Mac an Bheatha cois Móire

Ó rinneadh amhránaí Opera de thaisme de mo mhac Fionn, táimid ar ais i saol an Opera - bhí mé ag cúpla Opera i mBeirlín sna nóchaidí agus tá meathchuimhne agam ar Carmen sa Gaiety nuair a bhí mé sna déaga. Cibé, le trí bliana anuas, tá Fionn páirteach san Blackwater Valley Opera Festival, tóir ar a dhord sa chór. Agus mé féin agus mo nuachar sa lucht féachana. I mbliana bhí an teaghlach ar fad ann, chun Macbetto Verdi a fheiceáil oíche Domhnaigh i gclós Caisleán na Leasa Móire agus ansin oíche Luain Paula Murrihy agus ceolfhoireann Barócach na hÉireann faoi stiúir Peter Whelan i sciobóil tuí a bhfuil ionad den scoth déanta as, Dromore Yard lámh le hEaglais, cois Móire. Tréith de chuid an BVOF, ceol clasaiceach - Opera go háirithe - den chéad scoth a chur ar fáil in ionad neamhghnácha agus do phobail nua. 

Bolscaireacht ar son Séamus VI na hAlbain agus I Sasana, a mhaígh gaol le Banquo agus a raibh spéis mífholláin aige i mná feasa, a chum Shakespeare. Rinne Verdi slua den triúr cailleach, agus comhshlua dhúnmharfóir i gcór na bhfear. Macbeth fiáin fuilteach eaglach. Banquo uasal a imríonn giollaí Macbeth feallmharú air tar éis feallmharú an Rí. Mac Dubh agus Maolcholm óg freasaitheacha Mac an Bheatha (na drámaíochta, nach bhfuil baint aige le Mac an Bheatha uasal na staire, a bhí seacht mbliana déag i réim faoi mheas!) 

Ach domsa b'iad na mná a bhí chun cinn. Na mná feasa i gcónaí i láthair, mar cór ceolmhar nó mar láithreacht bagarthach ina dtost. Bhí cuid acu i gcónaí i radharc, feisteas agus smidiú simplí ach éifeachtach ag cruthú atmaisféar na tragóide. Seit diamhair simplí agus úsáid fíor éifeachtach soilse, go háirithe agus solas an lae ag éalú. 

Solas dearg preabach ar foirgneamh na stáblaí ag léiriú dó Dhún Mac Dubh, agus cór truamhéalach na dteifeach ag olagón os a chomhair. 

Ba le Serenad Burcu Uyar i ról Bean Macbeth an lá, dar liomsa. Arís, feisteas simplí ach éifeachtach agus guth láidir agus aisteoireacht éifeachtach - diongbháilteacht, uaillmhian, mórtas... Agus ansin aiféala, brón, céastacht. 

Oíche den scoth, agus gach rud ag teacht le chéile chun ócáid a dhéanamh de i dtimpeallacht iontach na gairdíní agus seachfoirgnimh um Caisleán na Leasa Móire. 

Oíche dár saol...

An chliar :

Macbeth: Leonardo Galeazzi 

Lady Macbeth: Serenad Burcu Uyar

Banco: Goran Jurić

Macduff: John Porter

Malcolm: Andrew Gavin

Doctor /Servant : Rory Dunne

Lady in Waiting: Emily Hogarty

Herald | Messenger: Fionn Ó hAlmhain

Agus ceolfhoireann éifeachtach faoi stiúir Killian Farrell. 

Duncan: Philip McCloskey

Hamilton

Agus tú san West End, agus an déagóir ina móidín ceoldrámaí, cad a dhéanann tú? Dul go ceoldráma, moram. Is idir Frozen agus Hamilton a bhí an rogha (ní agamsa!). Is dóigh liom go bhfuil mé sona gur ar Hamilton a thit an crann.

Thug muid aghaidh ar an Victoria Palace Theatre dá réir, tar éis dúinn na málaí droma a fhágáil san óstán. Ní raibh sé i bhfad san Tube (cé go bhfuil an córas sách casta agus níos mó ná bealach amháin dul idir A agus B. Ní mholfainn braith ar Google mar a rinne mé. Go háirithe, murab ionann agus Páras, nuair nach bhfuil comhartha fóin sna tolláin). 

Bhí suíochán measartha maithe againn, cé nach raibh siad iontach daor - ag tosach an Grand Circle. (Ní raibh sé go maith do m'eagla roimh airde, ach sin scéal eile). 

Níl ach breaceolas agam ar bhunú SAM agus an drong ar a dtugtar na Founding Fathers. Duine acu siúd, ligthe i ndearmad beagán, é Hamilton. 

