dhún feirmeoir cúpla gort.

Ní raibh fonn achrainn orm, agus bhí mé ar tí aghaidh a thabhairt ar an príomhbhóthar le croí trom; ach thairg sé dom mé a thionlacan thar an bpíosa iata.

Táim fíor bhuíoch go ndearna. Bhí siúlóid iontach sceirdiúil agam fán gcósta, is chonaic mé an eas.

Ar ámharaí an tsaoil tá lúb leagtha amach ag an gcomharchumann chun an gcuid is fearr a fheiceáil - Slí Chuas na nEighe - a thosaíonn ag Cloichear. Mar sin féin is trua an bhealach a bheith iata.

Agus is mór an trua gan cead siúl ar bith a bheith ar Cheann Sibéal agus na Triúr Deirfiúr.

Ba mhithid teacht ar shocrú stuama.

Ar ndóigh ar mo shiúlta bhí fadhb eile soiléir - creimeadh cósta. Déardaoin shiúl mé giota den mbealach ó Béal Bán go Baile an Reannaigh- cuid mhór den bealach ite ag an bhfarraige agus bheadh sé deacair é shiúl ag lánmhara.

Ach táim buíoch go bhfuair mé an deis!

(Siúlóid Déardaoin gorm agus Aoine dearg ar an léarscáil thíos)

27 February 2017

Scoil Cheoil an Earraigh

Níl nóta ceoil agam féin. Ar ámharaí an tsaoil is le mo bhean, a bhfuil féith láidir an cheoil inti, a chuaigh ár gclann. Rinne, agus déanann, sí cúram ar leith dá n-oiliúint agus iad bainteach le Comhaltas Ceoltóirí le fada. Bíonn sí ag taisteal leo freisin.
Tá mac linn ina phíobaire agus ag dul do chéim sa cheoil.
Tá iníon linn, atá deich mbliana d'aois, ag dul don bhfidil le roinnt blianta. Le déanaí thug sí faoin mbosca ceoil.

Bhíodar siúd ar an mBuailtín cúpla uair cheana, ag Scoil Cheoil an Earraigh, ach ní raibh mise leo. I mbliana áfach bhí fonn orm cúpla lá faoin dtor a chaitheamh. Chuaigh an triúr againn - mo nuachar, m'iníon is mé féin, siar ó dheas dá réir de Céadaoin beag seo.

Bhí tig saoire ar chíos againn i bpáirt le teaghlach eile ar Bhaile an Éanaigh, cúpla nóiméad sa charr agus thart ar leathuair coisíochta ón mBuailtín.

Bhíomar ann faoi lár an tráthnóna ar an gcéadaoin, am againn dinnéar a réiteach ar ár suaimhneas roimh aghaidh a thabhairt ar an Ionad Gaeilge agus Gaeltachta, foirgneamh breá nua atá tógtha le cúpla bliain anuas ag an gComharchumann ar imeall an sráidbhaile.

Bhí slua maith cruinnithe don oscailt oifigiúil, áit a raibh beagán cainte (as Gaoluinn, aistrithe go comhuaineach go Béarla) agus móráin ceoil. Ceoltóirí de chuid na háite - lena n-áirítear Steve Cooney agus Breandán Ó Beaglaoich. Ach bhí daltaí scoile agus meánscoile ann freisin. Fear siúlach é Breandán Ó Beaglaoich, agus is cosúil go gcnuasaíonn sé ceoltóirí ar a shiúlta. Bhí triúr ceoltóir mná ón Eastóin ann ar feadh na seachtaine, agus beirt ó Asturies a casadh ar Bhreandáin agus a chomrádaithe agus iad ar Chamino na Sáile.

Bhí m'iníon tuirseach, mar sin níor fhan muid go raibh deireadh ceolta ná ní dheachaigh mé síos an bhaile - ach shamhlóinn go raibh oíche go maidin ag roinnt agus fraitheacha tábhairní an Bhuailtín á ardú ag ceol.

Bhí m'iníon ag freastal ar ranganna bosca ceoil ar maidin ó Déardaoin go Satharn. Ranganna a bhí faoi stiúr Bhreandáin Ó Beaglaoich. Bhí ceol le clos as gach cúinne de fhoirgnimh an Chomharchumainn, as Scoil Náisiúnta Baile an Fheirtéaraigh, agus as cúinní eile ar fud an Bhuailtín. Chuala go raibh 200 idir óg agus aosta cláraithe sna ranganna éagsúla, réimse leathan uirlisí agus gan amhras amhránaíocht clúdaithe. Ceoltóirí móra le rá na hoidí - Steve Cooney, Caoimhín Ó Raghallaigh, Eithne Ní Chatháin, Paidí Mharthain Mac Gearailt agus daoine nach iad.

Seachas bheith iomlán díomhaoin chaith mise na maidneacha ag ciorcal comhrá faoi stiúr Danny Sheehy. Bhí meascán spéisiúil daoine ann, idir nuachainteóirí líofa, foghlaimeoirí agus roinnt de mhuintir na háite. Bhí allagar spéisiúil ann.

Rinne mé roinnt siúl freisin, ach seans go mbeidh blagmhír dá chuid féin aige sin.

Tráthnóna Déardaoin seoladh CD de chuid Saileog Ní Cheannabháin, meascán amhrán is ceoil Tí Bhric. Díreach sna sála ar sin bhí seisiúin amhránaíochta. Bhí go leor páistí is daoine óga páirteach ann, mná na hEastóine ina measc.

Istoíche bhí ceolchoirm in ionad an Bhlascaoid i nDún Chaoin. Ar ámharaí an tsaoil bhí ticéid curtha in áirithint againn, mar bhíothas ag cuir daoine ó dhoras.

