Píosaí liom in áiteanna eile:

2021-04-21

Άγιος Παύλος

Tá sé go láidir sa bhéaloideas i Loutro gur thug Pól cuairt ar an gceantar agus gur bhaist sé muintir an oileáin ann. Níl an insint i Gníomhartha na nAspal ag teacht baileach leis sin - cé go bhfuil Fenix (baile ársa i gceantar Loutro) luaite....
'Bhí mórán aimsire curtha amú againn faoin am seo: bhí Lá an Troscaidh thart agus níorbh iontaoibh feasta leanúint den turas. Más ea thug Pól foláireamh dóibh á rá: “Feictear domsa, a fheara, go bhfuil tubaiste i ndán don turas seo agus go ndéanfar díobháil mhór ní amháin don long agus don lasta ach dúinn féin chomh maith.” Ach ba mhó an aird a thug an taoiseach céad ar an bhfear stiúrach agus ar an gcaptaen ná ar chaint Phóil. Agus toisc nach raibh an cuan oiriúnach chun an geimhreadh a chaitheamh ann, mhol a bhformhór dul chun farraige ón áit, le súil go bhféadfaidís Féinix a shroichint agus an geimhreadh a chaitheamh ann - cuan de chuid na Créite a bhfuil a aghaidh siar ó dheas agus siar ó thuaidh. '

Ar aon nós, tá eaglais ón ré Biosántach in aice le Féinix. Thógamar féin an báid farantóireachta go Agios Roumeli, níos faide soir ar an gcósta. Ar éigean gur aithin muid go raibh eaglais ann ón mbád - bhí sé chomh bídeach sin. Is dóigh liom go raibh sé i gceist againn siúl go dtí an Eaglais agus seans ar ais go Loutro - ach gur tháinig muid ar malairt tuairime de bharr an bhrothaill. Rinne muid bád agus bádóir a fhruiliú chun muid a thabhairt ann. RIB, más buan mo chuimhne, agus leaid óg. Tá an Eaglais ar an trá - ní bhíonn mórán taoide san Meánmhuir, ar ndóigh. Bhí an gainimh ana the ar fad agus muid á thrasnú. Bhí frescos breátha san eaglais, ach iad síonchaite go maith. D'amharc muid ar an eaglais ar ár suaimhneas, agus chuaigh a snámh seal ón dtrá. Bhí fear an bháid ag snámh freisin, agus ansin thug sé ar ais muid go Agios Roumelis; d'fhan muid seal ansin ar an bád farantóireachta ar ais go Loutro.


2021-04-20

Cumhacht an ilteangachais

I measc na gcuntas a leanaim as focalbhá ar Twitter tá cuntas an Duden Verlag - a fhoilsíonn focal an lae as a bhfoclóirí - na foclóirí a dhearbhaíonn an litriú caighdeánach sa Ghearmáinis. Ach ní foclóirí amháin a fhoilsíonn siad - ach leabhair a chíorann gnéithe go leor den teanga agus a húsáid.
Mar sin a chonaic mé fógra uathu don saothar seo, agus phrioc sé m'fhiosracht.
 
Die Macht der Mehrsprachigkeit: Über Herkunft und Vielfalt
 
Cumhacht an ilteangachais: maidir le Dúchas agus Ilchineálacht.

Herkunft rud beag níos caolchúisí ná dúchas - ciallaíonn sé "cé dar díobh/cárb as"

Is as a taithí féin agus taithí a teaghlaigh atá Olga Grjasnowa a scríobh. De bhunadh Giúdach sa Rúis, rugadh í féin i mBaki san Asarbaiseáin. Nuair a bhí sí 11, i 1996 d'imigh an teaghlach mar theifigh chun na Gearmáine. D'fhoghlaim sí Gearmáinis agus is scríbhneoir as Gearmáinis í, a bhfuil ceithre úrscéal léi foilsithe. Tá sí pósta ar aisteoir de bunadh na Siria, agus tá beirt clainne acu. De bharr a sinsir, tá taithí aici ar an aistriú teanga sa teaghlach - ó Giúdais go Rúisis - is beag Asairis a bhí riamh aici. Rúisis a labhraíonn sí lena clann i mBeirlín; labhraíonn a athair Araibis leo. Go teoiriciúil, cibé - is minic iad ag códmheascadh.

