Garsún

Spreag sochraid Gabriel Rosenstock agus roimhe sin a agallamh le Tristan ar an raidió mé le fios a chur ar an leabhar seo. Dánta dírbheathaisnéiseacha, portráid den bhfile ag teacht in inmhe. Foinsí a fhilíochta agus a mheon, agus caidreamh lena theaghlach is a chomhdhaoine. Dánta atá éadrom ach lán brí.

Fíricí fite tríd tuairimí. Tá, dar liom, tuiscint le fáil ann ar mheon Gabriel, an meon as a fáisceadh an fear Haiku agus Tanka, ach freisin an fear a scríobh Luimnigh géara greannmhara graosta, fogha faoi polaiteoirí a fhearann bás ón spéir ar bhocht agus nocht. 

(Leabhar dátheangach atá ann, ach níor léigh mé na leaganacha Béarla). Na nithe a spreag an tobar filíochta a sheol na mílte ríomhphost chuig ciorcal leathan lucht aitheantais. A bhlogmeister, i. Mise ina measc. 

Earrach na nÉigise

Le cúpla bliain anuas táim ag freastal ar na hócáidí Gaeilge nó ina bhfuil Gaeil páirteach atá mar chuid buan den Fhéile litríochta Franc-Éireannach. Féile ina raibh a ionad ag Éigse Gaeil ó thús. Agus tá tionchar na Fraince agus an francophonie  ar éigse Gaeil ann níos faide - macallaí filíocht na Trobadour i ndánta grá cúirtéiseach na Gaeilge, mar shampla amháin.

Tráthúil mar sin go raibh Ailbhe Ní Ghearbhuigh páirteach, file agus scoláire a bhain PhD amach ar an ábhar 'An Fhrainc Iathghlas? Tionchar na Fraince ar Athbheochan na Gaeilge, 1893-1922'. 

Tá eagraíocht sa Fhrainc ar a dtugtar Le Printemps des Poètes (Earrach na nÉigise ). Duine den eagraíocht sin a bhí i mbun léamh filíochta le beirt Éireannach - Ailbhe agus Cúán de Búrca (atá níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin).

Gaeilge / Fraincis agus aistriúchán Béarla a thug an bheirt ban don lucht féachana. Ach níor chuir Cúán aistriúchán ar bith ar fáil (rud a bheadh ionann is dodhéanta dá chuid spraoi le fuaimeanna na bhfocal, dar liom).

Mar sin fágadh iadsan gan Ghaeilge taobh leis an gceol

Chuala sé an ceol i gcainteanna Dhún Chaoin,

Ní hiad na focail. ach an fonn

A ghabhann trí bhlas is fuaimeanna na Mumhan,

An ceol a chloiseann an strainséir:

Ceol ceantair

Ná cloiseann lucht a labhartha,

Ceol nár chualasa riamh,

Toisc a ghiorracht dom is bhí.

Is mé bheith ar adhastar ag an mbrí

Ceol a chloistear fós sa Mhumhain.

Fiú in áiteanna 'nar tréigeadh an chanúint.

Seán Ó Ríordáin. Línte Liombó, 1971.

 Ceantair eile is dúchas do Chúán áfach, agus ré eile. Ach fáisceán sé filíocht foclach fuaimneach as an ré sin, saol aosa óig ár linne. Mheall an chathaoirleach ceol as freisin, an rap ar a sinsir Normannach Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin (ag teacht chuig ardán sruthaithe gar duit go luath!).

Sna dánta i Tonn teaspaigh is í an máithreachas bé Ailbhe Ní Ghearbhuigh. Léigh sí cuid de na dánta sin maille aistriúchán le filí eile go Béarla. Bhí roinnt plé ar na difríochtaí i gcuir chuige na filí aistritheoirí, duine acu in aontíos léi... 

Thug Adeline Baldaccino dán fada dúinn faoi éirí nocht roimh a hanam agus ag ullmhú go cúramach, aghaidh fidil thar aghaidh fidil, don saol. 

Ailbhe faoi agallamh ag Éamon Ó Ciosáin ab ea an dara ócáid, as Gaeilge seachas blúiríní Béarla nó Fraincise (Bhí sciar den lucht féachana gan Gaeilge). Plé níos doimhne ar théamaí agus teanga, dánta á léamh mar a d'oir. Ina measc triptych dánta spreagtha ag spéis agus eolas a hiníne ar miotaseolaíocht na Gréige (nach bhfuil gann ar théama an máithreachais!). 

Ag freagairt ceiste faoi tagairtí ón dtraidisiúin ina dánta dúirt Ailbhe "Bheadh sé chomh maith agat bheith ag scríobh as Béarla [mura bhfuil tú ag tarraingt as traidisiún na Gaeilge]". 

Spéisiúil go leor dúirt sí gur túisce a thagann filíocht chuci i bhFraincis ná as Béarla, mar sin tá dán nó dhó da cuid aistrithe go Fraincis aici. Ach as Béarla cuireann sí lomaistriúchán ar fáil mar crib do na filí (má tá gá acu leis). Agus ní léi an toradh, dar léi, ach leo. 

Ábhar machnaimh agus spreagtha! 

Péacadh an Dearcáin

Bhí mé i dTeach Purcell de chuid Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, áit a raibh An Dearcán, iris nua filíochta faoi eagar ag Laoighseach Ní Choisdealbha agus Ellen Corbett, le seoladh. Ar an Ollamh Ciarán Mac Murchaidh a thit an cúram an iris a sheoladh, de bhrí go raibh an ceann scoile thar lear. Tá Laoighseach ina scríbhneoir cónaitheach san ollscoil faoi láthair. 

