Ar Chonair na gCatárach: Coillte, Clais agus Crêpes

An Gîte

Thosaigh an dara lá siúl le bricfeasta bhreá: arán breá úr, muesli, sú úll baile, caife, agus araile. Bhí muid ar an mbóthar um a naoi, ag iarraidh píosa maith a bheith siúlta againn roimh teas an lae. Shiúl bean an tí linn ar feadh seal chun muid a chuir ar an gcosán ceart. I dtosach bhí muid ag siúl ar bhóithrín coille, éasca go maith cé go raibh sé láibeach agus fliuch in áiteanna a raibh innealra trom feirme tar éis sclaigeanna a fhágáil ann. Bhí muid ag siúl síos an ghleanna mar sin is beag dreapadh a bhí i gceist. Ar deireadh tháinig muid amach ar bhóithrín níos daingne a bhuail le bóthar ceart.

Clais San Jaume

Chuaigh an bóthar in airde beagán go dtí an dá Ghráig Bordes agus Coumes. Chuaigh muid ar strae beagán anseo de bharr mí-bhrí a bhaint an comharthaíocht, ach bhí sé soiléir sara bhfad go raibh muid ag dul in airde seachas síos mar ba cheart. Chas muid ar ais arís agus isteach ar chosán caol a chuaigh síos go géar go dtí an abhann. Ar feadh thart ar 2 km  ansin bhí an cosán ag dul tríd clais caol a ghearr an sruthán as na carraigeacha, ag trasnú siar is aniar cúpla uair ar droichid fearacht an chinn thíos. Tháinig muid amach ar an mbóthar ansin gar don séipéal Notre Dame de Laval. Bhí an Eaglais féin dúnta ach bhí scrín deas amuigh. Faraor bhí greille ós comhair an dealbh de Mhuire agus Íosa mar sin níor éirigh liom pictiúir fiúntach a ghlacadh. Ach bhí an ridire thíos mar cuid den mhaisiú ar an scrín, cuma air go bhfuil sé ann le fada. Bhí poll sa ghreille a thug deis dom an pictiúir sin a ghlacadh. Bhí uisce úr le fáil ag an séipéal freisin, rud a raibh fáilte roimhe mar bhí sé ag éirí te faoin am seo.

As sin lean muid orainn tríd coill giúise ar feadh tamaill. Ag pointe amháin sciorr earc fhada  geal-uaithne trasna ár gcosán: Lacerta viridis seans. D'oscail an cosán amach agus shiúl muid tríd fíniúin go dtí baile Caudiès de Fenouillèdes. Stop muid ann agus bhí deoch agus Crêpes againn: sú líomóid úrbhrúite a bhí thar a bheith blasta. Ar aghaidh linn ansin tríd coill arís ar bóithrín coille. Bhí sé te go maith faoin dtráth seo agus saothar orainn leis na málaí droma. Stop muid fán mbealach chun an picnic a bhí tugtha dúinn ag bean an tí a chaitheamh. Chuir sí dua uirthi féin, ach faraor ní go rómhaith a d'oir an teas don bia - bhí an cáis scriosta. Bhí sailéad deas rís, piseanna agus rísíní ann. Agus úlla breá blasta.  Ar aghaidh linn tríd an teas. Ag pointe amháin chuala muid torc allta sa choill in aice linn - siosarnach sna crainn agus ansin gnúsacht mucúil. (Táim sásta go maith nár tháinig sé nó sí inár dtreo!)

An foinse i bPrugnanes

Bhain muid ceann scríbe, Prugnanes, amach ag a 1430. Bhí mé báite le hallas agus ag súil go mór le cith. Ach mo léan, bhí fógra beag ag doras an gîte ag fógairt nach mbeadh sé ar oscailt go dtí 1600. Bhí 15 km siúlta againn. Chuir muid ceist ar bhean sa sráid a raibh bar ná a leithéidí san sráidbhaile. Ní raibh. Is amhlaidh a chuaigh sí sa tóir ar Monsieur le Maire  chun dul sa tóir ar fear an gîte. Ní raibh sé siúd buíoch in aon chor! Bhí ar a laghad foinse sa bhaile, faoi scáth dhá chrann mór seiceamóir a thug foscadh ón ngrian. D'fhan muid ansin mar sin go dtí gur oscail an gîte. Bhraith mé go raibh col éigin ag fear an tí linn, is dócha de bharr an maor a bheith sa tóir air. Mar sin féin, ach dream siúlóirí eile a bheith tagtha chuir sé scoth béile ós ár gcomhair. Muscat mar apéritif arís, agus fíon. Raidhse sailéid glas agus quiche mar réamhphroinn. Mais lán de muiceoil rósta in anlann agus trátaí móra rósta leis. Agus cáis bog agus mil mar mhilseog. Bhí comhrá againn leis na Francaigh óga a bhí ag siúl an chonair ar fad ó Foix go dtí an fharraige. Is amhlaidh go raibh siad ag tosú go luath ar maidin agus ag dul a choladh i lár an lae sular chríochnaigh siad siúlóid an lae sin tráthnóna. Mar sin fhéin bhí siad tuirseach go maith.

Bhí fhios agam go raibh lá fada romhainn lá arna mhárach agus shocraigh mé - le cabhair ó fhear an tí - iarracht a dhéanamh an chuid is mó dár bagáiste a chuir ar aghaidh le Taxi agus gan ach bia agus uisce a iompar. D'éirigh liom sin a dhéanamh, ar chostas €40. Chodail muid go maith!

Caudiès de Fenouillèdes

Ar Chonair na gCatárach: Ó Lapradelle go Aigues Bonnes

Caisleán Puilarens

Mar a dúirt mé, de réir an eolais a thug an gníomhaireacht dúinn, bhí muid ceaptha tosú ag siúl ag Axat. Shíl muid go raibh bus aimsithe againn a thabharfadh ann muid, cé nach raibh sé le Carcassonne a fhágáil go dtí 10:30. Ní raibh am luaite le  hAxat, ach bhí sé le Quillan a bhaint amach ar a 1200. Sách mall le tús a chuir le siúlóid san teas. Agus ansin chuir fear an bhus ar mo shúile dom nach raibh an bus sin ag nascadh le hAxat ach ar laethanta áirithe, agus ní raibh an Déardaoin ar na laethanta sin. Ní raibh neart air, agus chuaigh muid ar an mbus go Quillan. Tá sladmhargadh ar fáil ar na busanna agus traenacha sa cheantar - €1 is cuma cén faid atá á thaisteal agat. Bhí imní orm mar sin féin maidir le conas a rachadh muid ar aghaidh. Bhí béile mar chuid den pacáiste, réamhíoctha agam, agus le bheith ag 1230 i Lapradelle. Ní raibh fonn orm é sin a chur amú. Ach ní raibh plean agam.

Bhí an dearg ádh linn i Quillan agus shleamhnaigh muid isteach san oifig turasóireachta agus iad ar tí dúnadh don lón - ar feadh dhá uair a chloig! Nuair a d'fhiosraigh mé Taxi i dtosach dúirt siad go mbeadh thart ar seasca eoró le n-íoc cuma an go hAxat nó Lapradelle a chuaigh muid. Ach d'iarr mé orthu an cheist a chuir pé scéal é. Scéal níos fearr ag fear an Taxi, thabharfadh sé muid go Lapradelle ar €25. Shocraigh mé gurbh sin an seift is fearr, bhí an lá ag éirí te agus bhí ocras orainn.

Béile trí chúrsa a bhí san déjeuner a cuireadh romhainn sa phroinnteach le Catharôme; é roghnaithe roimh ré. Sailéad, paté agus couscous mar entrée. Píosa mór groí mairteola le sceallóga. Ceathrú lítear fíon geal leis. Crème Brûlée mar mhilseog. Caife noir. Bolg lán!
Bheadh sé níos críona siesta a bheith againn théis proinn mar sin, ach bhuail muid bóthar, ag tabhairt aghaidh ar chaisleán Puilarens ar bharr an chnoic. Píosa gairid ar an mbóthar ansin cosán géar clochach faoi na crainn (buíochas le Dia) suas an cnoc. Bhain muid an carrchlós amach ar deiridh. Ach anois bhí muid faoin ghrian láidir. An ámharaí an tsaoil bhí muid in ann na malaí droma fhágáil ag oifig na dticéid. Tá táille ar chuairt chun an caisleáin, ach bhí an táille seo san áireamh cheana féin. Bhí dreapadh géar ceathrú uaire ón oifig ticéid go dtí an caisleáin féin. Idir an ghrian agus mo bholg lán, is beag nár thit mé i bhfanntais - bhí orm cúpla sos a ghlacadh. Ach b'fhiú é. Fearann claímh ag dul i bhfad siar an ceantar seo, ar theorann na Fraince agus na Spáinne anallód. An Marche d'Espagne. In am na gCatárach agus an crosáid ina gcoinne bhí an caisleáin seo i seilbh Ríocht Aragon. Bhí an ceantar ar fad roinnte i gcontaetha a bhí a bheag nó a mhór neamhspleách, nó faoi thiarnas Rí Aragon, nó Cúnta Barcelona nó Toulouse. Iad a smachtú cuid den chúis go raibh Ríthe na Fraince chomh diongbháilte sin maidir le páirt a ghlacadh san crosáid in aghaidh na Catáraigh. Ach ní raibh an caisleáin seo páirteach sna cogaí sin. An méid atá ann de anois is daingean teorainn Francach atá ann, ón am sular bogadh an teorann - san 18ú aois - go barrtha na Piréiní.

