Píosaí liom in áiteanna eile:

2024-06-17

Slí Lorcáin



Tá ball de na Cnocadóirí, Breandán Mac Aodha Bhuí, tar éis taighde agus pleanáil a dhéanamh chun bealach siúlóide nua a mholadh do na húdaráis. Seo leanas a chuir síos air an mbeartas agus a chúis - 

Beimid ag déanamh na siúlóide le fáil amach ar cheart í a mholadh mar shiúlóid oilithrigh nó mar shiúlóid náisiúnta, chun naoi gcéad bliain ó rugadh Naomh Lorcán Ua Tuathail a chomóradh. 
Rugadh Lorcán Ua Tuathail i Mullach Raoileann, gar do Dhíseart Diarmada i gCill Dara i 1128. Chaith sé dhá bhliain nuair a bhí sé ina ghasúr mar ghiall do Rí Laighean, Diarmaid Mac Murchada.
Deirtear go raibh sé i nGleann Ó Máil mar ghiall. Tá dhá thagairt do Lorcán fós sa cheantar sin i láthair na huaire. Tá gort mór darbh ainm ‘St. Laurence’s Field’ sa chéad eagrán de léarscáil na Suirbhéireachta Ordanáis ó na 1840dí, agus tá ballán ar a dtugtar ‘Handprint of St. Laurence O’Toole’ sa Ghleann. Cuirfear tús leis an tsiúlóid ón gceantar sin.
Scaoileadh Lorcán ó bheith ina ghiall i mainistir Ghleann Dá Loch, agus é ina bhuachaill dhá bhliain déag d'aois. Roghnaigh Lorcán fánacht ansin agus oiliúint a fháil mar mhanach. Chaith Lorcán breis le trí bliana déag mar mhanach i nGleann Dá Loch, sular toghadh ina ab é, agus é cúig bliana agus fiche d’aois, an t-ab is óige riamh ansin. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, i 1156, bhí Lorcán ina easpag ar Ghleann Dá Loch.
Is ag iarsmaí na mainistreach sin a chríochnófar an tsiúlóid, ag Mainistir an tSlánaitheora, prióireacht Agaistíneach a bhunaigh Lorcán.

Ar an Satharn dá réir chruinnigh mórsheisear Cnocadóirí ag an Láithreach chun tabhairt faoin siúlóid. 


Bhí bus ar cíos chun muid a thabhairt go dtí tús na siúlóide i nGleann Ó Máil. Tráthúil go leor bus le Gerry O'Toole. Dhreap muid suas i dtreo Sliabh an Tábla tríd na tailte sa réimse míleata, ar chosán atá marcáilte mar shiúlóid sábháilte. Bhíomar ar bóithre coille nó bóithre glasa go dtí gur bhaineamar an droim amach, ag spota ar a dtugtar Stony Top as Béarla. Bhí radharc anuas isteach i nGleann Molúra ansin againn. Leanamar cosán síos isteach sa Ghleann beagán, go dtí gur shroich sé bóthar coille a bhí ag leanacht imeall thuaidh an Ghleanna. Ba ansin a casadh tréad mór gabhair orainn. Níl mé iomlán cinnte go raibh siad fiáin - bhí cuma orthu go raibh cúram á dhéanamh dóibh. Ach bhféidir nach raibh ann ach go bhfuil saol folláin acu! Bhí neart meannáin ina measc.
Nuair a tháinig deireadh leis an mbóthar coille ar a raibh dromchla gairbhéil, lean muid rian seanbhóthar tréigthe ó thuaidh. Bhí sé sin fliuch achrannach in áiteanna. Ansin ghearr muid trasna an Ghleanna bhig ag trasnú srutháin chun an droim go Log Dubh a bhaint amach. Shiúlamar tríd na cailleacha portaigh fán droim go dtí gur shroicheamar Log Dubh, agus ansin barr thoir Log Dubh. Bhí radharc iontach ón droim isteach i nGleann Molúra ar dheas agus Gleann Abhlach agus Gleann dá Loch ó thuaidh. Chasamar soir ó thuaidh ag barr thoir Log Dubh, ar cosán a thug síos muid go dtí conair marcáilte na mianadóirí. As sin go dtí an Spinc os cionn Loch Uachtair Gleann dá Loch. Fán Spinc agus síos isteach sa ghleann ag Poll an Easa. 