Bhí ceoltóirí éagsúla ar stáitse. Cuisle láidir ceoil Caoimhín Ó Raghallaigh agus Breandán Ó Beaglaoich. Ceol ar an bpianó ó Saileog Ní Cheannabháin. Cláirseach uasal Laoise Kelly. Bosca ceoil bhríomhar Danny O'Mahony, le tionlacan phianó ó Patsy Broderick.

Dé hAoine chraol An Saol ó Dheas ó ionad an chomharchumainn, agus bhí mé i láthair. Féasta eile ceoil a bhí ansin agus na ceoltóirí áitiúla agus ó i bhfad i gcéin páirteach.

Ina dhiaidh sin thug mé aghaidh ar Thig Áine sa Ghráig. Bhí an teach ag cur thar maoil le ceoltóirí óga - páistí don gcuid is mó, i mbun seisiún faoi stiúir éadrom cúramach ag Breandán Ó Beaglaoich. Casadh go leor amhráin, cuid acu ag leanaí a shilfeá nach raibh caint acu ró fhada! Ardú croí ab ea é.

Ghlac muide oíche Aoine saor, ach bhí an teaghlach eile in ionad an Bhlascaoid ag ceolchoirm a bhí tiomnaithe don bpíobaireacht. Píb uilleann, agus píob mhór Asturias agus na hEastóine. Bhaineadar sult as an dtaispeántas.

Tar éis na ranganna maidin Satharn líonadh sáipéal an Bhuailtín le ceoltóirí do cheolchoirm na ndaltaí. Bhí gach rang faoi seach sna binsí, agus sheinn siad port nó dhó; idir eatarthu sheinn duine de na hoidí roinnt ceoil agus cuireadh clabhsúr leis le sciar maith de na ranganna ag seinm le chéile.

Chuaigh mé féin ar siúlóid oidhreachta feadh trá Béal Bán go Dún an Óir faoi stiúir Danny Sheehy arís fad is a bhí m'iníon ag glacadh páirt i máistir cheacht ar an bhfidil le Iarla Ó Domhnaill.

Oíche Satharn bhí Halla na Feothanaí lán do cheolchoirm inár sheinn go leor de na múinteoirí. Bhí sé deacair spás a thabhairt don réimse leathan tallainne ó Claisceadal na Pobalscoile go Steve Cooney. Chuir mná na hEastóine sciar den lucht féachana ag rince i nathair fada tríd an halla. Faraor de bhrí go raibh sé ag éirí déanach bhí orainn imeacht gan deis a fháil muintir Asturias a chlos.

Maidin Domhnaigh d'éist mé aifreann le tionlacan Cór Chúil Aodha, leibhéal eile ceoil.

Ardú croí ab ea an turas ar fad dom, idir tírdhreach, ceol agus go háirithe an líon mór daoine óga a bhí ag foghlaim agus ag ceol agus ag amhrán.

Measaim go mbeimid ar ais!

21 February 2017

Imbolc 2017: Fís Filíochta

An scannánaí Dónal Ó Céilleachair a chuir clabhsúr le cainteanna Imbolc.

Cé gur as Magh Chromtha dó, chaith sé sealanna fada i mbun oibre i Nua Eabhrac agus Beirlín, ar thóir aisling na filíochta a spreag scannán le Wim Wenders ann sna 1980í. Bhí lá faoin dtor a chaitheamh aige, mar ba iondúil dó, i bpictiúrlann an Lighthouse - a bhí bídeach an uair úd. Thaispeáin siad Der Himmel über Berlin scannán samhlaíocht finscéalach (Wings of Desire an teideal Béarla). Chuaigh an scannán go mór i bhfeidhm air agus ó shin tá sé i mbun scannánaíochta agus sa tóir ar an áit ina bhfuil filíocht.

Léirigh sé a chuid cainte le blaiseadh óna shaothar féin, turgnamhach agus eile. Léirigh sé giotaí as saothar Wenders freisin.

Faoi dheireadh, tar éis fánaíocht agus printíseacht fhada i Nua Eabhrac agus áiteanna eile, bhí deis aige filleadh ar a fhréamhacha i Múscraí agus seal a chaitheamh mar ealaíontóir cónaitheach san Ionad Cultúrtha.

D'eascair roinnt saothair suntasacha as sin, ceann le leanaí scoile na háite.

Cuireadh clabhsúr le cuid foirmeálta Imbolc le léiriú dá scannán faoi ealaíontóirí, idir muintir na háite agus muintir a tháinig isteach, agus tionchar an tírdhreach orthu - Ó Dhúthaigh Mhúscraí.

Measaim go bhfuil áit na filíochta do féin aimsithe faoi dheireadh aige, san dúthaigh céanna! Ní haon díol iontais sin mar tá dúlra agus daoine tagtha le chéile ar bhealach ar leith ann le fada.

Nóta scoir: sé Dónal a rinne scannánú ar Camino na Sáile, faoi thuras naomhóg na tinte go Santiago. Táthar á chraoladh ar TG4 faoi láthair ar an Domhnach.

Imbolc 2017: Cad chuige airgeadas?

Ba ar chrann Ciarán Mac an Bhaird a thit sé muid a thabhairt ar ais ón cianspás, rud a rinne sé le léargas spleodrach tintrí ar an ngéarchéim dhomhanda baincéireachta a chuidigh go mór leis an ainriocht ina bhfuilimid.

Ar ndóigh bhí cúiseanna logánta - sna bainc abhus ach freisin i struchtúr airgeadais an stáit - le tionchar na géarchéime orainn.

Mar sin féin, calcadh an chóras airgeadais de bharr teip Lehmann a chuir an lasair sa bharrach.

