Cruinneas agus poiblíocht.

Eascraíonn cuid de dheacrachtaí reatha David Norris as é bheith ag úsáid an téarma 'péidifilia' nuair is 'péidearastacht' a bhí i gceist aige.

I measc lucht leighis agus dlí, tá brí chúng ag 'péidifilia' - cuireann sé síos ar dhuine a bhraitheann tarraingt collaí i leith paistí nach bhfuil tagtha chun caithreachais - nach bhfuil a gcoirp in inmhe don gcollaíocht. Is éard atá i gceist le 'péidearastacht' ná caidreamh idir fear níos sine agus aosánach; caidreamh earótach, ach nach gá go mbeadh gné collaí ag baint leis. 

Ach, agus seo an áit ar cailleadh Eachroim don seanadóir: I súile an phobail is ionann caidreamh earótach ar bith idir duine fásta agus duine faoi aois agus 'péidifilia'. Agus ní ceadmhach aon fhreagairt ar a leithéid de chaidreamh ach an duine fásta, agus duine ar bith a sheasann leis a dhamnú go seasta agus go poiblí - mar a d'fhoghlaim Cathal Ó Searcaigh, abair.

Níl ait ar bith níos mó san dioscúrsa poiblí do idirdhealú cúramach: níl ann ach an dubh agus bán. Is fíor mar sin an méid a dúirt Áine Lawlor: Níl an toghchán seo ar siúl san Ghréig, áit a raibh dioscúrsa leathan i measc aos léinn ar  phéidearastacht, agus an dóigh a raibh an grá spioradálta níos fearr ná an ghrá collaí: tá sé ar siúl in Éirinn na fiche aonú aoise. Áit a bhfuil an drongdhearcadh láidir. Áit ata suaite de bharr nach bhfuil muid mar phobal fós sásta aghaidh ionraic a thabhairt ar an gcaoi a caitheadh le mná agus páistí san am atá caite: áit atá fós ag iarraidh milleáin a chuir ar fórsaí lasmuigh - an Eaglais atá cloíte más fíor, abair - seachas féachaint orainn féin mar phobal agus an drongdhearcadh a lig do na rudaí seo tarlú inár measc. Agus aois ina bhfuil an mothúchán spreagtha ag raidió agus na meáin eile níos treise na an réasún.

Ní deá thuar é seo do dhaonlathas láidir, tuisceanach a bheidh in inmhe dul i ngleic leis an iliomad fadhb atá romhainn.

Mundtot

Ciallaíonn an nath Gearmáinise "jemanden Mundtot machen" gobán a chuir i mbéal duine; é a chuir ina thost. Focal ar fhocail, ciallaíonn sé "béal marbh"¹. Feictear dom go bhfuil sé ag éirí níos coitianta lipéid a ghreamú le duine anois a fhágann gan cead cainte é - do sciar den phobal ar a laghad. I gcás David Norris, d'fhág ráitis dá chuid go rabhthas in ann an lipéid 'péidifileach' a ghreamú de. Ní hé go gcreideann daoine gurbh péidifileach é: ach creidtear nach bhfuil sé ceartchreidmheach go leor ag damnú péidifiligh. I gcásanna daoine eile is 'ciníoch' nó 'homafóibe' an lipéid a chaitear leo. Fágann cultúr na gceannlínte agus na fuaimghreimeanna ina mhaireann muid go bhfuil sé geal le dodhéanta smaointe casta a chuir i láthair an phobail: ach go háirithe smaointe a cheistíonn an comhdhearcadh ceartchreidmheach. Dúirt Churchill tráth nach raibh a leithéid de rud ann agus tuairim an phobail (public opinion); nach raibh ann ach tuairimí a foilsíodh (published opinion). Ainneoin go bhfuil níos mó tuairimí ná riamh á fhoilsiú, feictear dom nach bhfuil tuairimí á mhalartú mar is ceart - go bhfuilimid ag scaipeadh inár dtreibheanna, gach dream lena drongdhearchadh féin agus a chuid lipéid chun dearcanna eile a chuir ó dhoras - lucht a labhartha a bhalbhú.  Agus feictear dom go bhfuil sé sin thar a bheith baolach dúinn mar náisiúin, mar stáit, mar chine go deimhin. Tá an sluasmaoineamh baolach. Caithfear éisteacht leis an duine ar an imeall - mar níl iomlán na fírinne riamh ag aon neach nó dream daonna. Is gá, gan amhras, teacht ar chinneadh, agus ní féidir le díospóireacht bheith gan críoch. Ach tá rud éigin leanbaí faoi diúltú éisteach le duine cionn is nach gcloíonn sé leis an cheartchreideamh reatha. Agus tá sé baolach nuair a chromann conairt ar a bheith ag scairteadh "Ná héist leis siúd, is [do rogha lipéid anseo] é"

Caithfear éisteacht!

Maidir leis an seanadóir groí; ní chuirfidh sé aon ionadh ar léitheoirí an bhlag seo nach bhfuil mise ar aon fhocal leis maidir le cúrsaí collaíochta. Is feachtasóir paiseanta é; agus tá rudaí ráite aige thar na blianta a bhí bladhmannach agus maslach. Mar sin féin, is den chúirtéis é éisteacht chóir a thabhairt dó. Agus a chuid tuairimí a phlé, seachas scéil scéil orthu. Tá sé i gceist agam sin a dhéanamh amach anseo. Cuid acu ar aon nós.

Agus tá súil agam go dtiocfaidh feabhas ar an bplé san toghchán uachtaránachta. Ach nílim ró dhóchasach. Tá an glam 'robach' ardaithe, agus conairt an aineolais scaoilte ón iall.

---

¹ Nóta do lucht focalbhá: ní an béal foinse an fhocail seo ó cheart, ach focal eile atá imithe as an gcaint mar focal leis féin - Munt - ach atá fós ann san focal Vormund - caomhnóir agus focail gaolta leis. Sé sin, an cumas seasamh duit féin sa chomhluadar.

Daonraí difriúla Duibhlinne

Dé Domhnaigh beag seo bhíos ar cuaird ag mo dheirfiúr in aice leis an Cuar Bhóthar Theas nuair a thug mé Mosc Átha Cliath faoi deara. Ceantar spéisiúil atá anseo a raibh inimircigh coitianta ann riamh. Bhíodh Sionagóg anseo; tá iarsmalann ann anois. Mar is léir, tá an mosc féin i foirgneamh a bhíodh ina Eaglais Críostaí - ceann Preispitéireach.

Luaigh m'athair liom gurbh 'The Tenters' ainm an cheantair, agus luaigh baint a bheith aige sin leis na Úgónaigh - teifigh eile le creideamh ar leith.

Níl 'The Tenters' ag logainm, ach tá 'Bealach na gCrann Triomaithe'. Agus más fíor an píosa seo a fuair mé agus mé ag línseoireacht is iad na Úgónaigh a thóg na crainn triomaithe seo don ábhar a bhí á fhíodóireacht acu.
Agus mé ann de Domhnaigh bhí mná gorma faoi chaille feiceálach - chím ón suíomh thuas go raibh ciorcal na mná i Yoruba agus Béarla ar bun sa Mhosc.
Spéisiúil an chaoi go mbíonn tarraingt ag glúin i ndiaidh glúine de inimircigh ar na ceantair céanna sa chathair.

Caochta le Béarla

Fógra ar siopa i Sráid Dawson

Is léir go mbíonn radharc na súil go holc ag Béarlóirí le hais Gaeilgeoirí agus lucht labhartha na Polainnise!

Aguisín: Tá an comhlucht ar an eolas faoin botún cló - agus tá na leaganacha nua ceartaithe.

Fianáin Fabhtacha

Bhí beagnach gach duine againn buailte le deacrachtaí éigin le blogger le déanaí. Deacrachtaí a bhain le logáil isteach nó amach. Is cosúil go raibh na deacrachtaí seo bainte le fianáin (cookie sa Bhéarla) de chuid blogger a bhí fabhtach, de bharr athrú éigin a rinne google ina gcuid bogearraí.

Is éard atá i gceist le fianán ná píosa eolas a chuireann an freastalaí (ríomhaire de chuid blogger sa chás seo) ar fáil don brabhsálaí. 'Sé an chaoi nach bhfuil aon rud san gnáth córas ina mhalartaíonn ríomhairí eolas ar an idirlíon - HTTP - le go gcoimeádfaí eolas faoin stair cumarsáide. Mar sin, mar bhealach thart ar seo cumadh an fianán. Bíonn a leithéid i gceist i gcónaí nuair a bhíonn buaine éigin i gceist sa nasc idir do ríomhaire agus an freastalaí - mar a bhíonn uair a bhíonn cuntas agat ar an ríomhaire seachtrach. Bíonn an t-eolas seo le cur sa chuimhne áitiúil ar do ríomhaire, agus bíonn athnuachan á dhéanamh air ach tú a bheith i dteagmháil leis an freastalaí.
Mar sin, nuair a bhíonn an diabhal rud briste ar chúis éigin, caithfear fail réidh leis. Is cosúil go raibh purgóid ar leith de dhíth ar gach duine againn. Bhíos in ann fáil réidh leis, ach an fabht a bheith leigheasta ag blogger, tríd dul tríd liosta na fianán ag Firefox agus aon rud a bhain le blogger a scrios. Bhain Áine agus Seán an toradh chéanna amach ar bhealaí eile.