Rinne sé píosa cainte, ach is ag tagairt do eagarfhocal Laoighseach a bhí sé go minic! Eagarfhocal ar fiú go mór é a léamh. 

Tá filí idir aibí agus ámh idir na clúdaigh, agus bhí cuid acu i láthair chun saothair dá gcuid as an iris a léamh. 

(D'éirigh le Eoin P. saothar dá chuid atá coincréiteach ar an leathanach a chuir in iúl lena ghuth). 

Sa bhreis ar na dánta maille nótaí gairide beathaisnéise, tá agallamh le Ceaití Ní Bheildiúin. 

Agus - gníomh misnigh - dréachtaí de chuid dán Laoisigh, le nótaí fúthu. Obair gharbh. 

File í Laoighseach a phléann an ceird uaireanta ina dánta. Agus seo uraiceacht ar an dóigh le machnamh agus eagarthóireacht ar dhán. 

Tá an iris féin snasta, le léaráidí dubh, dearg agus bán ó pheann Laoisigh. An íomhá ar an gclúdach ag tagairt d'fhilí INNTI. 

Íomhá an Dearcáin, an síol a thiteann sa chré as a phéacann an daróg as a dtagann an bhile. 

Bheadh dóchas agam go mbeadh gais go leor ag eascairt as Dearcán. Tá súil Dearcán 2 a bheith ar fáil san Fhómhair.

Dán na Caillí

Bíonn rogha na himeachtaí le freastal orthu le linn féile IMRAM i gcónaí deacair. I mbliana, ar an ndrochuair, bhí orm bheith thar lear don bpríomh deireadh seachtaine. 

Ba leor áfach duine de Laoighseach Ní Choisdealbha, Dairena Ní Chinnéide nó Eithne Ní Ghallchobhair mé a mhealladh go lár na cathrach - ach an triúr acu le chéile!

Anuraidh bhí comhdháil acadúil ag an Acadamh Ríoga faoi phearsa na Caillí. D'aithin siad an uair úd go raibh rud le rá freisin ag na healaíontóirí faoin ábhar, agus chuaigh i bpáirt le hIMRAM agus na filí chun an bhearna sin a líonadh. Bhí an tinfeadh ag Majella Ní Chriocháin, bainisteoir IMRAM Róis a luadh le Liam Carson mar cheoltóir feiliúnach.

Triúr ban ultach, trodaí Duibhneach agus an file físe Margaret Lonergan, ar dheacair ócáid de chuid IMRAM a shamhlú d'uireasa a híomhánna teilgthe. 

Is iomaí brí ag an bhfocal Cailleach ar ndóigh, agus thagair Máire Ní hAnnracháin do brí amháin, i. Bean scothaosta agus í ag baint feidhme as an cuir síos sin uirthi féin. 

Baineann sanasaíocht Cailleach le caille, i. fial. Agus bhí éadan Róis folaithe faoi chaille dhubh lása nuair a tháinig sí i láthair chun a cheol diamhair féin a chuir i láthair - guth álainn agus asarlaíocht leictreonach scaití á threisiú agus babhtaí eile á choimhthiú. Thug sí amhráin dúinn idir na filí agus tionlacan cúlra dóibh. 

Thug Laoighseach sraith dánta dúinn, mar is iondúil ionchollaithe, baineann, láidir. Lán de thagairtí do théacsanna idir saolta, scrioptúrtha agus ó litríocht na cruinne agus na Gaeilge. Fite fuaite le tuiscint ar Chailleach Bhéara an dáin agus a miangas sise. 

Bhí dánta Dairena Ní Chinnéide fáiscthe as Dinnseanchas Iarthar Dhuibhne agus cuimhní teaghlaigh ar mná feasa, agus coimhlint idir piseog is creideamh, mná feasa agus cléireach tiarnúil. 

Agus bhí reacaireacht Eithne Ní Ghallchobhair báite sa bhéaloideas, cuid de na téamaí a chíor sí i Múscail, a ghiorria. Tuiscint is neamhbhreithiúnacht an bhean feasa, beag beann ar na claontuairimí fúithi féin agus a dlúthbhaint leis an dúlra. 

Bhí dán amháin i nGaeilge na hAlban againn, ó Caitrìona Lexy Chaimbheul .

Mar is iondúil le ócáidí imram.ie, fiú agus seo i suíomh acadúil leabharlann an Acadaimh ríoga, is Gesamtkunstwerk a bhí ann - filíocht, íomhánna agus ceol ag tagairt dá chéile, fite fuaite le chéile chun an lucht éisteachta agus féachana a fhuadach chuig domhain na samhlaíochta faoi réir na Caillí. 

Mainistir na Feola

Seo an dara cnuasach filíochta le Laoighseach Ní Choisdealbha atá foilsithe ag Barzaz. Bhí mé tógtha le Solas geimhridh. Tá Mainistir na Feola iontach láidir freisin. Dánta ina bhfuil sé follasach gur ó dhearcadh baineann a scríobhadh. Neamhleithscéalach. Colainneach, uaireanta miangasach, i dtólamh lán íomhánna láidre. Rabhadh sláinte do mo leithéid ann, agus greann dóite. 

Baineannach Fireann

A fhir chóir!

Bí cúramach is tú ag léamh na filíochta seo. 

Tá seans ann go dtógfaidh tú

 an bhandacht 

ón dán

mar a bheadh deilgneach ann.

... 

Agus freisin

tá suim mhíchuí agam i gcónai

i rudaí fearúla,

de réir na ndánta:

an saol, an fhilíocht, 

an grá féin.

Déantús an dáin faoi chaibidil i roinnt de na dánta, allagar samhailteach freisin le filí eile fearacht Biddy Jenkinson (ábhar PhD Laoighseach) nó Colm Breathnach agus a ghéag taosctha. 