Dar le Ciarán, tá ár gcóras airgeadais fós leochaileach. Tá níos lú iomaíochta i gcóras na bainc ná mar a bhí roimh an tubaiste. Níl na laigí rialacháin leigheasta. Tá sé deacair ar an bhfíor geilleagar, lucht tionsclaíochta, teacht ar mhaoiniú.

Is é a mholadh siúd, le hais neartú rialacháin, ná deis a thabhairt don earnáil neamhbhrabúsach, mar shampla na Comhair Creidmheasa, dul in iomaíocht leis na bainc chun comórtas a chinntiú.

Faoi láthair is roinnt na caillí mar is áil léi féin atá ar bun ag na bainc, bainc atá mór i gcoibhneas leis an geilleagar - agus atá fós ann de bhrí gur ghlac an cáiníocóir a gcaillteanas orthu féin.

Níl barántas nach dtarlódh tubaiste arís. Níl na fadhbanna struchtúrtha réitithe.

Bímis aireach!

20 February 2017

Imbolc 2017: Deannach na Réalta


Dúshlán atá ann i gcónaí caint a thabhairt tar éis don lucht éisteachta lón maith mór a bheith ite acu, mar atá ar fáil sa Chrúiscín Lán i mBaile Bhúirne.
Léirigh Ruth McAvinia áfach go raibh sí breá ábalta an dúshlán a shárú lena caint dárbh teideal 'Is leatsa an chosmas'. 

Rinne sí trácht ar obair eolaíochta an Gníomhaireacht Spáis Eorpach, obair ina raibh sí páirteach ar feadh roinnt blianta. Ag scaipeadh eolais ar an bpobal a bhí sí, cuid riachtanach den eolaíocht. Tá baint aici fós leis an Ollscoil Idirnáisiúnta Spáis, scoil samhraidh idirdhisciplíneach a mbeidh teacht le chéile acu i mbliana i gCorcaigh. 

Tá Éire páirteach i misin eolaíochta ESA. Thug Ruth léargas ar chuid de na misean is suntasaí - ina measc an misean Rosetta a chuaigh go domhain isteach sa spás agus a chuir trealamh ar choimeád. Ba trealamh Éireannach a chuir an nasc cumarsáide ar fáil idir an máthar-árthach Rosetta agus an tuirlingtheoir Philae. 

An comhlacht a bhfuilim fostaithe leo, CAPTEC, a rinne forbairt ar an mbogearra don trealamh sin; bhí agus tá an comhlacht gníomhach freisin i promhadh agus deimhniú neamhspleách bogearraí. D'oibrigh mé féin ar na satailítí Herschel agus Planck, a rinne iniúchadh ar an spás le teileascóip ar leith. De bharr luas srianta an tsolais, is ionann iniúchadh íogair mar sin agus féachaint siar san am.  Táimid faoi láthair ag obair ar roinnt misin eile, mar atá scata comhlacht eile as Éirinn. 

Ceann suntasach a luaigh sí ná Enbio atá tar éis bealach nuálach a fhorbairt le miotail a chlúdach le dath. Tá sin riachtanach don scáth gréine a bheidh in úsáid ar an árthach Solo a bheidh ag dul an ghar don ngrian chun iniúchadh a dhéanamh air. Tá gá le scáth gréine an-éifeachtach leis na huirlisí a chosaint ó fhuinneamh na gréine.(Tá mé ag obair ar phromhadh bogearraí an árthaigh seo faoi láthair)

Táimid ar fad ag íoc as na hiarrachtaí seo. Ar ndóigh, níl ach luach ticéid pictiúrlanna de chostas ar an saoránach aonair; ach spreag Ruth muid le spéis a chuir sna torthaí eolaíochta, mar go bhfuil go leor le foghlaim astu a fhónann don saol le hais an pléisiúr intleachta atá le fáil astu. 

Deannach na réalta muid, dar léi, agus is d'ár n-oidhreacht an eolaíocht atá á chnuasach sa spás. Ba thrua bheith dall air.

Imbolc 2017: Ceolta Sí

Bíonn ceolchoirm an oíche roimh cainteanna Imbolc, agus labhraíonn an ceoltóir an lá dar gcionn.

I mbliana seal Chaoimhín Uí Raghallaigh a bhí ann. Tá cáil ar Chaoimhín as an stíl ar leith atá aige, agus tóir dá réir air mar cheoltóir agus oide.

Don gcuid is mó is ar uirlis ar leith a sheinneann sé - uirlis nach ann dá mhacasamhail go bhfios dom. Gaolta leis an Viola d'amore, ach le cúig sreang. Cúig sreang tánaisteach curtha leis ar mhodh Hardanger. Hardanger d'Amore a thugann sé féin air.

Is beag mo scil féin i gcúrsaí ceoil agus níl an foclóir agam le cur síos a dhiongbhála a thabhairt ar an fhuaim dhomhain shaibhir uathúil a d'fháisc sé ní hamháin as an Hardanger ach freisin as gnáth fidil - ach tiúnadh ar leith déanta aige uirthi. Mheall sé ceolta sí as gnáth feadóg stáin fiú.

Is minic ceoltóirí traidisiúnta anois ag dul i muinín na teicneolaíochta chun cabhrú leo. (Bhí cúpla gléas ag Colm Mac Con Iomaire ag Imbolc cúpla bliain ó shin ar thug sé an Recession Quartet orthu agus ar bhain sé feidhm astu le comhcheoil a dhéanamh leis féin)

Bhain Caoimhín feidhm as an mionríomhaire oiliúna Raspberry Pi, agus ríomhchlár a scríobh sé féin chun fuaim níos suntasaí fós a chruthú i seit amháin dá chuid.