Shéan an Ghearmáin ar feadh i bhfad gur "tír inimirce" atá ann - "Gastarbeiter" a tugtar fós ar inimircigh a thagann chun oibre sa Ghearmáin - mórchuid acu ann ó 60í an chéad seo caite agus sliocht a sleachta anois ann - ach de bharr dlí na Gearmáine ní gá gur saoránaigh iad. Fiú agus mé i mo chónaí i mBeirlín ba chás liom staid na dTurcach óga a raibh orthu seasamh sa scuaine ag athnuachan a cead cónaithe. Ar feadh tamall bhí mé féin sa scuaine céanna, scuaine a raibh ort bheith ann i lár na hoíche chun seans a bheith agat coinne a fháil san oifig. Ar ball áfach bhí oifig ar leith ann do shaoránaigh an Comhphobal Eorpach agus roinnt tíortha pribhléideacha (léigh - geala ) eile.

Na daoine óga seo a rugadh sa Ghearmáin, ba Alman (Gearmánach) a tugadh orthu i dtír a sinsir ar saoire; agus Turcach (agus rudaí níos measa) a tugadh orthu ag an mórphobal i dtír a mbreithe.

I bhfianaise go bhfuil inimirce go hÉireann ag treisiú, agus an reifreann lofa a cheileann saoránacht gan cheist ar páistí a rugadh anseo, tá imní orm go bhfuil na botúin a chíortar san saothar seo maidir le teanga agus cumhacht á aithris againne.

Tar éis an tsaoil, Bhabh uachtaránachta ba luach saothar nuair a phearóidigh Eilís II leath-abairt foghlamtha Gaeilge - síor-cheistiú a fhaigheann an bhean de sliocht Yoruba a fuair a scolaíocht iomlán trí Ghaeilge.

Tá plé sa leabhar ar an dóigh a mbíonn an ilteangachas "dearfach" ann agus an t-ilteangachas "amhrasach". Cé gur eisceacht an aonteangachas is eisceacht atá ann a bhaineann le mionlach cumhachtach. Éilítear foirfeacht i dteanga an Leitkultur (Cultúr ceannais) ar an inimirceach is a shliocht - foirfeacht nach ngéilltear dó má tá a chneas nó a dhreach mí-cheart nó a ainm as an gnách.

Moltar an aicme ceannais as roinnt de theanga eile a shealbhú - go háirithe más teanga eile cumhachta é. Séantar luach teanga agus dúchas an inimircigh.

Daoine breaca mo chlann féin - ach tá an cneas ceart orthu. Níor fhág sin iomlán saor ar thromaíocht ar scoil iad de bharr dúchas a máthair, ar ndóigh. Ach níl sé le aithint orthu ar an bpointe gur "eile" iad. Agus tá sé measartha éasca Gearmáinis a chothú in Éirinn.

Ach céard faoi Yoruba, Igbo, teangacha eile na hAfraice? Cuirtear an ard-teist ar fáil i dteangacha an Aontais, agus foghlaim dá réir. Tá Araibis - an teanga chaighdeánach, glacaim leis - ar fáil freisin.

Ní bóthar aon-treo an imeascadh agus b'fhearrde muid dá mbeadh teacht ag ar bpobal uilig ar a fréamhacha uilig. Tá níos mó i gceist le teanga agus cumarsáid - tá gaois agus seanchas i ngach teanga, dóigh an domhan a fheiceáil. Foinse samhlaíochta agus athnuachana. 

Is ola ar mo chroí é nuair a chloisim tuismitheoirí a labhairt teanga a tíortha dúchais lena gclann - creidim gur láidre muid an chineál ilchineálacht sin a aithníonn go bhfuil bua agus tallann i ngach pobal, le roinnt leis an mórphobal. Ní mór áfach an deighilt agus an aicmiú dá réir a sheachaint - an gaois a roinnt seachas é a theorannú do scothaicmí.


2021-04-19

Eibhlín agus Doireann

Téacs baineann atá anseo, scríofa agus éadaí duine eile á fhilleadh. 