Dearbhú ar an méid atá ráite ag scríbhneoirí eile - mar a dúirt Diarmuid Johnson le déanaí - go mbíonn an scríbhneoir cráite mura bhfuil sé ag scríobh le sruth na smaointe a ídiú. 

Dánta eile ag plé leis an gcolainn agus a aicíd. Dán fíor phearsanta Scrúdú a haistríodh agus a bhuaigh duais. 

An dán fada Mainistir na Feola ag plé le gearradh meaill as colainn ach é ar maos le tagairtí agus machnaimh, ar chiontach, ceap milleán agus miangas. 

Baintear feidhm as an gcreideamh Chaitliceach ar bhealaí cruthaitheach. Ós pápaire mé féin, ní raibh mé ar mo chompord uilig leis sin, go háirithe athinsint miangasach ar Theachtaireacht an Aingil, bunaithe air phictiúr le Henry Ossawa Tanner sa dán Gan smál. (Mhúscail an teideal an saoithín ionam freisin, ní do choimpeart Íosa a thagraíonn Giniúint gan smál, ach don dóigh a chaomhnaigh Dia a mháthair ó smál pheaca an tsinsir, reamhthoradh a pháise.) 

Tá an t-aon aistriúchán san aicme seo freisin, dán Naomi Shihab Nye faoi atrua d'Íosa maidir leis na daoine uilig a shíleann labhairt ar a shon. Thaithin an dán sin, agus an dán faoi Iúdás, á ghlanadh a cháil seisean, níos fearr liom. 

Spreag 蛸と海女 Tako to Ama dán anghrách, ag samhlú gliúcalaí baineann ar an láthair, an miangas atá san saothair á iniúchadh trí priosma baineann (téacs íomhá Hokusai fite tríd chomh maith leis an íomhá). 

Dán fhada ag logánú seanscéal iontais a fuair sí via scannán Ghibli かぐや姫の物語 scéal an bhanphrionsa Kaguya  Aimsithe sa phortach. Cíortar éirí in airde, grá agus saint, miangas agus maoin. 

Nuachainteoir ón Lagáin í Laoighseach, agus sa chnuasach seo arís cíortar caidreamh teangan, teanga a tógáil agus teanga a Bé, a shamhlaíonn sí fireann. 

Cnuasach láidir. Táim lánchinnte go saibhreas tagairt ann a bhfuilim féin, tuatach, dall orthu. Fuair mé sásamh ann ámh agus is breá liom an spreagadh anoir a d'úsáid sí. (Fios curtha agam ar scannán Ghibli ón leabharlann). 

Cosa i bportach agus eibhir an áit thiar, rútaí sa Lagáin ach samhlaíocht idirnáisiúnta. Dearcadh baineann ag déanamh spior spear le greann séimh de chinnteacht mascalach. Neamhspleách. Misniúil fiú agus í ag iomrascáil le ceardaíocht agus friotail. Fréamhaithe i saothair glúinte filí roimpi gan a bheith faoi chuing. 

Tá an leabhar féin álainn. Clúdach crua, clúdach páipéir snasta. Clóchur shoiléir. Páipéar cuanna. 

Cloch gan locht eile in áras Bharzaz. 

Mainistir na Feola 

Laoighseach Ní Choisdealbha 

Barzaz 

Clúdach maisithe ag Anastasia Melnykova. 

Room to Rhyme

Bhí mé sa Cheoláras Náisiúnta oíche Sathairn. Mar chuid den fhéile Tradition now bhí ócáid ar thug siad Room to Rhyme i gcuimhne ar Séamus Heaney, Michael Longley & David Hammond.

Ócáid filíochta le tionlacan ceoil, nó b'fhéidir ócáid ceoil le tionlacan filíochta. Chuala mé Dairena Ní Chinnéide ag trácht air ar an saol ó dheas. Cheannaigh mé ticéad ar an bpointe!

Ina mbeirteanna (seachas i gcás an Chéad ghlúin eile agus Annemarie Ní Churreáin) a tháinig na hoirfidigh ar stáitse.

Chuir Susan McKeown tús leis an imeacht le sliocht i nGaeilge ársa nár thuig mé, ach a raibh cumhacht sna fuaimeanna. 

Meascán d'fhilíocht agus amhráin idir Béarla agus Gaeilge, rogha na hoirfidigh a bhí ann. Léigh Breanndán Begley sliocht fileata as a leabhar chomh maith le Dairena a thionlacan. (Nuair a deir fear Baile na bpoc rud chun a shástachta, tá filíocht ann). Tugadh amhrán as Araibis dúinn freisin.

Cuireadh bailchríoch ar an oíche nuair a tháinig na hoirfidigh ar stáitse in éineacht agus chan agus cheol Raglan road Kavanagh - chuir Breanndán tús leis sin tríd an amhrán len a mbaineann an fonn a chanadh - Ar bhruacha Locha Léin.

An chliar iomlán -

Breanndán Begley, Colm Broderick, Moya Cannon, Brigid Mae Power, Dairena Ní Chinnéide, Neil Martin, Annemarie Ní Churreáin, Aisling Lyons, Colm Mac Con Iomaire, Susan McKeown, MayKay, Liam Ó Maonlaí, Steve Cooney, Éoghan Ó Ceannabháin, Andy Irvine, Áine Uí Cheallaigh, An Chéad Ghlúin Eile, Derbhle Crotty

Filí, reacairí, amhránaithe, píobairí, cruitirí, agus seinnteoirí sreanga. 

Ard oíche. 