Nóta focalbhách: Ní heol dom conas a rinneadh fianán den cookie - ach tá tuairim agam go bhfuil sé gaolta le fian & fianaise.

Lidl abú!

Ceann de na rudaí a chronaím ó mo thréimhse sa Ghearmáin ná buillin beaga úra don bricfeasta. Is fíor go bhfuil rudaí feabhsaithe agus earraí Cuisine de France ar fáil go fairsing. Tá siad ar fáil freisin le tabhairt abhaile chun iad a chríochnú san oigheann baile, an úsáideach don Domhnach. Ach is arán geal ar fad atá i gceist, nó anois is arís arán cineál donn. Ach anois tá Lidl ag cur bácúis lena gcuid siopaí, agus réimse leathan arán - arán seagal ina measc - ar fáil. Blasta!

Fógraí atá feidhmeach - agus spéisiúil

Chonaic mé an fógra ar chlé agus mé ag siúl i bPoblacht na Seice. Is maith liom na deismíneachtaí beaga - hata an fhir, ribín an chailín.  Feictear dom nach mbaineann siad ó fheidhm an fhógra - go deimhin sa mhéid agus go bhfuil an fógra níos tarraingtí ná a mhacasamhail abhus, b'fhéidir go gcuireann siad leis. Mheabhraigh an fógra na "Ampelmännchen" i mBeirlín dom (féach thíos). Tá a stair spéisiúil fhéin ag na firíní beaga seo, a rugadh sa chumannachas agus a bhí le díothú ag an gcaighdeánú Iartharach tar éis 1989. Tógadh raic, áfach - agus tá siad anois le feiceáil ar sráideanna thoir agus thiar sa Ghearmáin. Ní hamháin sin, ach tá siad ina gcaipitlithe cearta, le siopa dá gcuid féin agus an dúrud earraí le fáil ann!

Is maith an rud nóta beag ealaíonta le nithe feidhmiúla seachas an loime is gnách ar fógraí agus a leithéidí. Rud atá caillte againn san aois tionsclaíoch, ach a bhíodh coitianta nuair a rinneadh earraí le lámh - agus le grá! Is maith ann an maisiúchán.

Cré an Ríomhchláraitheora

Mura bhfuil sé tógtha, ní thiomsóidh sé;
Mura bhfuil sé rite, ní rithfidh sé;

Mura bhfuil sé profa, ní oibreoidh sé;
Murar baineadh feidhm as, níl sé ceart;
Mura bhfuil sé sa chóras leaganacha, ní ann dó;
-

Agus mura clamhsán déanta ag duine éigin faoi, níl sé in úsáid!

(Tiontaithe ó leagan a fuair mé ar líne; lá de na laethanta sin atá ann, nuair a chuireann mo ghairm méid áirithe frustrachas orm! An t-íomhá thall Der Zweifler le Ernst Barlach)

Tearmann do Coimhthígh!

Bhí ceolchoirm deireadh bliana ag Craobh Bhré de Comhaltas Ceoltóirí Éireann i nGairdíní Festina Lente tráthnóna.

Lá breá grianmhar a bhí ann, agus bhí na turtar seo ag baint sult as an dteas. Tá dhá lochán doimhne dronuilleogacha mar chuid den ghairdín seo, a leagadh amach mar gairdín tí mhór i ré Victoria. Tearmann feiliúnach mar sin do na créatúr seo, a ceannaíodh mar pheataí - ach a d'fhás, más is dual dóibh, go dtí go raibh siad ró mhór don mias bheag a bhíonn go hiondúil ag daoine. Rinne Cumann Úinéirí Turtar agus Toirtís na hÉireann tarrtháil orthu, agus tá tearmann anois acu anseo.

Is fearr sin ná iad a scaoileadh saor - ainmhithe seiftiúla iad, agus tig leo maireachtáil in Éirinn cé nach bhfuil siad dúchasach anseo. Ach is bagairt iad don fhiadhúlra dúchasach.

Prág, máthair cathracha: Bonn deas

Bonn caoga choróin de chuid na Seice. Thug mé suntas don dearadh spéisiúil agus don mana Laidine. (Súil agam go bhfuil sé tiontaithe i gceart agam)

Tá boinn na hÉireann imithe chun leimhe amach is amach ó theacht an Euro - gan de dhearadh Éireannach orthu ach an scríbhinn Éire agus an cláirseach. Is mór an trua san; agus ní hamhlaidh i gcás aon tír eile de chuid an Euro - bíonn dearadh ar leith ar beagnach gach bonn acu siúd.

Ní thuigim cad chuige go bhfuil an Rialtas, a bhíonn de shíor ag bladar faoi "Bhranda Éire" ag scaoileadh deis mar seo uathu.

Bíonn boinn na hÉireann i bpócaí ar fud na hEorpa, murab ionann agus an mbonn thuas. Cad chuige mar sin nach bhfuil muid ag baint feidhm astu chun dearadh, stair agus ealaín na hÉireann a scaipeadh?

Foinse filíochta agus foghlama

Jean de la Fontaine

 I measc na leabhar atá léite agam le déanaí tá an cnuasach a rinne Breandán Ó Doibhlín as Fabhalscéalta la Fontaine. Tá na bunleaganacha Fraincíse agus an leagan Ghaeilge a rinne an Doibhlínnneach féin, maille na léaráidí gleoite a bhí leis an mbunleagan.

Gan amhras, is é a rinne La Fontaine ná a chló fhéin a chuir ar scéalta a théann i bhfad siar; rianaínn Ó Doibhlín  siar chuig Aesop agus roimhe iad. Ach d'éirigh chomh maith sin leis a chló féin a chuir orthu gurbh san fhoirm sin atá taithí againne orthu. Tá glan Ghaeilge galánta curtha ag Ó Doibhlin ar Fraincis galánta La Fontaine. Gan amhras tá clú agus cáil - agus gradam Ridire ó Rialtas na Fraince - gnóthaithe ag Breandán Ó Doibhlin - de bharr a eolas agus a shaothar sa Ghaeilge agus Fraincis araon.

Léaráid de chuid Doré

Mar sin, níl duine ar bith níos fearr le tabhairt faoi shaothar mar seo, agus tá curtha i gcrích go paiteanta aige.  Níl an leabhar ar fáil ó Litríocht (ón Leabharlann a fuair mise é), mar sin is cosúil é bheith as cló - mór an trua sin. Dála an scéal - agus tharlódh gurbh ar mo shúile meánaosta an locht - ach braith mé nach raibh an cló sa chóip a bhí agam i gcónaí soiléir, agus go raibh sé rud beag ró bheag. D'fheadfaí é sin a chuir san áireamh má (agus tá súil agam gur nuair atá i gceist) déantar athchló ar an bpéarla léinn seo.

Aguisín: Nod le chairde na Fabhalscéalta go bhfuil David Webb, diaidh ar ndiaidh, ag cóiriú leagan Peadar Ua Laoghaire d'Aesop á tháinig go hÉireann.

Canadh Orféis: Tionscadal Rilke

Rainer Maria Rilke, le Pasternak

D'fhreastail mé anocht ar an ócáid seo, a d'eagraigh IMRAM i gcomhar le Féile Scríbhneoirí Átha Cliath agus Institiúid Goethe.Bhí an teach lán - go deimhin is beag nár cuireadh mé féin ó dhoras, tharla nach raibh ticéid curtha in áirithe agam roimh ré. Leádh dánta éagsúla de chuid Rilke, na bun dánta ag Peter Jankowski; a leaganacha Béarla féin ag Eva Bourke agus leaganacha i nGaeilge le Máire Mhac an tSaoi, Valentin Iremonger agus léi féin ag Celia de Fréine. Bhí tionlacan ceoil ann ó Chormac de Barra agus tionlacan íomhánna le Margaret Lonergan. Ócáid den scoth fuinte as na chomhábhar seo ag Liam Carson.
B'fhiú a bheith trí theangach don ócáid seo - léadh  roinnt de na dánta as dhá theanga, ach cuid acu níor léadh ach leagan amháin.
Bhí reacaireacht Peter Jankowski ach go háirithe go hiontach. D'aithris sé na dánta ó chuimhne le paisean. An dán seo ach go háirid - ó tharla é fhéin a bheith gan cumas blaiseadh de bharr tionóisc. Bhí ceol na cruite mar thionlacan le roinnt den aithris; agus mar eadarlúid amanta eile. Bhí na híomhánna a chuir Margaret Lonergan ar fáil mar thionlacan do na dánta go hálainn ar fad.
Tréaslaím leo uile é; agus tá leabhar Valentin Iremonger curtha le mo mhianliosta agam, mar thús!

Leac scéal

Leac i clós Eaglais N. Seoirse i Chřibská

Neadaigh an leac seo i'm intinn nuair a chéad chonaic mé é, geall le fiche bliain ó shin anois. Gan amhras, is pobal a labhair Gearmáinis a bhí chun tosaigh sa cheantar sin ón aonú céad déag ar aghaidh. (Tá stair lár na hEorpa casta!) San 19ú céad tháinig an t-ainm Sudetendeutsche chun cinn don bpobal seo.