Mar sin a chuireann Doireann Ní Ghríofa tús leis an saothar seo. Tugann a chaidreamh le Eibhlín Dubh Ní Chonaill, ó céad léamh an chaoineadh cháiliúil ar scoil go dtí deireadh feide a cuid taighde ar a saol bunaithe ar eolas tearc faoina gaolta, creatlach. Thart ar an gcreatlach seo tógann sí cuimhní cinn ar a saol féin. Téacs baineann, fáiscthe as fuil, bainne agus uisce goirt - idir allas agus deora. An déagóir íogair ag dul i ngleic le tús banúlachta agus an dearcadh fireann a théann leis. An iníon léann ar strae in ábhar nach bhfeileann dáiríre di ainneoin a cuid aislingí. An máthair ar gearradh triúr mac as a corp, agus a chothaíonn ní hamháin a clann féin, ach páistí a rugadh roimh am lena cuid bainne. An beagnach tubaiste, san toircheas deireadh nuair nach bhfuil a leanbh á cothú i gceart sa bhroinn. An dochtúir ag rá léi dul díreach go dtí an ospidéal mura mhothaíonn sí an leanbh a bogadh agus dul caol díreach isteach.
An dtaispeánfaidh mé mo chomhad dóibh? Ní bheidh gá, aithneoidh siad ar d'aghaidh é.

Léiriú ionraic, a saol á nochtadh aici dúinn go cnámh agus ionathar. 

Scéal Eibhlín a iniúchadh aici feadh an ama, ag cruthú pictiúir as tagairtí agus bearnaí sna páipéir a bhfuil níos mó le rá acu faoi fhir an teaghlaigh. Pictiúir bheoga de bhean láidir a bhlaiseann aoibhneas thar an ghnáth agus a fhulaingíonn pian thar an ghnáth freisin.

Ní minic a léim saothar as Béarla le scríbhneoir Éireannach. Bhí an leabhar seo ar an liosta agam le tamall áfach, é i gceist agam é fháil ón leabharlann. De bharr an dúnadh bhí an deis é fháil ag dul níos faide agus níos faide uaim. Ní cuimhin liom baileach cad a thug orm é cheannach don Kindle faoi dheireadh - ach táim iontach sásta go ndearna.

Prós dlúth fileata. Is minic abairt nó leathabairt fiú ag cruthú íomhá beoga i mo shamhlaíocht.

Iniúchadh géar gan seanmóireacht ar an dóigh a chaitheann an sochaí le mná, le máithreacha, arb iad fotha agus inneoin an tsaoil iad, á athnuachan lena gcoilne agus a mbainne.

Téacs baineann. Téacs riachtanach. Fónamh don bpobal. Go bhfuighe aird agus toradh. 

