Píosaí liom in áiteanna eile:

2026-11-15

Pygmalion 26


Ní minic a bhíonn dráma Gaeilge (nach ionann agus dráma dátheangach) le feiceáil san ardchathair. I ndáiríre tá Axis Bhaile Munna ró fhada ó bhaile dom d'ócáid um 20:00 má tá obair agam an lá ina dhiaidh. Ach tá ardmheas agam ar saothar Aisling Ghéar. Mar sin, Déardaoin seo caite, rinne mé mo bhealach trasna na cathrach ó Dhún Laoghaire go Baile Munna.

Baineann bun dhráma Shaw le cé mar a léiríonn urlabhra aicme. Tá urlabhra lárnach san dráma seo, Ollamh ardnósach cantalach a bhfuil an Ghaeilge foghlamtha aige agus caighdeán ard foghraíochta á leagan síos aige. Scoláire. Feirsteach í Eilís, agus a cara Freddie - an bheirt acu tar éis teacht trí córas na gaelscolaíochta agus an pobal in iarthar Bhéal Feirste. Daideo Eilís tar éis a chuid Gaeilge a fhoghlaim sa Jailtacht. Daoine ón nGaeltacht sa chathair. 

An tOireachtas in áit Bál an Ambasadóra. 

Ceisteanna iomadúla faoi féiniúlacht, Gaeilge "cheart", cultúr agus ceannasaíocht. 

Cliar de naonúr ar fad, líon ard do dhráma na laethanta seo. Seán T Ó Meallaigh ina Higgins cantalach borb. 

Ach b'í Eithne Carson i bpáirt Eilís an réalta. An nóta ceart de mórtas as a cúlra ag streachailt leis an dtuiscint go bhféadfadh sí breis a fhoghlaim, Gaeilge níos gaire do Ghaeilge na Rosann a bhaint amach. Sásta obair air. 

Greann sa dráma freisin, uirlis éifeachtach chun mórtas míchuí a pholladh, nó chun tuiscint a nochtadh. 

Eilís a chuireann críoch leis an ndráma, ag fógairt a tuiscint agus a féiniúlacht trí amhrán féinchumtha a chanadh ar ardán an Oireachtais, ag Corn Uí Riada. 

B'é an Déardaoin an léiriú deiridh de chamchuairt timpeall na tíre. Ach seans go mbeidh athléiriú. 


2026-11-14

An 424: an bus go dtí an Ghealchathair

 

Bhí Amharclann Smock Alley lán go doras aréir agus ócáid de chuid IMRAM ar bun ann. Na filí Laoighseach Ní Choisdealbha, Jackie Mac Donncha agus Cúán de Búrca ag reic dánta. Trá Pháidín i mbun cheol. 

Smaoineamh de chuid Majella Ní Chríocháin, bainisteoir IMRAM, a thug spreagadh don ócáid - d'iarr sí ar na filí scríobh faoine dtaithí ar an bus 424 ón gCeathrú go Gaillimh; agus ar ais. 

Ar ndóigh An 424 is teideal don gcéad albam a d'eisigh Trá Pháidín, bhí na rianta oiriúnach dá réir don ócáid.

Trí ghuth ana éagsúla. 

Tharraing Laoighseach pictiúr dúinn le focail agus meafair, meafair liotúirgeacha go minic.  Taithí an chomaitéara. An solas agus an clapsholas, reanna neimhe ag damhsa; an duine nach bhfuil do rogha aige ach bheith in mochóirí. Agus daoine ag teacht ar bord duine ina nduine, cúraimí éagsúla sa Ghaillimh orthu. An bóthair sceirdiúil aniar.

Léamh eile a bhí ag Jackie Mac Donncha, ar faide an taithí aige ar mbus agus tírdhreach. Sruth comhfheasa a bhí in aistir siúd, léaspairtí fite tríd ag baint gáire as an lucht féachana. Ach dáiríreacht freisin - an iliomad teanga anois san áis nach gcloistí ach Gaeilge fadó - an Ghaeilge anois ina teanga coimhthíoch is measc teangacha iomadúla inimircigh agus teifigh. 

Cé go raibh Cúán ar an mbus céanna, ar an mbóthar céanna, aistir osréalach a thug sé dúinn - alltar Chonamara seachas ceantar Chonamara. 

Trí ghuth ana éagsúla. Saibhris acu triúir. Ceol sa chaint, ar threisigh ceol Trá Pháidín idir na míreanna é. 