Máinliacht fileata

Rogha dánta thar gairmré Áine Ní Ghlinn atá sa dhíolaim seo. Ní scíthléitheoireacht atá sna dánta seo, ach tá tairbhe sa léamh. Ga an mháinlia ag pléascadh neascóid an mhí-úsáid agus an cos ar bolg. Ag scaoileadh an brach as. Ag soilsiú an chréacht. Tá díghalrú sa solas láidir, agus ní maith leis na péist agus súmairí a bhíonn ag teacht i dtír ar laige agus íogaire é nuair a scalltar solas ar a modhanna.

Tá scéalta léanmhara mise freisin anseo. Tá sé phribhléid agamsa gur fear geal heitrighnéasach meánaicmeach mé, ó theaghlach seasmhach cosantach. Nuair a bhí mé óg agus saonta bhí fear ag útamáil liom, ach d'éist mo thuismitheoirí le mo mhíchompord agus ghníomhaigh go grod chun teacht idir mé agus an baol. Ní raibh an deis sin ag cách, agus go deimhin níl fós. Tá na creachadóirí fós inár measc agus cuidíonn tost agus dorchadas lena hainghníomhartha.

Ní dhearna mé ag siúl fánach a chaitheamh ar leaganacha traschruthaithe Theo Dorgan, ach de réir a réamhrá siúd tá an file í féin sásta leo. 

Tá íomhánna agus insint cumhachtach sna dánta seo, idir sean agus nua. Agus cé go bhfuil pian iontu níl siad éadóchasach. Tús leigheas na haicíde é a ainmniú agus a aithint. Is aicíd ar an bpobal an mhí-úsáid cumhachta, cuma an collaíochta, colainn nó inchinn a imrítear an mhí úsáid air. 

Cabhraíonn an cnuasach seo le antasubstaint an léitheora in aghaidh na patuaire a forbairt. Is maith sin. 

(Sheol Cló Iar-Chonnachta cóip léirmheasa chugam) 

Dánta idir Shean agus Nua / New and Selected Poems

Áine Ní Ghlinn 

Theo Dorgan a d'aistrigh. 

Gearr gonta - filíocht don ré greimeanna gasta

Sheol Cló Iar-Chonnacht cóip léirmheasa den gcnuasach seo a roghnaigh Micheál Ó Conghaile. Céad dán le céad file, iad ar fad gairid. Gearr gonta. An-éagsúlacht sna dánta mar sin féin. In ord aibítre ainmneacha na bhfilí atá na dánta - mar sin níl aon aicmiú de réir téama ná a leithéid ann. Leabhar breá le n-oscailt gó fánach féachaint cad air a thagann tú! 

Tá an leabhar féin an-deas. Clúdach crua, cló shoiléir, ribín chun d'áit a aimsiú arís. Oiriúnach le hiompar i bpóca. Agus rogha céad file ann, aimseoidh cách rud éigin.

 

Splancéigse. Oiriúnach do ré an théacsteachtaireacht gearr gonta.  Splancanna a lasfaidh tinfeadh. Bhain mé sult as, agus fillfidh mé air cinnte.

 

Gearr Gonta
Micheál Ó Conghaile a chnuasaigh
ISBN: 9781784442941
Cló Iar-Chonnacht Clib:  

 

Baile an Eibhir

(Goidte ó X Laoighseach Ní Choisdealbha. Tá cúpla pictiúir agam a thóg mé ag Ceolta ach tá siad go hainnis. Creidim gur Laoighseach féin a tharraing an pictiúir thuas agus ceapann sé go maith í)

I ndiaidh di na dánta ón cnuasach ar na bacáin Baile an Eibhir a léamh ag Ceolta Imram, bhronn Laoighseach a cóip de na dánta orm. Mar sin, bhí mé in ann iad a léamh agus athléamh ar mo shuaimhneas. 

Nuachainteoir í Laoighseach. Mo dhála féin, is strainséir sa Ghaeltacht í, nuair a bhíonn sí ann. Tá sí imithe cúpla céim sa bhreis ormsa. Cónaí uirthi sa Ghaeltacht, agus in aontíos - nó aon carbhán? le fear Gaeltachta. 

Seasann Baile an Eibhir - sa Sacs-Bhéarla Ballynever - don nGaeltacht, agus na taithíocha éagsúla agus na radhairc éagsúla uirthi. Cuirtear os ár gcomhair iad. Breathnóireacht grinn gan breithiúnas borb.

Tá línte agus rannta ann a cheapann na ceisteanna a bhaineann léi agus na caidrimh casta atá ag lucht na Gaeltachta agus strainséirí araon léi ar bhealach nach bhfuil ar chumas an iliomad coiste, ná tuairisc (a bhaileoidh deannach).

Cloisim go raibh an Bhé iontach flaithiúil le Laoighseach agus go bhfuil dhá chnuasach eile ar na bacáin chomh maith leis an gcnuasach seo a fuair mé géarú goile as. 

Táim fiosrach fúthu uilig! 

Tarraingíonn duan dán...

Julie Goo, Marcus agus Naoise, Laoighseach
Marcus ag léamh, Dubhán
Sexy Tadhg agus a bhanna

Bhí ócáid oíche Déardaoin san Grand Social  i lár Bhleá Cliath ag IMRAM, Seomra in airde staighre le puball mar dhíon bréige air. Ionad ar leith d'ócáid ar leith. 

Laoighseach Ní Choistealbha a chuir tús leis an ócáid CEOLTA, ag léamh dánta as a cnuasach Solas Geimhridh - dánta cumhachtacha. (Baineadh siar asam nuair a bhain Liam Carson úsáid sliocht as mo bhlag le Laoighseach a chuir in aithne...). Dánta a d'fhan liom ná a dán faoin iníon nach mbeidh aici, agus cén fáth. Agus dán Bhean Lót. Léigh sí ansin as cnuasach nua faoin nGaeltacht atá ar na bacáin aici. Baile an Eibhir atá baiste aici ar an nGaeltacht sa chnuasach ina gcíorann sí gaol na Gaeltachta leis an stráinséir. Agus daille saol an Bhéarla a thugann Ballynever ar an áit. "An bhfuil cumha ort, a thaiscidh?" Tá leoga. Táim ag súil go mór leis an cnuasach a bheith foilsithe! 