Fán bóthar ghlas ansin thar Loch na Péiste agus Mainistir agus Tobar Chaoimhín. Ar Mainistir an tSlánaitheora a bhí ár dtriail. Is cuimhin liom, fiche éigin bliain ó shin, go raibh an log suaimhneach seo i lár coill dorcha giúise. Tá na crainn sin leagtha ó shin agus coill nua de mheascán crann leathan duilleach curtha - cúig bliana déag ó shin, bhféidir. Tá siad fásta go maith agus is tríd coill dlúth atá an cosán go dtí fothrach a rinneadh athchóiriú air san 19ú céad. 


Is cuid de sraith foirgneamh Rómhánúil atá ann a tógadh i Laighean le linn Ríocht Diarmuid na nGall, gaol le Lorcán Ó Tuathail. Tá breis faoi siúd san DIB

Tá roinnt de na clocha maisithe fós le feiceáil. 

Leanamar orainn ag siúl go dtí an carrchlós áit a raibh na cairr. Bhíomar thart ar seacht n-uaire ar an siúlóid, ceithre uair a chloig ag bogadh. (Bíonn grúpa i gcónaí níos moille ná duine aonair nó beirt!). 

Siúlóid thar a bheith taitneamhach. Bheadh roinnt oibre de dhíth áfach dá mbeadh sé i gceist siúlóid oifigiúil a dhéanamh as, chun teacht roimh an creimeadh talún a leanann siúlóirí nuair a bhíonn go leor acu ann. Ach bhfiú go mór é a dhéanamh. 

Bhí an t-ádh linn leis an aimsir. Cé go raibh an portach sách fliuch de bharr na báistí le cúpla lá anuas, ní raibh orainne ach cuir suas le múr amháin i nGleann Ó Máil. Bhí sé geal seachas sin agus léargas iontach againn ar shléibhte Chill Mhantáin agus chomh fada leis an gcósta. 

Lá dar saol. 




2024-06-16

Bus, Dord, Cos

Maidin Dé Máirt d'fhág mé an Rinn ar an mbus nasc áitiúil go dtí An Baile Mór, i. Dún Garbhán. D'fhág mé ón oifig an phoist atá iata anois...
Ní raibh orm fanacht ach cúpla nóiméad i nDún Garbhán ar bhus ar aghaidh go dtí Lios Mór. Nasc áitiúil arís, compordach agus iníoctha le cárta Leap. Ní fada go raibh mé ag ól caife le Fionn ina lóistín sa Lios Mór - iostán ar an Sráid Nua. 

Bhí ceolchoirm faoin spéir le bheith ag cuid den chór i bPáirc na Mílaoise gar don gCaisleán. 

Tar éis caife thugamar aghaidh ar an bpáirc. 
Ba oscailt an fhéile a bhí i gceist, agus bhí orainn éisteacht le cúpla óráid - gairid bld - sular thosaigh an ceol. Ansin chan cór gasúr scoile roinnt amhráin sular thosaigh Fionn agus a chomrádaithe ag canadh rogha aria, ina n-aonar agus i ngrúpaí. D'éirigh leo críochnú díreach in am sular thit múr samhraidh eile.... 


Thaithin an ceol agus an aisteoireacht liom. Réimse leathan acu agus teangacha éagsúla. Mothúcháin iomadúla... 


Chuamar sa tóir ar lón ansin - rud a thóg tamall toisc go raibh an baile gnóthach le lucht na féile. Fuaireamar lón breá i bproinnteach faoi dheireadh agus d'fhill ar lóistín Fhinn. Cupán caife agus ansin thug comrádaí cóir de chuid Fhinn síob dom chomh fada leis an Eaglais - nó gar dó le bheith cruinn, áit ar thosaigh mé ag siúl ar Shlí Dhéagláin i dtreo na hAirde Móire.
Bhí mé ag siúl ar bhóithre ciúine agus bóithre glasa. Bhí radharcanna iontacha anois is arís ar Sléibhte Chnoc Mhaoldomhnaigh. 

Bhí mé tar éis tosú ag siúl níos moille ná mar a bhí i gceist agam. Bhí an mála droma trom - díol coicíse d'éadaí á iompar agam. Agus cúpla rud eile. Agus nuair a tháinig mé chomh fada le Gleann an Lickey (theip orm ainm Ghaeilge a aimsiú) bhí droichead scuabtha chun siúil agus malairt treo i bhfeidhm, ag cuir roinnt km leis an siúlóid. Ghlaoigh mo bhean ag fiosrú cá raibh mé. Uair an chloig eile le siúl mo neastuchán. 

Ach ansin thosaigh ceobhrán agus bhí mé ag eirí bréan de na bóithre. Mar sin d'iarr mé uirthi teacht is mé a bhailiú. 