 Tá codanna den fothrach spéisiúil go maith, go háirithe an cosán fiarlánach chomh fada leis an geata, agus an túr. Agus bhí na radharcanna ar an gceantar máguaird, coillte agus sléibhte dochreidte álainn. Níos doimhne sna sléibhte sin a bhí ár dtriail. Rinne muid botún áfach, ag filleadh ar Lapradelle seachas an cosán ceart go dtí an gráig Puilerans ag bun an chnoic a aimsiú. (Mo chuid Fraincise lag ba chúis leis sin, bhain mé mí-bhrí as na treoracha). B'éigean dúinn ceist a chuir i Lapradelle agus ansin siúl ar ais ar an mbóthar go dtí gur aimsigh muid an áit ceart. Ar ámharaí an tsaoil bhí fógra go dtí an áit go raibh muid leis an oíche a chaitheamh. Agus muid ag iompar ár malaí droma bhí sé achrannach go leor san teas. Tar éis tamaill ar an mbóthar chas muid isteach ar bhóithrín agus tar éis tamaill eile isteach ar chosán caoil. Muid ag dul in airde an t-am ar fad. Sosanna agus uisce de dhíth go minic. Aer cumhra álainn de bharr na sceacha agus lusanna - ach imir de bhualtrach triomaithe tríd.

Bhí fear Québec i ndiaidh rá liom go raibh ar an cosán a roinnt le eallach minic go leor agus uaireanta gur chuir siad bac ar dul ar aghaidh, ach níor tharla sin dúinne. Bhí muid ag streachailt nuair a bhain muid an ard amach, agus rud beag imníoch de bharr nach raibh an fhógraíocht ró shoiléir. Faoiseamh a bhí ann nuair a thuirling muid síos beagán chuig bóthar fógra chuig Aigues Bonnes a fheiceáil. Gráig nach bhfuil ann ach dhá theach, an Gite ceann acu. Níorbh fada go raibh sé bainte amach againn agus chuir bean an tí fáilte romhainn le sirop mismín dá déantús féin. Ba bhreá an rud é allas an lae a ghlanadh díom i cith. Nós na tíre, is cosúil, ithe ag thart ar 2000. Ligeamar ár scíth go dtí sin.

An Tarbh Ceolmhar

Cuireadh béile breá eile romhainn. Ag tosú le Muscat mar Aperitif. Ansin sailéad ón ngairdín agus pióg spionáiste ón ngairdín freisin. Píosa mór mairteola, óna gcuid eallach féin - feirmeoirí mairteola ab ea iad. Agus muid ag ithe agus ag comhrá i Béarla (lag ag bhean an tí, gan pioc ag a fear) agus Fraincis (níos laige agamsa), bhí an tarbh le clos amuigh ag "canadh". Bhí sé scartha ón gcuid is mó den tréad - gan ach dhá bhó agus a lao leis, mar go raibh siad chun an eallach a bhogadh go tailte níos airde.  Bhí an tarbh le dul i trucail chun an baol bualadh le tarbh eile fan bealach a laghdú. Lean sé air ag fógairt a mhíshástacht - go measartha ceolmhar - go ceann i bhfad. Bhí an comhrá deas séimh agus an bia blasta. Ciste seacláide agus creme anglais mar mhilseog. Bhain mo mhac triail as Tisane, seachnaím féin luibheanna mar go mhúsclaíonn sibh an fiabhras léana orm, mismín ach go háirithe. (Bhíos tar éis sirop líomóide siopa a fháil seachas an mismín níos luaithe).
Dála an scéil "Uiscí Maithe" an chiall atá le Aigues Bonnes (san Ocatáinis is dócha) agus toibreacha maithe fíoruisce sa ghráig agus sa ghleann. Ach na feirmeoirí beaga ann faoi bhrú mar atá chuile áit. Dóchas ag muintir an tí as an athrú Rialtais thall. Beidh le feiceáil.

Déanaim amach go raibh thart ar 8 km siúlta againn leis an siar is aniar ar fad, agus thart ar 800 m dreaptha. Chodail muid sách maith, ainneoin an teasa!

Ar Chonair na gCatárach: Carcassonne

Cathair (Cité) Carcassonne ón Sean Droichead (Pont Vieux). Liomsa.

Thosaigh ár imram le turas bus go dtí Aerfort Átha Cliath go moch ar maidin. Ar aghaidh ansin go dtí Carcassonne ar eitilt de chuid Ryanair agus uaidh sin isteach go dtí baile Carcassonne ar bhus áitiúil. Bhí an eitleán plódaithe go maith le - go háirithe - teaghlaigh óga ar saoire. Ní raibh an oiread sin daoine ar an mbus. D'fhág an bus ar imill an bhaile "nua" muid. B'é an chéad cúram a bhí againn ná an gníomhaireacht taisteal a aimsiú chun an pacáiste eolais a bhailiú - d'iarr mé orthu gan é a sheoladh sa phost mar go raibh imní orm nach bhfaigheadh mé in am é. Chuige sin shiúl muid tríd an ceantar coisithe sa bhaile; ní raibh sé chomh suntasach sin, an ghnáth chumasc de siopaí agus bialanna. Bhí séipéal ársa istigh ina lár, san líne céanna leis na tithe. Agus muid ag teacht as an cuid sin den mbaile bhí ársa spéisiúil ann, geata go dtí an chuid sin den bhaile tráth. Bhí an áit a bhí muid ag lorg ar an taobh eile den Aude áfach agus chun teacht air bhí orainn an Pont Vieux a thrasnú. Ba uaidh sin a fuair muid an céad radharc cheart ar an Cité. Is iontach an radharc é ar mhullach cnoic thuas ón abhann. D'aimsigh muid an oifig agus ansin ar aghaidh linn suas go dtí an Cité, is ann atá an Brú ina raibh muid le cur fúinn don oíche. Faoin am seo bhí teas san lá agus fonn mór orainn fáil réidh lenár málaí. Rud a rinne muid. Bhí ocras orainn agus roinnt rudaí le socrú don gcéad lá eile. Cé go bhfuil an Cité lán le bialanna, bhí amhras orm go mbeadh siad níba daoire ná ba ghá, agus pé scéal é bhí fúm traenacha a fhiosrú go dtí an áit a raibh muid le siúlóid a thosú, Axat.

Bhí béile beag againn i caife sa bhaile, agus ansin chaith muid tamall ag rith thart ag iarraidh cúrsaí a shocrú - is amhlaidh go raibh mo chuid taighde lochtach agus ní raibh aon traein ann go hAxat. Ní raibh aon eolas bhreise le fáil san stáisiún traenach agus thóg sé tamall orainn an oifig turasóireachta a aimsiú. Nuair a rinne, bhí mearbhall orthu siúd i dtosach ach ar deireadh thug siad amchlár bus dúinn. Mar a tharla níor fhéach mise ná iadsan i gceart air - mar is amhlaidh nach raibh an bus chun muid a thabhairt níos faide ná Quillan an lá dar gcionn. Ach sin scéal eile. Pé scéal é d'fhill muid an an mbrú. Bhí mo mhac bocht scriosta ag fiabhras léana (ach bhí muid théis frith-hiostaimíní a fháil sa phoitigéir mar sin bhí smacht éigin aige ar don gcuid eile den turas). Mar sin chuaigh sé i bhfolach le leabhar san seomra. Rinne mé féin deas spaisteoireacht ar na ballaí, agus d'fhill ansin ar an mbrú agus bhí deoch cidre agam. Bhuail mé le fear as Québec a raibh codanna den conair siúlta aige, agus é ar a bhealach ar aghaidh chun roinnt den Camino a shiúl. Fuair mé comhairle maith uaidh. 

Ar Chonair na gCatárach: Comharthaíocht

Ní cosán stairiúil an Sentier Cathare, marab ionann abair agus an Camino de Santiago. Is siúlóid marcáilte é - nó le bheith cruinn córas de shiúlóidí marcáilte ón Port la Nouvelle ar an Meánmhuir go dtí Foix sna Piréiní. Ba cuid beag de a shiúl muidne le cabhair ó bhileoga i bhFraincis a fuair muid ón gníomhaireacht taisteal agus freisin lámhleabhar (a bhronn an gníomhaireacht orainn) agus léarscáil 1:55000 a cheannaigh muid. An deacracht leis an lámhleabhar ná gur ndearna sé cur síos ar an gconair ón muir go dtí na sléibhte, agus bhí muidne á shúil san treo eile. Bhí na bileoga maith go leor ach ní raibh mionsonraí orthu.

Tá taithí agam ón nGearmáin agus ó Phoblacht na Seice ar chosáin marcáilte. Ach tá córas na Fraince rud beag éagsúil, rud ba chúis linn dul ar strae ó am go chéile. Ar ámharaí an tsaoil bhí comhrá agam le fear as Québec san brú i Carcassonne a thug nod dom faoin difear is suntasaí le tíortha eile: Nuair a bhíonn bealaí éagsúla ag dul ar an gcosán céanna is minic ná bíonn marcáilte ach an ceann is "tábhachtaí" díobh, mar shampla ceann de na "Grand Randonnées". Fágann sin gurbh gá bheith thar a bheith airdeallach nuair a scarann an conair atá uait ón mbealach marcáilte sin. Thug muid faoi deara agus muid ag siúl gurbh amhlaidh go raibh na comharthaí cén cosán gan dul níos flúirsí ná na comharthaí cén bealach le dul! Bhí comharthaí le ainmneacha bailte agus a leithéid orthu i bhfad níos gainne ná mar a bhí súil agam leis. Bhí pollaí fearacht an chinn thuas ann ceart go leor anseo agus ansiúd, ach is minice arbh gá dúinn súil in airde a bheith againn do marcanna ar chlocha nó ar chrainn. Ba faoiseamh i gcónaí é theacht ar mharc mar é tar éis gabhal nó casadh sa chosán!
Bhí an corrán gealaí úd ar chúlra dubh go fánach ar na comharthaí a chonaic muid, cé go raibh sé síonchaite go minic agus uaireanta ar lár ar fad ar na pollaí. Tagairt atá ann do na Catáraigh, bunaithe ar an déachas a bhí mar cuid  dá creideamh, i. an tuiscint go raibh Dia maith agus droch-Dhia ann, agus gurbh den droch-Dhia an saol thart orainn.