Baineann an leac seo áfach le cogadh idir dhá impireacht le cinseal a labhair Gearmáinis - an Phrúis, agus carcair na náisiún, an Impireacht Ostra-Ungárach.

Seo atá scríofa air:

Ar an láthair coisricthe seo tá Jakob Mitire i gcré na cille. Ón Reisimint Teorann Ogulineach Ríoga agus Impiriúil Uimhir 3, Crótach. Leagadh an fear céanna sa chath in aghaidh na Prúisigh i Kreibitz Íochtar i Lúnasa 1778, i ndiaidh dó seisear dá chéilí comhraic a mharú agus é i crann le duilliúr tiubh. Fuair sé bás an laoch ar son am tír athartha de bharr a chréachtaí an lá céanna in ospidéal an phobail i Kreibitz.
Onóir dá Chuimhne
Tiomnaithe ag Eduard Lehmann 1898.

Leac cuimhneacháin don gcéad cogadh Domhanda i Vysoká Lípa.

Is geall le húrscéal an leac seo, agus spreagrann sé ceisteanna, nach bhfuil freagra ar bith agam orthu. Ina measc cad a spreag Lehmann breis is céad bliain dár gcionn an leacht a thiomnú. An raibh bagairt arís ón bPrúis? Maidir le "Ehre seinem Andenken", nílim cinnte an é an modh fhoshuiteach nó ordaitheach atá i gceist.  Agus mé ar tóir breis eolais, tháinig mé ar an suíomh seo. Níl Seicis agam; ach tá an cuma ar an scéal go bhfuil dream a bhuanaíonn cuimhne ar saighdiúirí sa tSeic sásta a chuimhne siúd a chuir san áireamh. Tá, mar a deirim, stair lár na hEorpa, agus féiniúlacht a cuid pobail, casta.Mar a léiríonn an leac seo i Vysoká Lípa. Tiomnú dhá theangach - ach ainmneacha Gearmánacha ar fad air. Breis ón suíomh a luaigh mé thuas.

Fánaíocht Aonghusa: Cois Eilbe

Ardaitheoir Ostrau, le
Mghamburg ar Wikimedia

Faoin am a raibh Hřensko bainte amach againn, bhí muid araon sách tuirseach tar éis lá go leith ag siúl sa bhrothall. Bhí lóistín na hoíche curtha in áirithe againn sa Bhrú Óige in Ostrau sa Ghearmáin. Bhí sé i gceist agam siúl ar dtúis, ach  bheadh roinnt uaireanta a chloig de shiúl ar chosán achrannach, le dréimirí tríd na haillte i gceist. Bhí comhairle de dhíth! Rud a fuair muid san oifig eolais i Hřensko. Ó tharla Poblacht na Seice a bheith tar éis glacadh le Comhaontú Schengen, bhí cúrsaí iompair i bhfad níos fusa ná mar a shíleas.  Bhí bád farantóireachta ann chun an abhann a thrasnú.Ar an mbruach eile tá stáisiún traenach Schöna, agus traein áitiúil as sin go stáisiún Bad Schandau. Mar a tharlaíonn sé, ar an mbruach eile atá an baile. Fuair muid comhairle san stáisiún go m'fhiú dúinn trasnú arís ar bád farantóireachta, siúl fán Eilbe chomh fada leis an ardaitheoir sa phictiúir agus nach mbeadh ach achar bheag siúl ansin go dtí an brú. Bhí spéis agam san ardaitheoir, mar sin ghlac muid leis an gcomhairle seachas fanacht ar bhus. Baile turasóireachta cheana féin ab ea Ostrau ag tús an chéid seo chaite, agus óstóir mór le rá, Rudolf Sendig gníomhach á chuir chun cinn. Eisean a spreag (agus a d'íoc as) tógáil an ardaitheora seo i 1904. Caithfidh mé a rá gurbh iontach áisiúil an dóigh é chun dul 50 m in airde! Mar a bheifeá ag súil leis, bhí caifé ag an barr agus bhí caife oighreata agam sular chrom muid ar siúl tríd na tithe maisiúil adhmaid, ag lorg an brú - a bhí rud beag níos faide ná mar a shíl muid. Ach bhain muid ceann scríbe amach ar deireadh, agus bhí sos tuilte againn.

A chríoch san.

Fánaíocht Aonghusa - Clais-ceadal

Fanaíocht Aonghusa - Clais-ceadal brúigh ar an nasc do leagan níos mó, leis an chonair a lean muid marcáilte

Ar an lá deiridh sa tSeic bhí bricfeasta mhaith againn san teach aíochta Švýcarský dvůr (Cúirt na hEilvéise de réir Google Translate, n'fheadar faoi sin). Bhuail muid bóthar ansin ar an gconair bhuí thar Starý Mlýn (An tSeana Mhuileann) ag imeall an bhaile. Uaidh sin téann an bealach tríd bhun clais leathan, ina bhfuil abhann ag lúbadh, chomh fada le Dolský mlýn, muileann uisce eile nach bhfuil fágtha de anois ach fothrach. Siúlóid thart ar leathuaire ar chosán réidh a bhí ansin. Ach ansin bhí orainn dreapadh as an gclais i dtreo Vysoká Lípa. Céimeanna sleasacha greanta sa ghaineamhchloch ar taobh an chlais, díreach ós cionn abhann an Kaminice, atá i dtús an conair ghorm agus bhí gá leis na lúibíní cruaiche a bhí sa chloch chun cabhrú linn an chuid seo a thrasnú. Uaidh sin bhí céimeanna suas mám ghéar go dtí Vysoká Lípa. Bhí an chosán uaidh sin go Mezní Louka éasca i gcomparáid! Ar an mbóthar a bhíomar as sin go Mezna. Murach brothall an lae, siúlóid deas séimh a bheadh ann

.

An Chlais chiúin, le Jerzy Strzeleck ó Wikimedia.

I Mezna, chuaigh muid síos staighre - roinnt céadta céimeanna - go dtí bun an chlais arís. Shiúl muid fán abhainn ar feadh leathuair nó mar sin go dtí gur bhain muid amach an áit a fhágann na báid. Bualadh an áit seo go dona thart ar ocht mhí ó shin, agus tá an turas tríd an Chlais Fhiáin fós iata. Thuirling muid an chlais chiúin i mbád - cineál puint agus polla mór fad ag an mbádóir. Thart ar fiche nóiméad a thógann an turas tríd an gclais, agus an t-uisce ann idir méadar agus seacht méadar i ndoimhneacht. Bhí an bádóir ag caint i nGearmáinis agus Seicis, ag  tarraingt aird ar na clocha ar bhfeadfaí fíoranna a fheiceáil iontu le roinnt samhlaíocht - eilifintí, míolta móra agus rl. Ansin bhí siúlóid thart ar uair an chlog fán chlais agus tríd baile Hřensko go ceann scríbe de chineál. Fán mbealach seo bhí an scrios a rinne na fuarlaigh soiléir - chonaic mé smionagair roinnt de na puint scaipthe anseo agus ansiúd san abhann.

Bhíomar tuirseach go maith faoi seo, agus bhí béile bhreá againn ann. Svíčková agamsa.
Ar lean...

Fear dána canta ag fear dána

Tá mé buíoch de Néidí as mé a sheoladh i dtreo An Fear Dána le hAlan Titley. Mar is eol díobh, is breá liom a chuid colúin san Irish Times. Bhíos ag seachaint a chuid prós liteartha áfach. Tá cuid mhaith dá ghiotaí gairide léite agam, agus is beag adhmaid a bhí ar mo chumas baint astu. Ró chasta agus glic domsa. Ghlac mé leis gurbh a leithéid de thaithí a bheadh romham leis an leabhar seo freisin. 

Ach spreag Néidí mé le dul i ngleic leis, agus táim buíoch di as sin.

Scéal maidir leis an bhfile Muireadhach Leasa an Daill Uí Dhálaigh atá ann; inste mar a bheadh Muireadhach á insint dá anamchara ag deiridh a shaol.  Tá tagairt in Annála Ríochta Éireann (féach 1213.8) don eachtra ag tús an scéil - Muireadhach ag marú fear cánach.

Aistear anama uaidh sin amach atá san scéal.
Ní mór dom a admháil gur léirigh an leabhar seo dom go bhfuil an earra sin agam ar thug Tomás Mac Siomóin "Gaeilge Easnamhach"  - bhí an téacs breac le focail nach bhfuil agam. Tá an ceart ag Mac Siomóin freisin nuair a deir sé go gcruthaíonn a leithéid fál idir duine agus an léamh. Buíochas le Dia ní fál go haer a bhí ann sa chás seo agus bhí ar mo chumas an scéal a a leanacht. Friotail fileata atá ann tríd síos. D'aithin mé féin macallaí as an litríocht agus an mBíobla. Ach níos mó a bheith léite agam, is dócha go mbeadh macallaí breise aitheanta agam.Ach duine a bheith sáite sa scéal, gluaiseann an insint ar aghaidh go gasta go ceann scríbe.

