Píosaí liom in áiteanna eile:

2024-04-04

Mar a fuair mé Gearmáinis


Sa bhliain 1981 bhí mé i rang a sé i Scoil Lorcáin. Bhí go maith ag obair scoile, agus éirithe gan dua liom sa scrúdú iontrála do rogha meánscoile mo thuismitheoirí. Mheas mo thuismitheoirí agus múinteoirí nach déanfadh sé dochar ar bith dom roinnt scoile a chailleadh.

Tar éis na Nollag, mar sin, thug mé aghaidh ar an Ostair le fanacht le teaghlach a raibh aithne ag m'athair orthu. 

Mo chuimhne ná gur go München a d'eitil mé, mar ar fhan mé le lánúin ar feadh cúpla lá. Bhí Hanni tar éis a bheith ag cónaí inár dteach mar aoi ar feadh tréimhse, agus is in Éirinn a casadh a céile Dieter uirthi. Mo chuimhne ná gur thug mé cuairt ar Dachau, iarsmalann an champa ghéibheann gar do München. Agus gur chuaigh mé ag marcaíocht ar chapaillín agus ghnóthaigh tóin tinn. Seans áfach gur ar an bealach ar ais go hÉirinn a bhí an seal sin, seachas ar an mbealach amach. 

Ní cuimhin liom anois conas a thaisteal mé ar aghaidh. Creidim gur tháinig an teaghlach sa charr le mé a bhailiú. Beirt mhac agus iníon atá ag Gerhard agus Gundi. Gerhart a bhí bliain nó dhó níos óige ná mé. Iníon, Margit, bliain nó mar sin níos óige arís agus Michi a bhí b'fhéidir a dó nó a trí ag an am. Ag an t-aois sin is mór an bhearna cúpla bliain. Níl aon chuimhne agam ar mórán spraoi a dhéanamh leo. Is cuimhin liom go raibh teilifís acu thuas a staighre a raibh rochtain srianta air ach go raibh cead agam féachaint ar méid áirithe. Ba nuaíocht ansin domsa, toisc nach raibh teilifís ag baile. Tá cuimhne agam ar ghreannán Nick Knatterton agus Die Sendung mit der Maus. Tá an Luch agus a comrádaíthe Eilifint agus Lacha fós ina ancairí ar chlár a chuireann eolas ar fáil do leanaí. Bhain mo chlann féin taitneamh agus tairbhe as ó shin. 
Ba bleachtaire uasailaicmeach é Nick Knatterton agus eachtraí áiféiseacha aige gach seachtain. 
Tá cuimhne agam go raibh Gundi ag obair, b'fhéidir go deonach, i leabharlann an bhaile agus gur chaith mé sealanna léi ansin. 

Ag tús an tréimhse chaith mé tréimhse ag scíáil leis an dteaghlach, ag glacadh páirte i mbunranganna. Cé gur dóigh liom gur bhain mé taitneamh as, ní raibh mé ag scíáil ó shin. (Ní maith liom imeachtaí ina bhfuil gá le barraíocht trealamh dóibh!) 

An chuid is mó den am áfach, bhí mé ag freastal ar scoil. Ag streachailt i dtosach ceal Gearmáinise - seachas sa rang Béarla agus sa rang Mata. Ach aisteach go leor, chlis orm sa scrúdú Béarla um Cháisc - ceal téarmaíocht gramadaí! D'éirigh go maith liom sa Ghearmáinis áfach. 

Rinne mé cara amháin ar scoil de réir mo chuimhne, Armin. Ach níor fhan mé i dteagmháil leis. 

Tá cuimhne agam freisin ar halla spóirt nua a bheith á oscailt sa scoil. Sílim gur tháinig Uachtarán na hOstaire chun an oscailt oifigiúil a dhéanamh. 

Diaidh ar ndiaidh d'fhoghlaim mé Gearmáinis agus faoi dheireadh an tréimhse bhí mé líofa go maith. 



2024-04-03

Conas mar a bhfuair agus a chaill mé Spáinnis


Ba theach idirnáisiúnta teach s'againne i gcónaí. Bhí idir aíonna agus au pair againn ó áiteanna éagsúla, ach formhór acu ón Spáinn. Ach ag pointe amháin bhí kimono agam mar róba seomra, toisc go raibh Seapánach linn agus mé iontach beag. Deir m'athair liom go raibh mé ar iompar aige agus gur scairt mé "Uisce, uisce" nuair a chonaic mé an fharraige, agus ansin chas go bean na Seapáine agus dúirt "Water, water"! 