Bhí míréir cognaíoch ag baint le haisteoirí (don gcuid is mó) gorma agus ceol uirbeach comhaimseartha a bheith ag léiriú an dream is WASPúla sin - agus Lafayette na Fraince, gan amhras, éan corr ina measc. Dream óg fuinniúil spleodrach. Agus Seoirse III Buile, gan amhras - an carachtar is fearr a thaithin leis an déagóir de bharr an greann agus an áiféis a bhain lena léiriú. 

Creidim go bhfuil an stair measartha cruinn acu, an  cur is cúiteamh chun an Stáit cónaidhmeach a bhunú, an poileimic, an sárú, an spleodar. Agus an miangas! Tragóidí de bharr comhraic beirte fánacha. 

Ní fear mór ceoldrámaí mé, ach bhain mé taitneamh as an ócáid. Is dóigh liom go bhfuil sé cliste teacht aniar aduaidh ar stair WASPúil mar seo le ceol agus aisteoirí a bhaineann leis an dreama nach bhfuair a gceart fós san réabhlóid Meiriceánach. (Cé go bhfuil fianaise éigin ann go raibh Hamilton féin báidhiúil le fuascailt na ndaor).

Barrie Kosky’s All-Singing, All-Dancing Yiddish Revue

Radharc ón ilsiamsa, sciobtha ó Komische Oper

Tá spéis ag an déagóir i gCeoldhrámaíocht, agus cheannaigh mo mháthair céile ticéid do ilsiamsa san Komische Oper le linn an ama a bhíomar ann. (Bhí na ticéid daor go maith!). Mar sin, ainneoin an teas diamhair thugamar aghaidh ar lár chathair Bheirlín. (Isteach díreach roimh an seó, agus amach díreach ina dhiaidh, agus i gcarr!)

Sé an chaoi go raibh an Intendant Barrie Kosky ag éirí as, tar éis deich mbliana sa phost; b'é a mhian slán a fhágáil leis an gcompántas agus tar éis an ghéarchéim Coibhide deis a thabhairt d'oiread agus b'fhéidir de na hoirfidigh a bhí páirteach le linn a sheal páirt a ghlacadh san clabhsúr. Ba dheacair sin a dhéanamh le gnáth cheoldráma. An seift a bheartaigh sé mar sin ná ilsiamsa a chuir i láthair, ag tarraingt ar an gcultúir Giúdach/Giúdaise i Meiriceá, tráth nach raibh fáilte roimh Giúdaigh san hionad samhraidh thart ar Nua Eabhrac agus arbh éigin dóibh a gcuid féin a chruthú. Bhíodh na fir fós sa chathair ag obair, farasbarr mná dá réir, agus miangas agus macnas...

Tá teacht ar an gclár anseo, neart rudaí spéisiúla le léamh ann. 

Bhíomar ard go maith san amharclann, agus é meirbh dá réir, ach bhain mé sult as an taispeántas spleodrach a luasc idir maoithneas agus greann (dóite go minic), miangas agus macnas, agus eolchaire.

Canadh amhráin idir Béarla, Gearmáinis agus Giúdais - bhí fotheidil le léamh ar cúl an suíochán romhat, clise ar fad - ach is beag gá a bhí agam leo. 

Léirigh an cóiriú, a raibh go leor amhráin aitheanta nó leaganacha ann, an tionchar a bhí ag an sruth seo i gcultúr na Giúdaise ar an gcultúr i gcoitinne; cultúr atá buan, agus atá in nimhe seó den scoth a chuir i láthair i lár na cathrach inar beartaíodh deireaadh a chuir leis an pobal a iompar é, beart a cuireadh i gcrích go fíochmhar agus beagnach go críochnúil. 

Bhain idir sult agus ábhar machnaimh as an léiriú. (Ach ní rachainn san amharclann ar lá chomh meirbh arís). 

Amor omnia vincit

De bhrí go bhfuil mo mhac Fionn ag dul don Opera chomh maith leis na píob le traidhfil blianta, tá an tairseach dúinn freastal ar ócáidí dá leithéid íslithe ainneoin costas ard na dticéad (ar ndóigh tá costais arda a leithéid a stáitsiú). Bhíomar ar ais dá réir i clós stáblaí Caisleán an Leasa Mhóir aréir, agus Orfeo et Euridice le Gluck ar stáitse ag Féile Opera Gleann na Móire.