Ar Chonair na gCatárach (Réamhrá)

Chaith mé seachtain go dtí an Céadaoin seo chaite san Languedoc. Bhí turas ag dul do mo mhac is sine as gan praiseach iomlán a dhéanamh den Teastas Sóisearach. Bhí fonn ar siúd dul go dtí an Íoslainn, ach bhí sin i bhfad ró dhaor. Ní mé baileach cinnte níos mó céard go díreach a chuir an Sentier Cathare i'm intinn. Is dócha go bhfaca mé rud éigin san Mountain Log. Ach bhí fonn le fada orm dul ag fánaíocht i nDeisceart le Fraince pé scéal é, agus mheall mé mo mhac leis an smaoineamh. De bharr m'aineolas ar an taobh tíre bheartaigh mé turas eagraithe a roghnú. Chuir an dream seo lóistín in áirithe dúinn, béilí san áireamh agus eolas ar cén bealach le siúl. B'shin ceithre lá as an seacht lá réitithe.D'eitil muid le Ryanair chuig Carcassonne, chaith oíche amháin roimhe agus i ndiaidh na siúlóide i mBrú Óige ann, agus oíche eile sa bhrú i Quillan.

Bhí orm mo chuid Fraincise scoile a úsáid níos mó ná mar a bhí súil agam leis - bhí an t-eolas ar fad a fuair muid i bhFraincis. Bhain mé cuid mhaith úsáide as an Foclóir Póca Gaeilge Fraincise! Tá léamh na Fraincise go measartha agam, agus má labhair daoine go mall bhí tuiscint agam air. Ach fuair mé thar a bheith deacair é abairtí a chuir le chéile! Ach is cuid den eachtra sin.
Bhí an bheatha blasta, agus an fíon flúirseach. B'é an bricfeasta an béile amháin nach rabhas ró thógtha leis, tá na nósanna ró éagsúil. Agus iógart nádúrtha gan blas ....
Bhí an síon tirim agus te don cuid is mó, seachas lá amháin a bhí scamallach. Bhí leoithní gaoithe ann, fionnuar don gcuid is mó ach níor bhuail neachtar acu an Cers ná an Tramontane ró dhona muid.
Tá sé i gceist agam cuntas ár fánaíochta a scríobh diaidh ar ndiaidh anseo.
Ach molaim an ceantar agus an conair!

Bunreacht Pollta

Tá litir láidir san Irish Times inniu ag díriú aird ar foclaíocht an leasú atá le cur ar an mBunreacht san Reifreann Déardaoin:

Ní dhéanann aon fhoráil atá sa Bhunreacht seo dlíthe a d’achtaigh, gníomhartha a rinne nó bearta a ghlac an Stát de bhíthin riachtanais na n-oibleagáidí atá ar an Stát faoin gConradh sin a chur ó bhail dlí ná cosc a chur le dlíthe a d’achtaigh, gníomhartha a rinne nó bearta a ghlac comhlachtaí atá inniúil faoin gConradh sin ó fheidhm dlí a bheith acu sa Stát.

Ní hé seo an chéad uair a cuireadh cúldoras mar seo inár mBunreacht. Rinneadh é do geal le gach Conradh Eorpach. Chinn an Cúirt Uachtarach san cás Crotty vs an Taoiseach go raibh reifreann de dhíth má bhí flaitheas le bronnadh ar aon dream eile; is é sin má bhí aon chuid den cumhacht a bhronn an pobal ar eití éagsúla an Rialtas - Reachtas, Feidhmeannas nó Breithiúna -  le cur ar aghaidh.

Airteagal 6.1. Is ón bpobal, faoi Dhia, a thagas gach cumhacht riala, idir reachtaíocht is comhallacht is breithiúnas, agus is ag an bpobal atá sé de cheart rialtóirí an Stáit a cheapadh, agus is faoin bpobal faoi dheoidh atá gach ceist i dtaobh beartas an Náisiúin a shocrú de réir mar is gá chun leasa an phobail.

Ach seachnaíonn an Rialtas an deis a thabhairt don bpobal  iniúchadh a dhéanamh ar na himpleachtaí, ag sleamhnú isteach ailt fearacht an chinn seo:

Airteagal 29.4. 10° Ní dhéanann aon fhoráileamh atá sa Bhunreacht seo aon dlíthe a d'achtaigh, gníomhartha a rinne nó bearta lenar ghlac an Stát, de bhíthin riachtanais na n-oibleagáidí mar chomhalta den Aontas Eorpach nó de na Comhphobail a chur ó bhail dlí ná cosc a chur le dlíthe a d'achtaigh, gníomhartha a rinne nó bearta lenar ghlac an tAontas Eorpach nó na Comhphobail nó institiúidí díobh, nó comhlachtaí atá inniúil faoi na Conarthaí ag bunú na gComhphobal, ó fheidhm dlí a bheith acu sa Stát.

Bhí tuairiscí ann  go ndearna an Rialtas a seacht ndícheall foclaíocht a fháil don gConradh a seachnódh reifreann. B'é breith an Ard Aighne áfach gurbh gá reifreann. Mar sin, tá cuid éigin den mBunreacht - a bhí daonlathach agus forásach sna 1930í nuair a reachtaíodh é, ach atá tagtha sna blianta, le bheith lagaithe ag an gConradh seo. Ach ní heol dúinn go beacht cén tionchar a bheidh aige mar gur chinn an Rialtas cúldoras eile a oscailt sa Bhunreacht seachas a léiriú dúinn céard go díreach a athróidh an cháipéis meamraiméise seo.

Ba cheart do bhunreacht a bheith glé, grinn soiléir soléite. Bhí tráth. Níl níos mó. Táimid mar sin spléach ar aos dlí chun meabhair a bheith a bhaint as - rud a chiallaíonn gur gá do saoránach misniúil éigin dul sa bhfiontar na deicheanna nó na céadta míle dá airgead a chailleadh d'fhonn ceist ar bith a shoiléiriú. Airgead an cháiníocóra a bhíonn a chaitheamh ag an dtaobh eile agus is beag buaireamh a bhíonn orthu dá réir.

Gheall an Luch [stet] Oibre Comhdháil Bunreachta dúinn chun bunreacht soiléir (agus "forásach" de réir a dtuiscint siúd, ach sin scéal eile) a bhronnadh orainn. Ach n'fheadar an gealltanas bhriste eile san.

Maidir leis an Reifreann fhéin, tarlaíonn sé nach mbeidh mé san tír Déardaoin. Agus níl éirithe agam theacht ar chinneadh bealach amháin nó bealach eile. Ach ní maith liom na cúldoirse seo!

Camchuairt cois cósta na Cnocadóirí

Ag tús na míosa, an deireadh seachtaine fada, bhí mo mhac agus mé féin i measc cúigear déag Cnocadóirí a thug aghaidh ar Sir Penfro na Breataine Bige. Bhí sé i gceist againn roinnt siúl a dhéanamh cois cósta ar Slí Cósta Sir Penfro.

Bhailigh muid le chéile i Rós Láir tráthnóna Aoine chun dul ar an mBád um a naoi go dtí Abergwuan. Thart ar cheithre uaire a mhaireann an turas ach tá na longa chomh mór sin - agus bhí an fharraige ina chlár geal leis pé scéal é - nach mbeadh fhios agam tú bheith ar an uisce. Faoiseamh domsa, mar ní mairnéalach maith mé! Bhí an fear eagar, Seán, tar éis mionbhus a chuir in áirithe chun muid a bhreith go dtí ár gceanncheathrú don deireadh seachtaine Brú na Seanscoile i Trefin. Ba Brú de chuid na heagraíochta a bhí ann, ach tá sé anois i seilbh lánúin a bhfuil athchóiriú déanta acu air agus a thug togha na haire dúinn ó thaobh bricfeasta dhe!  Stíl Art Déco a bhí ar an seomra ina raibh mo mhac agus mé féin ag cuir fúinn agus cóipeanna de phictiúir le Tamara de Lempicka ar na ballaí, maille cnuasach leabhair ealaíona. Ach bhí na leapacha sách compordach, rud a bhí de dhíth tharla go raibh sé tar éis meán-oíche sular shroich muid iad!

Maidin Satharn chaith muid bricfeasta maith - leite ar stíl na Cairibe dóibh siúd ar mian leo é - agus ansin bhí mionbhus ann chun muid a thabhairt go tús na siúlóide gar do Abergwuan -an teach solais ar Inis Mhichíl lámh le Pencaer. Uaidh sin lean muid an conair cósta ar feadh thart ar fiche ciliméadar. Cloíonn an cosán go dlúth leis an gcósta don gcuid is mó, cosán caol clochach, thuas seal thíos seal. Tá an chúram tugtha dó, geataí ann chun eallach a choinneáil ó fhánaíocht, droichid agus dreapaí deá fheisithe nuair is gá iad. Bhí bláthanna flúirseach - bainne bó bleachtáin, sabhaircíní, odhrach bhallach agus flúirse eile nach bhfuil eolas agam orthu! Chonaic muid rónta cúpla uair freisin thíos fúinn. Bhí ionadh orm nach bhfaca muid mórán éan mara in aon chor - bheadh a leithéid de chósta abhus breac leo mar atá Conair na haille i mBré. Bhí an siúlóid taitneamhach go maith, ach ní cuimhin liom anois aon bhuaicphointí ar an céad lá sin! Is amhlaidh gur shiúl muid ar ais chuig Trefin, á shroicheadh thart ar a sé in am mhaith chun muid fhéin a sciúradh tar éis brothall an lae agus an siúil. Chaith muid proinn ansin istoíche san "Ship Inn" (suíomh idirlín s'acu as feidhm faoi láthair is cosúil).