Tháinig Dubhán Ó Longáin sna sála ar Laoighseach, greann séimh aige ina chur i láthair agus ina léamh. Cuid dá reacaireacht ag baint feidhm as cantaireacht mar a bhíodh ag na Laoithe Fiannaíochta fadó, agus é an meascadh stíl rapaire tríd, na focail á radadh mar a bheadh clocha i gcodarsnacht leis an sollúntacht sa chantaireacht. Dánta faoi ghrá, collaíocht, agus teaghlach. Dán cumhach faoi síothlú a mháthar. Na dánta curtha i láthair le scéalaíocht. 

 

Feiniméan is ea Sexy Tadhg. Traidhfil blianta ó shin, mar Tadhg lom, chuala iad ag Gradam Nós. Tá doimhneacht tagtha sa ghlór ó shin, agus an Gesamtkunstwerk, arbh Sexy Tadhg féin é, forbartha! Chuir siad tús leis an taibhiú le hamhrán sean nós, glór domhain cumhachtach. Chuir leis le réimse amhráin nua chumtha agus roimh deireadh bhí an slua meallta go dtí an urlár damhsa acu. Tionlacan acu féin ar an méarchlár agus ó oirfidigh eile - giotáir leictreacha agus trumpa agus corn.

Tháinig Julie Goo ar an stáitse tar éis sos gairid chun roinnt dánta dá cuid a léamh - ceann cumhachtach faoi bhean feasa, agus ceann coscrach faoina taithí ag obair le páistí uathacha ar scoil a bhfuiltear ag ceilt na hacmhainní riachtanacha orthu - agus an phian, corpartha agus anama, a eascraíonn as sin dá dteaghlaigh agus do na múinteoirí. Ansin thug sí an slua ar an urlár arís le rap spreagúil frith-fuatha. 

Spreag Julie Marcus Mac Conghail le tús a chuir lena mhír féin le léamh an dán coincréiteach aige faoi Thuaim. Ainmneacha cnámha daonna á charnadh ar a chéile chun cros a léiriú ar an leathanach. Agus na focail scoir súile an phobail. Bhí tocht mothúcháin ar Mharcus á léamh; shamhlóinn go raibh tocht ar níos mó éisteoirí ná mise amháin. Thug sé féin agus a mhac Naoise (atá fásta cúpla troigh, feictear dom, ón uair deiridh a chonaic mé le chéile iad) dornán amhráin dúinn - guth diamhair Mharcuis a thionlacan aige féin agus Naoise ar giotáir éagsúla. 

Bhí Sexy Tadhg le filleadh chun clabhsúr a chuir ar an oíche, agus shamhlóinn go ndearna siad sin go paiteanta - ach bhí ormsa sleamhnú liom chun ná bheinn ró-mhall ar fad sa leaba agus lá oibre romham ar an Aoine.

Ócáid arís eile de chuid IMRAM a spreagfaidh caint, machnamh agus - cá bhfios - litríocht.

 

Ó Ghleann go Gleann: litríocht na Gaeltachta

 

Emma Ní Fhíoruisce, Proinsias Mac a Bhaird, Catherine Foley, Jackie Mac Donnacha

Bhí an dara ócáid ag IMRAM i gcomhar le Féile Leabhar Bhaile Átha Cliath ar an Satharn. An uair seo i ndrioglann na Saoirse.

Litríocht na Gaeltachta. Bhí Diane Ní Canainn le tionlacan ceoil a thabhairt, ach tá sí tinn. (Biseach luath gan iarmhairtí uirthi!) Ina háit tháinig Emma Ní Fhíoruisce aduaidh, bean óg a fáisceadh as an Crannóg agus a rinne staidéar ar an gceol i mBriostó. Amhránaí agus scríbhneoir /aistritheoir binn. Chuir sí tús agus deireadh leis an ócáid le rogha amhráin dá cuid - ón traidisiún Conallach, óna haistriúcháin ar leithéidí Marvin Gaye nó Bob Dylan, nó óna cumadóireacht. Is iontach Ar ais go Gaoth Dobhair a d'fhás as an cumha a bhí uirthi i mBriostó.

Cé gur mar scríbhneoir próis a chuir mise aithne ar Jackie Mac Donnacha, is file freisin é, file saoil agus pobail. Léigh sé as a chnuasach Gaineamh séidte. Dánta teaghlaigh. Cuimhní cinn. Agus dánta fíochmhara fríth chogaidh. Agus é truamhéalach go bhfuil na dánta céanna tráthúil blianta fada tar éis a scríofa.

Dánta teaghlaigh agus pobail ag Catherine Foley ón Rinn, Gaoluinn ceolmhar na Rinne ag trácht ar mharú maicréal agus nithe áitiúla eile ar nithe uilíocha iad.

Léigh Proinsias Mac a Bhaird dhá sliocht as Flaitheas - a úrscéal faoi óige Cholmcille. Sár léitheoir é Proinsias. Beag nár bhraith mé anáil na bhfaolchon ar chúl mo mhuiníl. Nó an teannas i gcúirt an rí agus agairt Fhinnian i gcoinne Cholmcille á mheá.

Agus murar leor sin, léigh sé dornán dánta dá chuid, gruaim grá agus greann iontu. 

Ard oíche ar fad. Imram abú. 