 Is dóigh liom gurbh au pair ab ea Rita, ach go raibh aithne ag mo mhuintir ar a muintir freisin. I samhradh 1977, más cruinn mo chuimhne, in aois mo naoi mbliana, thug mé aghaidh ar Mhaidrid na Spáinne. Ba é mo chéad eitilt liom féin é, agus mura bhfuil dul amú orm, mo chéad eitilt in aon chor. Bhí mé an chorraithe. Bhí deartháir liom tar éis cuir ina luí orm go mbeadh bia aduain romham ar an eitleán, Green eggs and ham mar a bhí i leabhar Dr. Suess.

Ba "unaccompanied minor" mé, pacáiste cáipéisí i mála thart ar mo mhuineál, aeróstach ag coinneáil súil orm. Ní raibh aon chleachtadh agam ar crios sábhála nár chuaigh ó gualainn go com mar a dheineann sa ghluaisteán. D'éirigh liom ceann an eitleáin a fheistiú amhlaidh orm (bhí mé beag) ach ní raibh sé compordach. Ar ámharaí an tsaoil tháinig an aeróstach i dtarrtháil orm.

Is beag cuimhne agam ar Mhaidrid. Árasán, scata leanaí, leapacha a tháinig amach as cófra san oíche chun spás a spáráil. An chuimhne is soiléire ná go raibh buidéil beaga Coca cola acu. Rud annamh domsa. Rinne mé craos orthu agus bhí tinneas cinn millteanach orm dá dheasca. Is dóigh liom gur naoi chinn de bhuidéil 250 ml a shlog mé siar.

Chaitheamar an samhradh ar an dtrá in Almuñécar, gar do Granada. Al Andalus na Múrach. Tá dornán cuimhní agam. Go bhfeistigh duine de na mic duán mór ar bhata bambú agus chuaigh ag fiach, snorcal air. Mharaigh sé ochtapas, agus réitigh a mháthair béile as, dúch an éisc mar chuid den anlann.

Bhíodh umair mhóra ola fiuchta ar an gcladach istoíche agus sceallóga tanaí prátaí á réiteach a bhí iontach blasta. Is cuimhin liom ar éigin freisin carn mór éisc bídeacha trédhearcacha a bhí mar dinnéar againn lá.

Tholg mé Spáinnis trí tumoideachas agus fuair mé donnú gréine.

Tá Spáinnis éigin fós agam agus tá ar mo chumas ciall éigin a bhaint as alt nuachtáin nó comhrá éigin a dhéanamh. Ach ar chúis éigin ní dhearna mé aon fhorbairt ar an Spáinnis agus is annamh a bhíonn deis agam í a labhairt. Tá bearnaí móra foclóra agam. 

Is cúis aiféala anois dom nach ndearna mé iarracht níos fearr, agus go deimhin nár chuir mé le linn na dteangacha atá agam, ó tharla buntáiste an dátheangachas agam ón gcliabhán nach mór. 

2024-04-02

Nain Shláine


Sular tháinig múisc orm le Twitter, ba iad na blúiríní cainte agus físe a scaipeadh Sláine óna Nain ceann de na buaicphointí. Caint deisbhéalach, greannmhar, rógaireach. Seo anois an gaois agus greann sin i leabhar. 
Tá CD a ghabhann leis, ach ar an ndrochuair ní raibh sé san áireamh leis an chóip a fuair mé ar iasacht idirleabharlainne. 

Lán de scéilíní agus nathaíocht Nain, iad meallta uaithi ag Sláine. Ach sa bhreis ar sin tá cuntas saoil. Agus aguisín ag míniú an claochlú teanga faoi anáil an Bhéarla, a fhágann nach ionann Gaoluinn Nain agus Gaoluinn an Oileánaigh, abair. Ní lú a luach sin. 

Is mór an spórt iad leaganacha Nain de fhocla Béarla, iad casta beagáinín ó chiall. N'fheadar ach gur d'aon ghnó sin (fearacht Mary Aggie Bharrscéalta). 

Tréaslaím a saothar le Sláine a mheall, a chnuasaigh agus a scaip na seoda seo. 

Gura fada buan Nain! 