Maidir Domhnaigh thug muid aghaidh ar an dTrá Mór gar do Theach Daithí. Léiríonn an mír seo den suíomh mórán an bealach a thóg muid. Thosaigh muid ag an Trá, agus thrasnaigh Ceann Daithí agus ar aghaidh fán cósta ar ais go Trefin. Cé go bhfuil an taobh tíre seo ciúin anois, ba áit tionsclaíoch é tráth - slinn a bhaint as cairéal cois cósta, agus ansin nuair a bhí deireadh leis sin brící á dhéanamh as an fuílleach.  Tá na hiarsmaí fós le feiceáil:  mar shampla an Poll Glas i Abereiddi, poll mara atá san áit gur baineadh cloch as na haillte, nó na sean monarchan brící i Porth-Gain.

An Poll Glas, Abereiddi

An Teach Mór, Porth-gain. Monarchan brící tráth

Bhí muid á ghlacadh go breá réidh, agus bhain muid sult as tae agus uachtar reoite in Abereiddi agus ina dhiaidh sin "Cream Tea" i mbialann i Porth-Gain - cé nach raibh an oiread sin scones fágtha acu! Bhí muid ar ais i Trefin in ama maith do béile breá eile san Ship Inn agus an uair seo bhí coirm ó Ghleann Gwuan agam mar anlann leis. Bhí oíche breá codlata againn. Bhí muid le bád meán lae a thógáil as Abergwuan. Tá dún ar an taobh eile den chuan ón calafort farantóireachta (atá i Widg seachas Abergwuan). Mar sin, d'fhág muid an bagáiste san calafort agus thug an mionbhus síob dúinn go dtí an dún agus shúil muid an cuid sin den cosán cósta ón dún go dtí an calafort.
Tríd is tríd: deireadh seachtaine fiúntach, tairbheach, taitneamhach.

An Reacaire i mo phóca

Bíonn seinnteoir MP3 liom go hiondúil ar mo bhealaí, ceann de chuid Sony. Raidió atá ann chomh maith, agus bainim feidhm as chun éisteacht le Raidió na Gaeltachta. Seachas sin is le ceol is mó a bhím ag éisteacht uaidh. Ach oireann sé go maith do chaint, agus go háirithe do scéalaíocht agus filíocht. Tig liom mar sin éisteacht leis an mBab nó Peig: Nó cluas a thabhairt Aniar.

Tá foinse nua aimsithe agam le tamaill áfach. Tá muintir Chló Iar Chonnachta ag bronnadh seoda reacaireachta saor in aisce orainn lena rannóg "An Béal Beo"

Go dtí seo tá Scéalta an Phiarsaigh crochta liom agam. Agus filíocht le Nuala Ní Dhomhnaill, Gabriel Rosenstock agus Máire Mhac an tSaoi.

Sin anois comhluadar léannta ildánach don gcomaitéir bhocht! 

Tá scéalta an Phiarsaigh mós maoithneach, ach léite go seoigh ag Liam Mac Con Iomaire. Taitníonn an fhilíocht liom freisin nuair a bhuaileann an taom mé. Ach is breá an áis an reacaire póca, agus táim thar a bheith buíoch do Chló Iar Chonnachta as an t-ábhar a sholáthar. Cá bhfios nach spreagfaí amach anseo mé le cuid de na leabhair a cheannach (arís!).

Ambaist!

Bhain mé feidhm as Ambaist! le teann grinn i ngiolc de mo chuid. Mháigh Conchubhar nár chuala sé aoinne á rá le tríocha bliain agus go raibh sé mínádúrtha é a úsáid. Go raibh rud éigin bréagach faoi fiú. Gach seans go bhfuil. Tar éis an tsaoil, cé gur tógadh le Gaeilge mé is cainteoir athdhúchais mé, a tógadh i bhfad ón nGaeltacht. Nuair a bhím ag labhairt Gaeilge is le foghlaimeoirí is mó a bhím á labhairt. Is mó i bhfad an tionchar atá ag mo chuid léitheoireachta ar m'fhoclóir mar sin, cé go mbím ag éisteacht go craosach le Raidió na Gaeltachta agus ag sciobadh nathanna fearacht "Am gliondála" ón méid a chloisim. Luíonn sé le réasún go bhfuil mórchuid den ábhar a léim seanfhaiseanta, scartha amach ó theanga bheo na Gaeltachta, fiú nuair is  údar Gaeltachta de chuid na linne seo, Joe Steve Ó Neachtain nó Maidhc Dainín Ó Sé abair, a scríobh. Níl leigheas ar sin.

Tá gné eile ann. Bíonn mo leithéidí ag iarradh lorg an Bhéarla a sheachaint agus is féidir go mbíonn ró-choigeartú ar bun agam, agus ró thóir ar an nath ársa. Tá ríomhaithne agam ar dhuine a mhaíonn go n-aithníonn sé an fíor nath Gaelach de bhrí nach féidir ciall a bhaint as má aistrítear focal ar fhocal é. (Leithéidí "Go n-éirí an bóthar leat", abair). Sílim an ceart a bheith aige san méid sin cé go bhfuil amhras orm go bhfuil a mhalairt fíor, i. nach nath dúchasach atá ann má tá ciall leis fós má thiontaítear na focail - sampla cáiliúil is ea "Tá fáilte romhat" mar fhreagra ar "Go raibh maith agat". Nath atá sa Bhéarla agus sna teangacha a bhfuil teagmháil acu leis. Nílim féin cinnte nach an bealach eile thart a bhí sé an uair seo - sna teangacha eile ar an Mór Roinn is rud éigin fearacht "le'd thoil" a bhíonn mar fhreagra i gcás mar é, nó "Na habair é".

Pé scéal é, tá sé i gceist agam an méid a léim a scagadh do nathanna, agus gan a bheith ró bhuartha faoi cé chomh hársa is atá siad chomh fada is a tuigtear mé. (Dála an scéil tá 70 amais do Ambaist sa chorpas).

Bhí plé spéisiúil eile againn ar théarmaíocht agus claonadh agam aontú le tuairim Conchubhair nach bhfuil "Cobhsaíocht" nádúrtha mar cur síos ar an seasmhacht i gcúrsaí airgeadais a mhaítear a bhronnfaidh an conradh úd orainn. Agus bhí an plé maidir le drong smaointeoireacht" (Moladh "Aonghusa) nó "sluasmaoineamh" nó fiú "sluamachnamh" a bhí againn le déanaí thar a bheith tairbheach dar liom. Ag deireadh an lae, beatha teanga a labhairt - agus buanú teanga an nathaíocht agus an sáraíocht scríofa ar líne!

---

Aguisín: Fuair mé an fhreagra seo ó Mharcus ar Twitter: "Theip orm seo a d'fhágaint ar do bhlag ar chúis éigin. Tá 'ambaist' beo i gCorca Dhuibhne. Ó bhéal déagóra a chuala le déanaí é."

Cé hé Paul Murphy?

Thug mé suntas don bpóstaer seo don reifreann ar an gConradh is déanaí. (Nílim cinnte cén teideal is ceart a thabhairt air - ná nílim cinnte cén breith atá agam air). Go dtí seo ar aon nós, níl ceann ar bith eile feicthe agam le aghaidh duine air. Is cosúil mar sin gur cuid den feachtas Paul Murphy a fháil atofa atá i gceist leis. Tuigim dó ar shlí. Go bhfios dom níor sheas sé i toghchán go dtí seo - tháinig sé i gcomharbacht ar Joe Higgins, nuair a bhuaigh seisean suíochán dála arís. Seanfhondúir sa pholaitíocht abhus is ea Higgins, agus cé go raibh sé i gcónaí sa bhfreasúra, is fear deisbhéalach é a bhíonn nathanna maithe aige a fhágann go bhfaigheann an méid a deir sé clúdach sna meáin náisiúnta go furasta. Ní hamhlaidh don fear a thóg a áit. (Ní bhíonn fothoghchán i gceist don Parlaimint Eorpach, ainmnítear duine le suíochán a ghlacadh má éiríonn duine eile as)

Mar sin, is gá dó an sciar den bpobal a aithníonn é a mhéadú roimh an gcéad toghchán eile. Tá cleas mar é á imirt ag an Lucht Oibre chomh maith, an feisire reatha Proinsias de Rossa éirithe as chun deis a thabhairt don mbean (nach cuimhin liom a hainm) a ghlacfaidh a áit san céad toghchán eile a seal san spotsolas a ghlacadh. Sin gné d'ár córas atáim anois idir dhá chomhairle faoi - gurbh daoine seachas polasaithe a toghtar. Bhí an t-am ann gur shíl mé gur deá rud a bhí ann go mbeadh ar dhaoine an pobal a mhealladh astu féin, seachas áit socair ar liostaí a bheith ag saighdiúirí maithe páirtí. Tá bá áirithe agam leis an smaoineamh sin fós. Ach an toradh atá air go bhfuil an córas lofa le cliantachas, gurbh iad na daoine is fearr ag déanamh gar (nó a chuireann an cuma orthu féin go ndearna siad gar) a thoghtar. Rud a fhágann go bhfeileann córas atá briste dóibh, de bharr go mó na deiseanna gar a dhéanamh a bhíonn i córas mar é le hais córas éifeachtach. Agus rud a fhágann gur beag difear dáiríre maidir le riar na tíre a dhéanann sé cén dream atá i gcumhacht. Cuirtear acmhainní amú dá réir, rud a chuireann leis an bhfaopach ina bhfuilimid. Ach, mar is léir ón íomhá thuas, mothaíonn fiú iadsan a bhfuil seasamh láidir idé-eolaíoch acu gur gá dóibh an cluiche lofa céanna a imirt.

Agus sin mo racht go n-uige seo.

---

Aguisín: De bharr go bhfuil a pictiúir ar Phóstaer mhóra reifreann sna stáisiún DART tá's agam anois gur Emer Costello atá tar éis suíochán an Lucht Oibre a bhí ag Proinsias de Rossa a ghlacadh.