Tá teacht i láthair ar leith ag Caoimhín, é éadromchroíoch, lúthchosach, gealgháireach. Shilfeá gur rince in áit siúl a ghnáth mhodh taistil, é mar lasair éadrom ar stáitse ag fuineadh ceol diamhair.

D'éirigh leis ar an Satharn roinnt dá chré ceoil a roinnt linn, agus spléachadh éigin a thabhairt fiú do mo leithéidí atá caoch ar sheinm.

Tumadh i sruth an cheoil a mhian, ag eitilt isteach is amach as scafall an phoirt seachas scéim réamhcheaptha a leanacht go dlúth.

Luaigh sé focail fhidléara eile, gurbh ionann agus inneall an oirfideach a sheinneann an port céanna ar an dóigh céanna faoi dhó.

Ainneoin sin mhínigh sé go dtig leis - mar atá léirithe aige san méid atá taifeadta aige - comhcheoil a dhéanamh le ceoltóirí eile ach comhbhá a bheith eatarthu a ligeann dóibh an rince céanna a dhéanamh leis an bport.

Agus sin mo lag iarracht cuid dá dhraíocht a cheapadh i bhfocail. Beidh an físeán ann ar ball ar shuíomh Imbolc, rud a thabharfaidh léiriú ceart!

18 February 2017

Buaigh 5 X €100 de Leabhair do Leabharlann do Scoile le Futa Fata

‘AN BILLIÚNAÍ BEAG’ LE DAVID WALLIAMS AR FÁIL GO LUATH!

Nuair a d’fhógair muid roimh Nollaig go raibh muid ag obair ar leagan Gaeilge de scéal David Walliams, Billionaire Boy, bhí iontas orainn faoin méid suime a cuireadh ann. Tá aistriúcháin go leor den chineál seo foilsithe le gairid i nGaeilge, ina measc eagráin Futa Fata den Diary of a Wimpy Kid – ach is léir dúinn go bhfuil an-suim ag an bpobal iontu.
 
Agus muid ag obair ar an Wimpy Kid, bhí dúshlán ar leith ag baint le Gaeilge a chur ar an teideal. Theastaigh cúnamh uainn agus thairg muid beart leabhar mar dhuais. Cuireadh an-suim sa chomórtas agus bhí muide an-sásta leis an teideal a tháinig as: Dialann Dúradáin.
 
Ní raibh an dúshlán céanna ag baint le Billionaire Boy, ach bhí gné amháin den obair aistriúcháin a bhí deacair. Is breá le David Walliams liostaí greannmhara a chur san áireamh ina chuid scéalta. Ní heisceacht ar bith é an ‘Billiúnaí Beag.’
 
I lár an scéil sin, tá trácht ar mhúinteoir a bhfuil ainm aisteach air. Déanann an t-údar liosta ainmneacha a mbeadh an scoil ar fad ag magadh faoi, dá mbeadh ceann ar bith acu ar mhúinteoir. Seo cúpla sampla ón liosta:
  • Bea O’ Problem
  • Neil Down
  • Doris Closed

Bhí sé dodhéanta na hainmneacha sin a aistriú, mar sin chum muid ár gcuid féin. Seo cuid acu sin:
  • Neil May Gomaith
  • Jay Suí-Bí
  • Tom Aodh Tuirseach

Bhí 49 ainm ar fad le cumadh agus tá muid sásta go maith lenár liosta. Ach seo an cheist: an bhfuil SIBHSE in ann cuid nua a chumadh, cuid níos fearr ná na cinn a chum muid féin?

Bí ag smaoineamh agus cuir chugainn do chuid ainmneacha amaideacha via Facebook, Twitter, rphost, post an tseilide, post an cholúir – pé bealach is maith leat. Roghnóidh muid na cinn is ansa linn agus beidh duaiseanna ar fáil. Sea mhuis, 5 x luach €100 de leabhair, ó chatalóg 2017 Futa Fata, beartanna a bheidh le bronnadh ag na mbuaiteoirí ar leabharlann scoile dá rogha féin.

Tá cead ag duine ar bith, idir trí bliana agus 133 bliana d’aois bheith páirteach. Fiú más duine fásta agus más é Bláth Cliath nó Cian Fáth is ainm duit, beidh fáilte roimh do chuid moltaí a fhad is a bhronnann tú na leabhair ar leabharlann scoile má bhuann tu an duais mhór. Tá go dtí meánlae ar an 03 Márta 2017 agaibh. 

Ian Tacharfad! Ar aghaidh libh. Tusa tú féin, Dane Deifir!!!

Seolfar An Billiúnaí Beag i siopa Easons, Sráid Uí Chonaill, 07 Márta 2017 11am.  

17 February 2017

Imbolc 2017: Breith ar an gCúirt Uachtarach

Tá taithí leathan sa bhaile agus i gcéin ag an t-iriseoir Ruadhán Mac Cormaic.  Ach ní raibh saineolas ar an dlí aige nuair a ainmníodh mar comhfhreagraí dlí de chuid an Irish Times é. Mar a dhéanfadh duine gairmiúil, chrom sé ar foghlaim.

Le linn a chuid foghlama d'aithin sé  bearna suntasach sa litríocht atá ar fáil, eadhon nach raibh leabhar ar bith ag plé leis an gCúirt Uachtarach in Éirinn. Chuir sé roimhe an bhearna sin a líonadh.

Thug sé spléachadh ar an méid a d'fhoghlaim sé ina chuid cainte d'Imbolc.