Ba ardoíche a bhí ann. Titeann formhór na hoibre ar an Orfeo - Meili Li ón tSín a bhfuil guth ard binn aige. Tá sé ar an ardán beagnach ó thús go deireadh agus is a scéal é - dobrónach de dheasca bás Euridice (Aoife Gibney) - nach bhfeicimid go dtí go bhfuil sé ag iarraidh filleadh léi ón Domhan Thíos. Amor (Kelli Ann Masterson) á spreagadh, agus i gcasadh ar an seanscéal á tabhairt ar ais di ainneoin a shárú geasa. 

Bhí damhsóirí Coiscéim i bpáirt leis an gcór (ina raibh Fionn ag canadh). Ach is amhlaidh go raibh aonad amháin déanta daoibh, cóiréagrafaíocht cuanna a rinne mar a bheadh neach amháin astu. Bheadh ort a bheith ann airdeallach chun idirdhealú a dhéanamh idir cantóir is rinceoir - dream amháin ag treorú an dreama eile. An scéal á aithris le damhsa agus cantaireacht. 

Seit lom simplí ach feistis cliste, dubh dorcha don lucht caointe, tuathánaigh fraochmhara na Fúire agus a ndeamhan, éide ar bháine an tsneachta ar na hanamnacha sona in Elysium na gile agus ceiliúr éin. 

Bhí an triúr príomhamhránaí ana mhaith i mbun ceoil, ach bhraith mé go raibh splanc paisin ar lár i gcanadh Euridice - níor chuir sí a héadóchas le fuaire mar ja Orfeo ina luí orm. Bhí Amor thar barr, ag léiriú mioscais agus flaithiúlacht na ndéithe - 

As flies to wanton boys are we to the gods 

Bás agus beatha de réir a dtoil. 

Ba le hOrfeo an oíche áfach, dobrón, dóchas, diongbháilteacht, mian láidir á chreimeadh ag an gcoimhlint le atrua na seirce, dubh éadóchas agus Euridice caillte arís aige, lúcháir ag an slánú gan choinne ag Amor. 

Cloisfear neart fós faoi Meili Li. 

O Isis und Osiris....

I measc an seachtú cúig rud atá ar bun ag mo mhac Fionn faoi láthair, tá sé sa chór san Ceoldráma Die Zauberflöte atá léirithe ag an Irish National Opera.

Tá caidreamh fhada againn mar theaghlach le ceoldráma seo Mozart. Go deimhin bhí a mháthair i gcór na páistí san Staatsoper i mBeirlín Thoir. Fonn uirthi Papageno a shábháil ón gcroch.

Schöne Mädchen, denkt an mich,
Will sich eine um mich Armen,
Eh' ich hänge, noch erbarmen,
Wohl, so laß ichs diesmal seyn!
Rufet nur -- ja, oder nein! 

Chonaiceamar san Staatsoper le chéile é sna 1990í i léiriú taibhsiúil ach sách traidisiúnta. Arís ins na 2000í i léiriú ciorruithe de chuid an Opera Theater Company, a bhí ag cuir ceoldrámaí ar stáitse an Pavilion le líon fíor bheag amhránaí - ceathrar measaim - agus ceoltóir.

Tá DVD againn le puipéid ag déanamh an aisteoireacht.

Tá na seacht n-aithne mar sin againn ar eachtraí Tamino, Pamina, Sarastro, Banríon na hOíche agus Papageno.

Bhí deis ag mo nuachar agus iníon é fheiceáil tráthnóna Déardaoin agus chonaic mé féin oíche Déardaoin é. (Mar sin ní fhacamar baileach an chliar céanna)

Tá léiriú Irish National Opera iontach spéisiúil. Tá an dráma lonnaithe acu i dteach mór Éireannach san ochtú aois déag. Cleas éifeachtach, go háirithe leis an stiúradh. Thug mé faoi ndeara ar dhóigh nach ndearna go dtí seo díreach cé chomh gránna atá na tuairimí i leith na mban a léirítear.

Léirítear Teampall Sarastro mar an rud a bhí in intinn Emanuel Schikaneder agus Mozart, eadhon cruinniú de chuid na masúin ag cuir cuma shollúnta ar club sotalach na bhfear.

Mar a sheasann Lukas Jakobski (Sarastro) cloigeann is guailne go corpartha ós cionn an chliar, ba suntasaí a chanadh is aisteoireacht. Iarracht de chruálacht lom á léiriú aige le miongháire sotalach ar a bheola.

Thug mé suntas freisin do Padraic Rowan (Sprecher) a bhí ag tabhairt dúshlán Sarastro le gothaí cúramach.

Ba é Gavan Ring (Papageno) áfach an laoch domsa. Gutmensch lán grinn. Dó féin a scríobh Schikaneder an ról seo an chéad lá agus bhí go leor spraoi ag baint le léiriú Gavan idir gothaí is greann.

