20 February 2019

Katfish agus Scéalta Eile

Sraith gearrscéalta láidre comhaimseartha curtha inár láthair anseo ag Ógie Ó Céilleachair. Tá siad dírithe ar dhéagóirí idir 13 agus 15, ach feiliúnach do léitheoirí níos sine freisin. Tá dorchadas iontu, agus teannas. Ábhar machnaimh agus plé.

Anois is arís tá botún ealaíona déanta ag an údar, ach is annamh iad agus ní scriosann siad na scéalta. Réalachas inchreidte, agus ní sheachnaíonn sé ceisteanna fearacht tromaíocht agus mí-úsáid.

Baineann an chéad scéal le cluiche iomána agus an streachailt síceolaíochta idir imreoir agus a mharcálaí. Mhothaigh mé go raibh mé ar an bpáirc! Tá an teideal scéal Katfish, faoi chaidreamh ar líne an láidir agus casadh cliste ann.

Bainfidh léitheoirí tairbhe agus sult as ainneoin an dorchadas.






Katfish agus Scéalta Eile
Ógie Ó Céilleachair
ISBN:9781784441739
Cló Iar-Chonnacht

Foilsíodh an léirmheas seo i dtosach ar Gobblefunked i Mí Deireadh Fómhair 2017.

19 February 2019

Cór Chúil Aodha

Is cuid de mo dheasghnáth bhliantúil, nuair atá mé i Múscraí d'Fhéile Imbolc, Aifreann a éisteacht i gCúl Aodha.

Tá cáil i bhfad is i gcéin ar an gCór a bhunaigh Seán Ó Riada agus atá á chothú ó shin ag a mhac Peadar.

Taithí ar leith áfach iad a chlos ar a bhfód dúchais agus an ceol mar chuid d'adhradh an phobail ina bhfuil siad féin ina mic, deartháireacha, athair, uncailí nó seanathair.

Tá comhcheoil diamhair ann idir na glúinte fear, giolc ard an bhuachalla nach bhfuil ach i dtús fáis go dord ard an seanóra.

Peadar ag an harmonium ina gheansaí ar dhathanna an tuar ceatha, a thréad ceolmhar ina thimpeall. Breis oiliúna á chuir ar an gcuid is óige tar éis Aifrinn.

Is iondúil go bhfuil Féile Ghobnatan thart ar an am a mbíonn Imbolc. Le dhá bhliain anuas ba ar lá an féile nó an lá roimhe a thit Imbolc.

Chuala mar sin an iomann iontach "A Ghobnait Ársa" roinnt babhtaí.

I mbliana chuir mé ceist ar Pheadair maidir le thaifid. Tá CD a seoladh thiar i 2012 - Naomh Gobnait.

Thapaigh mé an deis é cheannach i siopa an Mhuilinn agus táim ag éisteacht leis ó shin!

Iomainn atá i gceist, agus de réir mar a deir mo chluas liom iad taifeadta le linn Aifrinn. Cloig le clos. Guth cheolmhar Sagart Paróiste Bhaile Bhúirne, an tAthair Dónal Ó Briain, le clos freisin. Gura fada buan an fear céanna. Seanmóirí ar fiú éisteacht leis! Simplí stuama soiléir.

Tá doimhne agus diamhracht an chreidimh le clos níos soiléire san taifead seo ná sa cheann eile "Go mbeannaítear duit".

Tá éagaoin An Mharbhnadh cumhachtach. Measaim gur ar Aoine an Chéasta a rinneadh an taifeadadh, agus clog toll adhmaid á bhualadh seachas binneas práis atá le clos ar rianta eile.

Achainíocha sollúnta ar fóirithint ó na naoimh agus ón Tiarna.

Ach tugann an dá CD  spás ar leith intinne dom.

Táim ag dul siar ó dheas amárach go Scoil Cheoil an Earraigh i mBaile an Fheirtéaraigh. Go hiondúil tagann sciar den gCór anoir don Aifreann Domhnaigh.

Qui bene cantat bis orat.

Níl ceol agam féin ach is fearrde m'urnaí éisteacht le ceol Chór Chúil Aodha.

18 February 2019

Idir dhá thír : sceitsí ó Cheanada

Comhrá ar Twitter maidir leis an focail cuí d'aonaid pholaitiúla Cheanada ba chúis liom fios a chuir ar an leabhar seo. Luaigh John Prendergast (@prendizzle) gur proibhinse a bhí ag Ó Siadhail agus gur leabhar fiúntach atá ann.

Tá gearrscéalta agus úrscéalta le Pádraig léite le fonn agam, mar sin ní mórán gríosadh a bhí de dhíth.

Sraith aisti ag eascairt as a thaithí ar imirce i Ceanada. Mar is iondúil, deoraíocht sealadach a shíl sé a bheadh ann. Bean, clann agus rútaí anois aige ann, ach gan an corda imleacán abhaile gearrtha. Ar ndóigh, ós le léann Éireannach atá sé ag plé go gairmiúil is gá dó na nascanna a chothú.