Sláine Ní Chathaláin
Oidhreacht Chorca Dhuibhne 

Akkordarbeit




Nuair a bhí mé ar an gcoláiste, chaith mé na samhraí ag obair sa Ghearmáin. Formhór neacha léinn de mo ghlúin is go München nó ó dheas a chuaigh siad. Bhíodh obair le fáil go háirithe sa glanadh mór a dhéantaí ar monarchana gluaisteáin nuair a bhí an fhoireann le chéile ar saoire ar feadh cúpla seachtain. Bhídís ag maireachtáil ar na láthair campála, sluaite móra in éineacht. Agus chaith nach mór gach duine samhraidh amháin sna Stáit ar J1. 

Ní dhearna mise amhlaidh. Trí teagmhálacha m'athair fuair mé postanna in earnáil an gháis. Tar éis an chéad bhliain san ollscoil chaith mé an samhradh ag "obair" i saotharlann de chuid na comhlachta gáis i Recklinghausen agus mé i mo chónaí ar pingeacha beaga le ball foirne agus a theaghlach. Ní dhearna mé mórán oibre agus níor thuill mé mórán airgid.

Fuair mé post níos dáiríre an dá bhliain ina dhiaidh. Ag obair i monarcha méadar gáis.
Bhí mé ag cuir fúm i lóistín do neacha léinn, ceap árasáin. Ar gach urlár bhí b'fhéidir dosaen seomra codlata, cistin agus seomraí folcadh i gcoitinne - ceann do fir, ceann do mhná. Formhór na neacha léinn ar saoire agus a seomraí saor. Corrdhuine fós thart toisc go raibh taighde nó tráchtas ar bun acu.

Sa chéad samhradh acu bhí mé ar urlár ina raibh dea eagar ag na mic léinn sinsearacha ar an gcistin roinnte. Is amhlaidh gur bhagair siad aon rud a bhí fágtha thart ró fhada a chaitheamh amach. Agus rinne. Tá cuimhne orm ar cúpla duine acu. Johannes W, a bhí ag dul don garraíodóireacht nó níos cruinne don mbainistiú. Bhí sé, de réir mo chuimhne, i mbun máistreachta. Ó Ingolstadt na Baváire. Bhí fear darbh ainm Dirk ann, ach bhí sé siúd bodhar agus deacair dom a thuiscint. Bean darbh ainm Kiki. Bhí Éireannach óg darbh ainm Karl ann. Ní cuimhin liom go díreach cad a bhí ar bun aige, ach go raibh cúram éigin agamsa ina leith. Agus nár réitigh mé leis. Bean Éireannach nó b'fhéidir Sasanach de bhunadh na hÉireann, Siobhán. Is cuimhin liom gur eagraigh Johannes, Siobhán Karl agus mé féin béile mór féiltiúil ilchúrsa. Ní cuimhin liom an ócáid, agus bhféidir nach raibh ócáid ar leith ann. 

D'fhan mé i dteagmháil le Johannes ar feadh roinnt blianta.

Bhí orm mo sheal sa Ghearmáin a chiorrú an bhliain sin. Bhí éirithe go holc liom sna scrúduithe. Bhí an deargádh liom nár theip orm ach i ndá scrúdú, an dá cheann deiridh nuair a bhí maidí scaoilte go hiomlán le sruth agam in éadóchas. Bhí orm filleadh ar Éirinn agus iad a dhéanamh. Ach ba leor an tréimhse chun féasóg a fhás (theip orm féasóg le dealramh a fhás an bhliain roimhe). Tá féasóg orm ó shin. 

Maidir leis an obair, an bhliain sin bhí mé féin agus iníon léinn ag obair ar phíosa ar leith den líne chóimeála. Codanna de chás barr an méadar gáis le cuir le chéile againn. Ise an céad leath, mise an dara leath. Dhá phíosa miotail isteach i bhfáisceadh, an clúdach sa mhullach orthu, iad a tháthú trí dhá chnaipe a bhrú in éineacht, isteach i mbosca. Arís is arís. Bhí na cnaipí ar an inneall deartha chun ná beadh seans ar bith do lámh a chur ann agus tú ag obair. Bhí bunphá i gceist agus pá breise de réir an méid aonaid. Chaith mé mo sheal ag obair léi ar an stáisiún sin. Chaith proinn sa mhonarcha, bhí sé le fáil saor ach go raibh ort béilte na seachtaine a roghnú ó liosta. Ní raibh cistin ann, fuair siad na dinnéir réamhphacáilte agus théigh iad.