2021-04-18

Fíon fionn na Gréige

Tá líne d'amhrán a chuala mé fadó, ag na gasóga is dócha, greamaithe i'm chloigeann - Und auch auf Kreta gibt es Retsina wein. Níl mé baileach cinnte cad a spreag mo nuachar anois agus mé féin chun coicís saoire a chaitheamh ar an gCréit i 1993. Bhí bialanna gréagacha coitianta i mBeirlín an uair úd, agus thaitin an bheatha linn. San ré réamh-idirlín níl mé baileach cinnte conas a rinneamar ár gcuid pleanála. Bhí treoirleabhar againn cinnte - Baedecker más buan mo chuimhne. Bhí freisin leabhar againn - Wanderungen auf Kreta. Ach ní raibh le fáil an uair úd ach léarscáil ar scála 1:200 000 - nach bhfuil oiriúnach chun siúl. Bhí an Ghréig ar fad ina cheantar míleata dar le NATO agus cosc ar léarscáil cruinne. Fuaireamar ceann 1:80 000 ar an oileán féin, ach níorbh mórán feabhais sin. Bhíomar cleachtaidh le  conair siúil marcáilte go cruinn agus léarscáil 1:25 000. Maith go leor bhí taithí éigin agam ar na sean léarscáil SO orlach nó leath orlach sa mhíle - ach b'shin i ceantar a raibh aithne agam air.
Ach bhí plean de chineál éigin againn nuair a thuirling muid in Iraklíon. Ba chuid den bplean sin bailiú linn go gasta! Chaitheamar oíche amháin in óstán "saor agus maith" - oíche ar bheagán codlata de bharr callán agus teas (cé gur Deireadh Fómhair a bhí ann bhí sé te, dar linne). Thugamar cuairt ar Knossos na scéal - is cuimhin liom díomá a bheith orm mar gur beag a bhí le feiceáil. Ar aghaidh linn go dtí an cósta theas - go Matala, áit ar chaitheamar oíche roimh aghaidh a thabhairt ar na sléibhte in iarracht Psiloritis a dhreapadh. Blagmhír ann féin conas (nár) éirigh linn. Chaitheamar an chuid is mó den saoire i mbaile beag darb ainm Loutro, á úsáid mar ceanncheathrú chun siúlóidí agus turais eile a dhéanamh.
Rinneamar cuid mhaith snámh freisin, agus fuair mé snorkel mé féin agus masc - nílim iontach ag snámh ach bhí an beatha mara thar a bheith spéisiúil. Ar bhusanna, le tacsaithe agus air bháid farantóireachta a thaisteal muid. Bhí roinnte den na bóithre ar thaisteal an bus orthu iontach sceirdiúil, ag titim le fána in aice linn - ach na tiománaithe ar nós cuma liom, níos mó spéis acu i gcabaireacht le paisinéirí (dathúla) ná aird a thabhairt ar an mbóthar. Cuimhin liom fear de mhuintir na háite bheith de shíor á bheannú féin roimh gach cor sa bhóthair - rud nár shuaimhnigh ár néaróga.
Chaitheamar lá amháin i Rethimnon ar an mbealach ar ais go hIraklion. Bhí an bia, an pobal agus an taobh tíre iontach deas; saoire den scoth a bhí ann. Bhí sé i gceist agam riamh filleadh - san Earrach más féidir. Cé go raibh go leor lusanna le feiceáil, bhí mórchuid den fásra griandóite donn deannachúil ag Deireadh an Fhómhair.

2021-04-17

An léirmheastóir mé?

"D'fhreastail" mé le déanaí ar seoladh an tsuímh "Scríbhneoireacht Éireannach na Linne Seo" - togra de chuid COBÁC agus MoLI. Rogha de céad saothar le nócha hocht údair atá ann. Fuair dhá saothar an duine ó Doireann Ní Ghríofa agus Eilís Ní Dhuibhne bheith istigh ar an mbonn go saothraíonn siad an dá theanga.

Tá aon ceann déag de shaothar Gaeilge sa rogha, maille ceithre cheann dá theangach. Ionadaíoch go maith.

Bhí an ócáid féin ana dheas, agus léigh ceathrar sleachta as a gcuid saothair. Emilie Pine as a haistí cuimhne, Peadar Ó Guilín oscailt pléascach a úrscéal uafáis d'aosánaigh, Michelle Gallen as a úrscéal féin agus Anna Heusaff as Scáil an Phríosúin. Ceithre saothair an-éagsúil, ceithre údar le cumas mealladh lena bhfocail agus a léamh.

Tá an suíomh féin snasta, éasca leabhair a aimsiú de réir catagóirí loighciúla nó bliain foilsithe.

Tá eolas faoin leabhar, tagairt uaireanta ón údar, agus nascanna le hagallaimh, léirmheasanna agus a leithéid.

Uaidh sin teideal an mhír seo. Chuir sé iontas - agus alltacht go pointe - orm go bhfuil an blag seo luaite go minic mar foinse léirmheasa do na saothair i nGaeilge.

Cinnte, má tá leabhar léite agam agus má thaithin sé liom, roinnfidh mé an taitneamh sin anseo. Ach ní mothaím go bhfuil údarás agam. Ní scoláire litríochta mé. Is craosléitheoir mé. Is aoibhinn liom leabhair, agus is breá liom an t-aoibhneas sin a roinnt. Ach ní mothaím go bhfuil scil ná údarás agam.

Is dóigh liom gur léargas é ar easpa léirmheastóireacht - nó deacracht teacht orthu - go bhfuil an bhlag seo luaite chomh minic.