Dearcadh ar Cheanada atá i gceist - ach mar is iondúil do dheoraí, scagadh ar a fhéiniúlacht agus a thuiscintí mar thoradh.

Mar duine mé féin a chaith deich mbliana ar imirce (ach d'éirigh liom mo nuachar a mhealladh abhus) bhí go leor ann a bhfuil bá agam leis. Agus taithí thuismitheora ag tógáil clainne le Gaeilge scoite amach ó mór phobail Gaeilge. Rugadh mo mhic féin sa Ghearmáin.

Cabhraíonn an dearcadh ó thar lear le rudaí abhus a shoiléiriú : agus tá ceachtanna le foghlaim ó thaithí Cheanada, anois agus inimirce coitianta in Éirinn.

Tá rudaí i stair Cheanada atá i gcoitinne againn freisin ar ndóigh.

Aiste spéisiúil faoi theilifís na mbundúchasach thall go bhfuil roinnt cosúlacht ag a scéal le TG4.

Dúshlán na cultúrtha agus staire in iar choilíneacht le hinimirce.

Dúshláin an dá theangachas Stáit.

Cnuasach lán eolais agus deascríofa.

Lagan Preas a d'fhoilsigh. Bheadh clamhsán amháin agam - fuaireas an cló deacair a léamh, go háirithe más cló Iodálach a bhí i gceist.

Idir Dhá Thír
Sceitsí Ó Cheanada
Pádraig Ó Siadhail
ISBN 1873687346
Lagan Press 2005

15 February 2019

Ingne Dearga Dheaideo

I ndiaidh dom "Dialann mo Mháthar" a chríochnú chuaigh mé sa tóir ar saothair eile le Pádraic Breathnach i gcatalóg na leabharlanna. Gearrscéalta máistriúla iad seo. Duine amháin go hiondúil, suíomh amháin, spléachadh ar anam. Tá nasc scaoilte idir roinnt de na scéalta, cur síos ar saol tuaithe ag trá roimh bruachbhailtiú. Agus an teanga freisin, tá le tuiscint. 

Tá sciar eile de na scéalta níos uirbí. 

Ba é an scéal Anam Mná, faoi máthair a caill a páiste ag aois an-óg is mó a chuaigh i bhfeidhm orm. An sciúrsadh anama a rinne sí uirthi féin ina dhiaidh. Tá blaiseadh den scéal ar líne ag RTÉ. 
 (https://www.rte.ie/gaeilge/2018/0222/942744-leigh-blaiseadh-de-anam-mna-le-padraic-breathnach/) 

Tá na gearrscéalta ar fad láidir. Ar an lámh eile chaith mé a úrscéal "Deargadaol i mbád fothoinn" i dtraipisí tar éis cúpla caibidil, gan bá ar bith agam leis an léachtóir ar (frith) laoch é. 



06 February 2019

Roinnt Chomhairle

1. Mol Dia i dteangaidh na nGaedheal.
 
2. Bí ag síor-mhachtnamh ar leas na Gaedhilge.
 
3. Is beag an maith machtnamh gan gníomh.
 
4. Tagadh na gníomhartha i ndiaidh an mhachtnaimh dhuit.
 
5. Is ag baile is fearr is féidir leat bheith Gaedhealach.
 
6. Má tá rún agat le hinnsint innis tré Ghaedhilg é.
 
7. Ná labhair acht Gaedhilg led' chloinn.
 
8. Is mór is ion-mholta léigheamh seanchais na hÉireann.
 
9. Má thograir Fiannuidheacht bíodh Fiannuidheacht fhóghanta agat
.
10. Bíodh baint ag gach éinne le craobh éigint de'n Chonnradh.
 
11. Má loirgir aigneadh na nGaedheal ní fachtar i mBéarla soin.
 
12. Ná bí mór-chúiseach as do chuid Gaedhilge.
 
13. Is suarach is fiú Gaedheal gan Ghaedhilg
.
14. Ná grádhuigh thú féin thar an gcraoibh go mbainir léi.
 
15. Ná grádhuigh do chraobh féin thar an gConnradh go léir.
 
16. Is iad dála na nGaedheal is taithneamhnaighe le Gaedheal.
 
17. Má gheallann tú nídh do dhéanamh brostuigh gan mhoill is déin é.
 
18. Bí ag síor-bhailiughadh na sean-ráidhte.
 
19. Bíodh na mná leat is beidh an t-ádh ort.
 
20. Sáruigheann saothar éin-mhná bhige amháin obair na mílte fear gan áird.
 
21. Is le muinntir na hÉireann bhaineas an Ghaedhilg.
 
22. Ní'l ceart na Gaedhilge ag Cúige seoch Cúige eile.
 
23. Foghluim do chanamhaint féin ar dtús.
 
24. Má leanfam an chomhairle thuas, ní fuláir gan buaidh bheith linn.

Foilsithe san Claidheamh Soluis i 1901 agus aimsithe i gCartlann Téacsanna  ARÉ

04 February 2019

Na Gamail

Tá samhlaíocht dhorcha greannmhar ag Roald Dahl ina chuid scéalta go hiondúil. Agus is ceardaí focail é a bhaineann casadh as lúbadh astu chun breis grinn a fháisceadh astu.

