09 August 2018

Éagnairc

Tá úrscéalta agus gearrscéalta le Pádraig Ó Siadhail léite agam thar na blianta, ach ní raibh Éagnairc casta mo threo. Tá sé áirithe i measc Úrscéalta na Gaeilge áfach, an iarracht ar canóin úrscéalta Gaeilge na fichiú aoise a leagan síos. Chuir mé fios ar mar sin air ón leabharlann.

Fear de bhunadh Doire an reacaire. Náisiúnaí a fuair oideachas agus a bhog ó dheas, post cluthair státseirbhíse aige. Nuachar as Deisceart Bhaile Cliath.

Cuireann bás agus tórramh a athair é ag machnamh. Ag smaoineamh ar Domhnach na Fola - thug a athair ar an agóid é, ach bhí siad imithe abhaile sular thosaigh an lámhach. Chuaigh comrádaithe bunscoile leis bealaí eile. Cuid acu sna Sealadaigh agus sa ghéibheann. Cuid acu le saibhreas.

Cíorann sé imeachtaí an lae, scrúdú coinsiasa de chineál. Ar thug sé cúl le cine? Cothaíonn an chorraíl teannas lena nuachar a bhfuil col aici le lucht an tuaiscirt. (Ana léargas ansin,  dar liom, ar dhearcadh go leor san daorstát ar muintir an Tuaiscirt.)

Níl aon réiteach néata ar na ceisteanna a mhúsclaítear san úrscéal, mar nach bhfuil réiteach néata san fíor saol.

Níl ceist an Tuaiscirt réitithe ná baol air, fiú anois i bhfad i ndiaidh don úrscéal seo bheith foilsithe. Tá go leor de fós tráthúil measaim. Go háirithe faoin mbearna mór idir meon lucht an daorstáit, ag amharc aneas go doicheallach gan tuiscint.

Is dóigh liom go bhfuil a ionad tuillte sa chanóin.

P

07 August 2018

Máire Nic Artáin

Bronnadh cóip athláimhe den úrscéal seo orm roinnt blianta ó shin. Bhí sé ag luí gan léamh ar mo leabhragáin ó shin. Cuma saonta leamh ar an gclúdach, agus comharthaí gur téacs scoile nó ollscoile a bhí ann- na céad leathanaigh smeartha le nótaí (rud a bhfuil col agam leis). Mhol Caitlín é áfach, agus faoi dheireadh thug mé faoi. Tá áthas orm go ndearna.

Úrscéal íogair staire. Bean óg ag teacht in inmhe i gContae an Dúin ag tús an chéid seo chaite. Pobal measctha, Albanaigh agus Gael gob ar ghob, ag comhoibriú go hiondúil ach bearnaí neamhscríofa ann. Grá ag bláthú trasna an bhearna. Díbeartha go Béal Feirste. Athbhláthú grá. Cúl le cine an praghas. Dlúthú teannais idir na pobail. Ding sa chaidreamh. Brú ón timpeallacht nua agus an teannas ag iompú ina fhoréigin. Tragóid.

Seo créacht oscailte na hÉireann, agus ainneoin tost na ngunnaí is faide ná riamh muid ó réiteach a chinnteodh sonas don ngnáthdhuine.

Ana insint.

Ar fáil ó Chló Iar Chonnacht

03 August 2018

An Bhrídeach Sí

Cé go bhfuil Caitríona Ní Chléirchín feicthe agam i mbun cainte agus go deimhin filíochta cúpla uair ní raibh aon cuid dá saothar léite agam. Le déanaí mar sin chuir mé fios le déanaí ar Crithloinnir agus An Bhrídeach Sí ón leabharlann.

Grá gortaithe an téama is láidre sna dánta, ní grá éagmaise go baileach ach grá a thit as a chéile go pianmhar iar comhlíonadh. Macallaí de seirglí - Is ferr do neoch a chor ass mani charthar mar charas.

Cé go bhfuil go leor pian sna dánta tá friotal íogair álainn iontu. Sa Bhrídeach Sí tá go leor tagairtí do seanchas, tagairtí don Rúraíocht agus araile. Tá tagairtí eile go raibh mé féin dall orthu ceal eolais; ach bhí adhmaid le baint as na dánta ainneoin sin.

Bhí roinnt dánta lasmuigh den téama seirce ann - tinneas tuismitheora agus ceiliúradh bainise.