(Is annamh léirmheas diúltach anseo, ar fáth sách simplí. Mura dtaithníonn leabhar liom, ní deirim faic. Tá eisceachtaí ann, uaireanta cuirtear leabhar chugham chun léirmheas a dhéanamh air. Sa chás sin, tabharfaidh mé mo thuairim ionraic air. Ach de ghnáth, go háirithe i gcás leabhar Ghaeilge, is mian liom go dtaitneodh sé liom. Tharlódh mar sin go bhfuil mo bhreith bog. Baineann mo phost lae le lochtanna a lorg agus a aimsiú. Tá gá le cothromaíocht san saol - is féidir le duine éirí searbh de bharr síor tóraíocht lochtanna. Feiceann súil ghlas saol glas.)

Aguisín ag eascairt as plé ar Twitter :
Tá aon tuairim a thugaim ar an mblag seo ionraic, go bhfios dom. Ach go minic má tá tuairim diúltach agam, ní thugaim in aon chor é. I gcás léirmheas nó trácht a iarrtar orm, tabharfaidh mé iomlán mo thuairimí idir dearfach agus diúltach. Más mise a roghnaigh an leabhar i siopa nó leabharlann, nó má fuair mé mar bhronntanas é, agus murar thaithin sé liom, de ghnáth ní deirim faic anseo. 

Aguisín 2: an pointe a bhí i m'intinn, ach a fheicim anois nár luaigh mé, ná go bhfuil, dar liom, ról níos leithne ag léirmheasanna. Ba cheart do chritic cabhrú le scríbhneoirí barr feabhais a bhaint amach - ní hamháin an scríbhneoir atá faoi chaibidil (chuige sin tá eagarthóirí ann) ach freisin scríbhneoirí eile agus go háirithe ábhar scríbhneoirí. Ní dóigh liom go bhfuil an cumas ionamsa an chineál sin critic chothaitheach a thabhairt. 


2021-04-16

Ceol na Sióg

Ó foilsíodh Gaiscíoch na Beilte Uaine táim iontach tógtha le leabhair ealaíonta Andrew Whitson agus An tSnáthaid Mhór. Is aoibhinn liom na léaráidí lán le mionsonraí.

Ach faoi seo tá mo chlann thar aois na n-amhráin agus pictiúrleabhair. Mar sin, in dáiríre, níl agam leis an saothar is déanaí seo. Ach chuala mé blaiseadh de cheol Gráinne Holland, agus chonaic mé cúpla sampla de na léaráidí. Mealladh mé. Chuir mé réamhordú isteach. Agus níl pioc díomá orm.

Cé gur Ceol na Sióg atá ar an gcnuasach, tá na hamhráin bunaithe go hiomlán ar tabhairt faoi deara Gráinne Holland sna coillte agus cois mara, thart ar a baile sa Dún. Cuir síos ar fhiadhúlra agus ar phlandaí agus ar uiscí. Eolas cruinn ó súile a bhfuil cumas iontais an linbh coinnithe acu (nó b'fhéidir athnuaite le teacht clainne!). Is fear cathrach mé féin, ach is aoibhinn liom an dúlra agus i mbliain seo na coibhíde tá, ainneoin mo ghearr radharc, feabhas tagtha ar mo thabhairt faoi deara. Músclaíonn na hamhráin an ardú meanma céanna a fhaighim ar lá gréine sa choill.

Is é Andrew Whitson, nó Mr Ando mar atá scríofa ar an leabhar, a thugann draíocht na sióg isteach trína léaráidí. Daoine beaga diamhaire ag spraoi in éineacht leis na hainmhithe, síofraí galánta deá ghléasta, leis an iliomad mionsonra - féasta do na súile. Agus iad fite fuaite i léaráidí cruinne den dúlra dúchasach.
 
Féasta do na  cluasa atá sa cheol, guth binn Ghráinne le tionlacan cuanna ceol ar uirlisí éagsúla. 

Níl focail a dhiongbhála agam don saothar álainn seo - amharcaigí féin air!

Tá sé ar fáil ón bhfoilsitheoir anseo nó ó siopaí maithe leabhair!

2021-04-15

An bhfaca tú m'ingearán,...