Tríd is tríd thaitin an leabhar go mór liom, agus gach seans go bhfillfidh mé air athuair. Ón leabharlann a fuair an gheábh seo é.

---

An Fear Dána

Alan Titley
Coiscéim

Fánaíocht Aonghusa: Idir aill is bile

Féach ar Fanaíocht Aonghusa i leagan níos mó

Šauenštejn liomsa (ó 2006)

Ní go rómhaith a chodail mé ar bunc chrua an bhotha i Mosquito. Ach bhíos sásta leaba ar bith a bheith fúm, agus díon ós mo chinn. Mar sin féin, d'éirigh muid go luath agus bhí bricfeasta bhreá Hemenex againn. Bhuail muid bóthar go luath, ag diriú ó thuaidh ar an gconair dearg. Chuaigh muid ar leataobh píosa chun dul chuig Šauenštejn. Aill ard gaineamhchloiche atá anseo. Bhíodh caisleán ag ropairí ann fadó (uatha siúd atá ceann de na tithe tábhairne i Vysoká Lípa ainmnithe. "U Loupežáku" An Ropaire).  Lean muid an chonair dearg ansin ar feadh thart ar dhá uair a chloig go dtí Na Tokaní. Bhí anraith bhreá gairleoige agam mar dara bricfeasta, agus deich km siúlta againn faoin am sin. Lean muid ar aghaidh ar an conair bhuí i dtreo Doubice. Tá an cosán seo thar a bheith spéisiúil mar is iomaí áit air a mbíonn staighre greanta sa charraig nó fiú dréimire le dreapadh chun dul chun cinn. Nuair a tháinig muid amach ar an mbóthar, tar éis uaire agus 5 km, chas muid ó dheas i dtreo Chřibská. Lean muid an bhóthar go dtí imeall an bhaile i Dolní Chřibská (Chřibská Íochtar).

Chřibská Radnice, ó Wikimedia

Bhí an-teas sa lá, agus bhí feithidí líonmhar ar foluain ós cionn na móinéir cois bóthair. Bhí éin le clos freisin, ach seachas tarbh aonair ní dóigh liom go bhfaca muid aon neach beo eile fán slí.  Díol suntas ab ea a laghad eallach a chonaic muid ar an turas. Bhí an bóthar agus sruthán ag lúbadh siar agus aniar idir aillte den ghaineamhchloch. Bhí mise meáite ag cuairt a thabhairt athuair ar Eaglais Naomh Seoirse i Chřibská. D'éist mé Aifreann san Eaglais álainn barócach seo siar sna 1990í. De réir mo chuimhne ní raibh ach dornán beag daoine ann, agus sagart a bhí cromtha leis an aois. Is cosúil go bhfuil athnuachan arís déanta ar an Eaglais, ach bhí sé dúnta romhainn. Tá leac suntasach sa chlos ann; ábhar d'oíche eile. Bhí ceithre km faoi theas na gréine ar an mbóthar siúlta againn, agus tart agus ocras orainn. Bhí muid thar a bheith sásta suí isteach sa phroinnteach i sean Áras an Bhaile. Gúlais "ghasta" (minutky) a chaith mise. D'ól muid araon go leor Apfelschorle - focal Gearmáinise ar manglam de shú úill agus uisce mianra le gás ann. Mo chuimhne - is i nGearmáinis is mó a labhair muid le daoine, ábhar le cíoradh i mír eile. Tá Apfelschorle go diail ag múchadh tart, rud a bhí de dhíth orainn agus muid báite in allas. Chuaigh muid ar aghaidh ar an mbóthar ansin go dtí Rynartice. Bhí sé i gceist agam cur fúm i dTeach Aíochta ann ar fhán mé an iliomad uair le mo bhean ann. Thóg sé dhá uair orainn an 5 km slí s shiúl, agus muid ag tuirsiú de bharr a raibh siúlta againn agus an brothall. Suas le fána a bhí cuid mhaith den slí freisin. Faraor, ní raibh faoiseamh in ndán dúinn. Bhí muintir an teach aíochta éirithe as. Bhí na tithe tábhairne inar chaith mé an iomaí beoir bhreá imithe! Tagtha ina n-áit bhí óstán bhreá, ach ró dhaor domhsa. Is fíor go raibh teach aíochta eile ann - ach iad dúnta ar an Luan. Ní raibh an dara suí sa bhuail againn ach dul ar aghaidh go Jetřichovice. Dhá km eile - ach ar a laghad is síos an cnoc a bhí ár dtriall.Tá raidhse tithe aíocht ann, ach chuaigh muid isteach san céad ceann a bhuail linn. €44 a chosain leaba agus bricfeasta. M'anam ach go raibh an leann dubh ann blasta!

Ar lean...

Fánaíocht Aonghusa: Ó Moinéar an Teorainn go dtí an Teile Ard

Agus mé thall, thapaigh mé an deis cuairt a thabhairt arís ar an Eilvéis Boihéimeach. Ceantar atá anseo ar chaith mé cuid mhaith ama ann agus mé ag cur aithne ar mo bhean - tá mo chuimhní báite i gceo órga na suirí mar sin. Mar sin féin ní raibh díomá orm faoi m'athchuairt. 

Thug mé féin agus mac liom aghaidh ó dheas ar an traein ón príomhstáisiún nua i mBeirlín - ábhar mír eile ansan - go cathair Děčín, díreach soir ón nGearmáin ar an Labe (Elbe). Turas thart ar trí uair a chloig. Tá an tSeic anois ina bhall de Chomhaontú Schengen, mar sin shleamhnaigh muid thar teorainn - ní rabhas fiú cinnte go rabhamar ann go dtí gur tháinig muid chomh fada leis an stáisiúin i Děčín. I gcónaí roimhe bhí orm pas a thaispeáint roimhe sin.
Ní raibh fúm mórán ama a chaitheamh ann, ach de bhrí go raibh orm airgead Seiceach a fháil don bhus, agus nach bhfuair mé ach nóta mhór amháin ón UMB, b'éigean dúinn dhá uair a chaitheamh ann sular éalaigh muid le bus. Bhí dearmad déanta agam go raibh an cuid is deise den gcathair ar an mbruach eile den Labe. An chéad uair eile, seans.
Thug an bus muid go Mezní Louka, thar Hřensko. Ceantar turasóireachta le breis agus céad bliain atá anseo, agus cosain siúlóide deá-mharcáilte gach áit. Shiúil muid ar an chonair ghorm ó Mezní Louka go dtí Vysoká Lípa. Siúlóid thart ar uair a chloig, síos isteach i ngleann coillteach agus suas arís.
Bhí sé i gceist agam cur fúm arís i Pod Lípou, mar a rinne cheana. Ach ní raibh aon socrú déanta agam, agus ní raibh aoinne ann romham. Bhí an cuma air go mbeadh muid ag codladh faoin spéir - bhí gach áit lán nó iata romhainn. Bhí muid stiúgtha leis an ocras, ach bhí cistineacha na tithe tábhairne dúnta má bhí na tábhairní féin oscailte - rud nach raibh i ngach cás. (Bhí sé 8 i.n ar Domhnach faoin dtráth seo). Buíochas le Dia fuair muid lóistín i mboth san Ionad Campála Mosquito. Níos fearr fós, bhí idir bia agus deoch fós ar fáil ann. Ba bhlasta an anraith gúlais agus ba mhilis an beoir!

Ar lean...

---

Táim ag dul sa tseans le mo logainmníocht Mezní Louka -> Moinéar an Teorainn; Táim measartha cinnte go bhfuilim ceart faoi Vysoká Lípa bheith ina Theile Ard áfach.

Is glas iad na cathracha

Slí an Bhalla, Pankow, Beirlín. Liomsa.

Bhí cathair Bheirlín sách glas i gcónaí -an Tiergarten ina lár, maille páirceanna agus faichí eile. Gan trácht ar abhainn - Spree agus Havel - a bhfuil locha móra orthu. Le hathaontú an chathair, tá glaise breise tagtha. An Mauerweg - conair an Bhalla. San áit a raibh stráice an Bháis idir dhá bhalla ghránna stroighne, tá anois Páirc fhada timpeall ar Iarthar na cathrach. Ón mbun anuas a d'fhás cuid de seo, cé go bhfuil eagar curtha ar ó shin ag Seanad na Cathrach.

Bhíodh cónaí orm gar go leor don áit seo sa phictiúir. Ceann de na tograí ón mbun anuas a tháinig is áit an bhfásach uafar ná an feirm do pháistí Pinke Panke, atá anois scór bliain ar an bhfód. (Cois Panke an bhrí atá le Pankow; Panke an sruthán ann). Is iomaí uair pléisiúrtha a chaith na buachaillí ann agus iad óg, ag spraoi agus ag amharc ar na hainmhithe - coiníní, caora, gabhair, muca, asal agus éin clóis. Thapaigh mé an deis dul ann le m'iníon. Faraor, de bharr an madra rua bhí na coiníní as radharc!