An Sulán Fuar Fada Fireann

D'fhiafraigh Dennis sna tagairtí ar an mhír deiridh cad a bhí sna bearnaí ar an leac úd. Bhí an cheist céanna agamsa nuair a chéad chonaic mé an leac, agus bhí an fhreagra a fuair mé ó Conchubhar ceilte sa mhír.

Mise an Sulán
Fuar, fada, fireann
Anois an t-am
Cá bhfuil mo dhuine?

Fearacht abhainn eile, is cosúil go mbíonn íobairt bheo á éileamh ag an abhainn seo le linn tuilte. An leagan den scéal atá le léamh i gcáipéisí logainm ná go mbáitear duine ann gach tríú bliain agus go scairteann an abhainn an rann thuas roimh ré. Deir Conchubhar liom gurbh gach seachtú bliain a deirtear go háitiúil. Go bhfios dom, tá obair leanúnach ar bun chun smacht a chuir ar an abhann agus ar na habhainn eile thart ar Bhaile Bhúirne.

Go hiondúil is baininscneach a bhíonn ainmneacha abhainn; go bhfios dom an Sulán agus an Feabhal na heisceachtaí.

Imbolc 2012: Iarfhocal

Is iad gan amhras na cainteanna agus an ceolchoirm an chuid is suntasaí den fhéile Imbolc. Ach tá gné thábhachtach eile: an deis labhairt le daoine spéisiúla idir na cainteanna, thar cupán tae agus scón bhaile de chuid Bernice, nó am lóin nó thar pionta leanna sa Mhuileann. Agus chun an sméar mhullaigh a chuir ar an deireadh seachtaine bhí béile do chách eagraithe ag Tomás agus Bernice sa Mhuileann. Rud a thug faill eile an lá a chíoradh.

Ansin tá an áit féin ann - Baile Bhúirne agus Cúil Aodha síos an bóthair uaidh. D'fhreastail muid ar Aifreann ann, ach faraor bhí an cór bailithe leo chun freastal ar Scoil Ceoil an Earraigh ar an mBuailtín. D'fhonn gan titim go hiomlán isteach sna gloiní, chuaigh mé féin ar shiúlóid tar éis na cainteanna, agus thug aghaidh ar Reilig Ghobnatan.  Conair a thug thar an tSúláin fuar fada fireann mé ... ach níorbh mise a dhuine, buíochas le Dia! Sin nó níorbh é a am é. Ar aghaidh in aghaidh an chnoic ansin, thar tobar Gobnatan.

Áit bhreá chun marana a dhéanamh, agus scéalta an lae a chíoradh roimh aghaidh a thabhairt ar bhabhta eile d'allagar léannta spraíúil. Beidh mé ar ais!

Imbolc 2012: Forbairt Fearainn

Feargal Ó Móráin
Íomhá le caoinchead Imbolc agus a ghrianghrafadóirí

B'é Feargal Ó Móráin ó Fiontraíocht Éireann a chuir tús leis an lá ag Imbolc 2012. Tá sé freagrach as an earnáil dúchasach a chur chun cinn. Cloistear go minic in Éirinn faoi na mór chomhlachtaí idirnáisiúnta, mar go mbíonn líon ard fostaithe acu siúd, agus - ar pháipéir ar a laghad - méid mór airgid i gceist leo. An gné is spéisiúla ina chaint domsa dá réir ná gurbh ionann an méid airgid a chaitheann comhlachtaí dúchasacha ar phá agus earraí agus a chaitheann na holl-chomhlachtaí. Gné spéisiúil eile ná go mbíonn na comhlachtaí seo - arbh comhlachtaí beaga iad don gcuid is mó, scaipthe thar an tír ar fad, murab ionann agus na holl-chomhlachtaí a bhíonn lonnaithe sna cathracha móra. Is cinnte gurbh iad na comhlachtaí seo teannáin na tionsclaíochta sa tír, agus is maith an rud go bhfuil Fiontraíocht Éireann ag cabhrú leo. Ba mhaith an rud dá gcloisfí níos mó faoi - creidim féin go láidir go bhfuil gá le earnáil láidir comhlachtaí dúchasacha, atá fréamhaithe sa phobal chun go mbeidh rath leanúnach ar an dtír. Caint spéisiúil a bhí ann.

Imbolc 2012: Fainic fáidhiúil

Peadar Ó Riada
Íomhá le caoinchead Imbolc agus a ghrianghrafadóirí

Bhí beagán mí-ádh ar Bhernice agus Tomás mar gur tharla mí-thapa do bheirt do na haíonna a bhí ceaptha labhairt ag Imbolc i mbliana agus bhí orthu tarraingt siar ag geal leis an nóiméad deiridh. D'fhág sin bearna suntasach san clár don lae, agus práinn le duine a aimsiú lena líonadh. Do dhuine i Múscraí,  bheadh Peadar Ó Riada, ceoltóir agus saoi, i lár aigne i gcás mar é. Agus ainneoin é agus an cór a bheith gafa le Scoil Cheoil an Earraigh níor loic sé orthu. Mar is dul dó, ní raibh prapa ná sleamhnán ar bith de dhíth ar dá chuid cainte. Labhair sé ar an saol faoi láthair faoi mar a fheictear dó féin é. Feictear dó go bhfuil an deighilt idir an ghnáth duine agus an nádúr thart air éirithe ina chlais bhaolach. Go bhfuil eolas a bhíodh ag ár sinsir agus a chuidigh leo ceilte orainn dá bharr. Is deacair argóint le sin. Cinnte mar chathróir mé fhéin is le súil an coimhthígh a fhéachaim ar an dúlra agus cé go bhfuil dúil agam ina áilleacht, is tearc m'eolas air. Bheinn i sáinn dá mbeadh orm maireachtáil lasmuigh den saol uirbeach atáim cleachtaidh air.
Bhí smaoineamh spéisiúil eile a roinn sé orainn; gurbh amhlaidh go bhfuil sé baolach do phobal nuair atá gach duine sách - go dteipeann ar an bpobal, go n-iompaíonn daoine ar a chéile. D'inis sé dúinn faoi thurgnamh a rinne sé le pobal lucha, ag coimeád beatha agus spás leo - ach gur theip ar an bpobal ian ainneoin sin, gur throid siad agus gur éirigh siad as a bheith ag seachadadh beatha, go dtí nár fágadh ach an t-aon ainmhí amháin a scaoil sé saor le teann trua dó. (Nílim féin iomlán cinnte faoin turgnamh - tharlódh baint a bheith ag ciorrú coil agus réimse ró chúng géinte leis an teip. Mar sin féin ...)
Pé ar bith é, tá sé go láidir den tuairim go bhfuil muid ar bhruach géarchéim a d'fheadfadh bheith ina thubaiste má chliseann go tobann ar an gcóras reatha airgeadais. Sa chás sin beidh sé de bhuntáiste againn sna tír seo go bhfuil sé sách éasca beatha a fhás - ach go bhfuil saineolas áitithe de dhíth chuige sin. Bhí lón machnaimh ann cinnte. Ach ó mo thaobh féin de beidh faoiseamh orm mura dtagann tuar faoina thairngreacht.

Imbolc 2012: Na físéain ar líne anois

Eoghan Mac Giolla Bhríde ó Imbolc arVimeo.
Molaim iad ar fad - an ceann seo ach go háirithe!

Imbolc 2012: Ag ríomhadh réalta

Diarmaid de Búrca
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Réalteolaí óg is ea Diarmaid de Búrca. Tá sé ag dul d'iarchéim san réaltfhisic faoi láthair in Ollscoil na hÉireann Gaillimh, agus é ag baint feidhm as samhail ríomhaireachta chun tuiscint níos fearr a fháil ar conas a ghineann cineál áirithe réalta - pulsáir - solas agus radaíochtaí eile. Is iomaí teoiric atá ann, ach tá tomhais agus réaltléamha ann freisin. Mar sin, is féidir samhail a dhéanamh san ríomhaire bunaithe ar theoiric áitithe. Ginfidh an samhail patrúin fuinneamh. Is féidir an patrúin sin a chuir i gcomparáid leis an méid a tomhaiseadh  agus ansin barúil a thabhairt faoi chruinneas na teoirice. Ach, gan amhras, tá an iliomad athróg agus paraiméadar le cur san áireamh mar sin is gá an ríomhchlár a chuir in oiriúint agus a chur ag ríomhadh, arís agus arís eile agus ansin breithiúnas a thabhairt ar na torthaí agus cé chomh cruinn nó dóchúil is atá siad. Thug Diarmaid léargas breá, feiliúnach do mo leithéidí de thútach san earnáil ar na pulsáir iad féin, agus ar a chuid oibre leis an ríomh-córas POREC. Bhíos ag caint leis ina dhiaidh agus d'fhiafraigh mé de an i FORTRAN atá POREC scríofa. Bhí mise ag magadh, nath Dijkstra i mo chuimhne:

Sna sean laethanta breátha, d'athdhéan fisiceoirí turgnaimh a chéile, le bheith cinnte. Na laethanta seo cloíonn siad le FORTRAN chun a gcuid ríomhchláir a roinnt le chéile, fabhtanna agus uile.

Chuir sé ionadh orm go bhfuil POREC scríofa i FORTRAN! Shíl mé uirlisí i bhfad níos fearr a bheith ar fáil do shaothar mar é anois. Ach bhí an caint thar a bheith spéisiúil agus is deas a chlos go bhfuil bun-taighde mar seo ar bun fós in Éireann.