Tá aistritheoir a dhiongbhála aimsithe don scéal dorcha áiféiseach seo Na Gamail (The Twits). Lánún míofar a bhíonn síoraí ag buaileadh bob ar a chéile, ag céasadh seachas ag ceansú teaghlach moncaithe agus ag breith agus ag ithe éin.

Go dtí go dtapaíonn moncaithe agus éin an deis a éagóir a chúiteamh leo...

Leabhar éadrom greannmhar lán slaiseanna deisbhéalacha agus samhlaíocht chorr Dahl tríd síos.

Tá miongháire áiféise fós orm agus é léite agam. Táim cinnte go mbainfidh déagóirí óga súp ar leith as an áiféis agus an ghreann dhorcha.

Tá an insint éadrom saibhir pléisiúrtha. Seoid eile as cearta Leabhar Breac.

Na Gamail
Roald Dahl
96 lch; Clúdach Bog​,
ISBN 978-1-911363-37-8
Leabhar Breac

( na léirmheasanna a scríobh mé ar Danny seaimpín an Domhain agus Na Cailleacha fós le léamh ar Gobblefunked. Ó tharla áfach go bhfuil siadsan ag éirí as tá sé i gceist agam iad a athfhoilsiú anseo in am trátha) .  

31 January 2019

Íosánaigh agus Eachtardhomhandaigh

Nach mbíonn na gealbhain leathphingin an péire? Agus ní thitfidh gealbhan acu as an aer gan fhios do bhur nAthair.
Matha 10:29

Ach ní féidir duit mo ghnúis a fheiceáil,” ar sé “óir ní féidir do dhuine mé a fheiceáil agus maireachtáil dá éis sin.”... Ansin tógfaidh mé mo lámh chun siúil agus feicfidh tú mo chúl; ach mo ghnúis ní fheicfear.”
Eaxodus 33:20‭, ‬23

Táim buíoch de Mháirtín, a bhíonn ag freastal go dílis ar an gCiorcal Díospóireachta as an scéal dhá imleabhar seo le Mary Doria Russell a chuir faoi mo bhráid. Pléann The Sparrow le céad teagmháil an chine dhaonna le Eachtardhomhandaigh. Comhartha raidió ceaptha ar domhan agus ceol cloiste ann. De bharr sraith comhtharlú (más comhtharlú atá ann), tá sagart de chuid Cumann Íosa i measc na céad daoine a chloiseann faoi agus beartaíonn an Chumann misean a sheoladh. Meascán de dhaoine tuata agus sagart. Pearsan lárnacha iad Emilio Sandez, páiste gréine a éalaíonn ó fhuath gharbh a drongadóir d'athair i bPuerto Rico isteach in oideachas Íosánach agus san ord ina dhiaidh. Sophia Mendez, de bhunadh Giúdach sephardi, a thógtar ó striapachas sráide in Iostanbúl le linn cogaidh ach atá i ndaoirseacht de chineál eile chun íoc as a gcuid oideachais. Cliar láidir ilghnéitheach timpeall orthu san dá leabhair idir daoine an phláinéad seo agus ón dá gcine ar an bpláinéad eile. Cine feoiliteach a bhfuil smacht acu ar chine níos líonmhaire plandaiteach.

Tá drogall orm barraíocht a rá faoin plota san dá leabhar, de bhrí gur scéinséir pholaitiúil den scoth atá ann.

Cloíonn sí go dlúth le heolaíocht réadúil freisin, agus cé go gcuirtear siar na haistir idir an dá ghrianchóras ag gar do luas an tsolais imíonn an t-am ar na pláinéad agus bíonn éifeachtaí amleata san áireamh.

Siar is aniar san am a reictear an scéal, iarmhairtí neamhthuartha míthuiscintí cultúrtha agus éifeacht claochluithe na teagmhála.

Úsáidtear na heachtraí chun creideamh agus cóir a scagadh go mion. Polaitíocht agus tuiscint. Smacht daonra agus cosaint comhshaoil.

Ath-Iób é Emilio a thógtar a chreideamh chun é scrios, is cosúil.

Ath Mhaois i pearsain eile.

Stair na misean, idir dearfach agus diúltach ina inspioráid ag an údar. Bean a thug droim láimhe do Chaitliceachas a hóige le hiompú ina Giúdach. Ach ar léir a tuiscint agus domhan-mhachnamh ar na ceisteanna.

Níl freagraí néata ar bith sa leabhar ach lón marana.

Go bhfios dom níor scríobh an údar a thuilleadh ficsean eolaíochta, ach is clochmhíle tuisceana an dá leabhar seo. Scríofa ag deireadh an chéid seo chaite, fáidhiúil tuisceanach.

The Sparrow
Children of God
Mary Doria Russell