Diaidh ar ndiaidh agus ar an sean dóigh Fachwerk a tógadh na foirgneamh ar an láthair.Tá teach nua scéalaíochta tógtha ó bhí cónaí orainn thall. Thug mé suntas do na beacha ag dul isteach is amach as an póirse ann. Níl fhios agam an d'aon uaim atá an faill seo ann dóibh - ní raibh fhios ag an duine a chuireas ceist uirthi.
Áit spéisiúil, agus is maith ann an beatha agus gáire leanaí san áit a riabh an t-uafás agus an fuath i réim níos lú ná scóir bliain ó shin!

Sár saothar eile ón Snathaid Mhór

Thug breithlá mo mhic leithscéal dom an seod is déanaí seo de chuid An tSnáthaid Mhór a cheannach. Arís eile tá scéal béaloideas fuinte go foirfe i bhfocail agus léaráidí mionsonraithe pinn luaidhe. Oiriúnach do ghasúir níos sine ná an Ghréasaí Bróg atá an scéal seo. Stíl rud beag difriúil ó Bhalor nó Gaiscíoch na Beilte Uaine. Is léir áfach go bhfuil snas síoraí á chuir ar fhuighle Caitríona agus ealaín Andrew.

Scéal clasaiceach eachtraíochta - shamhlóinn go bhfuil trí nó ceithre chinn de típeanna Aarne-Thompson le fáil ann. Mac Rí a díbrítear de bharr tairngreacht, ach a throideann le harrachtaigh agus a bhuann an banphrionsa.  Go hiondúil an mac is óige a bhaineann an curadh mhír - ach sa chás seo sé an mac is sine é.

Scéal bhreá, dea-inste. Agus mar sméar mullaigh, DVD de bheochan bunaithe ar na léaráidí an leabhair. Agus reacaireacht bhinn Dónall Mhic Ghiolla Chóil mar anlann leis. (N'fheadar an mbíonn TG4 ag craoladh stuif mar seo? B'fhiú dóibh)

Tá an leabhar san iomaíocht do dhuaiseanna Bhisto. Súil agam go bhfaigheann siad ceann!

Mac Rí Éireann: 2010 64lch ( Miotas agus Finscéalta na hÉireann)

Údar : Caitríona Hastings

Léaráidí : Andrew Whitson

297x210mm : Clúdach crua

60 léaráid lándaite

 

Ar chúis nach léir dom, is cosúil gan é bheith ar fáil ó litríocht - ach is féidir é cheannach díreach ón bhfoilsitheoir.

Fínéad: Anton Saefkow Platz, Berlin

Mar a deirim, cúrsaí teaghlaigh a thug go Beirlín an teaghlach ar fad. Mar a tharlaíonn sé, is in árasáin bheaga atá gaolta mo mhnaoi ag cuir fúthu. Mar sin, ní bheadh an cúigear againn in ann stopadh le haoinne acu le chéile. Bhí sé i gceist acu muid a scaipeadh eatarthu - go ceithre cúinne Bheirlín agus lasmuigh de.
Ach tháinig athair mo mhnaoi ar leigheas níos fearr ar an gceist - tá árasáin de chuid Comharthithíocht Lichtenberg ar fáil go sealadach. Mar sin chaith muid an cúpla lá i ngnáth árasán ar Anton-Saefkow Platz. Foirgneamh 18 stór a bhí ann, agus muid ar an 7ú úrlár. Tógadh na foirgneamh sna 1970í, "Plattenbau" (tógtha le coincréit réamhtheilgthe).
 Bhí sé dearmadta agam áfach cé chomh crannach agus is féidir le Beirlín a bheith (breis faoi san lá eile), fiú i mbruachbhaile ardstórach mar seo. Bhí leagan amach sách scaoilte ar an áit ó thús, ó dhear an Kollektiv¹ (comhar) cumannach é. Agus tá athnuachan déanta air ó shin. Bhí an ceap árasáin féin athnuaite agus curtha in oiriúint go háirithe do dhaoine le macaill coirp - doirse uathoibríocha, teasdíonadh thar a bheith éifeachtach agus rl. Bhí sé te amuigh - mar sin ní féidir liom ach breith indíreach a thabhairt ar an dteasdíonadh. Tá sin bunaithe ar fuaimdhíonadh. Fuaim dá laghad níor chuala mé ó aon árasán eile agus muid ann. Agus nuair a dhún muid na fuinneoga, níor chuala muid dada ó lasmuigh ainneoin go raibh an ceap buailte suas le príomhbhóthar. Faraor, b'éigean na fuinneoga a oscailt de bharr na meirbhe - bhí sé sna 20í arda - agus tháinig fothram na tráchta idir muid agus codladh sámh. Seachas sin, bhí an árasán ana oiriúnach dúinn.

Bhí an Kiez thart timpeall an tí go deas. Ainneoin an foirgneamh a tógadh do ollsiopa sna 1970í a bheith folamh, bhí trí chinn de ollmhargaí thart ar an áit. Bhí linn snámha le uaireanta fada oscailte ann. Bhí leabharlann ann, agus an iliomad siopa beag, siopa leabhair ina measc (ach sheachain mé an cathú). Siopa suntasach amháin - ríomhairí agus uisce beatha. Mar, de réir a mana s'acu "An té atá ina mháistir ar ríomhairí, bíonn blas aige ar deá dheoir". Fíor dóibh! Bhí clós spraoi deas ann freisin.

Ceann de na rudaí is ansa liom faoi Bheirlín ná gur féidir builíní úra a fháil ar maidin don bhricfeasta, le réimse leathan cineálacha. Cé go bhfuil cúrsaí aráin feabhsaithe abhus le teacht daoine ó lár na hEorpa, tá bearna fós ansiúd. Maidin Satharn agus mé ag dul ar a dtóir, chonac fear san ardaitheoir leis na mála ceirte tipiciúil ar an gnó chéanna. Mar sin chuir mé ceist air cá raibh na cinn is fearr le fáil: "Na cinn is saoire tí Kaiser; na cinn is fearr béal doras don Sparkasse" - agus bhí na ceart go hiomlán aige!

---

¹ Bhí orm smaoineamh go cúramach nuair a chuir athair mo mhnaoi ceist orm faoi conas bhí ag éirí liom sa phost nua - an raibh an Kollektiv go maith? Gnáth nath ar comhghleacaithe dó siúd, fós, tar éis scór éigin bliain.

Camchuairt

Idir Déardaoin seo chaite agus an Céadaoin beag seo bhí mé thar lear. Beirlín ar dtúis - cúrsaí teaghlaigh; shlánaigh mamó mo bhean an céad de hAoine. Thug mé sciuird soir ó dheas ansin le mac liom chun dul ag siúl san Eilvéis Boihéamach. Thug mé liom lán mo chloigeann d'ábhar don mblag a chuirfidh mé anseo diaidh ar ndiaidh. Faraor, ní bheidh an oiread léaráidí agam agus ba mhaith liom - rinne mé dearmad an luchtaire a thabhairt liom don ceamara. Beidh orm focalphictiúir a chruthú in ionad.  Ach roimhe sin caithfidh na smaointe socrú síos i'm aigne.

An é nach scríobhann daoine sona úrscéalta dírbheathaisnéiseacha?

I measc na leabhair a léigh mé le déanaí bhí an úrscéal dírbheathaisnéiseach "Céard é English?". Scéal faoi buachaill a tógadh le Gaeilge i mBaile Átha Cliath;  ag lánúin a d'fhoghlaim an Ghaeilge agus iad fásta. Tá sliocht de chuid Maugham ar an mblurba; rud éigin mar gheall air deamhain agus duairceas saoil a dhíbirt tríd úrscéal a scríobh. Sa mhéid is gur bhain mé adhmad as an scéal - bhí barraíocht de sreabh an chomhfheasa ann domhsa - sílim gurbh mó a bhí a (dhroch) chaidreamh lena athair i gceist seachas a chaidreamh olc, maith ná measartha leis an nGaeilge. Sa mhéid sin de, bhí macallaí de dhaoine breaca Hugo Hamilton ann. Gan amhras, bíonn teasaíocht i gceist idir aithreacha agus mic; agus is daoine le pearsantachtaí láidre a bhíonn i gceist linne a thógann clann le Gaeilge i mbóchna an Béarla. (Buaileann imní mé uaireanta go bhfuilim ag soláthar ábhar úrscéil do mo dhaoine breaca fhéin!)

Mar sin fhéin, ní dóigh liom go bhfuil saol an Ghaeilgeora Galltachta, óg ná sean, i gcónaí duairc, lán coimhlint is teannais. Tharlódh sé áfach nach bhfuil ábhar úrscéil i ngnáthshaoil ghnáthdhuine? Táim fós sa tóir mar sin ar scáthán litríochta ar mo shaol agus saol daoine fearacht mise, a tógadh le Gaeilge san Oirthear Ghallda.

Céard é English?

ISBN: 978-1-901176-30-8

Foilsithe: 2002

Leathanaigh: 162

Is cibearg gach duine againn!