Dhá scór Eala

He said: I made the Iliad from such

A local row. Gods make their own importance.

Epic 

Patrick Kavanagh 

Mar a luaigh Laoighseach Ní Choistealbha ina léirmheas ar tuairisc.ie, is dánta áitiúla iad seo agus uaireanta beidh mo leithéid de léitheoir dall ar na pearsana agus eachtraí. Ach tá eachtraí eile idirnáisiúnta - cuimhneachán ar díothú Giúdaigh na Róimhe abair, nó na cogaí agus áir reatha a thugann an bosca sa chúinne chughainn iad. 

Agus ar aon nós, tá an áitiúil uilíoch i lámha file. File a bhfuil tabhairt faoi deara inti. Agus tobair cuimhní domhain, cuimhní teaghlaigh agus pobail. Dúlra agus dúchas. 

Cóip léirmheasa a sheol Cló Iar-Chonnacht chugham a léigh mé, agus d'aon ruathar a léigh mé dá réir é. Tá éagsúlacht sna dánta áfach a fhágann gur díolaim atá ann ar fiú athchuairt a thabhairt air de réir ócáide agus meoin. 

Nílim cinnte, ach ó tharla gurb é seo an chéad cnuasach foilsithe ag Aingeal Ní Chualáin, feictear dom gur fómhar saol filíochta atá ann, ach cúram agus snas sa roghnú. 

Léitheoireacht taitneamhach. 

Dhá scór eala 

Aingeal Ní Chualáin 

ISBN: 9781784442682  

Ag Úirchill an Chreagáin, shiúil mé inniu le bród

Le traidhfil blianta tá baint ag mo nuachar le Ceolfhoireann Traidisiúnta Oirialla. Bíonn na cleachtaí acu maidin Sathairn i mbailte éagsúla ar dhá thaobh an teorainn i gceantar stairiúil Oirialla - an Lú, Muineachán, Ard Mhacha agus an Mí. Inniu bhí an cleachtadh le bheith i gCros Mhic Lionnáin. Ar feadh thart ar dhá uair an chloig. Dóthain ama chun roinnt siúlóide a dhéanamh! Rinne mé tobchinneadh inné go rachainn léi. Chonaic mé go raibh Úirchill an Chreagáin thart ar dhá km ón ionad i lár bhaile Cros Mhic Lionnáin. Faid deas le siúl ann agus ar ais. Toisc gur tobchinneadh a bhí ann, ní raibh deis agam taighde mar is ceart a dhéanamh. Bhí sé i gceist agam braith ar léarscáil Google agus mé ann. 

Do deisceartach fearacht mise, a bhí ina dhéagóir óg le linn stailceanna ocrais na 1980í agus na trioblóidí, áit aduain is ea Ard Mhacha Theas. Áit a bhí sna cinn línte ar chúiseanna achrannacha.

Ní raibh mise faoi thionchar na fórsaí a chuir daoine i dtreo an fhoréigin agus Arm Phoblacht na hÉireann. Ní dóigh liom mar sin go bhfuil aon cheart agam breith a thabhairt bealach amháin nó eile. Is síochánaí mé. Tá col agam le foréigean. Níl mé iomlán ar mo chompord dá réir in áiteanna go bhfuil leaca cuimhneacháin (cuma ceachtar taobh atá á mhóradh). Mar atá i gcearnóg an Chairdinéil Ó Fiaich. (Fear ar thug na Sasanaigh Easpag na bProvos air, agus a bhfuil meathchuimhne agam air mar Príomháidh na hÉireann Uile). 

Is ann a bhí an ionad cleachtadh, san ionad pobail. 

Béal dorais bhí caifé Kis. Áit a bhfuair mé caife dubh i mo chupán coinneála, agus rolla cainéal. Thug mé bóthar Iúr Cinn Trá orm féin. 

Bhí séipéal naomh Pádraig ar mo bhealach agus bhuail mé isteach le paidir a rá. 

Ar aghaidh liom ar bhóthar Iúr Cinn Trá. Bóthar gnóthach. Gan cosán coisithe. Ní raibh an siúl ró phléisiúrtha. Tar éis thart ar 2km phrioc fógra do Ghleann na Filí m'aire. Ach bhí sé ag síneadh san treo mícheart. Chonaic mé geata ar thaobh an bhóthair agus cosáin a raibh an chuma ar go raibh sé ag dul sa treo ceart. Bhí mé éiginnte ach bréan de bheith ag léimt isteach sna sceacha le héalú ón dtrácht. Bheartaigh mé dul sa tseans, go háirithe ó chonaic mé fear agus madra ag teacht mo threo. D'fhiafraigh mé de arbh cosán poiblí a bhí ann. B'ea. An bhféadfainn an reilig a shroicheadh air? D'fhéadfainn. Go bhfaca mé fógra sa treo eile do Ghleann na bhfilí. Arbh fhiú é leanacht? Bhí mé sa Ghleann! Bhí an fógra casta ag bligeard éigin! Agus dála an scéil dá leanfainn an cosán seachas casadh ar chlé go dtí an reilig, thiocfainn ar gairdín múrtha arbh fiú fánaíocht ann. An raibh bealach eile ar ais go Cros Mhic Lionnáin seachas an bóthar mór. Bhí, ach timpeall mór a bheadh ann. 

Lean mé an cosán, chas ar chlé agus thar droichead agus suas staighre go dtí an reilig. 

De bharr nach ndearna mé mo chuid taighde i gceart, shíl mé go raibh Peadar Ó Doirnín curtha sa reilig chomh maith le hArt Mac Cumhaigh. Déanta na fírinne, bhí mé ag dréim leis go mbeadh léarscáil sa reilig, agus na huaigheanna suntasacha marcáilte. Ach ní raibh. Bhí mé ag fánaíocht thart i measc uaigheanna na dtoicithe. Tháinig mé ar leac cuimhneacháin do Phádraig Mac a Liondáin, nach raibh eolas ar bith agam faoi. Bhí sé éasca go leor uaigh suntasach Art Mhic Cumhaigh a aimsiú. Ach chlis orm uaigh Pheadair Uí Dhoirnín a aimsiú. (Toisc nach bhfuil sé ann!). Agus mé ar tí an reilig a fhágáil bhí bean ag siúl thart lena madra. Bhuail mé bleid uirthi agus chuir mo cheist. Ní raibh sí cinnte dúirt sí. Ach dhírigh sí m'aird ar uaigh na Néilleach, nach raibh suntas tugtha agam dó. Gar do sin chonaic mé leac i gcuimhne Séamus Mór mac Murchaidh. Bhí cloiste agam faoi siúd ar thuras na Cnocadóirí ar Ard Mhacha. Agus ar a aibhirseoir Johnston of the Fews 

Jesus of Nazareth, King of the Jews

Save us from Johnston, King of the Fews

Bheartaigh mé deireadh a chuir le mo chuardach, agus aghaidh a thabhairt ar an ngairdín múrtha. Chaith mé tamaill ansin, agus ansin lean mé an cosán ar aghaidh le súil is go dtabharfadh sé amach ar bhóthar mé. Bhí an comhartha fóin lag agus gan aon chabhair ó Google ar fáil. Bhí fógra áfach in aice leis an ghairdín múrtha agus bhí an cuma ar an léarscáil air go mbeadh liom. Ach ní raibh. Níorbh fhada gur shroich mé geata le glasanna meirgeacha air. Shiúl mé ar ais cois na habhann, agus tháinig mé ar an gcloch greanta seo :

                     Ag smaoineamh. 

Measaim go raibh roinnt saothair eile ealaíne thart. Ach tá an cuma air nach bhfuil cothabháil á dhéanamh ar Ghleann na bhFilí. Is trua sin. 

Chuaigh mé ar ais tríd an reilig. Amuigh ar an mbóthar bhí a dóthain comhartha fóin agam le ainm.ie a sheiceáil, agus fáil amach gurb é an chúis ar theip orm Pheadair Uí Dhoirnín a aimsiú ná gurb i gContae Lú a bhí sé curtha. 

Shiúil mé an timpeall ar chúlbhóithre go Cros Mhic Lionnáin. Bhí mé díreach in am, an cleachtadh díreach thart. Bhí lón beag againn tí Kis (bialann a mholaim - arán úr den scoth) agus ansin thugamar aghaidh ar an mbóthar abhaile. 

Turas gairid ach fiúntach. 

Cuimhneamh míosa

Phioc mé suas an leabhairín beag tanaí seo sa Cheathrú Póilí inné. Blúiríní a bhreac an Snodach síos tar éis bás a shonuachar, a chompánach buan le blianta. 

Tá dán ómóis fuinte snasta ag an tús le hAlan Titley. Dán ana mhaith atá ann.

Ach is i mblúiríní Phádraig a bhlaistear i gceart grá agus crá croí. Iad ámh, garbh uaireanta, ach ionraic go smior.

Léiriú láidir ar an mbrón. Ach dóchas ina orlaí tríd. Léargas shoiléir ar chás an duine daonna. 

Leabhar dlúth fuinte. Molaim é. 

Mná dár mhair

Nuair a chuala mé faoin leabhar seo, is é an tuiscint a bhí agam ná gur nótaí fileata beathaisnéise ar mhná mór le rá a bheadh ann. Chonaic mé Tigh Charlie Byrne sa Ghaillimh é an samhradh seo caite. Ar an gcarn gan léamh atá sé ó shin go dtí le déanaí. 

Ní haon nótaí soineanta beathaisnéise atá idir na clúdaigh seo áfach ach dánta spreagthacha corraitheacha láidre. Ní mholfainn é a léamh ó chlúdach go clúdach in aon léamh. Dáileoga beaga is sábháilte. 

Chuirfidh na dánta faoi loit baill giniúna na mban, atá ina dtraidisiún i measc daoine áirithe fós, sceon faoin saobhnós ort. 

Tá cruthú atmaisféar mothúchánach maidir le héagóracha éagsúla ar mhná aonair nó aicmí mná sna dánta seo. 

Lón machnaimh. Spreagadh. 

Tá nótaí mínithe agus leabharliosta ag deireadh an leabhair dóibh siúd atá fiosrach faoi na sonraí laistiar den dán. 

Ag tráth a bhfuil an tarcaisne ar mhná agus an beanmharú fós i bhfad ró choitianta, agus ag treisiú fiú in áiteanna seo, tá nimh na ndánta seo ina íocshláinte chun an mian cuir i gcoinne na héagóire a ghríosadh. 

Obair mhaith déanta. 

Mná Dár Mhair 

Áine Uí Fhoghlú

ISBN: 6660012220236 

Solas geimhridh agus dánta eile

Solas ar leith is ea solas geimhridh. Bíonn an ghrian íseal sa spéir. Scaití dalltar tú. Níos minice áfach bíonn léargas as an nua ar fáil san solas. (Deannach tís ró mhinic, ach sin scéal eile...) 

Feileann sé go paiteanta mar sin mar theideal ar chnuasach dánta Laoighseach Ní Choistealbha. Bhí mé ag súil leis an gcnuasach seo ó chuala mé Laoighseach ag reic ag Fíorbhraon IMRAM. Bhí áthas orm dá réir féirín deas a fháil sa phost gan choinne ó Barzaz.