Briseadh le gnás na Breataine ab ea go raibh Bunreacht scríofa ag Saorstát Éireann, agus an Cúirt Uachtarach mar chaomhnóir na bunreachta sin. Ní dheachaigh an briseadh chomh domhain is ba mhian le roinnt, an Príomh Breitheamh Hugh Kennedy san áireamh. Ach is gairm sách caomhach an dlí.

Luaigh Ruadhán tionchar na Cúirte Uachtaraí i SAM ar forbairtí abhus; dlínse eile le bunreacht scríofa ach oidhreacht láidir dlí coiteann na Breataine seachas dlí rómhánach na Mór Roinne.

Luaigh sé cairdeas idir Brian Walsh agus breitheamh thall a raibh ana thionchar aige ar an gcuir chuige gníomhach a bhí ag an gcúirt.

Luaigh sé cás McGee faoi frithghiniúint, nuair a rinne an cúirt breith go raibh ceart príobháideachas ag baint le pósadh ainneoin gan an ceart sin a bheith sonraithe sa bhunreacht.

Tá sé den tuairim gur spreag an cás sin, maille cás Roe vs Wade i SAM an feachtas as ar eascair an leasú ar an mbunreacht chun ginmhilleadh a chosc atá go mór i gceist faoi láthair.

Spreag a chuid cainte go leor allagar. (Agus dá mbeadh roinnt cóip dá leabhar ar díol aige shamhlóinn go mbeadh tóir orthu. Beidh mise á lorg ón leabharlann, amach anseo)

16 February 2017

Maidhm ar cúis tochta é

Is féidir le tuismitheoireacht, ainneoin sonas agus grá a bheith pianmhar. Agus uaigneach. Is measa fós an cás nuair atá deacracht ag an leanbh; agus is seacht measa nuair atá an deacracht céanna ina bhac ar cumarsáid.

San scannán Maidhm éiríonn le Tara Breatnach agus Harry Pender ana léargas a thabhairt ar an ngrá agus an pian i gcaidreamh.

Tá uathachas ar Phádhraic, rud a fhágann gan caint aige chun a mhothúcháin a chuir in iúl - ní chloisimid uaidh ach uaill péine is sceoin. Is beag atá le rá ag a mháthair sa scannán, nach bhfuil ann ach an bheirt acu diomaite de radharc ar an sráid lasmuigh. Radharc amháin a bhfuil croí bhriseadh ar leith ag baint leis, nuair atá an máthair ag faire ar pháiste sláintiúil sona agus a tuismitheoir.

Lena gcolainn agus lena n-aghaidh is mó a insíonn siad scéal seo an ghrá leis an bpian ina orlaí tríd.

Éacht.

Maidhm

Corp an Duine Uasail

Tá scata leabhair bhreátha i nGaeilge á fhoilsiú, ach níl spás ná airgead agam iad ar fad a bheith i mo sheilbh. Agus níl leabharlann ceart ar fáil don nGaeilge. Tá teacht ar sciar áirithe de leabhair i nGaeilge sna gnáth leabharlanna ach teacht orthu.

Anois is arís áfach tagann deis eile i'm threo. Ag an deireadh seachtaine thug mé  'Corp an Duine Uasail' faoi ndeara i gcarr carad. Bhí sé ceannaithe aige ag ceapadh go mbeadh sé - de bharr gur úrscéal graifeach atá ann- oiriúnach do leanaí. Ar ábharaí an tsaoil thug sé spléachadh air sular thug sé dóibh é.

Sciob mise mar léitheoireacht leapain don deireadh seachtaine.

Scéal Zoë atá ann. Beag óg atá ag obair mar 'fáilteoir' - bé botha ag taispeántas, gan de chúram uirthi ach cuma ghleoite a bheith uirthi sna pictiúr. Agus, gan amhras, glacadh le crúbáil ó na cliantaí. Crúbáil a fhulaingíonn sí ar an metro plódaithe abhaile chuig a bodach falsa díomhaoin de leannán, a chaitheann léi freisin mar a bheadh meall feola atá ann lena ainmhian a shásamh.

Ní nach ionadh tá sí cráite ag a saol.

Tagann cor ina saol, buaileann de thaisme le fear agus eascraíonn caidreamh ar leibhéal níos uaisle. Nó an bhfuil?

Baintear cúpla corr cliste eile as an scéal roimh deireadh.

Tá líníocht agus scéalaíocht Pénélope Bagnieu cliste, súil ghéar agus inchinn caolchúiseach aici.

Léitheoireacht éadrom taitneamhach ach lón machnaimh ceilte ann. Aistrithe go cliste ag Darach Ó Scolaí agus sleasainna glice go saol litríocht na Gaeilge ann.

Corp an Duine Uasail
Pénélope Bagieu
€12.00

128 lch; clúdach bog;
ISBN: 978-1-909907-78-2

Imbolc 2017:cáin, cóir ┐ceart

Sorcha Nic Mathúna an dara cainteoir a labhair ag Imbolc i mbliana. Bainisteoir cumarsáide craobh na hÉireann de Oxfam í.

Bunaíodh Coiste fóirithinte ghorta Áth na nDámh sna 1940í nuair a bhí gorta sa Ghréig de bharr cúinsí polaitíochta - léigear de dheasca an chogaidh. Cúinsí polaitíochta is cúis le mórchuid anachain an tsaoil, cé go bhfuil fórsaí an dúlra i gceist. Bíonn na gnáth tograí daonchabhrach ar bun ag Oxfam. Uisce glan agus séarachas sábháilte a speisialtóireacht. Ach tuigeann siad gur leasú pholaitiúil atá de dhíth chun réiteach buan a bhaint amach, agus gur i lámha an phobail áitiúil atá sin. Díríonn siad dá réir ar cabhrú leis na pobail áitiúla dul i bhfeidhm ar a gceannairí.