Imbolc 2012: Saíocht Sléibhe

Darach Ó Murchú
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Ina chur i láthair roimh chaint Dharach Uí Mhurchú rinne Tomás cur síos ar an uair a chéad bhuail sé leis, ag Ionad Oideachais Tiglin. (a bhí an uair sin ina ionad do spóirt sléibhe). Bhí Darach tosaithe ar tréimhsí fhada a chaitheamh san Albain sa Gheimhreadh, ag cur oideachas ar féin conas dul i ngleic leis an oighear agus sneachta. Bhí sé colgach ciúin dá réir, ag déanamh a mharana ag suí ar aill.
Thug Darach fhéin caint thar a bheith spreagúil faoina ghairm ón uair gur chas sé a dhroim leis an saol socair mar innealtóir leictreonach agus dhírigh isteach ar an sléibhteoireacht, in Éirinn, in Albain agus i bhfad i gcéin. Mar chuid de seo bhog sé siar go Corca Dhuibhne lena mhuintir is chur caoi ar sheanteach. Deis aige anois a chuid beatha fhéin a fhás, agus gan amhras foghlaim ó bheith ag cur caoi ar an dteach. Ach is leis an sléibhteoireacht a chaitheann sé a dhua - a ullmhú féin le tréimhsí fada san oighear agus sneachta in Albain do thuras a thug sé ar iargúil na Himiléithe - áit, go bhfios dúinn, nár leag duine ar bith cos roimh turas taiscéalaíochta a shluaíocht. Bhí íomhánna áille aige chun an aistir saoil seo a léiriú - ní amháin na tírdhreacha sceirdiúla ollmhóra, ach freisin na lusanna beaga a mheallann freisin é. Sular raibh deis aige dul ar aghaidh agus an chuid eile dá shaoil mar theagascóir, ag baint feidhm as an taithí corpartha seo chun cabhrú le daoine faobhar a chuir ar mheoin agus ar mheabhair, bhí a sheal ama ídithe. Beidh deis eile aige, tá súil agam!

Imbolc 2012: Banríon na Fichille

Úna Ó Boyle ag Imbolc
Íomhá le caoinchead Imbolc & an Ghrianghrafadóra

Duine eile den dream spreagúil a labhair ag Imbolc ab ea Úna Ó Boyle. Saineolaí agus imreoir fichille ar ardchaighdeán atá inti, atá tar éis a ghairm a aimsiú ag múineadh Ficheall sna Gaelscoileanna. Duine spreagúil agus spreagtha í, agus d'éirigh léi beirt a spreagadh chun bheith ag imirt fichille le líon a cuid cainte. Labhair sí le paisean ar na buntáistí a bhaineann le ficheall don aos óg; an chaoi a chuidíonn sé le leanaí corraithe (d'áirigh sí i féin ina measc!) díriú isteach ar rud ar leith. Agus thug sí samplaí de ghasúir nach raibh ag éirí leo i ceachtar de saolta na scoile - acadúil nó spóirt - a bhain idir sult agus tairbhe as an bhficheall. 

Is mór an ghar - ó tharla gan í bheith in inmhe freastal ar gach Gaelscoile - go bhfuil leabhar fuinte aici as a taithí. Bhí sé i gceist agam roimhe seo an leabhar a cheannach, cé go bhfuil na gasúir ró shean anois agus m'iníon pas beag óg go fóill. Is maith liom anois gur cheannaíos thíos é - mar tá sé as cló faoi láthair!  Tá súil agam nach fada uainn athchló, tá an leabahr cuimsitheach agus gleoite chomh maith, lán de théarmaíocht, léaráidí, léirithe agus míniúcháin.

Tá a ghrá don ábhar le sonrú sa leabhar, mar a bhí ina cuid cainte ag Imbolc. Is iontach mar a aimsíonn Bernice agus Tomás daoine atá lán de ghrá agus spleodar don rud atá idir lámha acu. Inspioráid cinnte!

Tá ficheall lag go leor agam féin, agus rinne mo mhic is sine díriú isteach ar rud beag. (Bhain muid feidhm as an gclár ríomhaireachta seo - Fritz und Fertig - chun é a theagasc dóibh). Tá sé i gceist agam obair ar le'm iníon freisin, agus dóchas agam go mbeidh tacaíocht le fáil sa leabhar.(Is cosúil go bhfuil fail ar cóip nó dhó fós, mar shampla ag litríocht!)

Imbolc 2012: Seachrán Eoghain

Eoghan Mac Giolla Bhríde
Íomhá le caoinchead Imbolc agus an Ghrianghrafadóra

I measc an éigse a labhair ag Imbolc i mbliana bhí an scríbhneoir agus fear teilifíse, Eoghan Mac Giolla Bhríde. Chuaigh Eoghan i ngleic leis an dúshlán a bhaineann le léacht poiblí a thabhairt ar do shaothar ar bhealach thar a bheith glic. Cé go raibh an chuma air go raibh léacht á thabhairt aige faoi thionchar ghraffitti ar mheon scríbhneora, diaidh ar ndiaidh nochtadh dúinn gurbh é a bhí ar siúl aige lena thaispeántais sleamhnáin de fhir beaga dubha atá le feiceáil ar ballaí na cathrach agus na smaointe a spreagann siad, ná scéal a  insint dúinn. Rud a rinne sé go sár mhaith, le grianghraif a rinne sé féin agus é ag léiriú a reacaire ag sleamhnú níos doimhne agus níos doimhne isteach sa pharanóia. D'inis sé an scéal leis na pictiúir, lena ghuth agus lena cholainn. Agus ar dhóigh a shúigh isteach san scéal muid, a bhuail bob orainn fiú nuair a bhí tuigthe againn cad a bhí ar bun. Níor réabadh an creideamh ann le linn dó bheith ag a caint. Bhí an díchreidemah ar fionraí ar feadh seal.

Ar an ndrochuair, beidh oraibh fanacht le físeáin Imbolc chun blaiseadh ceart fháil ar an scéal. Caithfidh mé admháil gur spreag sé macallaí i'm chuimhne de na gnúiseanna (fearacht iadsan sa ghrianghraif) atá feicthe thall is abhus sa chathair agam: ní deacair smaoineamh ar an tionchar a bheadh ag a leithéidí ar inchinn suaite. (Agus nílim róchinnte nach bhfuil a leithéid agam!) Spreag an léiriú a thug sé fiosracht orm agus chuir mé fios ar an dá leabhar gearrscéalta dá chuid atá i gcló. Idir Feoil is Leathar (2002) agus Díbeartaigh (2005) is ainm don dá leabhair seo, lán le gearrscéalta samhlaíocha.

Thuig mé ó bheith ag caint le hEoghan go bhfuil tionchar air ag scéalta ó lár na hEorpa, agus tá cuma Khafka ar roinnt den na scéalta sna chnuasaigh, rudaí as an ghnáth ar fad ag tarlú do dhaoine, fear a chailleann a theanga mar shampla - nó fear a dhúisíonn agus a bhean céile dúbláilte - nó an bhfuil? Tá scéalta grá de chineáil éagsúla ann, scéalta taisteal, scéalta uafáis. Má tá snáth coiteann iontu sílim gurbh é stoiteachas an snáth sin, an duine aonair scartha amach ón saol ainneoin nó uaireanta de bharr an gaol atá aige le daoine eile.  Scéalta de chuid ár linne, lán de thaithí a chnuasaigh Eoghan abhus agus ar aistir tríd Mheiriceá Theas, a bhfuil tagairtí dóibh sna scéalta. Ní léitheoireacht éadrom, cinnte, ach thaitin na scéalta go mór liom. Agus tá na leabahir díreach an méid ceart le sleamhnú isteach i bpóca chun turas a ghiorrú!
Más fíor an méid a luann Alan Titley, gurbh filíocht an rud nach sroicheann deireadh an leathanaigh, tá dán snasta amháin sa leabhair: 'Brath' - scéal snasta a cheapann an bomaite a thuigeann bean gur raibh a  leannáin mídhílis -  trína shúile seisean. Sár scéal.

---

Idir Feoil is Leathar
Eoghan Mac Giolla Bhríde
Coiscéim 2002

Díbeartaigh
Eoghan Mac Giolla Bhríde
Coiscéim 2005

Laethanta na Bó Riabhaí

Bó riabhach ón Íoslainn. Íomhá le Christian Bickel

Bhí cúpla lá breá ann ag deireadh mí Márta, agus ansin go tobann ag tús Aibreáin bhí drochshíon againn. Tá seanfhocal sa Ghearmáinis "Der April, der macht was er will" (Mar is toil leis fhéin a bhíonn an Aibreáin). Míniú eile atá ag na Gaeil ar an síon seo ag tús Aibreáin, ámh. Reictear scéal an tSean Bhó Riabhach, a tháinig ar éigean tríd an Gheimhreadh agus a rinne buaileam sciath nach bhfeadfaí an Márta í a chur dá bonnaibh. Tháinig cuthach ar an Márta, is fuair sé  cúpla lá ar iasacht ón Aibreáin. Le sioc, sneachta is drochshíon, chriog sé an Bhó.

(Tá leagan álainn den scéal ag an nGúm)

Imbolc 2012: Goltraí, geantraí ach gan suantraí!