In diaidh dom alt Kevin Warwick a léamh san Irish Times dé hAoine threisigh ar m'fhonn cuairt a thabhairt ar an taispeántas Human+ san Dánlann Eolaíochta. Bhí na fógraí suntasacha feicthe roimhe agam. Maidir le Warwick, bhíos ag caint dá chuid roinnt blianta ó shin; agus bhí sé ar an bport céanna an uair úd. Shíl mé an uair úd, agus sílim fós gur bladhmann a bhí i gceist agus nach bhfuil fíor comhshamhlú mar a mhaíonn sé idir inneall agus duine i gceist. (Sin uaidh duine a chaitheann spéaclaí, i. atá spléach ar uirlis!).

Ach agus mé á phlé ar twitter, tarraingíodh m'aird ar Amber Case agus a cuid antraipeolaíocht cibearg. Tá an chaint a thug sí do TED - "Is cibearg gach duine againn" thar a bheith spéisiúil. Agus tá blas na fírinne ar a bhfuil le rá aici - go bhfuilimid an éirí spléach ar ár ngléasanna ar bhealach atá ag athrú ár saol - agus go bhfuil gnéithe dearfacha agus diúltacha ag baint leis seo. Sílim go sroicheann sí eithne na ceiste nuair a deir sí go bhfuil tost gan gléasanna de dhíth orainn ó am go chéile, chun ord agus eagar a chuir ar an saol.

Maidir leis an taispeántas, caithfidh mé a admháil gur chuir sé díomá orm. Duairceas - nó samhnas i gcás an béile a réitíodh ag baint feidhm as súmairí lán d'fhuil an ealaíontóra  - an mhothaigh mé ó na taispeántán. Tharlódh sé go bhfuil dóchas san todhchaí caillte ag aos ealaíona agus nach bhfeiceann siad i ndán dúinn ach meath agus bás san Iarthar. Nílim féin chomh héadóchasach sin; cé go n-aithním go bhfuil dúshlán romhainn. Ach sílim go bhfuil todhchaí an chine ann, agus féidearthachtaí sna teicneolaíochtaí - go háirithe sna ríomhairí agus an idirlíon ar féidir leo neamhní a dhéanamh d'am agus spás, agus cur le cumhacht ár n-intinní. 

Tromán na Sráide

Phrioc an fógra seo m'fhiosracht. Ní raibh ar mo chumas nasc dá laghad a dhéanamh idir "brook" agus "tromán". "Sráid an tSrutháin" an leagan oifigiúil. Mar sin, chuaigh mé i dteagmháil leis an mBrainse tríd an suíomh agus fuair an t-eolas seo leanas:

An t-ainm eile a luann tú, .i. Tromán na Sráide, dealraíonn sé gur iarracht eile ab ea é sin ar Stradbrook a aistriú chomh maith. An chéad eilimint anseo .i. tromán (? rectius triomán, cf. ainm na habhann An Triomóg i Maigh Eo; cf. www.dil.ie s.v. tírmán), tá sé le fáil ina lán ainmneacha sruthán i measc sléibhte Chill Mhantáin agus Bhaile Átha Cliath Theas...Bhí cur amach ar na mionainmneacha seo thuas ag an té a chum ‘Tromán na Sráide’, gan dabht, ó shaothar Price nó ó Litreacha na Suirbhéireachta Ordanáis (is mar tromán a litrigh Eoghan Ó Comhraí an focal a chuala sé ag cainteoirí dúchasacha Gaeilge i nGleann an Smóil in 1837, e.g. ‘Bun na dTrí Tromán’)

Beatus Ioannes Paulus II

Inniu Lá Bealtaine. Féile San Seosamh, Oibrí. Tús mí ina gcuimhnítear ar Mhuire. An dara Domhnach den Cháisc - Domhnach a roghnaigh Eoin Pól II mar Domhnach na Trócaire Diaga.

Lá cuí ar a lán bealaí mar sin chun an searmanas beannaithe dó a bheith ann; rud ar tharraing an Pápa aird ina aitheasc ar.

Agus deirimse leatsa gur tú Peadar agus is ar an gcarraig seo a thógfaidh mé m’eaglais, agus ní bhuafaidh geataí ifrinn uirthi. (Mth 16:18)

Roghnaíodh Karol Józef Wojtyła, an fear ón dtír i gcéin mar a dúirt sé féin leis an bpobal ar an oíche a toghadh é, mar chomharba ar Pheadair ar an 16ú Deireadh Fómhair 1978. Uaidh sin go dtí a bhás ar an Satharn, an 2ú Aibreáin 2005: Oíche Féile na Trócaire Diaga, bhí sé ina charraig don Eaglais.

Nuair a bhí bia caite acu dúirt Íosa le Síomón Peadar: “A Shíomóin mhic Eoin, an mó do chion-sa orm ná a gcion seo?” “Sea, a Thiarna,” ar seisean leis, “is eol duit go bhfuil grá agam duit.” Dúirt Íosa leis: “Déan m’uain a chothú.”Dúirt sé leis an dara huair: “A Shíomóin mhic Eoin, an bhfuil cion agat orm?” “Tá, a Thiarna,” ar seisean leis, “tá a fhios agat go bhfuil grá agam duit.” Dúirt sé leis: “Déan mo chaoirigh a aoireacht.”Dúirt sé leis an tríú huair: “A Shíomóin mhic Eoin, an bhfuil grá agat dom?” Tháinig buairt ar Pheadar mar go ndúirt sé leis an tríú huair: “An bhfuil grá agat dom?” Agus dúirt sé leis: “A Thiarna, tá fios gach ní agat. Tá a fhios agat go bhfuil grá agam duit.” Dúirt Íosa leis: “Déan mo chaoirigh a chothú.” (Eoi 21:15-17)

An cothú atá de dhíth ar pobal Dé ná teagasc: sin ról an Phápa: ról a chomhlíon Eoin Pól II ar bhealach nua - tríd an Pápacht a thabhairt amach as an Róimh, ag taisteal na cruinne ar shlí nach ndearna Pápa roimhe. Rinne sé na gnáth rudaí freisin: ag tabhairt aithisc, cainteanna agus caiticéis. Maireann na scríbhinní seo, agus is síol iad a mbeidh fómhair air amach anseo.  Labhraítear ar ghlúin sagairt agus creidmhigh óga a chothaigh sé mar "Ghlúin Eoin Pól II"

---

Maidir liom féin, tá dornán cuimhní agam ar Eoin Pól II, agus cuid dá shaothar léite agam agus ar mo leabhragáin. Bhíos i bPáirc an Fhionnuisce i 1979, cé gur fánach na cuimhní atá agam ar an ócáid sin. Um Cháisc 1985 bhíos sa Róimh; tá cuimhne glé agam ar Aifreann na Bigile is mBaisleac Pheadair: an bomaite cumhachtach nuair a scaip solas nua na Cásca tríd an Eaglais dorcha - agus ansin lasadh tobann na soilse móra. Bhí mé sa staid Oilimpeach i mBeirlín i 1996. 

Spreagadh atá sa bheannú seo inniu dom chun féachaint siar ar chuid dá bhfuil scríofa aige.

“Ná bíodh eagla oraibh rompu seo a mharaíonn an corp ach nach féidir dóibh an t-anam a mharú: ní hea, ach bíodh eagla oraibh roimh an té ar féidir dó idir chorp agus anam a mhilleadh in ifreann.
(Mth 10:28)

Cumann i gCaifé

Le linn dom bheith i mo thost anseo léigh mé scata leabhair, ina measc úrscéal Alex Hijmans Aiséirí. Úrscéal teacht in inmhe de chineál ann. Laoch an scéil - Rebekka Vogelzang - ábhar ealaíontóra ón Ísiltír a thagann go Gaillimh le forbairt a dhéanamh ar a gairm. Ní go rómhaith a éiríonn léi, agus glacann sí post i gcaifé ar mhaithe le maireachtáil. Caifé le Gaeilge - agus diaidh ar ndiaidh súitear isteach i gcúis na teangain - agus cúis an chaifé -  í. Ní fada gur crann taca an chaifé í; ach ní chun sochair a saol féin san. 

Scéal iontach, deá scríofa. Is iontach an suíomh d'úrscéal caifé - áit - mar a dúirt Alex agus é faoi agallamh ag Cathal Póirtéir - a mbíonn an ollamh agus an pluiméir ar aon chéim, guaille ar ghuaille.  Is léir go ndeachaigh a thréimhse i mbun an Bananaphoblacht chun sochar don úrscéal, ag soláthar ábhar dá shúil géar. An difear idir daoine a bhíonn go rialta i gcaifé, agus "custaiméirí rialta". Freastalaithe agus maorlathaigh. Lucht cúise is drúise. Thuas seal, thíos seal an ghnó bhig. Cuirtear sméar mullaigh ar an úrscéal le scéal grá.

Seo úrscéal a thaitin go mór liom.  An t-aon clamhsán atá agam, ní le Alex ná leis an scéal a bhaineann sé. Sílim go raibh an leabhar rud beag daor ag €16. Ach má fuair Alex scair flaithiúil de sin, bheinn sásta!

Aiséirí 
Alex Hijmans
ISBN:  9781907494024
Cois Life 2011
152 lth.

Aguisín focalbhách: déanann Alex idirdhealú úsáideach idir caifé (Ionad) agus caife (deoch). Idirdhealú fiúntach, dar m'fhocal!