Is é an dáileadh éagothrom maoine an dúshlán is mó. Tá feabhas mór tagtha ar bhochtanas agus ocras, ach tá constaicí fós chun bia folláin agus cúram sláinte cuí a chuir ar fáil.

Tá nasc idir seilbh a bheith ag líon beag daoine ar sciar ollmhór de mhaoin an domhain agus na deacrachtaí atá ann.
Léirigh iniúchadh de chuid Oxfam go bhfuil oiread maoine i seilbh an ochtar is saibhre agus atá ag an gcuid eile den gcine le chéile.

Tá nasc idir seachaint cánach agus an gcnuasach seo- tá ar chumas lucht an tsaibhris cáin corparáideach nó ioncaim a sheachaint- go dleathach go minic. Titeann ualach táillí agus cáin breis luacha níos troime ar an daibhir, agus is cánacha iad atá dosheachanta.

Ar ndóigh, níl tírghrá ag an gcaipitil. Fadhb dhomhanda is ea seachaint cánach, agus is gá réiteach dhomhanda a aimsiú.

Thug Sorcha ana léargas ar a gcuid oibre, spreagadh agus lón machnaimh gan géilleadh do chlamhsán ná éadóchas.

14 February 2017

Imbolc 2017: Litríocht bhlasta

Ó Aisling Mheic Conglinne go Ross O'Carroll Kelly an teideal a thug Máirtín Mac Con Iomaire ar an gcaint a d'oscail comhdháil Imbolc.

Cócaire agus léachtóir le cócaireacht é Máirtín. Ach is dual athair dó bheith ina cnuasaitheoir béaloidis, agus bhí sé ag cnuasach stair béil lucht bialanna Bhleá Cliath, toisc gur thuig sé go raibh go leor eolais á chailleadh agus daoine ag dul in aois agus ar shlí na fírinne.

Agus é ar chonair léann na cócaireachta tháinig sé ar mhaíomh gurb annamh trácht ar bhia nó tnuthán le bia ar leith i scéalta agus litríocht na hÉireann.
Ós rud é go bhfuil sé féin sáite óna óige i dtraidisiún na Gaeilge bhí fhios aige go maith go raibh dul amú ar an té a dúirt.

Thug sé caint spleodrach, ag ardú a ghuth i rannaireacht agus ag reic amhrán. Ag tabhairt suirbhé ó Aisling Mheic Conglinne anall go Ross O'Carroll Kelly ar an mbia i litríocht na hÉireann, go háirithe san aoir agus san Dinnseanchas.

Bhí a chuid cainte saillte go maith, mar atá an litríocht le gean agus greann.

B'é an t-aon locht ná an t-ocras a d'fhág sé orainn ainneoin bricfeasta flúirseach an Mhuilinn!

Tá a chuid saothair foilsithe in ailt agus caibidil leabhair thall agus abhus, ach tá an príomh chúrsa - leabhar iomlán dá chuid féin - fós le teacht.

Ba ghéarú goile den scoth a chuid cainte áfach, agus léargas nach bocht ná tur traidisiún bia na hÉireann in aon chor, ach ceilte agus folaithe beagán ag claontuairimí.



13 February 2017

Imbolc 2017

D'fhill mé inné ón oilithreacht bhliantúil go féile Imbolc i mBaile Bhúirne. Tá na rúibricí socruithe faoi seo. Gabhann triúr againn siar ó dheas sa charr tráthnóna Aoine. Bíonn béile (agus deoch de dhéantús an ghrúdlanna áitiúil)  againn sa Mhuileann sula dtugann muid aghaidh ar an gCeolchoirm san Ionad Cultúrtha.
Ar ais go dtí an Mhuileann ansin do scléip agus allagar, agus oíche (gairid) codlata.
Bíonn na cainteanna ar feadh an lae ar an Satharn agus leanann an t-allagar sna sosanna a bhíonn idir gach dhá caint. Bíonn lón agus comhrá mar anlann leis sa Chrúiscín Lán againn.
An ghnáth nós atá agam na siúlóid a dhéanamh tríd an gcoill chuig Reilig agus tobar Ghobnatan.
Bhí cúpla corr sa scéal i mbliana áfach a chuir i malairt treo mé.
Ar an gcéad dul síos, taispeánadh scannán 'Ó Dhúthaigh Mhúscraí' faoi ealaíontóirí na háite agus an spreagadh a fhaigheann siad ón dtírdhreach áitiúil.
D'fhág sin gur lean an lá rud beag níos faide ná mar is iondúil.
Ansin, ba lá le Gobnait a bhí ann. Bhí cloiste agam go raibh dealbh ó na meánaoiseanna ar taispeáint sa séipéal i mBaile Bhúirne. Bhí fonn orm é fheiceáil. Bhí scata maith sa tóir uirthi, ag beannú ribíní le deasghnáth leis an dealbh. (Bhí na ribíní ar díol sa séipéal. Táim idir dhá chomhairle faoina leithéidí de ghnás ach chroch mé liom péire, do m'iníon is dom mháthair).
Méadair ar fhaid atá an dealbh, cruth mnaoi ina luí, lámha fillte ina hucht. Tá an aghaidh caite, ag póga na gcreidmheach thar na blianta is dócha. Mheabhraigh sé cos phráis Pheadair ina bhaisleac sa Róimh atá fágtha ina chnap ag muirniú na céadta bliain.
Tomhaistear fad an dealbh leis na ribíní, agus cuirtear timpeall muineál, com agus glúine iad. Glacaim leis go bhfuil paidir nó ortha i gceist freisin - breis taighde de dhíth.
Bhí an cuma air go rabhthas ar tí aifreann a rá, mar sin d'fhan mé san séipéal. Cheap mé go mbeadh Aifreann lá le Gobnait á rá, ach ar ndóigh bigil an Domhnaigh a bhí ann, agus aifreann dá réir- as béarla. Bhí sé aisteach béarla ghalánta an sagart paróiste a chlos, fear nár chuala mé roimhe uaidh ach Gaeilge nádúrtha deisbhéalach.
Faoin am a raibh an aifreann thart bhí dorchadas na hoíche tite agus ba den chríonnacht gan dul san amhantar sa choill. Shiúl mé ar ais fán mbóthar dá réir go dtí an Muileann agus béile na féile, comhluadar agus allagar den scoth mar anlann le bia bhreá an Mhuilinn.