Bhí 16km siúlta agam faoin am gur bhailigh sí mé. Tá fonn orm tabhairt faoi shlí Dhéagláin ina iomláine - ach gan a bheith ag iompar barraíocht! 

Beidh mé ar ais! 

 









2024-06-11

Trí trioblóidí mná na Rinne — páistí, prátaí a's trioscar


Ar an Domhnach d'fhág mé Baile an Chinnéidigh ar bhus 133 isteach sa chathair chun bus 600 a fháil go dtí Dún Garbhán. Bhí an bus le fágáil um a dó - bhí sé pas beag mall ag tosú. 

Is eagal liom nach féidir liom an seirbhís seo - le comhlacht príobháideach - a mholadh, agus ní cionn is go raibh sé mall. Ach bhí mé ar an mbus trí bhabhta - síos go Dún Garbhán, ar ais ar an Déardaoin agus síos arís ar an Aoine. Thóg Tiernán go Baile Átha Cliath ar an Aoine freisin é. Ar gach turas daoibh bhí an bus cáidheach, agus boladh múin stálaithe agus níos measa ón leithreas ar bord. (Tá roghanna eile ann - Bus 40 de chuid Bus Éireann, mar shampla.) 

Toisc gur agnóisí spóirt mé, ní raibh fhios agam go raibh drocham roghnaithe agam do bhus a d'imigh tríd Cill Chainnigh. Bhí cluiche mór díreach ag críochnú agus tranglam trom tráchta. Thóg sé i bhfad dul tríd an chathair. Níos mó ná an leathuair a bhí idir an t-am a bhí mé ceaptha bheith i nDún Garbhán, agus am imithe an bus nasc áitiúil go dtí An Rinn.
Bheadh bus i gceann dhá uair an chloig eile, ach is beag fonn a bhí orm fanacht ar sin. Tháinig mo chomrádaí ag triail orm. Thug sé ar chamchuairt gasta tríd an Rinn mé freisin ar an mbealach chuig a thí. Bhí fáilte agam roimh an béile a chuir a shonuachar romham.
Bhog Joe ó Bleá Cliath lena nuachar agus a pháiste is sine chun tabhairt faoi phost taighde in institiúid teicneolaíochta Phort Láirge i 2008. Bhíodar ag smaoineamh ar áit a fháil ar cíos i nDún Garbhán - ach ní raibh ag éirí leo. Cé nach raibh Gaeilge ag a bhean, is ise a smaoinigh ar bogadh chun na Gaeltachta - bhí Joe diongbháilte go rachadh a chlann ar Ghaelscoil, agus ní fhéadfadh scoil Dún Garbhán é sin a dhearbhú dó. Ach bheadh fáilte roimh breis daltaí sa Rinn. Tá siad ann ó shin, ceathrar clainne anois acu, teach ceannaithe agus iad fite fuaite sa phobal - iománaí diongbháilte ab ea Joe riamh!

Nuair a bhíomar san Seanaphobal ar feadh cúpla lá anuraidh, fuair mé comhairle ó na Gaeil ar líne faoi siúlóidí. Ní raibh deis agam an uair úd tabhairt faoin gCoinigéar - leathinis caol fhada a thrasnaíonn an inbhir agus a bhfuil a phointe faoi urchar méaróige den mainistir i nDún Garbhán.

Neart bláthanna agus éanlaithe le feiceáil. Tá cúpla feirm oisre sa chuan. Chonaic mé bean ar an trá ag cnuasach bruscair - cuid mór de málaí agus bandaí ruibéir bainteach leis na feirmeacha. Is cosúil go bhfuil stráice den trá faoi chúram gach comhlacht faoi sheach. Bhí suntas tugtha agam don méid sliogán oisre a bhí faoin trá. Níl na comhlachtaí ceaptha oisrí marbha a scaoileadh le sruth - ach is cosúil go ndearna comhlacht mór amháin neamhaird de sin cúpla bliain ó shin nuair a bhí bású mór i measc na hoisrí. 

Shiúl mé ar ais fán trá ón bpointe, agus ar aghaidh go dtí sráidbhaile na Rinne. Cupán tae tí Joe agus ar aghaidh liom arís go dtí an taobh eile den leathinis agus ó dheas arís go Heilbhic. Thug mé cuairt fán slí ar an séipéal. Pictiúir altóra thar a bheith spéisiúil - pandéach fiú - agus tagairtí ann do muir agus bádóireacht.