Aguisín eolas: Nod libh go bhfuil eagrán Kindle den leabhar ar fáil. Bhí Michal sásta go maith leis.

Blúirín: Google, tiontú agus turscar

Ní minic go dtugaim na fógraí i Gmail faoi deara. Ach anois is arís tugann m'fhochomhfhios rud éigin faoi deara. A leithéidí seo abair: "Know Dhia ar na Cásca - Bíodh caidreamh nua pearsanta le Dia i ach cúpla nóiméad" - is léir go bhfuil turscadóirí creideamh ag baint feidhm as Google Translate anois. (An bhfuil ola nathrach níos measa ná sin ann?)

Ceann eile a chuir mearbhall orm ar feadh tamaill ná an fógra do ceardlann ar tromaíocht san láthair oibre. Ó tharla go mbíonn Google ag scagadh na r-phoist chun fógraí cuí a roghnú, bhain an ceann sin siar asam. Go dtí gur thug mé faoi ndeara go rabhas tar éis píosa oibre a thréaslú le duine trí "Bullaí fir" a scríobh.

Tá bealach le dul fós ag an tiontú uathoibríoch is léir. Ach b'fhéidir gur maith an rud sin; nó ní bheadh srian ar bith le díoltóirí ola nathrach.

Seo agat ....

Mar thoradh ar mhí thuiscint bronnadh an ceithre leabhair gleoite seo de chuid an Gúm orm. Gemser a rinne ar dtúis iad.  (Cineál iontas orm dá réir gurbh an Gúm seachas Futa Fata a d'fhoilsigh an leagan Gaeilge).

Cuir síos iontach cuimsitheach ar na feithidí éagsúla atá i gceist; léaráidí gleoite, agus na leabhair ag cur thar maoil le eolas. Thit m'iníon i ngrá leo ar an bpointe, agus tá siad léite agus athléite againn.

Agus mise ag foghlaim liom: ní raibh na leaganacha cráinseangáin ná cráinbheach agam:

Má tá daoine óga thart oraibh, is mór is fiú iad seo a bheith ar an leabhragán agaibh. Anois, dá mbeadh an leabharlann sin againn...

Ar fáil ó Litríocht agus deá siopaí leabhair.

Blúirín: Onchú mara duilleach

Phycodurus eques ón nGnáthfhoinse.
Ní raibh dealramh ar an ngrianghraif a thóg mise!

Tá péire de na neacha suntasacha seo san uisceadán i mBré ón Cháisc. Is iontach na míolta iad - cuma planda orthu ar mhaithe le bheith folaithe. Breis eolais anseo ag Wikipedia.

(Tá an t-ainm thuas curtha faoi bhráid an gCoiste Téarmaíochta agam)

Tá ticéid bliana agam agus ag m'iníon don uisceadán, rud a fhágann é gan a bheith ró dhaor cuairt a thabhairt air (más féidir liom í a stiúradh amach as an siopa acu gan poll ró mhór a réabadh i'm sparán).

Bíonn nithe suntasacha i gcónaí ann, agus gan amhras iad cúramach rudaí nua a bheith acu le daoine a mhealladh ar ais. Cloisim go bhfuil foireann piongain acu sa Daingean i mbliana.

Fónamh Dé na Ré

An Reithe: Cló ón 18ú aois ón ngnáthfhoinse

Tá dáta na Cásca (dáta a tharraing achrann go leor san stair!) nasctha le timthriall grian is gealaí. Titeann sé ar an Domhnach i ndiaidh an lán ghealach a leanann díreach i ndiaidh cónocht an Earraigh. Ag dul tríd áras an Reithe san Stoidiaca a bhíonn an Ghrian an tráth seo den bhliain.

Tá an iliomad nasc leis na fíricí seo sa traidisiún: gurbh ar an 25ú Márta a cuireadh tús le cruthú an Domhain:  gurbh é sin dáta íobairt Abrahám: (Gei 22:13  Ansin d’ardaigh Abrahám a shúile agus féach, laistiar de bhí reithe agus a adharca in achrann i dtor; thóg Abrahám an reithe agus d’ofráil é mar íobairt dhóite in áit a mhic.) Samhail de pháis Chríost atá san íobairt chéanna: agus tá sé sa traidisiún gurbh ar an 25ú Márta a ghlac an briathair colainn daonna - an Briathar chéanna tríd a rinneadh an uile ní (Eoin 1). Leagtar an Chéad Aoine an Chéasta ar an lá sin freisin.

---

Nod libh go dtuigim go maith go bhfuilid ann a mhaífeadh go bhfuil fréamhacha an chreideamh san dúlra pé scéal é, agus mar sin nach ábhar iontais na nascanna seo. Ach is amhlaidh go mbraitheann dearcadh an duine ar seo ar an seasamh a priori a ghlacann sé i leith Rí na nDúl: Domsa, Eisean an chúis, agus is iarmhairtí gach rud eile. Agus is lón machnaimh agus cúis áthais dom damhsa seo na flaithis: In resurrectione tua, Christe, coeli et terra laetentur! (Cóir na Tráthanna)

Ná cóirigh bhur brabhsálaí...

An Carghas buailte linn. Tost anseo go dtí um Cháisc.

Lón machnaimh

Hendrick Cornelisz Vroom: Long agus Bád Iascaigh

Tá gearrscéal de chuid Alex Hijmans i gComhar Mí Feabhra, a cheannaigh mé de Satharn i siopa an Chonartha. Tá an scéal lonnaithe san Ísiltír, le linn ré Prins Maurits agus é i ngleic leis na Spáinnigh chun neamhspleáchas na hÍsiltíre a bhaint amach. Ach ní leis na himeachtaí móra seo a phléann sé; ach le dán crua seanmhnaoi de chuid na cosmhuintire, a bhfuil a fear caillte le fada aici - báite i tuile thubaisteach. Tá uirthi féin anois aghaidh a thabhairt ar dhán níos truamhéalaí; gan aici ach a garmhac le cabhrú léi. Tá leisce orm rúin an scéil a scaoileadh - ach pléann sé le beatha agus bás, ábhair a bhí riamh tábhachtach don duine daonna. Bheinn ar mhalairt tuairim le hAlex - nó ar a laghad leis an dearcadh a léirítear san scéal. Mar sin féin, scéal deá scríofa, snasta atá ann; agus modh oiriúnach chun machnamh ar na ceisteanna seo a spreagadh. Tá ról ag na scríbhneoirí anseo, feictear dom.

An buachaill ón saol eile

Bhíos, mar a dúirt, sa chathair inné, chun éisteacht le Alex Hijmans á chuir faoi agallamh ag Cathal Póirtéir. Duine tar a bheith spéisiúil is ea Alex.  Bhuail mé le duine spéisiúil eile ar mo bhealach ann - Scott. Ba dheas an deis a fháil éisteacht le hAlex i gcomhluadar comhbhlagadóra!

Sciob mé teideal na míre seo ó rud a dúirt Alex le linn an agallaimh - gurbh é "An buachaill ón saol eile" a thugann deartháir a nuachair air; fear arbh sagart Candomblé é. Feileann an teideal d'Alex feictear dom in a lán bealaí. Fiú sular thug sé aghaidh ar an mBrasaíl, feictear dom go raibh sé ag tabhairt tuiscintí as saol amháin isteach i saol eile. Fear aerach ón Ísiltír, ag reáchtáil caifé¹ - Bananaphoblacht - i nGaillimh in diaidh dó theacht ar bhliain Erasmus anseo chun Gaeilge a fhoghlaim. Tá máistreacht sa Ghaeilge bainte amach aige ó shin ina chuid iriseoireachta; agus anois tá úrscéal óna pheann againn. (Scríobh sé dráma cheana, Aingilín, ach ní raibh deis agam é fheiceáil).
Saoire abhus a spreag a shuim sa Ghaeilge an chéad lá riamh. Níor luaigh sé inne é, ach is cuimhin liom alt leis a léamh inár chuir sé síos ar an Synesthesia a fhágann gur mar dathanna a chíonn sé litreacha;agus go raibh litreacha na logainmneacha suntasach dó dá réir. Is méanar dúinn gurbh amhlaidh a bhí, agus gur thóg sé frídín na Gaeilge. Is iomaí léargas spéisiúil a fuair muid óna pheann iriseoireachta ó shin. Phléigh Cathal cúlra Favela leis - an leabhar a scríobh sé ar a shaol lena leannán Nilton sa Bhrasaíl, agus go háirithe an manglam creidimh, ina measc an Candomblé, atá i gceist le taithí spioradálta a chlainne thall. Thug Alex meafar mhaith dúinn - meafar an chíste le sraitheanna de chomhábhair éagsúla. Cé gur duine é féin nach ngéilleann - san Iarthar - do chreidimh ar bith, glacann sé leis an tuiscintí a eascraíonn astu faoi fhéin mar thuiscintí síceolaíocha. An nasc le orixa (spiorad) na Mara, mar shampla, a mhaíonn a chairde sa Chandomble a bheith aige, agus atá ag teacht lena mhothú fhéin go bhfuil sé riachtanach dó bheith gar don fharraige i gcónaí. Mar a bhí i nGaillimh agus mar atá i Salvador. Pléadh an úrscéal Aiséirí ansin; rún agam filleadh ar sin anseo ach deis a bheith agam é léamh.
Bhí deis ag an lucht éisteachta ceisteanna a chuir ansin. Chuir Liam Carson ceist air faoi cén teanga ina mbíonn sé ag smaoineamh. Bhí a fhreagra ag teacht leis an fhreagra a bheadh agamsa - is in íomhánna a bhíonn sé ag smaoineamh; agus brionglóid déanta aige i ngach ceann de na teangacha atá aige.