Agus saothar físe le Dónal Dineen. Tírdhreach turas an bhus claochlaithe le dath agus scileanna físe, chun an cheol agus an reacaireacht a threisiú.

Léiriú eile den scoth ó IMRAM!

 

 

 

 

2026-11-10

Johnny Chóil Mhaidhc - Saothar saoil


Chuala mé fadó faoi Johnny Chóil Mhaidhc, cé nach mórán teagmháil atá agam le Gaeltacht na Gaillimhe. Feicim gurb i 2009 a léigh mé Buille faoi thuairim gabha. Léigh mé roinnt dráma leis cúpla bliain ina dhiaidh sin. 

Agus anois tá iomlán a shaothar curtha i leabhar ag Cló Iar-Chonnacht. Maille aiste lena chomrádaí Máirtín Jamsie. 

Filíocht, amhráin, gearrscéalta agus drámaí. Cuid de na scéalta iontach dáiríre ach an ghreann (dóite) tríd an saothar ar fad. 

Fáiscthe as saol agus seanchas Cois Fharraige. 

Rannóg greannmhar - problems cumtha do chlár ar Raidió na Gaeltachta. 

Ní mé is fearr ag léamh drámaí, níl an tsamhlaíocht agam an dráma a fheiceáil os comhair mo shúil inmheánach. Mar sin is mó taitneamh a bhain mé as na saothair eile. 

Is iontach an rud é áfach an saothar a bheith ar fáil in aon leabhar amháin. 

Do mo leithéid b'fhéidir go mbeadh nótaí mínithe de dhíth, ach ní fál go haer atá ansin. 

Is fiú go mór an leabhar seo a léamh. 
(Chuir Cló Iar-Chonnacht cóip léirmheasa chugam). 

Johnny Chóil Mhaidhc 

2026-11-08

Athartha


Tharraing Vincent Morley m'aird ar an scannán seo ar Bluesky. Os rud é go raibh mé chun bheith sa chathair inné ar aon nós, chaith mé súil ar amanta na scannáin. Bhí léiriú le bheith um 10 i bpictiúrlann an Lighthouse. D'oir sin dom.

Tá roinnt de saothair Mann léite agam, cé nach é an údar Gearmánach is ansa liom é, tá a shaothar trom. Tá mé nach mór cinnte gur léigh mé Mephisto a mhic Klaus, úrscéal faoi aisteoir uaillmhianach a comhoibríonn leis na Naitsithe, Göring go háirithe. Glactar leis go forleathan go bhfuil sé bunaithe ar Gustaf Gründgens, a bhí pósta seal ar a dheirfiúr Erika. Bhíodar uilig páirteach i ndrámaí agus Kabarett - atá polaitiúil go minic sa Ghearmáin.

Baineann an scannán le turas Mann chun na Gearmáine, chun glacadh le duais ainmnithe as Goethe. Dhá dhuais, ceann i Frankfurt/Main áit ar rugadh Goethe. A bhí an uair sin san zón Meiriceánach. Agus ceann i Weimar, mar a ndearna Goethe an chuid is mó dá shaothar. (Thug mé féin cuairt ar a theach.) Áit a bhí, ar ndóigh, sa zón Sóivéadach.

Tharla an turas, ach ní mar a léirítear san scannán é. Chuir Klaus Mann lámh ina bhás féin roinnt míosa roimhe - nuair a bhí á athair, a mháthair agus a dheirfiúr Erika sa tSualainn ar chamchuairt óráidí. Agus ní Erika amháin a thionlaic Thomas Mann chun na Gearmáine ach a máthair Katia.

Paweł Pawlikowski stiúrthóir an scannáin dubh agus bán seo. Tá na pearsan stairiúil, agus chuile seans an méid a deirtear, óráidí Mann go háirithe. 

Tá an iomaíocht idir an dá chóras follasach - níos ceilte Thiar, fear an CIA sa chúlra, níos oscailte Thoir ag Johannes R Becher (a scríobh a t-iomann a rinneadh amhrán Náisiúnta an DDR ar ball) ag tathant ar Mann glacadh le cúram cultúir. Agus lámh i lámh leis sa chúram ceannasaí bolscaireachta na Sóivéadach, Tjulpanow. (Тюльпанов)

Ach is éard a chonaic mise ná athair agus iníon ag streachailt leis an gcaidreamh eatarthu, le féinmharú deartháir agus mic. Agus sa mhullach ar sin cailleadh Athartha a chruthaíonn scoilt eatarthu agus an máthairtheanga is uirlis gairme dóibh. Máthairtheanga atá faoi smáil de bharr réimeas na Naitsíoch. Áit chónaithe anois acu Meiriceá - ach cá bhfuil a Heimat (focal deacair a aistriú, níos mó ná áit dhúchais nó cónaithe. An áit a bhfuil an croí, is dócha).