Akkord ab ea an méid aonad a bhí le déanamh sula raibh aon breis pá i gceist. D'éirigh maith go leor linn, seachas seachtain amháin nuair a bhí pianta ag cur as do mo leathbhádóir. Ghabh sí leithscéal liom as, ag monabhar faoi gach mí mallaithe.... Ní raibh mé ró bhuartha.

Sealanna oibre a bhí i gceist, seachtain ar maidineacha, seachtain ar thráthnónta.

Fear ciúin maorga ab ea an Meister. Annamh a tháinig sé amach as an both ina raibh a oifig. Fear beag feosaí an leas-Meister. Ní cuimhin liom an teideal beacht Gearmáinise a bhí air. Eisean is mó a d'fheictí ar an urlár.

Le oibrí ceart a cuireadh mé i dtosach an dara bliain. Bean seang toitín chaiteach, ach oibrí dian agus éifeachtach. Ní raibh mé in ann coinneáil suas léi. Ba mhinic carn mór píosaí eadrainn. Uaireanta bhrúigh sí mé i leataobh chun an charn a laghdú í féin. Thuig mé di a bheith mí fhoighneach, tar éis an tsaoil bhí mo mhíchumas ag laghdú a tuarastal. Sa bharr ar an ndonas, bhí scáthán beag aici chun súil a chaitheamh ar an t-áiritheoir ar chúl an meaisín, a chomhair líon na bpíosaí déanta. Nár lig mé dó titim agus smidiríní a dhéanamh de....

Bogadh ar aghaidh mé. Cúpla lá ar líne eile, ag cuir ceithre scriú isteach agus cúpla séala. Níor mhair sin.

An chuid eile den samhradh, chaith mé féin agus mac léinn eile é ag bogadh píosaí miotal isteach agus amach as cineál miasniteoir ollmhór a ghlan ola daoibh chun go bhféadfaí obair leo.

Bhí comrádaí liom an tsamhraidh sin, mar a luaigh mé anseo. Bhí scileanna aige siúd áfach agus fuair sé post ag obair le leictreoir. Laethanta fada agus taisteal i gceist scaití. Ach íocaíocht i bhfad níos fearr.

Bhí mé ar dorchla eile san ionad do mic léinn, ach bhí Johannes fós thart. Ní raibh réimeas na cistine chomh docht céanna san áit nua. Ní raibh mórán thart. Bhí bean amháin áfach a raibh sé de nós aici ubh scrofa a dhéanamh di féin gach lá. Ag deireadh na seachtaine bhí seacht bpota salach ar an doirteal. I mbrothall an tsamhraidh... Ghlan mé iad. 

Bhí beirt iníon léinn ón mBreatain ann, Bridget beag téagartha agus Penny ard dubh catach as an Bhreatain Bheag. Bhí lámh ag Bridget i reáchtáil an beár féin riartha a bhí san áit agus nach raibh mé ar an eolas faoi an bhliain roimhe. B'fhéidir gurbh fhearrde mé fanacht dall ar an áit. 

Bhí babtha fíochmhar óil amháin agam a ruaig aon blas do Jägermeister asam go deo. Bhíomar, mé féin agus mo chomrádaí, ag imirt cluiche díslí. Bhí ar chaillteoir an bhabhta steall Jägermeister a chaitheamh siar. 
Tá trí ní a bhaineann le biotáille :
É a ól, 
É a iompar, 
Díol as. 

Ní go ró mhaith a d'éirigh leis an iompar ach is cinnte gur dhíol mé as! 

D'éirigh leis an mbeirt againn sna scrúduithe deireadh bliana ainneoin an imní a bhí orainn, agus bhí samhraidh breá fada againn sa Ghearmáin. Thugamar cuairt deireadh seachtaine ar Hamburg le Johannes. Chuaigh mise an bealach fada abhaile - ag tabhairt cuairt ar chomhfhreagraí liom san Fhionlainn, iníon comhghleacaí le m'athair, sular casadh ar a chéile arís mé féin agus Brian i bPáras ar an mbealach abhaile. Ach sin scéal eile...


Nóta amháin maidir leis an bpictiúr thuas. Formhór na méadar gáis a fheictear in Éirinn, bíonn píobán ar chlé agus ar dheis, gás isteach ar chlé agus amach ar dheis. Ach formhór na cinn a bhí á dhéanamh againn sa mhonarcha, is mar atá an chinn thuas atá siad. An dá phíobán in aon. Gás isteach sa lár agus amach ar na himill. Bhí a leithéid de dhíth san Rheinland. De dheasca na mianadóireachta, bhíodh fadhbanna turnaimh ag an talamh agus na tithe. Chuirfeadh a leithéid strus ar an gnáth chineál méadar, na píobáin ar an dá thaobh ar airde difriúil b'fhéidir. Bheadh baol sceitheadh gáis dá bharr. Réiteach cuanna! 




2024-04-01

Gliogar an bhuicéid beatha

Ba dearcadh lucht fógraíochta ná "Muca is ea daoine, agus gliogar an bhuicéid beatha is ea fógraíocht"
— George Orwell, Coinnigh an aspidistra ar foluain


Ar mhaithe le teacht i dtír ar an ioncam bhreise, tá Raidió na Gaeltachta anois ag glacadh le fógraí ó chomhlachtaí poiblí a bhfuil dualgas orthu faoin Acht Teanga sciar áirithe dá mbuiséid margaíochta a chaitheamh ar fhógraíocht i nGaeilge agus sciar de sin arís ar meáin Ghaeilge. Tá cúram ar Oifig an Choimisinéara cigireacht a dhéanamh ar an méid a chaitear, le cinntiú go bhfuil forálacha an Achta á chomhlíonadh.

Tá tuiscint ag fás i measc lucht tráchtála iad féin go bhfuil buntáiste le baint as úsáid na Gaeilge chun áitiúlacht agus dúchas a fhógairt.

Cé go bhfáiltím roimh breis aird agus acmhainní don nGaeilge agus do Raidió na Gaeltachta, is dona liom go bhfuil mo thearmann saor ó fhógraíocht bearnaithe.

Creidim gur botún ó thús a bhí ann ag RTÉ glacadh le fógraíocht.

“Ní féidir do dhuine ar bith dhá mháistir a riaradh; óir beidh fuath aige do dhuine acu agus grá aige don duine eile, nó beidh sé ag déanamh dúthrachta do dhuine acu agus ag déanamh neamhshuime den duine eile. Ní féidir daoibh Dia a riaradh agus an t‑airgead."

Ná an phobal agus an t-airgead! 

Craoltóir seirbhíse poiblí ba cheart a bheith in RTÉ, agus go dtí seo bhí Raidió na Gaeltachta ina eiseamláir ag comhlíonadh an mhisin sin. Fréamhaithe sa phobal, ag tabhairt guth don bpobal, cluas éisteachta do imní, lúcháir agus dóchas an phobail. Tá súil agam nach mbeidh tionchar ag fógraíocht ar sin. Ach tá cuid mhór d'fhadhbanna reatha RTÉ ina iomláine fite fuaite le cúrsaí airgid agus tráchtála a bheith ag cuir cúrsaí eagarthóireachta as a riocht. 

Dhá fhógra is mó a chloisim faoi láthair ar Raidió na Gaeltachta (agus rud a chuireann soir ar fad mé, nuair is mian liom éisteacht le clár ar an seinnteoir). 

Bord na Móna ag buaileam sciath faoin dea thionchar atá acu ar an dtimpeallacht (Tá amhras orm!) Agus Bord Sholáthar Leictreachais ag maíomh as clisteacht a méadair cliste agus ag iarraidh mé a mhealladh chun scéim ar leith leictreachais a úsáid. An dá fhógra sa tuin mhilis a chleachtann aos fógraíochta. Ní mór dom a admháil go gcuireann fógraíocht soir mé, na guthanna go háirithe. Agus gurbh é sin an chúis nach n-éistim le RTÉ raidió 1, go drogallach le Lyric agus go mbíonn an cnaipe balbhaithe gar nuair atá mé ag faire ar an teilifís (go hannamh). 

Go dtí seo ba thearmann RnaG. Is dona liom go bhfuil an tearmann sin bearnaithe. Níl na fógraí ag briseadh isteach ar cláracha - fós. Ach má chliseann ar nasc an tseinnteora, rud a tharlaíonn minic go leor agus mé ag siúl cois cósta, caillim amach nuair atáim ag éisteacht beo le clár - Tús Áite, abair.

Agus bíonn orm mo chantal a shrianadh agus mé ag éisteacht siar. 

Tá súil agam go bhfuil mé ró éadóchasach, agus nach mbeidh tionchar ró mhór ag fógraíocht ar eagarthóireacht agus caighdeán. Agus go mbeidh brabach ag RnaG as, seachas go mbeidh leithscéal ag an gceannáras gearradh siar ar an riar a thugann siad féin. 

Ocus sin mo racht go n-uige seo.