Cuirimid clabhsúr leis an deireadh seachtaine le aifreann i gCúil Aodha, le tionlacan an chóir. Is iontach an rud é na ceithre glúin d'fhearaibh na háite a chlos i mbun comhcheoil.

Beidh tuairisc uaim abhus ar na cainteoirí, a bhí ar ardchaighdeán arís i mbliana, spleodrach eolgaiseach spreagúil.

Treise le Bernice agus Tomás agus gura fada buan Féile Imbolc!

07 February 2017

Ríomhaireacht agus an Ardteist

Tá caint arís ar ríomhaireacht mar ábhar ardteiste, agus códáil mar ábhar bunscoile.

Aithním an phráinn a bhaineann le breis innealtóirí is teicneolaithe oilte. Go deimhin, tá mé ar mo bhealach ag oíche gairmeacha i meánscoil agus súil agam spéis sa ghairm a mhúscailt.

Ach tá an amhras orm faoi na hiarrachtaí seo.

Bhain mise céim amach san innealtóireacht i 1990. Lasmuigh de cúpla ollscoil, ní raibh aon idirlíon an uair úd. Rinne mé mo thogra céime i FORTRAN ar Vax. Ní fhaca mé ceachtar ó shin. Táim ag plé le bogearraí neadaithe ó shin, cuid mhaith den am i réimsí atá thar a bheith mall, ar bhonn slándála, glacadh le teicneolaíocht nua - iarnród agus spás. Ainneoin sin bhí plé agam le dosaen cineál ríomhaire ar a mbeadh an bogearra ag rith, agus b'fhéidir dosaen teanga ríomhaireachta - gan trácht ar na canúintí ar leith a bhaineann le ríomhaire ar leith. Bhí mé ag obair le scata mór uirlisí ar ríomhairí éagsúla - leaganacha éagsúla UNIX, Linux agus Windows. (Tá táirgí Apple seachanta agam go dtí seo). Le teacht an idirlíon agus borradh faoi bogearraí na bhfoinsí oscailte tá saibhreas leabharlanna cód agus uirlisí cumhachtacha ar fáil.

Tá dhá rud a bhaineann le togra ríomhaireachta - an rud ceart a dhéanamh, agus é dhéanamh i gceart. Is deacra go mór an chéad rud.

Tá eolas, uirlisí agus treoirlínte ar fáil chun cabhrú dearbhú go bhfuil an ríomhchlárú déanta i gceart agus ar dhóigh a chuideoidh é chothabháil nuair a chaithfear athraithe a dhéanamh. (Agus is 'nuair' seachas 'má' atá i gceist)

Tá sé i bhfad níos deacra an fhadhb atá le réiteach a thuiscint.

Measaim go bhfuil sé ró luath ar an meánscoil bheith ag plé le hoiliúint, le teicnicí ná teicneolaíocht. Cinnte tá sé ró luath bheith ag plé leo sa mbunscoil.

Cinnte is féidir feidhm a bhaint as ríomhaireacht san oideachas. Fiú códáil go pointe, ach é bheith dírithe ar coincheapa a mhúineadh seachas módh nó teanga. Beidh caonach liath orthu sin sula sroicheann na daltaí an saol gairmiúil.

Dúirt Dijkstra go raibh dhá acmhainn riachtanach don ríomhchláraitheoir. Cumas matamaitice, agus máistreacht ar a theanga dhúchais.

Is mó i bhfad focail i cáipéisí atá scríofa agam go gairmiúil ná cód.

Agus is tábhachtaí cumas taighde agus fiosracht agus samhlaíocht ná scileanna códála.

Tá an rud ar a dtugtar na 3 R as béarla riachtanach - léamh, scríobh agus áireamh. Sin fotha gach rud eile. Is gá cleachtadh san réasúnú freisin.

Tá an matamaitic i ndrochchaoi inár scoileanna ceal oidí oilte spreagtha, agus feictear dom go bhfuil Togra Mata tar éis praiseach ceart a dhéanamh de.

Tá an amhras orm faoi ábhar a chuir leis gan trealamh, gan oiliúint, gan oidí. Tá ganntanas innealtóirí san tír cinnte - ach cad as a thiocfadh na hoidí?

Díríodh na scoileanna ar na bun rudaí a bheith ceart, as cumas taighde is foghlama a bheith ag na daltaí. Bíodh siad fiosrach agus samhlaíoch, in ann cumarsáid éifeachtach a dhéanamh.

Foghlaimeoidh siad na teicnicí ansin!

Ní haon dochar ach oiread cuspaí spreagthacha a chuir rompu - ós comhair mná óga ach go háirithe.

Ach ná bímis ag súil le slata draíochta ná aicearraí san oideachas!

Agus sin mo racht go nuige seo.

06 February 2017

Iris IMRAM

Sheol Ciara Ní É mór eagrán 3/4 d'iris IMRAM ag REIC san Generator Déardaoin beag seo. Tá sé ar fáil ar 6€. (5€ a bhí air ar an oíche)

Forbairt ar an bhFéile agus na hócáidí eile a eagraíonn IMRAM atá san iris. Foirm buan á thabhairt do bhlaiseadh de léamha agus cainteanna a tugadh le linn na bliana.