Iad ar an mbóthar, leo féin sa charr le tionlacan míleata rompu. (Tá mé iomlán cinnte nach mar sin a tharla. Níl bealach ar bith go ligfí dá leithéid fánaíocht thart thiar ná thoir).

Bhí an iliomad sonra sa scannán a raibh blas na fírinne orthu. Na sluaite ag éisteacht leis na hóráidí thiar agus thoir - ina measc na sean Naitsithe. Sliocht Wagner ag lorg tacaíocht chun Féile Bayreuth a athbheochan, rud a dhiúltaigh Mann go borb.

Chuir dhá radharc den óige míleata faoi smacht - an FDJ, Ógras saor na Gearmáine (cumannaí) sceon orm.

Radharc corraitheach faoi fear a éalaíonn isteach i seomra óstáin Mann ag iarraidh air idirghabháil a dhéanamh maidir leis na braighdeanaigh i Buchenwald, campa géibhinn faoi na Naitsithe ar lean na Sóivéidigh á úsáid, ach daoine eile anois ann. 

Fir ólta ag canadh amhrán faoi bhé Polannach, amhrán ghraosta a thugann ar Erika scairteadh amach orthu bheith ina dtost, gur Faisistigh lofa iad.

Ar t-am ar fad an bheirt acu ag streachailt lena mothúcháin go háirithe faoi bhás Klaus. A raibh réamhstair léanmhar ag baint leis, ba andúlaí éadóchasach é, de shíor ag mothú go raibh a bhua féin múchta ag clú a athair.

Agus sin uilig sa mhullach ar an duibheagán a chruthaigh mí úsáid na Naitsíoch idir an cultúr arbh tobar dá n-éigse é, agus iad féin sa ré nua.

An radharc deireadh, an bheirt acu i bhfothrach séipéil, ina raibh an órgán fós ann, ag éisteacht le ceol Bach.

Agus an eachtra sin ag scaoileadh na ndeor, faoi dheireadh.

Is i nGearmáinis don gcuid is mó atá an chaint - Fraincis, Béarla agus Rúisis nuair ba chuí. I ndubh agus bán atá an scannán, rud a chuireann go mór leis an éifeacht mothúchánach. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm.

Aguisín - agallamh leis an stiúrthóir sa taz 

2026-11-01

An neach aduain sin, an Gaeilgeoir sa bhfiántas

Bhí mé féin agus mo mhac i tábhairne gnóthach i mBath Shasana ag an deireadh seachtaine. Ag Gaeilgeoireacht, gan amhras, mar sin ár nós. Le leathchluas chuala go raibh blas na hÉireann ar Bhéarla an lánúin ag an mbord taobh linn. Nuair a bhí siad ag imeacht bhuail an fear bleid orainn - as Gaeilge ar a laghad. An gnáthrud maidir leis bheith chomh hiontach an Ghaeilge a chlos.

Tháinig beirt Gearmánach i gcomharbas ar an lánúin ar an mbord ansin. Le teann searbhas dúirt mé le mo mhac go mba cheart dúinn rá leo go raibh sé iontach an Ghearmáinis a chlos. Bheadh sin aisteach, ar sé. Agus bheadh.

Santaím an lá go mbeidh sé aisteach a rá - as Gaeilge nó as Béarla - go bhfuil sé iontach an Ghaeilge a chlos. 

2026-10-25

Údair Taistil

Tá suim agam i litríochtaí na Gaeilge. Suim ar leith san litríocht taistil. Bhí mé i láthair ag caint a thug Pádhraic Ó Ciardha roinnt blianta ó shin i Má Nuad. Bhí cuid de na saothair a luaigh sé léite agam roimhe, agus sciar eile ó shin toisc gur chuir a chaint ar mo shúile dom iad a bheith ann. (Agus is iontach an áis an iasacht idir leabharlainne, nuair atá teideal ag duine. Cé gur gá uaireanta cúpla iarratas toisc go mbíonn leabhair Ghaeilge sna stórais, agus uaireanta ar strae. Is é an feall gan leabharlann Gaeilge ann, le go dtiocfadh léitheoir ar saothair nua de thaisme. Níl bealach úsáideach na catalóg a scagadh chun leabhair Ghaeilge a aimsiú.)