Liam Ó Maonlaí ag Imbolc
Le caoinchead Imbolc agus an Ghrianghrafadóra

Le ceolchoirm ó Liam Ó Maonlaí ar an Aoine a d'oscail Imbolc i mbliana. Bhí mo cheacht foghlamtha agam ón mbliain seo chaite agus bhíos i láthair i measc an tslua a líon an Ionad Cultúrtha go doras.  Ar feadh cúpla uair an chloig bhí muid faoi dhraíocht ag Liam, é ag seinm rogha leathan uirlis, agus é agus a ghuth á riastradh leis na mothúcháin a chur sé in iúl lena amhráin i nGaeilge, Béarla, agus - más buan mo chuimhne - teanga bundúchasach de chuid Meiriceá Thuaidh. Bhain sé ceol iontach as an pianó atá ann chun fathach ceoil eile - Séan Ó Riada - a chomóradh. Bhain sé ceol as a chosa nochta. Bhain sé ceol as giotár. Chuir sé an Mbira inár láthair go healaíonta. Agus le linn amhráin amháin, gan focal treorach a bheith ráite, "sheinn" sé an lucht féachana, ag mealladh dord ceolmhar asainn le nod dá chloigeann. Eispéireas a bhí ann, cinnte.
De Satharn, b'é a chuir clabhsúr leis an comhdháil, ag labhairt linn ar na foinsí a chothaíonn an ceol ann, agus an tábhacht leis an nGaoluinn agus an ceol ina shaol, an chaoi a fuair sé le huacht óna athair iad agus mar a múnlaíodh eisean agus an ceol san teannas agus sa ghrá eatarthu. Ba chuí an dá foirceann iad an an ócáid seo, a fáisceadh as grá na cainteoirí dá ngairm, mar a bheidh le rá anseo agam ach a mbeidh mo thuairisciú comhlíonta! Cuireadh eireaball leis dóibh siúd a d'fhán i mBaile Bhúirne, mar bhíomar i ndeá chomhluadar sa Mhuileann. Bhí comhrá thar coirm againn agus ansin béile den scoth. Le linn an allagar d'fhoghlaim mé gurbh finscéal atá san scéal gurbh oide i gColáiste Eoghan a bhaist "Hothouse Flowers" ar na scoláirí de bharr a gcúlra socair meánaicmeach, agus garbh as sin a fuair siad ainm an bhanna. I ndáiríre is Liam a d'aimsigh an t-ainm i liosta amhráin ar cheirnín i siopa (bhíodh ceirníní agus siopaí ann an tráth úd roimh rabharta eolais an idirlín!)
Ba phléisiúir agus onóir dom blaiseadh den cheol agus léargas a fháil ar a smaointe. Mura raibh ann ach sin, bheadh toradh faighte agam ar mo sciuird aneas go Múscraí. Ach bhí i bhfad níos mó i gceist le hImbolc!

Forrán

Léim mé isteach sa Tacsaí i bhFaiche Stiabhna. Ainm agus Sloinne Gearmánach. Forrán as Ghearmáinis. Ní raibh sí aige. Cheil a athair air í. Cuimhní pianmhara. Cathair Stailín. Cogadh. Géibheann. Géibheann a thug slán é, agus abhus ar deiridh. Ach na deirfiúracha sa bhaile in Erfurt - scéal eile.

An Cháisc agus na Lus

Féile Earraigh is ea an Cháisc; féile atá fite fuaite le damhsa na Gréine agus na Gealaí. Ar an Domhnach i ndiaidh an ré lán i ndiaidh cónocht an Earraigh a cheiliúraimid Aiséirí an Tiarna. Ón Eabhrais, tríd an Laidin a thagann an focal Cáisc (< Pascha); Níltear cinnte faoi shanasaíocht "Easter" ná "Ostern" cé go chreidtear nasc a bheith ann le Bandia Gearmánach an Earraigh nó na Camhaoire, ainneoin gan breis eolais faoina leithéid a bheith ann. Baintear feidhm as éirí na Gréine mar siombail d'aiséirí Chríost freisin, gan amhras, agus bhí tráth ann go mbíodh treo an Oirthear tábhachtach i gceiliúradh na Eocairiste agus suíomh eaglaise. 

Cothrom lae mo phósta atá ann amárach freisin, agus músclaíonn na lusanna a bhíonn fairsing an tráth seo den bhliain cuimhní milse ar ár Mí na Meala, an sabhaircín ach go háirithe. Chaith muid seachtain in Iarthar Duibhneach agus bhí an lus seo chuile áit. Bíonn sé fairsing abhus freisin.

Ós ag cíoradh sanasaíochta a bhí mé, ó Quadragesima na Laidin (i. dá fhichead) a thagann Carghas. Ach sa Bhéarla is focal ársa ar Earrach a bhaintear feidhm as, i. Lent. Tá an focal fileata Lenz an sa Ghearmáinis ar Earrach, tagairt san dá fhocal do na laethanta a bheith ag dul i bhfad.

Rud atá, agus ceiliúr na n-éan le clos agam sa chamhaoir na laethanta seo agus mé ag triail ar obair.

Go raibh Cáisc Bheannaithe agaibh ar fad!

Seoladh leabhair: Thógamar le Gaeilge Iad

Breis eolais anseo: (Tá aiste liom féin sa leabhair)

Pointí Breise don nGaeilge san Ardteist

Foilsíodh litir liomsa san Times inniu, ag freagairt ailt ó dé Máirt.

Fágadh dhá abairt - na cinn i gcló trom thíos - ar lár. N'fheadar cén fáth?

Dear Sir,
I agree with your correspondent that there is something bogus about bonus points for those that do Leaving Cert subjects through Irish. (TO BE HONEST 7/2/2012)
However, what is bogus is not that these points are granted. It is why they are granted.
Your correspondent acknowledges that completing an exam such as history in Irish is challenging.
It is. Despite the ongoing, very welcome,  efforts of COGG, my children still have to use textbooks in English for many subjects.
And any auxiliary information - library books, newspaper articles, and so on, are also only available in English.
So that using their home language is a disadvantage to them. Rather than systematically addressing the lack of schoolbooks in Irish, the Department of Education avoids its responsibility towards Irish Language education by offering these bonus points.

---

Aguisín: Ní bhfuair mé an t-eolas faoin dtaighde seo maidir le tionchar na bpointí go dtí i ndiaidh dom mo litir a sheoladh.

AthChOMHARú

Mar a thuairiscigh mé anseo cheana, lig mé do mo shíntiúis do Chomhar dul i ndísc. D'fhág an fiasco faoi éirí as Aindrias Ó Cathasaigh drochbhlas, (cur síos cuimsitheach anseo) agus mhothaigh mé go raibh an iris fhéin imithe chun leimhe. Nod uaidh Alex Hijmans go raibh scéal leis le foilsiú ann a mheall mé chun cóip Mí Meán Fhómhair a cheannach san siopa. Thaitin an ábhar eile ann liom; tá foireann nua eagarthóireachta ann. Ó shin i leith bhíos á cheannach. Mar a tharlaíonn sé, eagrán speisialta a bhí ann ó shin; i gcomhar le hImram ag ceiliúradh Brel agus daoine eile i Mí Deireadh Fómhair, Séan Ó Riada in eagrán na Samhna, agus b'éigin dom eagrán na Nollaig faoi Bhrian Ó Nualláin a fháil ón oifig s'acu!

Eagrán ag comóradh seachtó bliain ar an bhfód atá ann faoi láthair, eagrán Eanáir/Feabhra.

Tá téagar agus fiúntas iontu ar fad. Tuairiscítear Aifric Mac Aodha, file, atá anois ina heagarthóir liteartha ar an iris, agus Seán Tadhg Ó Gairbhí a bheith ag teacht i gCOMHARbacht ar Ian Ó Caoimh ó Eagrán Aibreán ar aghaidh.Tá muinín agam astu araon.

Is léir ón eagrán comórtha go raibh níos mó i gceist ag na bunaitheoirí ná iris liteartha. Bhí polaitíocht ag baint le Comhar i gcónaí; ach agus iad ar srathair deontais ag an Foras, bíonn conair cúng cúramach le siúil ag an lucht eagar. Gúim gach rath ar a n-iarrachtaí, agus tá síntiúis  bainte amach agam arís.

Imbolc chugainn arís!

Faighte ar r-phost:

Tá dáta Imbolc 2011 ag teannadh linn, agus é ar siúl Satharn 18 Feabhra san Ionad Cultúrtha i mBaile Bhúirne, Co. Chorcaí. Mar thionól a bhfuil sé mar sprioc aige Gaeilgeoirí inspioráideacha a chur os do chomhair, táimid an-sásta go bhfuil daoine chomh suimiúil sin againn arís i mbliana. Ná déan dearmad go bhfuil duine de na cainteoirí, Liam Ó Maonlaí, ag tabhairt ceolchoirme speisialta san Ionad Cultúrtha an oíche roimh ré.

Thíos tá clár an lae, agus tá tuilleadh eolais faoi gach cainteoir agus an ócáid ar fad ar fáil ag www.imbolc.ie.

09:30 - 10:00 CLÁRÚ
10:00 - 10:30 Feargal Ó Móráin, stiúrthóir le Enterprise Ireland
10:30 - 11:00 Úna Ó Boyle, saineolaí Fichille, údar, is ceoltóir
11:00 - 11:30 SOS
11:30 - 12:00 Annraoi de Paor, ollamh emeritus le hinnealtóireacht, UCD
12:00 - 12:30 Eoghan Mac Giolla Bhríde, stiúrthóir scannán is údar
12:30 - 14:00 LÓN
14:00 - 14:30 Darach Ó Murchú, sléibhteoir domhanda is teagascóir
14:30 - 15:00 Diarmaid de Búrca, réalt-fisiceoir le NUIG
15:00 - 15:30 SOS
15:30 - 16:00 Geraldine Kelly, bean chabhrach le Medecins Sans Frontieres
16:00 - 16:30 Liam Ó Maonlaí, ceoltóir den chéad scoth

Tabharfaidh gach cainteoir cur i láthair gairid, fiche nóiméad ar a mhéad, ar an obair a bhfuil ar siúl aige nó aici - tugann sé sin deis don lucht féachana réimse leathan d'ábhair a bhlaiseadh, chomh maith le cuid mhaith díospóireachta tar éis gach cainte. Ba sheans é bualadh le daoine a bhfuil cúrsaí ag éirí go hiontach leo, agus a bhfuil an Ghaeilge mar pháirt lárnach dá saol ag an am céanna.Beidh fáilte agus fiche roimh gach éinne ag Imbolc - ní chosnaíonn gnáth-thicéad ach €25, agus ticéad do mhic léinn, seanóirí, agus daoine atá dífhostaithe €15. Má tá tú ag freastal ar na cainteanna, tá praghas speisialta €15 ar an gceolchoirm chomh maith.