Bhí mé thar a bheith sásta aiste Tracey Ní Mhaonaigh ┐Thadhg Ó Dúshláine a fheiceáil ann. Scaipeadh go leor eolais faoin Doibhlinneach ag an oíche ómóis dó; tá sciar áirithe de sin caomhnaithe san aiste seo. Léargas ar a shaothar leathan ilteangach, agus go leor dá chuid focail féin ann.

Tá léirmheasa téagartha ann, filíocht le Doireann Ní Ghríofa. Sliocht as úrscéal le Lorcán S. Ó Treasaigh, a léigh sé ag ócáid eile.

Dhá gearrscéal.

Ceann láidir le casadh san eireaball ag Aodh Ó Domhnaill.

Agus scéal álainn fada lán sonraí faoi saol Scréachóg Reilige ag Eithne Ní Ghallchobhair.

Blaiseadh de héagsúlacht litríocht comhaimseartha na Gaeilge agus d'fhéile IMRAM. An rud ar fad in iris ar pháipéir maith le dearadh cuanna agus cló snasta.

05 February 2017

Susanna

Tá mo mhac ag dul do chéim san cheoil, agus mar chuid de tá sé ag dul don cantaireacht Opera. Bhí muid i láthair (ar éigin - d'fhág muid an-mhall é ticéid a iarraidh) aréir nuair a chuir an coláiste Susanna Handel i láthair i Scoil na mBuachaillí in Amharclann Smock Alley.

Sa chór a bhí Fionn - bhí sé ina aisteoir ionaid ar dhá ról eile ach ní bhfuair sé a dheis an uair seo.

Scéal ársa faoi dhrúis agus cumhacht atá i gceist le Susanna - scéal atá sa Bhíobla i 13ú caibidil Dainéil. Sa Bhablóin sa deoraíocht atá scéal Dainéil lonnaithe; lonnaigh an feisteas a bhí sa dráma an scéal i schtetl Oirthear na hEorpa san 19ú aois - suíomh sóisialta a bheadh gar don bunleagan; pobal faoi daoirse ach roinnt acu acmhainneach.

Lánúin óg nuaphósta sona lúcháireach, ach caithfidh an fear dul ar aistear. Imní agus uamhan ar a bhean, ach leanann an saol ar aghaidh. Cor ina cinniúint nuair a lasann beirt seanóir i ndrúis léi, agus déanann comhcheilg len í a mhealladh dá dheoin nó dá ainneoin - ag bagairt uirthi go gcúiseofar í i ndrúis le hógánach mura ngéilleann sí dóibh. Ní ghéilleann agus ciontaítear í de bharr fianaise éithigh na seanóirí. Go dtí go dtagann ógánach an slí - Dainéil - agus aithníonn an cluiche corr atá á imirt. Éiríonn leis an éitheach a nochtadh trí an dá sheanóir a cheistiú ar seach agus á fianaise ag teacht salach ar a chéile.

Bhí an ceol fíor mhaith - cumhachtach. Ach an rud a chuaigh i bhfeidhm orm go háirithe ná an aisteoireacht. Go háirithe duine den na seanóirí (Oisín Ó Dálaigh) a rinne ionchollú fíor éifeachtach ar olc Meifisteolach - ag gríosú a chomhsheanóir (Matthew Mannion) sna gníomhartha táire - ag stánadh go drúisúil, nimh ina chroí.

Sháraigh Súsanna (Amy Ní Fhearraigh) é áfach - lúcháireach soineanta ag an tús, diongbháilte le linn an ionsaí uirthi - a imríodh mar éigniú ach gur chuir an pobal isteach air. Diongbháilte láidir le linn na trialach, fios aici í bheith gan locht i súile Dé fiú má bhí sí tréigthe ag daoine.

Ach an rud a chuaigh i bhfeidhm dáiríre orm ná a hiompar tar éis do Dainéil í a ghlanadh sa chúirt - seachas caithréim is amhlaidh a bhí sí briste ag a taithí; eagla agus cúthail tagtha in áit an lúcháir soineanta a bhí roimhe; a caidreamh lena nuachar (Martha O'Brien) agus a hathair (Jakob Mahese) gonta ainneoin a ndícheall siúd.

Bhí ana ghuth ag an té i ról Dainéil (Catherine Donnelly) agus cumas maith aisteoireachta freisin, ach gan an scóip céanna aici toisc gan í bheith i láthair ach ar feadh deireadh an cheoldráma.

Bhí iompar an phobal imeartha go maith freisin - léiriú ar an gcaoi gur féidir le cúpla guth an slua a chasadh bealach amháin nó bealach eile. Go fiú cairde Súsanna, a thuig cuid den scéal, ina dtost de bharr sceimhle roimh údarás.

Bhí blas searbh na fírinne ar an cur i láthair; seachas gur annamh a thagann Dainéil chun breithiúnas a thabhairt san fíor saol.

Cuidíonn ceol agus amhráin leis an scéal mothúchánach seo a chuir ina luí ar an lucht féachana. I bhfianaise gur fó-chéimithe ollscoile agus dornán atá i mbun máistreacht an chliar, ba chumhachtach an taispeántas a bhí ann.

Tá sé na blianta ó bhí mé ag ceoldráma - níl siad fairsing anseo, agus go deimhin ní dócha go mbeidh éinne den chliar ar mian leo dul chun cinn sa ghairm sin lonnaithe go buan in Éirinn - mór an trua.

Ealaíon éifeachtach atá ann.