Pé scéal é, leathnaigh Pádhraic a chaint go sraith raidió a craoladh ar RnaG thar an samhradh. Roinnt údair roghnaithe aige, agus é ag allagar le daoine eolgaiseacha fúthu. Eolas agus smaointe meabhracha. Snas ar an eagarthóireacht, ag fí na hagallaimh éagsúla ina léiriú iomlán ar gach údar faoi seach.

Ar chúiseanna éagsúla, níor chuala mé na cláracha ar an raidió. Tá feabhas mór tagtha áfach ar sheinnteoir RTÉ (cé go bhfuil listen baistí acu air). D'aimsigh mé an sraith. Ní féidir nasc a thabhairt don sraith, ach seo nasc don gcéad chlár. Tá sé measartha simplí ar aon nós "Údair taistil" a chuardach san aip.

An t-aon locht atá agam air ná go bhfuil sé sa chóras de réir dáta craolta, athchraolta san áireamh. Is gá neamhaird a dhéanamh de gach dara taifead. Agus níl nótaí do gach clár ann, rud a bheadh cuiditheach agus clár ar leith á lorg.

Ach is fiú go mór é bheith ar fáil. 

2026-10-24

Is álainn gach dearg


Tá fuinneamh neamhghnách sa Dream Dearg. Bhí mé féin leo ar sráideanna Bhéal Feirste i 2022. 
Mar a tharlaíonn sé, casadh Máire Zepf orm. (Chuir mé aithne uirthi blianta roimhe ag deireadh seachtaine de chuid Comhluadar i nGartán Dhún na nGall. Bhí súil agam ar a saothar ó shin, agus teagmháil ar an Twitter réamh-Múisc) 

Agus mar is léir ón pictiúir sa chúinne ar chlé thuas, níorbh é an chéad agóid a bhí ann. Agus ní dóigh gurb an t-agóid deireadh é. Ní Tuaisceartach mé, ach de bharr teagmhálacha le muintir an tuaiscirt, ar líne agus san fíor saol, tá bá agam leo. Ó chuaigh mé go dtí an Lá Dearg i 2014 tá roinnt cuairteanna tugtha agam ar Bhéal Feirste agus ar an gCultúrlann. Tá meas agam ar na daoine óga (cuid acu nach bhfuil chomh hóg anois) a bhunaigh an Dream Dearg agus a mhaireann an mana Feirsteach Ná habair é, déan é.

Is san ithir sin a phéac an leabhar is déanaí seo de chuid Máire Zepf. Déagóirí óga, scoláirí Gaelscoile, baill Club Óige. Prioctha chun gnímh ag ionsaithe suaracha biogóidí agus gníomhaíochtaí cúngaigeanta maorlathaigh agus polaiteoirí - cealú deontais don turas Gaeltachta a bheadh thar a n-acmhainn gan é, ach a mhothaíonn siad a bheith riachtanach dóibh. Maoin bainte thar oíche de na clubanna óige is tearmann dóibh.

Laoch an scéil, Fionn(uala). Déagóir óg cúthail nach mothaíonn go bhfuil an neart inti labhairt amach, ainneoin láidreacht a tuairimí.

Ach atá ag forbairt féin mhuinín. Go dtí go ndéantar ionsaí uirthi. (Leisce orm dul thairis sin d'fhonn scéalmhilleadh a sheachaint).

Titeann sí in umar na haimléise, ach dá hainneoin éiríonn le cairde léi i a tharraingt as agus í a chur ar a boinn arís. Níl críoch néata, mar a bheadh i seanscéal iontais ann. Ach leanann an saol ar aghaidh, agus tagann fás agus dlúthpháirtíocht.

Is í saor véarsaíocht a insítear an scéal, agus gné filíocht coincréiteach leis go minic, leagtha amach go cúramach ar an leathanach. Rithim agus ceol ag freagairt don aicsin agus do mhothúcháin Fionn.

Scéal atá, faraor, réalaíoch, ach dóchasach. Scéal tábhachtach.
(Ón leabharlann a fuair mé é) 

Máire Zepf 
Futa Fata 
ISBN: 9781915684196