Bhain mé pléisiúr as na dánta, agus léifinn arís iad. Ba bhreá liom iad a chlos reicthe! Feictear dom go bhfuil cuid acu a bheadh feiliúnach d'fhísdán freisin.

10 July 2018

Maidhc File

Bhí fhios agam go raibh an File mar ainm ar mhac Pheig Sayers, Micheál Ó Gaoithín. Gurb é a scríobh síos óna reacaireacht a saol agus a scéalta. Bhí mé dall áfach ar filíocht leis a bheith i gcló. Go dtí gur chuala Séamus Barra ar an saol ó dheas ar na mallaibh, ag léamh dán dá chuid as a chnuasach Coinnle Corra. Spreag sé m'fhiosracht agus chuir mé fios ar ón leabharlann.

Bhí sé ceart agam éisteacht níos cúraimí le Séamus Barra! Dúirt sé go raibh a chuid filíochta duairc. Tá. Cumha, coimhthís, caoineadh. Fiú nuair a scaoiltear grá isteach is grá éagmaise atá ann.

Tá máistreacht ar teanga agus mothúcháin aige, agus ní filíocht pobail atá anseo mar a shíl mé - neafaiseach, éadrom ócáidiúil.

Cinnte tá caoineadh ar dhaoine ar leith ann, agus cumha d'áiteanna ar leith mar a thuigfeá i gcás duine a raibh air an baile a thréigeann (ach a raibh radharc fós aige ar an oileán óna bhaile nua).

Ach i ndáiríre is dánta uilíocha atá iontu, fuinte go maith. Téama a fánaí is atá an saol go smior iontu.

Is ina dhiaidh sin a léigh mé a bheatha ar Ainm agus is léir gur duine thar a bheith spéisiúil, léannta a bhí ann. Deirtear san insint sin go mbaineann sé leis na meánaoiseanna ar shlí, go raibh sé tógtha le Decameron Boccaccio.

Memento Mori.

Táim sásta gur léigh mé na dánta, ainneoin an duairceas. Ach ní uaidh a bheidh mé ag lorg sólás!

01 July 2018

Cois Séine dom


Agus mé ag obair i bPáras ar na mallaibh, rinne mé roinnt spaisteoireachta i lár na cathrach a bhí gar go maith don áit a raibh lóistín agam. Tá bruacha an Séin nach mór iomlán saor ó feithiclí i lár na cathrach. De hAoine tar éis na hoibre a chuaigh mé ann an chéad uair, ag fánaíocht ar mo shuaimhneas fán abhann. Bhí go leor daoine ar na bruacha, ag suí is ag ól fíona nó ag ithe, ag spaisteoireacht ar mo nós féin nó ag baint sult as na báid a raibh proinntithe iontu. Ceantar daonna pléisiúrtha. (Murab ionann agus an beagán de siúlán cláir i lár BhÁC áit nach mbainim taitneamh ar bith as de bhrí nach mothaím sábháilte ann. Seans ar ndóigh gur aineolas a d'fhág ar mo shuaimhneas i bPáras mé...)
Shiúl mé ann arís de Satharn i ndiaidh dom cuaird a thabhairt ar an Louvre. Shiúl mé chomh fada le Túr Eiffel (ach níor leag mé cos air sin!) agus bhí mé thart arís ar an Domhnach nuair a d'éist mé Aifreann i Notre Dame.

Thug mé bothanna leabhair faoi deara (ach sheachain mé iad). Bhí inimircigh ón Afraic feiceálach thall is abhus ag díol truflais leis na turasóirí, go háirithe in aice leis an Túr.

Bhraith mé áfach go raibh pobal na cathrach ann freisin, ag ligean a scíth cois abhainn nó i nGairdín an Tuileries. (Faraor bhí geataí agus bacanna le feiceáil ansin agus in áiteanna eile - airdeall roimh ionsaí sceimhle).
Is iontach an áis abhainn le bruacha leathana insiúlta ar thráthnóna breá earraigh, mar a bhí ann is mé ann.

Bhí col agam le Páras ón uair a chaith mé tréimhse ann gan pingin rua ar an mbealach abhaile agus mé i mo mhac léinn. Ach bhí an turas seo taitneamhach. Is mór an difir a níonn sé gan a bheith ag comhaireamh na pinginí nuair atá béile le ceannach. Bhí an beatha saor go maith, margaí maithe le fáil cé go ndearna mé meancóg ag ól caife ar an tsráid in aice le Notre Dame - 4.50€ ar chupán! Bhí dearmad déanta agam go n-éiríonn an caife níos daoire dá fhaid ón cuntair a suíonn tú.