Má tá eolas breise uait is féidir leat glaoch a chur orm ag (086) 0706108, nó r-phost chuig tomas@imbolc.ie. Is féidir a thuilleadh eolais agus clárú a dhéanamh ar www.imbolc.ie chomh maith. Bheimis buíoch díot dá seolfá é seo ar aghaidh chuig éinne a mbeadh suim acu ann!

Cé leis Raidió na Gaeltachta?

Bhí plé ghairid agam ag tús na seachtaine le Tiarnán de Hál ar twitter maidir le RnaG, an clár Glór Anoir ach go háirithe. Tá Tiarnán den tuairim nach bhfuil Raidió na Gaeltachta ag freastal mar ba cheart ar Ghaeilgeoirí Oirthear na hÉireann. Bhain cuid dá argóint le cúrsaí spóirt; dá laghad mo spéis iontu is lú fós mo scil, mar sin níl faic le rá agam faoin réimse sin. Is le Lyric a éistimse ag an deireadh seachtaine ar mhaithe le cúrsaí spóirt a sheachaint! Ach seachas sin is le RnaG  a éistim, go háirithe agus mé ag taisteal ar an DART idir Cluain Tairbh agus an baile. Ní fear Gaeltachta mise, gan amhras, agus ní dóigh liom gur chaith mé níos mó ná coicís nó b'fhéidir trí seachtain i gceantar ar bith sa Ghaetacht Oifigiúil. Ach de bharr mo shuim sa Ghaeilge tá suim agam sa Ghaeltacht. Táim go láidir den tuairim go mbeidh seala an bháis go críochnúil ar an nGaeilge má theipeann uirthi mar theanga pobail. Dá thábhachtaí pobail na Gaeilge san Iar Ghaeltacht i ndán na teanga,  ní pobal dlúth muid agus beidh bearnaí suntasacha sna réimsí teanga a chlúdaíonn muid. Caithfidh aon straitéis don nGaeilge na difríochtaí seo a chuir san áireamh agus thar rud ar bith eile seachadadh an teanga ó ghlúin go glúin sa Ghaeltacht a neartú.

Sin is dócha, an chomhthéacs do mo chuid tuairimí maidir le RnaG. Ar an gcéad dul síos, cé go bhfuil fáil ar Raidió na Gaeltachta go náisiúnta, ní craoltóir náisiúnta atá ann. Is ar Údarás Craolacháin na hÉireann (Alt 25/2/h) agus RTÉ (Alt 114) a leagann AN tACHT CRAOLACHÁIN 2009 na dualgais a bhaineann leis an nGaeilge a chuir chun cinn mar teanga labhartha. Níl ról RnaG amháin atá ann. Raidió Pobail is ea RnaG, raidió a d'eascair as gluaiseacht Ceárta Sibhialta na Gaeltachta agus Saor Raidió Chonamara. Bhíodh rannóg bisiúil ar RTÉ1 ag plé leis an nGaeilge, ach tá sin á siar imeallú, agus pé imir den nGaeilge atá fágtha a bhrú faoi fhreagracht RnaG, ag am go bhfuiltear ag ciorrú acmhainní orthu sin. Sin rud nach mian liomsa tacú leis a bheag ná a mhór. Ní maith an rud, fágaim, nach bhfuil clár dá gcuid féin le bheith ag Maigh Eo níos mó de bhrí go bhfuil Máirtín Mac Donnchadha ag dul amach ar pinsean. Agus n'fheadar a bhfuair na Déise, Músgraí, Teileann, Uíbh Ráthach agus a leithéidí a gceart riamh.

Maidir leis an Údaras, agus an foras a bhí ann roimhe, bíonn méid áirithe ar bun acu. Maoinítear cláir tríd an scéim Fuaim agus Fís - mar shampla, an dráma iontach úd An Cuimhin leat? Bíonn clár i nGaeilge ar Newstalk - Splanc. Tá clár freisin ar an stáisiúin pobail Near FM - Muin na Muice. Agus, gan amhras, tá stáisiún pobail ag Gaeilgeoirí Átha Cliath - Raidió na Life. Tá comhoibriú idir an Údarás Craolacháin agus an Comhdháil - Cogar.
Tá gníomhaíochtaí eile ann, mar shampla Raidió RíRá.
Is mó i bhfad na deiseanna ag Gaeilgeoirí seilbh a ghlacadh ar na meáin ná mar a bhí sna 1970í a bhuí leis an idirlíon. Rudaí gur féidir a dhéanamh ar bheagán costas, agus neamhspleách, i ngan fhios, agus gan buíochas don bpárlathas! Seachas baint ó luach Raidió na Gaeltachta do phobail na Gaeltachta, is ceart dúinne san Iar Ghaeltacht a bheith ag tacú leo, agus san am céanna ag briseadh fearainn nua don teanga.
Tá lúb ar lár suntasach i gcuir chuige RTÉ mar chraoltóir seirbhís poiblí go ginearálta.  Níl siad iomlán Stát maoinithe. Tá fógraíocht i gceist. Gnó. Agus téann sin chun dochar don ról seirbhís poiblí. Fágann sé freisin gur beag suim atá san ardbhainistíocht i conas atá RnaG ag cruthú, toisc nach gcraoltar fógraí ar an stáisiún. Níl iontu, mar sin, ach costas dar leo. Ní fiú iad a chuir san áireamh in san JNLR, mar nach mbeidh brabach le gnóthú as. Mar sin, níl eolas cruinn ar fáil maidir le héisteoirí RnaG. Níl againn ach suirbhé fánach thall is abhus fearacht an chinn seo. Mar sin, tá sonraí in easnamh chun plé ceart a dhéanamh ar an gceist.
Maidir leis an ceist sonrach, an féidir le  Cormac Ó hEadhra, fear Gaeltachta, a bheith ionadaíoch ar Ghaeil Bhaile Átha Cliath, sílim gur féidir. Ar an gcéad dul síos, ní hé féin amháin a chuireann an clár le chéile ná i láthair, agus is Bleá Cliathaigh ó dhúchas cuid mhaith den foireann.  Ar an dara dul síos, más féidir le - abair - Donncha Ó hÉallaithe nó Pádraig Ó hAoláin labhairt ar cheisteanna mar ionadaí Gaeltachta, tuige nach féidir le fear atá a chaitheann a shaol gairmiúil abhus labhairt ar son Gaeilgeoirí Oirthear na hÉireann? Tar éis an tsaoil, cuid suntasach de phobal na Gaeilge abhus muintir na Gaeltachta ar deoraíocht!

Mar sin: Treise le RnaG ag freastal ar Muintir na Gaeltachta, agus ar aghaidh leis an Ríomhlóid abhus!

An Turcach, an tSlóvacach agus an Déiseach

Turcach von Kempelen, léaráid comhaimseartha. Ón ghnáthfhoinse.

D'fhreastail mé ar léacht Annraoi de Paor ag an Roth Déardaoin: "Wolfgang von Kempelen (1734 – 1804): Gaeilgeoir ? Ildánach Slóvaiceach". Léachtóir den scoth is ea Annraoi, a raibh sé de phribhléid agam a bheith mar mhac léinn aige scór bliain ó shin. Agus tháinig mórán nithe a bhfuil sé ceanúil orthu le chéile san léacht seo; an tSlóvác, a bhfuil nasc agus grá aige léi le tríocha cúig bliain, an innealtóireacht chun tairbhe an duine, an stair, agus an Ghaeilge.

Tá cáil ar Kempelen de bharr an  Turcach Meicniúil, inneall más fíor a bhí in inmhe ficheall a imirt agus imreoirí mór le rá a bhualadh - agus sin san 17ú aois. Mar a tharlaíonn sé, cleas ab ea é, cófra deartha sa chaoi agus go raibh an cuma air nach raibh ach inneall ann. Ach i bhfírinne bhí duine istigh, ag imirt an fhicheall. Mar sin féin bhí gnéithe suntasacha  innealtóireachta i gceist - ina measc an sciathán agus lámh. Bunaíodh géaga agus lámha bréige ar an dearadh sin.

Bhí inneall eile aige a bhí in ann aithris a dhéanamh ar an nguth daonna go meicniúil. Inneall a chabhraigh go mór leis mar teiripeoir urlabhra, craobh den eolaíocht a chuidigh sé go mór leis. Spreagadh suim Annraoi sa bhfear seo freisin de bhrí go raibh a chairde sa tSlóvaic cinnte gurbh sloinne Éireannach a bhí i gceist le Kempelen. Dar ndóigh, ainneoin go bhfuil sé dearmadta againn anois bhíodh Gaeil bainteach le lár na hEorpa. Luaigh sé roinnt samplaí - Art Ó Laoghaire, ar cumadh an caoineadh cháiliúil ar a bhás, mar shampla, arbh Captaen i Reisimint Ungárach é. Rinne Annraoi, mar is dual do scoláire, an scéal a fhiosrú - ar an idirlíon, agus sa mhodh traidisiúnta tré comhfhreagas le aos léinn ar fud na hEorpa, beathaisnéisí von Kempelen, an Dochtúir Alice Reiniger as Vín na hOstaire ina measc. Roinn sé na torthaí atá bainte amach go dtí seo aige linn; tagairt i bhfeartlaoi do Kempelen ag cara leis do ocht teanga a bheith ar a thoil aige sa bhreis ar an nGaeilge. A nasc le Györ san Ungáir, áit ar theith Easpag Éireannach ó Chromail.Tá Íomhá den Mhaighdean a thug sé leis fós ann. Tá teoiric ag Annraoi, agus é a leanacht dá thaighde gurbh féidir gurbh as an sloinne Campion a d'eascair Kempelen, agus go raibh sinsir von Kempelen i measc an dreama a theith leis an Easpag. 
Ba léacht fíor mhaith a bhí ann, scoláireacht agus taithí saoil agus taistil fite fuaite ann. Níl  ansoe ach scáth thanaí de thuairisc.
Dála an scéal, beidh Annraoi i measc lucht inspioráide atá le clos ag Imbolc i mbliana.