Sol 54: R Mastcam-Z Camera, 11:31:27.832 (meán am gréine áitiúil), cearta íomhá: NASA/JPL-Caltech/ASU. Faighte ó @persevereimgbot

Tá ingearán triallach seolta ag NASA in éineacht leis an taiscéalaí Persevere go Marsa. Bhí a chéad eitilt le bheith aige an tseachtain seo, ach tá sé curtha siar píosa.

Is amhlaidh gur stop píosa trealaimh sábháilteachta - an cú faire - an ríomhaire ar bord an ingearán agus iad i mbun trialacha chun an rótar a cuir ag casadh ar ardluas.

Is éard atá sa chú faire ná clog crua earra. Caithfidh an ríomhaire "sonc" a thabhairt dó go rialta chun dearbhú go bhfuil rudaí ag dul i gceart. Go hiondúil bíonn córas oibriúcháin, nó ar a laghad bainisteoir tascanna i gceist lena leithéid de ríomhaire. I gcás Ingenuity is creatlach bogearraí a chruthaigh JPL agus atá curtha ar fáil mar fhoinse oscailte, F' atá i gceist. Córas atá bunaithe ar Linux. 

Chun go bhfeidhmeoidh bogearra neadaithe i gceart, ní leor go mbeadh an freagra ceart ríofa - caithfidh an freagra a bheith ar fáil ag an am ceart. Níl iniúchadh ar an bhfabht feicthe agam, ach ón méid a thuig mé sa ghiota gairid d'agallamh le ceannaire an misean seo, is guais ráis de chineál éigin atá siad ag plé leis. Níor tharla rudaí san am ceart, nó san ord ceart, agus mar sin níor tugadh sonc don cú faire in am, agus stop an crua earra an ríomhaire.

Is cosúil gur éirigh leo na cúinsí a aithint leis an samhail innealtóireachta ar an dtalamh. Tá réiteach faighte acu air freisin, de réir mo thuisceana. Tá tuairiscí feicthe agam nach bhfuil sa leasú ach "athscríobh cúpla líne cód" ach go bhfuil gá le leagan iomlán nua den bogearra. An tátal a bhainim as sin ná go rabht fabht éigin i gcumraíocht an chórais oibriúcháin - bheadh tionchar ag athrú beag ansin ar an mbogearra trí chéile.

 Beidh go leor promhadh le déanamh ar an leagan leasaithe don mbogearra chun cinntiú nach bhfuil an réiteach tar éis rud éigin a bhriseadh - feachtas ar a tugtar "tástáil chúlchéimnithe".  De ghnáth beidh an tástáil seo uathoibríoch, ach fós féin beidh am de dhíth chuige. Ansin beidh orthu an leagan nua a sheoladh go Mars. I dtosach go dtí an árthach atá i bhfithis ar Mhars, ansin go dtí an taiscéalaí Persevere agus ar aghaidh go dtí an ingearán.

Is turgnamh ar go leor bealaí an ingearán seo. Tógadh é le gnáth crua earraí "anuas den seilf" seachas crua earraí deartha agus profa don spás, agus leis na bogearraí foinse oscailte, Linux san áireamh - córas nár dearadh ón mbonn aníos le bheith ábalta feidhmiú i "fíor am chrua" - sé sin gur féidir cinntiú roimh réidh an t-ord ina tharlóidh tascanna agus an am a ghlacfaidh siad sa chás is measa.
 
Bhí siad ag dul go mór sa tseans, mar sin. Is deacair gach cás a phromhadh do mhisean dá leithéid - go háirithe toisc go bhfuil éiginnteacht faoin timpeallacht ar Mhars. Ach má éiríonn leis an turgnamh, beidh eolas fíor luachmhar faighte. Agus fiú má theipeann air, beidh go leor foghlamtha. 
 
Is cuid de feachtas córasach misean atá anseo,  comhoibriú idir NASA agus ESA, agus tá sé i gceist ábhar ó Mhars a sheoladh ar ais go dtí an domhain seo. Sin scéal d'oíche eile.

Ach is léir, ainneoin foirne móra d'innealtóirí oilte agus promhadh cúramach, go mbíonn rudaí gan choinne i ngach misean mar é. (Dá mbeadh coinne leo, bheadh rud éigin déanta chun iad a chosc!)