26 June 2018

RATP

Bhí mé ag obair i bPáras, nó gar dó le bheith cruinn, ar feadh coicís tar éis na Cásca. Rachainn as mo chéill dá mbeadh orm maireachtáil in óstán ar feadh coicís. Mar sin bhí árasán aon seomra faighte ar chíos agam, sách gar do lár na cathrach. Soir ó dheas ón gcathair a bhí an ionad oibre agus mé ag braith ar iompar poiblí dá réir. Ar ndóigh ag baile caithim breis is ceithre uair a chloig in aghaidh an lae ag comaitéireacht. Bhí mo chuid taighde déanta agam agus fhios agam go mbeadh aistear níos gaiste romham thall. Agus go raibh ticéad seachtaine ar fáil an Navigo découverture,  atá bhailí ar na córais iompar ar fad in Île de France. (Páras agus a cheantar máguaird). Bhí grianghraf riachtanach, rud a chosain 5€ orm. Ní raibh na gléasanna grianghraf ag obair in aerfort Charles de Gaulle ach dhíol siad an ticéad liom agus dúirt liom grianghraf a fháil ag ceann scríbe. 5€ a bhí orthu, 27€ an seachtain ar an ticéad agus d'fheadfaí é athluchtú go héasca ag innill ilteangacha in ngach stáisiúin. An Fhrainc a bhí ann, mar sin bhí stailceanna ar bun. Seachas an chéad lá, nuair a bhí srianta ar thrácht ón aerfort, is beag a chuir siad as dom toisc gur tiománaithe de chuid iompar Pháras RATP seachas an SNCF a bhí ag tiomáint na traein a raibh mé ag braith orthu. Bhí na hardáin níos láine de bheagán ar laethanta stailce. Ach níor cuireadh níos mó ná cúpla nóiméad, ar a mhéid le m'aistear laethúil bus - rer b - bus. Ag an deireadh seachtaine agus tráthnóna thapaigh mé an deis taisteal ar an metro agus ar tram freisin. Simplí, éifeachtach, glan. Fógraí le léamh agus le clos a bhí soiléir agus go minic ilteangach- chuala Fraincis, Béarla, Gearmáinis, Iodáilis is Spáinnis.

Bhíos tógtha leis!

25 June 2018

Philip Cummings

Is mar eagarthóir ealaíne Lá a chuir mé aithne (fíorúil) ar Philip Cummings i dtosach. Buaicphointe ab ea a aiste seachtainiúil sa nuachtán. Greannmhar léannta. Spéisiúil. Tá cnuasach na haistí úd, Dar Liom, ar mo leabhragáin. Cheannaigh mé an cnuasach filíochta Ad delectationem stultorum freisin.
Fiú dá mbeadh an acmhainn (agus cead mo nuachair) agam bheadh sé dodhéanta gach saothar ar mian liom léamh bheith ar na seilfeanna s'agam atá ag cuir thar maoil le fada. Ón leabharlann a fuair mé An fear sa ghealach agus a chéad chnuasach Néalta mar sin.
Nuachainteoir is ea Philip, Gaeilgeoir uirbeach. Babylon Gaeilgeoir. Tuigeann sé go bhfuil tionchar an bhéarla air, ach in áit iarracht scagadh agus íonghlanadh a dhéanamh ar a fhoclóir tagann sé i dtír ar idirphlé na teangacha. Chuile seans go gcuirfeadh a leithéid mearbhall ar fear Gaeltachta. Ach tá ár leitheidí fairsing agus is dúinne na dánta spraíúla easurramacha seo, mar ba dhúinne na colúin i Lá.

Cíortar grá agus gruaim iontu agus mar is dual do nuachainteoir níl siad saor ó cheist na teangan nach dtig linn éalú uaithi ainneoin ár ndícheall.

Cíorann An Fear sa Ghealach an chaidreamh chasta idir fir agus mná. Tá spraoi ann, agus lón machnamh. Cineál úrscéilín i bhfilíocht.

Tá meascán ábhar san dá cnuasach eile, a chéad chnuasach Néalta agus an cnuasach níos téagartha ADS.

Greann dóite. Focalbhá. Fireannachas nua, de chineál ach gan géilliúlacht.

Is maith liom iad.