Bua atá ag saol na Gaeilge gur féidir liomsa, Caitliceach caomhach, bheith i mo shuí in aice le hiriseoir spleodrach aerach (Scott) ag éisteacht le Ísiltíreach Domhanda ag tabhairt léargas as an gnách ar an saol. Cuir leis sin go raibh muid inár suí san áit a mbíonn na comhairleoirí cathrach ag allagar de ghnáth. (Le teann mioscais dúirt mé le Scott go rabhamar inár suí ó dheis ó shuíochán an chathaoirligh - níos feiliúnaí domhsa ná dó?)  Gura fada buan iad beirt ag roinnt léargas eile ar an saol orainn.

---

¹ Nod libh: Táim ag leanacht an idirdhealú a rinne sé ina úrscéal idir caifé (ionad) agus caife (deoch). Forbairt teangain arís uaidh!

Manglam Ardchathrach

Fógra i siopa trádáil cothrom

Chaith mé an cuid is mó den lae inné i lár na Cathrach, rud is annamh dom a dhéanamh. Ar maidin bhíos ag freastal le m'iníon ag grúpa Tuistí is leanaí de chuid Comhluadar a bhí ar bun i halla Foras na Gaeilge. Ina dhiaidh sin thug mé í chuig teacht mo mhuintire i Tír an Iúir. Bhrostaigh mé ar ais go lár na Cathrach, bhí fúm éisteacht le Alex Hijmans á chuir faoi agallamh ag Cathal Póirtéir. Thapaigh mé an deis bualadh isteach chuig siopa an Chonartha leis an úrscéal nua le Alex a cheannach. Caithfidh mé a rá go bhfuil cuma maith ar áit, athchóiriú déanta ar na leabhair agus fógraí crochta ar na rannóga. Ní raibh deis agam féachaint i gceart air mar nach raibh ann ach an t-aon freastalaí amháin, agus deabhadh chun lóin air!

Fógraí lasmuigh de Halla na Cathrach

Ach fuair mé an leabhar agus cóip de Comhar faoi na heagarthóirí nua. Is fada ó shiúl mé síos Sráid Grafton ar Satharn. Is cuimhin liom an Diceman ó mó dhéaga - tá scata oidhrí aige anois. Bhí cuid nach bhfuil thar moladh beirte, ach bhí dealbh beo práis amháin ann, agus fear a bhí ag seasamh gan bhogadh ach go raibh an chuma air go raibh sé ar rith suas an bhóthar. Bhí ceoltóirí riamh ar Sráid Grafton, ach tá oirfidigh ó gach cuid den domhain ann anois. Gné nua (domhsa) - bhí scata fir ag pointí éagsúla agus deilbh gainimh - de mhadraí - múnlaithe acu. Fán mbealach thug mé an fógra úd thús faoi ndeara. Is breá liom a leithéidí de gníomhaireacht (saor ó dheontas?) a thabhairt faoi ndeara (ach níor cheannaíos aon tae an uair seo). Thug mé fógraí nua turasóireachta faoi deara sa chathair - cinn a thugann a ceart don Gaeilge, atá chomh soléite (nó níos soléite) ná an Béarla. Istigh sa Halla bhuail mé le Michael O'Brien ó Cló Uí Bhriain - comharsan liom i bhfad siar agus aithne agam ar a mhac Ivan atá anois ina bhainisteoir ar an gCló. Agus muid ag caint luaigh sé go mbíonn díol chomh maith céanna ar a gcuid leabhair as Gaeilge do leanaí agus as Béarla; ach nach bhfuil teacht acu ar údair do dhéagóirí! Agus mé ag seasamh thart sa Halla i measc na Leabhair le Scott (breis faoi sin ar ball) chuir bean ceist orainn maidir le leabhar de chuid Futa Fata - Eileanór an Eilifint Éagsúil. Ní raibh Gaeilge aici féin, ach má thuig mé i gceart í bhí Gaeilge ag deirfiúr an páiste a raibh sí ag ceannach an leabhar di. Seo ceann de na leabhair a thaitníonn le m'iníon, agus CD gleoite snasta ag dul leis. Bhí ar mo chumas freagra dearfach a thabhairt di mar sin. Ritheann sé liom gurbh é sin cuid den fhreagra maidir le díolaíocht leabhair Gaeilge do leanaí - agus freisin go bhfuil breis margaíochta le déanamh as Béarla! Chonaic mé freisin go bhfuil leabhar nua ag an tSnáthaid Mhór - Mac Rí Éireann. Tá ag teip orm teacht ar aon eolas ar líne faoi áfach, agus is cosúil go bhfuil suíomh s'acu - a bhíodh ag http://www.antsnathaidmhor.com/ ar lár.
Beidh breis le rá agam ar ball faoi bhualadh le Scott agus éisteach le Alex. Ach an faill a bheith agam, bheadh breis ama caite agam ag an bhFéile. Ag éisteacht le Proinsias, i measc rudaí eile. Ach cúraimí, cúraimí...

An Poc ar féarach

Grianghraif liomsa ón siúlóid de Domhnaigh leis na cnocadóirí. Doire Bhán, Gleann Dá Loch.

Dealbh Cadhnach

Agus Gaeilgeoir ó thar lear abhus roinnt blianta ó shin, bhíomar ag ceapadh nach raibh aon áit go bhfeadfadh turasóir le Gaeilge grianghraif cuimhneacháin a ghlacadh in aice le dealbh de scríbhneoir mór le rá Gaeilge. Tá Pádraig Ó Conaire ar an bhFaiche Mhór i nGaillimh, gan amhras.  Ach níl faic san ardchathair - go bhfios dom. Táim buíoch d'Aonghus a scaoil an rún seo liom - tá an dealbh seo den Cadhnach i bhfolach i bputóga Áras na nEalaíona i gColáiste na Tríonóide. Ar an gceathrú urlár, i Roinn na Gaeilge.

Imbolc 2011: Ciarán mac an Bhaird : Gafa le Mata

Foinse:

B'é Ciarán mac an Bhaird a chuir clabhsúr le himeachtaí Imbolc.Tá sé ina bhainisteoir ar an Ionad Tacaíochta Matamaitice in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. Tá sé mar chúram air cuidiú leis na mic léinn a bhfuil mata mar cuid dá gcúrsa - ach nár bhain amach an bun-tuiscint is gá chun dul i ngleic leis. D'aithris sé píosa cainte ó iníon léinn amháin, ar éirigh sách maith léi san Ardteist, ach nár thuig i gceart conas dul i ngleic le ceisteanna - bhí sí ag brath ar an méid a bhí curtha de glan mheabhair aici. Chomh luath agus a bhí ceist lasmuigh den réimse cúng a bhí de ghlan mheabhair aici, bhí mearbhall iomlán uirthi. Mheabhraigh a cuid cainte an aiste seo le Les Hatton dom. Dúirt sé - agus an ceart iomlán aige - gur teanga atá i gceist le Mata, teanga chun dul i ngleic le fadhbanna, ach caithfear tuiscint sa teanga a bhaint amach. Fearacht aon teanga (an Ghaeilge san áireamh) baineann dua leis sin. Ach - agus b'shin croí a chuid cainte - tá an dúrud áis foghlama ar fáil ar an idirlíon chun cabhrú le mic léinn; an sceon roimh mata a mhaolú, agus an ábhar a mhíniú ar bhealach taitneamhach.

Gan bunús láidir mata, níl aon chiall le bheith ag caint ar geilleagar cliste. Táimid faoi chomaoin mhór ag leithéidí Ciarán, a leigheasann lochtanna an córais dara leibhéal sa réimse seo. Ach bheadh sé i bhfad Éireann níos fearr dá rachfaí i ngleic i gceart leis an ábhar ag an dara leibhéal - áit éigin san céad nó dara bliain meánscoile, fágtar an dúrud leanaí ar lár, gan tuiscint ná spéis. (Tá mac liom ag streachailt le Mata don Teastas sóisearach - roinnt  múinteoirí éagsúla, ar leibhéal cáilíochta éagsúla le trí bliain anuas; anuas ar deacrachtaí dá chuid féin). Tá súil aige - agus agam - go bhfeabhsódh Tionscadal Mata rudaí.

Bhí a chaint thar a bheith spreagúil (cé gur lig an comhartha lag idirlíon síos beagán é i mBaile Bhúirne - theip ar roinnt de na físeáin a theastaigh uaidh a thaispeáint!)

Nod libh: bhí alt i nGaelscéal an tseachtain i ndiaidh Imbolc faoin méid a dúirt Ciarán.

Deis eile "Na Leabhra" a fheiceáil agus dráma eile

 

 

Rinne mé léirmheas ar Na Leabhra anseo: