14 December 2018

Teach an Gheafta

Fainic: is féidir go bhfuil milleadh plota nó dhó sa mhéid thíos!

Is é seo, go bhfios dom, an chéad úrscéal ón bhfile Cathal Ó Searcaigh.

Bhraith mé féin go raibh ábhar dhá leabhair ann, dáiríre. Urscéilín faoi searc miangasach collaí idir a laoch Mánas agus Bashir sa Mharoc. Scéal a sheasann as féin ach atá mar chúlra leis an bpríomh úrscéal. Mánas ar dhíthreabh i dteach a chaith sé cuid sona dá óige ann i Mín na Móna i nDún na nGall. Scéal teacht in inmhe agus teacht ar féin thuiscint.

Bhraith mé go raibh barraíocht den deus ex machina san timpiste a leag Bashir dá ghluaisrothair  agus as an scéal go deireadh; agus nach raibh scéal Bhashir riachtanach dáríre do scéal Teach an Gheafta.  Ba leor athfhilleadh ar láthair a óige agus marana an teacht in inmhe chun suíomh na heachtraí a chruthú.

Sin ráite, thaithin an dá insint faoi sheach liom. Maith go leor, tá cuir síos lom ar collaíocht sa chaidreamh idir Bashir agus Mánas nach raibh mé iomlán ar mo chompord leis, ach ní graostacht ar mhaithe le graostacht atá i gceist ná spreagadh fánach miangais. Shíl mé freisin go ndearnadh neamhaird ar an mbearna maoine idir an bheirt leannán ach seans gur gné de shaontacht Mánas, ós tríd a dhearcadh siúd atá an scéal á reic, atá i gceist ansin.

Tá scéal Teach an Gheafta ana mhaith, meascán de scéinséir, teacht in inmhe, marana saoil, tnuthán grá. Grá tírdhreach agus teangain. Cairdeas agus imreas.

Bhí corr snáithe fánach nár chuir leis an scéal, ach ba bheag iad.

Tá radharcanna fileata, iomann seirce do na cnoic abair, a bhainfeadh an anáil díot.

Máistir ar an teanga Ó Searcaigh agus é ag spraoi le canúintí Gaeilge agus Béarla, ag cuir focail ag rince agus ag gleacaíocht. Tá greann ina snáithe i bhréidín an scéil.

Díol maith léitheoireachta agus tá mé sásta gur ghéill mé don gcathú agus cheannaigh é. (Cuid den éadáil leabhair ó dhearbháin a fuair mé as an leathchéad a bhaint amach...)

Teach an Gheafta
Cathal Ó Searcaigh
241 lch; Clúdach Crua,
Leabhar Breac
ISBN 978-1-9099907-90-4

11 December 2018

Kostka

Nóibhíseach de chuid na nÍosánach ab ea Stanisław Kostka  nuair a d'éag sé sa Róimh i Lúnasa 1568. Ní raibh sé ach seacht mbliana déag. Bhí cáil air de bhrí gur de shiúl na gcos, ó Vín, a bhain sé an Róimh amach, ainneoin easpa sláinte. Is cosúil freisin go raibh gealladh faoi agus éirim ar leith ann, mar chuir Petrus Canisius, proibhinseal na nÍosánach sa Ghearmáin sin in iúil sa litir a sheol sé ag uachtarán an Oird le Kostka.

Agus é féin ina nóibhíseach bhí fonn ar an
Íosánach óg Przemysław Wysogląd, Polannach freisin, an scéal a insint don nglúin seo, chun an spreagadh a bhí faighte aige féin a roinnt.

Chinn sé ar an scéal - eachtra fisiciúil agus anama in éineacht - a insint in úrscéal grafach. Chloí sé le fíricí an scéil ach tá an scéal lonnaithe go físiúil lenár linn.

Ba de mhionuaisle na Polainne Kostka. Cuireadh é féin agus a dheartháir chuig Vín chun oideachas a fháil i scoil Íosánach - ord a bhí fíor nua ag an am. Saol an chathair mhór a tharraing a dheartháir, saoirse agus só. Ach bhí Stanisław cráifeach, misteach fiú. Chothaigh sin deacrachtaí idir an bheirt. Bhí pleananna saolta ag a athair dó freisin.

Ba mhian Kostka áfach ballraíocht a ghlacadh i gCumann Íosa. Ní raibh na húdaráis i Vín sásta glacadh leis áfach. Bhí achrann tarraingthe cheana ag mic uaisle ag dul sa chumann ainneoin toil a muintire. Agus ba fás íogair fós an Cumann.

Chuaigh Kostka ag lorg Petrus Canisius, proibhinseal. I nDilligen na Gearmáine a shíl sé é a bheith. D'fhág sé Vín de shiúl na gcos. Theip ar a dheartháir agus giollaí an teaghlaigh teacht suas leis.

Ní i nDillingen a bhí Canisius áfach ach i bPassau. Siúlóid eile. Chuir Canisius promhadh air ar feadh seal, ansin sheol chun na Róimhe é de bhrí nach raibh sé ag iarraidh breis achrainn a tharraingt ar féin. (Bhí sé sáite i taidhleoireacht agus imreas creideamh idir prionsaí na Gearmáine).

Shiúl Kostka chun na Róimhe agus bhí ag tabhairt faoin nóibhíseacht nuair a fuair an easláinte an bua air.

Scaip cáil a naofachta agus tháinig aithrí ar a dheartháir féin, a chuaigh le Cumann Íosa ar ball.

Cloíonn leagan Przemysław Wysogląd le cnámha an scéal bunaigh ach tá an insint bhríomhar spéisiúil físiúil.

Chuaigh an scéal i bhfeidhm orm thar má rachadh naomhsheanchas lom.

Tugann amharc siar a dheartháir fráma don insint, cleas éifeachtach. Sa réamhrá tá trácht ar an smidiú a bhaint den naomh chun an duine is a streachailt a nochtadh. Éiríonn leis, dar liom. Agus is breá an rud gur roinn Przemysław Wysogląd a smaoineamh le Frainc Mac Brádaigh agus go bhfuil teacht dá réir ag léitheoirí na Gaeilge air an leagan úr spleodrach seo.

Kostka
Przemysław Wysogląd

Ní fheicim ar suíomh An Timire fós é!

10 December 2018

Akata

Ó léigh mé sraith Binti Nnedi Okorafor agus saothair eile léi bhí mé ag lorg an dá leabhair Akata Witch agus Akata Warrior. Theip orm iad a fháil ón leabharlann. Ansin fuair mé amach go bhfuil malairt teidil i gceist, i. 'What Sunny saw in the flames' agus 'Sunny and the Mysteries of Osisi'

Fós níor éirigh liom iad a fháil ón leabharlann agus ghéill mé do mo mífhoighne agus cheannaigh don Kindle iad.

Cailín óg de bhunadh na Nigéire í Sunny, a rugadh i Meiriceá. Leasainm maslach ar bunadh na hAfraice i Meiriceá is ea Akata.

Tá a teaghlach fillte ar an Nigéir. Ach sa mhullach ar a Meiriceánacht seasann Sunny amach ar chúis eile - is albino í. Ní mór di an ghrian a sheachaint dá réir.

Ní haon ionadh mar sin go bhfuil sí imeallaithe ar scoil, as alt san saol.

Tagann corr ina cinniúint nuair a chuireann sí aithne ar roinnt déagóirí imeallaithe eile. Faigheann sí amach go bhfuil draíocht ag baint leo - agus léi. Gur de phobail na Liopard í. Rún é seo atá le coinneáil ó na gnáthdhaoine, na hUain.

Ach cabhraíonn a cairde nua léi, a bhí i bpobal na Liopard ó rugadh iad, teacht ar an oideachas cuí agus a tallann a fhorbairt.

Aithníonn comhairle na Liopard gur meitheal ar leith an ceathrar, agus cuirtear iad i ngleic le draoi atá tar éis géilleadh don olc.

Ag deireadh an chéad leabhair éiríonn leo é a chloí ar éigin ach tá an ainspioraid a bhí á chothú aige lena dhrochghníomhartha beagnach láidir go leor briseadh isteach san ceantar ón alltar.

Rud a tharlaíonn san dara leabhar ach tar éis go leor eachtraí faigheann an ceathrar an ceann is fearr air an ainspioraid arís.

Tá na leabhair ar maos le traidisiún Afracacha agus na treibheacha éagsúla san Nigéir. Ní saineolaí mé, ach uair ar bith ar chuardaigh mé eolas fuair mé amach go raibh fréamhacha san stair nó sa chultúr ag nithe luaite.

Tá noda láidir sa leabhar go bhfuil breis eachtraí i ndán do Sunny is a cairde.

Táim ag súil leo! Cruinne samhlaíoch draíochta atá cruthaithe ag Nnedi Okorafor ach tá daonnacht, grá agus cairdeas ag a chroí. Agus streachailt agus spraoi.

09 December 2018

Amhráin na Féidearthachta

Tá  an rian seo  de chuid  Liam cloiste cúpla uair agam agus taitneamh tugtha dó agam. Chan sé é mar chuid den gceol ag seoladh Kostka Déardaoin seo chaite. Ach thug sé cúlscéal freisin. Go raibh aint leis ina bean rialta in Ord Bhrighid. Go mba bean rua í. Go ndeachaigh an searmanas a bhí ag an orc traidhfil blianta ó shin, athadhaint tine i gCill Dara agus lasair uaidh á scaipeadh ar fud na cruinne go clochair an oird.

Gur bhraith sé dóchas agus cóir san aer ag an am, amhráin (iolra) na féidearthachta á gceol. 

Amhrán dóchais, ardú croí. 

Thapaigh mé an deis fiafraí de cá bhfaighinn taifead agus tá sé ceannaithe anois agam, ar Bandcamp. 


07 December 2018

N K Jemisin

Tagairtí ag Nnedi Okorafor agus Neil Gaiman a thug nod dom faoin scríbhneoir seo. Thosaigh mé ar sraith dá cuid a fháil ón leabharlann. Trí úrscéal agus Urscéilín. Lonnaithe i gcruinne atá faoi réir ag triúr Déithe a bhfuil castacht agus teannas sa ghaol eatarthu. Teannas agus gaol as a gintear an cruinne agus daoine.

Pearsa amháin lárnach i ngach scéal. Baineann i trí chinn de na leabhair. Lag de réir an gcéad amharc. Ach cinniúnach agus cuirtear bearta lucht cumhachta droim ar ais de bharr grá agus caoinfhulaingt.

Cruinne shaibhir samhlaíochta. Ach mar atá fíor faoi ficsean samhlaíoch fiúntach, grá, daonnacht, ceart ina lár. Bealach chun casadh a bhaint as ceisteanna an tsaoil. Níl carachtar ar bith iomlán geal nó dorcha ina meoin. Laigeachtaí agus láidreachtaí acu - scaití ag eascairt as a chéile, mar a bhíonn san fíor saol.

Foinsí nua domsa á oscailt ag an mbean seo, Meiriceánach de bhunadh na hAfraice i bhfad siar.

Tá mé ag tnúth tabhairt faoi cruinne eile dá cuid anois agus na scéalta faoi The Hundred Thousand Kingdoms léite agam.

Tá eolas fúithi agus sciar dá smaointe le léamh ag http://nkjemisin.com/

03 December 2018

Pádraig Ó Snodaigh

Bhí An Siopa Leabhar plódaithe tráthnóna Sathairn. Slua cruinnithe chun ómós a léiriú do Phádraig Ó Snodaigh. Bhí moill bheag ar an bhfear é féin, de bharr go raibh leabhar á sheoladh sa Chultúrlann aige níos luaithe san lá!

Íte Ní Chionnaith a mheabhraigh ina cuid cainte dúinn gur fairsinge go mór comaoin Phádraig ar na Gaeil ná an míle trí chéad caoga leabhar atá foilsithe ag Coiscéim. Go raibh sé ina uachtarán i dtréimhse cinniúnach ar Chonradh na Gaeilge. Gur mheall sé daoine nua, óga, fuinniúla isteach sa Chonradh. Gur chuir sé Bille Cearta á dhréachtadh. I 1976! Síol a raibh toradh air in Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Gur faoina uachtaránacht a bunaíodh an siopa leabhar. Gur staraí é a throid go fíochmhar agus go cumasach, ag tarraingt as na foinsí le droim láimhe a thabhairt d'athscríobh na staire.

Ar Phádraig Mac Fhearghusa a leagadh an chúram leabhar filíochta Phádraig 'Ag druidim le 80' a sheoladh. (Tá cóip ceannaithe agam ach ní raibh deis agam féachaint air fós).

Labhair Pádraig féin go borb soiléir: ag maíomh gur don eagraíocht CnaG agus dá chomrádaithe ba cheart an chreidiúint a thabhairt. Gur eagraíocht lán spiorad a bhaineann rudaí amach  - ach iad teacht slán ó lámh marbh an maorlathais, atá trom ainneoin feabhas na ndaoine aonair sna hoifigí stáit.

Gníomh grá is ea foilsitheoireacht sa Ghaeilge. Cuirtear i leith Coiscéim go minic go mbíonn tús áite ag cainníocht seachas cáilíocht. Tá cosaint láidir déanta ag Pádraig ar ócáidí eile ar a chuir chuige. Ní mór do a rá go raibh díomá orm scaití le leabhair Coiscéim, le blianta beaga anuas ach go háirithe. Sleamchúis eagarthóireachta.

Mar sin féin tá údair mhóra curtha faoinár bhráid ag Coiscéim - leithéidí Pádraig Ó Cíobháin, Tomás Mac Síomóin, Breandán Ó Doibhlin. Úrscéalta riachtanacha. Paimfléidí staire is cúise. Saothair eolaíochta Matt Hussey.

An an mórgóir mar sin, is fathach fir a bhí ag fáil ómós agus is maith nach tar éis a thórraimh a bhí an ómós á thabhairt.

Gura fada buan i mbun spairne é!

30 November 2018

Kostka - seoladh leabhair

Bhí mé san séiplíneacht Polannach aréir, atá lonnaithe in eaglais stairiúil chaitliceach San Audeon i lár Bhaile Átha Cliath. Bhí mé luath don ócáid ach bhí slua beag san Eaglais. Dá mbeinn sách airdeallach thuigfinn go raibh aifreann ar tí tosú, gur chuige sin agus chun faoistine roimhe a bhí an slua ann. Ar an ndrochuair ní raibh, agus bhailigh mé liom chun cupán tae a lorg. Rud a fuair mé. D'fhill mé níos gaire d'am na hócáide is bhí roinnt Gaeil ag bailiú isteach. Bhí aistriúchán Gaeilge ar úrscéal grafach Polannach le seoladh  úrscéal bunaithe ar shaol Íosánaigh óg de chuid an 17ú aois -  Naomh Stanisław Kostka.
Chuir an sagart paróiste an tAthair Frainc Mac Bhradaigh i láthair, eagarthóir (agus inneall!) Foilseacháin Ábhar Spioradálta.
Níor chuir sé siúd am amú, ach chuir rudaí i lámha beirt ceoltóir Polannacha Piotr Czechowski agus bean (nach bhfuair mé a hainm faraor) . Chan siad rogha iomainn Polannacha, ag críochnú le leagan i mBéarla de Mórann m'ainm an Tiarna (An Magnificat). Tionlacan séimh giotár agus guthanna binne.
Bhí an taobh foirmeálta den seoladh i lámha Łukasz Chimiak ón ambasáid, a labhair faoin slí go raibh go leor de dhúshlán Kostka san 17ú aois déag romhainn inniu, ré éiginnte eile. Gur spreagadh a bheadh san leabhar do ghlúinte nua tabhairt faoin dúshlán.
Íosánach óg Przemysław Wysogląd an údar agus ealaíontóir. Bhuail sé le Frainc agus é i mbun oibre abhus i Luimneach agus thaispeáin an leabhar dó. As sin a d'fhás an togra Gaeilge a chuir air.
Bhí sé féin i láthair agus labhair go bríomhar faoina ghrá do agus spéis i Naomh Stanisław Kostka agus an chaoi a thug sé faoin leabhar chun an inspioráid a thug scéal a bheatha dó a roinnt ar dhaoine eile, a léiriú gur muinín i nDia agus flosc agus umhlaíocht atá i gconair na naoimh seachas aon ollbhua neamhdhaonna.
Bhogamar ón séipéal isteach i spás halla an pharóiste ansin áit a raibh roinnt sólaistí agus cóipeanna den leabhair á dhíol as Gaeilge agus Polainnis.
Chuir Liam Ó Maonlaí clabhsúr le himeachtaí le ceolchoirm dá amhránaíocht atá dúchasach agus uilíoch in éineacht. Taibhiú a shroich a bhuaic i gcuir i láthair agus canadh a dhuan féin chumtha dóchasach Amhrán na Féidearthachta.
Ard ócáid. Tá súil agam tuairisc a scríobh ar an leabhar (cheannaigh mé cóip) ach é bheith léite agam!