Baineadh casadh as an deireadh nuair a shéan Pamina an chaille pósta is theith na deora léi. Ar ball tugann Tamino a bhrat chuici.

Bhí m'iníon fiosrach faoi cad a bhí i gceist. Bhí mearbhall áirithe orm féin. Tar éis mo mharana a dhéanamh, measaim gur diúltú don dtuiscint chúng ar ról fear agus bean a bhí ann.

Rud a léiríonn go dtig le healaíon casadh a bhaint as seanscéal ach fós bheith dílis don libretto! (Ní ciardubhán ab ea Monostratos ach oiread, cé nach ndeachaigh an casadh áirithe sin i bhfeidhm chomh maith céanna orm).

Oíche pléisiúrtha a bhí ann dom agus lón machnaimh freisin.

Tá áthas orm gur spreag a chanadh sean nós daoine Fionn a mhealladh i dtreo an ceoldráma. Gné eile dá chumas is mianach ceol á fhorbairt.

O Isis und Osiris, schenket
der Weisheit Geist dem angehenden Musiker !
Die ihr der Wandr’er Schritte lenket,
Stärkt mit Geduld ihm in Gefahr.

Laßt ihm der Prüfung Früchte sehen,...

Ceoldráma taitneamhach

BAROQUE OPERA DOUBLE BILL : Dido and Aeneas (Purcell) and Il Combattimento di Tancredi e Clorinda (Monteverdi)

Tá mac liom i mbun staidéir ar cantaireacht Opera sa mhullach ar an píobaireacht uillinn san foras oideachais ar a tugtar Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath ó thús na bliana.

Anocht agus istoíche amárach tá dhá cheoldráma gairide á léiriú acu sa phriomh spás i Smock Alley.

Níl i il Combattimento di Tancredi e Clorinda dáiríre ach radharc amháin. Triúr pearsa atá sa libretto, ach sé an chaoi gur scoilt siad iad - triúr i bpáirt an reacaire, agus duine ar leith ag léiriú an trodaí agus duine eile ag canadh. Léigear Iarúsailéim, Tancredi ina Ridire Croise. É i ngrá le Clorinda, bé muslamach. Cuireann cath uirthi áfach toisc go measann sé gur óglach í agus í ag iarraidh sleamhnú isteach sa chathair i ndorchadas na hoíche. Leanann troid fuilteach agus a bás sise. Radharc méaldrámata ó thóg Monteverdi as saothar níos faide. Canadh as Béarla é. Bhí sé éifeachtach, corraitheach. Aisteoireacht agus amhránaíocht cuí.

Bhí níos mó téagar san dara dráma, tragóid Banríon Charthage Dido, a thiteann i grá le prionsa Traí ar a theitheadh. Agus eisean léi, ach go bhfuil sé faoi gheasa an ath Traí a thógáil san Iodáil. Lámh ag cailleacha agus ainspiorad sa mhísc a mbíonn bás Dido de bharr croíbhriseadh mar chríoch air.

Bhí scóip níos mó sa dráma seo do spraoi agus bhain an chliar úsáid éifeachtach as gan baint de sollúntacht an scéil.

Beidh cuimhne agam ach go háirithe ar dheamhain Oisín Ó Dálaigh ag rince thart i sála stiletto. Taispeántas breá ón gcliar ar fad áfach, idir ceol, geansaíocht agus aisteoireacht.  An chailleach agus Dido go maith i ndán dá bpáirteanna lárnacha.

Cloisfear amach anseo faoi scata den mbuíon óg talannach seo.

Il Combattimento di Tancredi e Clorinda (c1624) by Claudio Monteverdi

Testo : Oisín Ó Dálaigh / Sarah Kilcoyne / Rheanne Breen
Tancredi : Ciaran Crangle
Tancredi (fighting) : Ross Fitzpatrick
Clorinda : Naho Koizumi
Clorinda (fighting) : Letizia Delmastro

Dido and Aeneas (c1687) by Henry Purcell

Dido : Susie Gibbons
Aeneas : Connor Campbell
Sorceress : Amy Conneely
First Witch : Rheanne Breen
Second Witch : Ami Hewitt
Belinda : Laura Joy Copeland
Second Woman : Sarah Kilcoyne
Spirit : Oisín Ó Dálaigh
Sailor : Stephen Walker

CHORUS / ENSEMBLE
Sopranos: Hannah Barrett, Ami Hewitt, Orlaith Dunne
Altos: Sarah Luttrell, Rheanne Breen, Sarah Kilcoyne
Tenors: Ciaran Crangle, Oisín Ó Dálaigh, Stephen Walker
Bass: Fionn Ó hAlmhain

Susanna

Tá mo mhac ag dul do chéim san cheoil, agus mar chuid de tá sé ag dul don cantaireacht Opera. Bhí muid i láthair (ar éigin - d'fhág muid an-mhall é ticéid a iarraidh) aréir nuair a chuir an coláiste Susanna Handel i láthair i Scoil na mBuachaillí in Amharclann Smock Alley.

Sa chór a bhí Fionn - bhí sé ina aisteoir ionaid ar dhá ról eile ach ní bhfuair sé a dheis an uair seo.

Scéal ársa faoi dhrúis agus cumhacht atá i gceist le Susanna - scéal atá sa Bhíobla i 13ú caibidil Dainéil. Sa Bhablóin sa deoraíocht atá scéal Dainéil lonnaithe; lonnaigh an feisteas a bhí sa dráma an scéal i schtetl Oirthear na hEorpa san 19ú aois - suíomh sóisialta a bheadh gar don bunleagan; pobal faoi daoirse ach roinnt acu acmhainneach.

Lánúin óg nuaphósta sona lúcháireach, ach caithfidh an fear dul ar aistear. Imní agus uamhan ar a bhean, ach leanann an saol ar aghaidh. Cor ina cinniúint nuair a lasann beirt seanóir i ndrúis léi, agus déanann comhcheilg len í a mhealladh dá dheoin nó dá ainneoin - ag bagairt uirthi go gcúiseofar í i ndrúis le hógánach mura ngéilleann sí dóibh. Ní ghéilleann agus ciontaítear í de bharr fianaise éithigh na seanóirí. Go dtí go dtagann ógánach an slí - Dainéil - agus aithníonn an cluiche corr atá á imirt. Éiríonn leis an éitheach a nochtadh trí an dá sheanóir a cheistiú ar seach agus á fianaise ag teacht salach ar a chéile.

Bhí an ceol fíor mhaith - cumhachtach. Ach an rud a chuaigh i bhfeidhm orm go háirithe ná an aisteoireacht. Go háirithe duine den na seanóirí (Oisín Ó Dálaigh) a rinne ionchollú fíor éifeachtach ar olc Meifisteolach - ag gríosú a chomhsheanóir (Matthew Mannion) sna gníomhartha táire - ag stánadh go drúisúil, nimh ina chroí.

Sháraigh Súsanna (Amy Ní Fhearraigh) é áfach - lúcháireach soineanta ag an tús, diongbháilte le linn an ionsaí uirthi - a imríodh mar éigniú ach gur chuir an pobal isteach air. Diongbháilte láidir le linn na trialach, fios aici í bheith gan locht i súile Dé fiú má bhí sí tréigthe ag daoine.

Ach an rud a chuaigh i bhfeidhm dáiríre orm ná a hiompar tar éis do Dainéil í a ghlanadh sa chúirt - seachas caithréim is amhlaidh a bhí sí briste ag a taithí; eagla agus cúthail tagtha in áit an lúcháir soineanta a bhí roimhe; a caidreamh lena nuachar (Martha O'Brien) agus a hathair (Jakob Mahese) gonta ainneoin a ndícheall siúd.

Bhí ana ghuth ag an té i ról Dainéil (Catherine Donnelly) agus cumas maith aisteoireachta freisin, ach gan an scóip céanna aici toisc gan í bheith i láthair ach ar feadh deireadh an cheoldráma.

Bhí iompar an phobal imeartha go maith freisin - léiriú ar an gcaoi gur féidir le cúpla guth an slua a chasadh bealach amháin nó bealach eile. Go fiú cairde Súsanna, a thuig cuid den scéal, ina dtost de bharr sceimhle roimh údarás.

Bhí blas searbh na fírinne ar an cur i láthair; seachas gur annamh a thagann Dainéil chun breithiúnas a thabhairt san fíor saol.

Cuidíonn ceol agus amhráin leis an scéal mothúchánach seo a chuir ina luí ar an lucht féachana. I bhfianaise gur fó-chéimithe ollscoile agus dornán atá i mbun máistreacht an chliar, ba chumhachtach an taispeántas a bhí ann.

Tá sé na blianta ó bhí mé ag ceoldráma - níl siad fairsing anseo, agus go deimhin ní dócha go mbeidh éinne den chliar ar mian leo dul chun cinn sa ghairm sin lonnaithe go buan in Éirinn - mór an trua.

Ealaíon éifeachtach atá ann.