Sa rannóg Solas Geimhridh tá dánta a bhaineann le teacht in inmhe mar bhean agus ualach na fisiciúlachta, caithreachas, míostrú. Nuair a bhí Laoighseach ag caint ar an gCúinne Dána luaigh sí dearcadh neodrach le cuid de na dánta seo. Níl fhios agam neodracht an focal cuí, ach is cinnte go bhfuil fuarchúis i gceist. Agus, rud atá sna dánta uilig, físiúlacht - céadfaíocht - tabhairt faoi deara. Íomhánna neamhghnácha láidre. Braonta fola ar línéadach ag meabhrú falcairí, abair.

Ní bean mé, mar sin is ón dtaobh amuigh cuid mhór atá na dánta sa rannóg seo á léamh agam. (Ach fuair siad ardmholadh ó Mháire Ní Fhinneadha i dTuairisc). 

Bhí tuiscint níos fearr agam ar na dánta seirce agus eolchaire - stoitechas an imiriceora inmheánach idir teangacha sa rannóg dánta eile. Fuair mé rud éigin ó gach dán, áfach. 

Is léir go bhfuil tabhairt faoi ndeara ar leith ag Laoighseach, agus an dúlra mar meafar do rudaí ina colainn agus a hanam agus a timpeallacht a ghríosann chun filíochta í. Idir taitneamhach agus mí thaitneamhach. Meafaracha a chuaigh i bhfeidhm orm ná an ghlúineach bhiorach agus an róslabhras - dhá phlanda ionrach in Éirinn a scaipeann agus a dhíbríonn thart orthu. Úsáidte go héifeachtach. 

Meafar eile ar thug mé suntas dó ag a léamh d'Imram - an colún salann a rinneadh de bhean Lot ag leá ar theangacha na mílte saighdiúir Rómhánach... 

Ní taobh leis an dúlra amháin atá sí mar fhoinse íomhánna - feidhm éifeachtach bainte aici as deasghnátha an chreidimh agus a siombail mar samhail do eolchaire agus grá collaí. 

Nua chainteoir í Laoighseach, agus an teannas idir a dúchas i Lagán na heorna agus a cónaí i gConamara an eibhir ina fotha faoi dánta eile a chíorann castachtaí an imirceora ó theanga amháin go teanga eile. 

Ainneoin a mothúcháin léirithe sna dánta feictear dom go bhfuil an teanga roghnaithe sealbhaithe go paiteanta aici, cé ar ndóigh nach ionann sealbhú teangan agus sealbhú cultúir. Ach is sampla (eile) seo den tionchar ar féidir le hoide díograiseach spreagtha Gaeilge a imirt i scoil ina bhfuil Béarla dúchais na daltaí ina meáin teagaisc. (Dá mbeadh oideas ann a leithéid de oide a chruthú...). 

Thaithin na dánta seo go mór liom, agus tá an cnuasach fuinte fáiscthe agus ag teacht le chéile go maith. Dán mar réamhrá agus dán eile mar iarfhocal ag tabhairt eochair amháin don léitheoir, ach gheobhaidh an léitheoir eochracha dá chuid féin mar is dúil don fhilíocht. Dánta iontach gairid ina measc, dánta eile fada. Iad ar fad cuí. 

Seo an chéad cnuasach filíochta foilsithe ag Barzaz, agus tá an leabhar féin gleoite. Cló ar leith in úsáid (Mrs Eaves, mura bhfuil dul amú orm. Mrs éigin ar aon nós, thug mé suntas don teideal baineann!). Páipéar uasal agus leagan amach glan na dánta air. Ribín. (filíocht mar liotúirge arís!). Clúdach álainn. Tús maith! 

An Fhilíocht

caonach a fhásann 

ar thorthaí an ghrá 

nár itheadh

Solas Geimhridh

Laoighseach Ní Choistealbha 

Barzaz 

Fíorbhraon - IMRAM

Cé gur mar fhéile litríochta thart ar seachtain ar fhaid a thosaigh IMRAM tá na cúraimí ar an eagraíocht tar éis leathnú agus scaipeadh, agus an iliomad ócáid a bhaineann le héigse na Gaeilge faoina gcúram.

Cuid de sin an sraith FÍORBHRAON - léamha filíochta san siopa leabhar Books Upstairs i lár na cathrach. Bhí mé i láthair an Domhnach seo caite. Bhí Cathal Póirtéir ina fhear an tí. Chuir Marcas Mac Conghail tús le cúrsaí le leagan de Amhrán Phádraig a chum sé roinnt blianta ó shin nuair a bhí feachtas bailithe airgid ann chun cabhrú le teaghlach Phádraig Schäler cúram a dhéanamh dó tar éis dó gortú inchinne a fhulaingt i dtimpiste rothair i Meiriceá. Is cuimhin liom féin an feachtas go maith, cé, fearacht Marcas, nach raibh ainm Phádraig cloiste agam cheana. Ba tréimhse spreagúil é, toisc gur tháinig a chairde le chéile agus in éineacht lena theaghlach bhain go leor amach. De réir mo thuisceana tá feabhas áirithe tagtha ar Phádraig cé nach bhfuil biseach iomlán i ndán dó. Cumha ag baint le gnéithe den amhrán freisin - tá Seosamh an chlub imithe ar shlí na fírinne ó shin. Scéal-amhrán a shroicheann go domhain. Capsúl ama.

Níl cnuasach foilsithe fós ag Laoighseach Ní Choistealbha, cé go bhfuil dánta léi foilsithe i gComhar, Feasta agus ardáin eile. Cnuasach i lámha Barzaz faoi láthair, tuigim, agus táim ag súil go mór leis. Filíocht meabhrach collaí, ionchollaithe. Íomhánna iontach láidre. Tagairtí neamhghnácha don mBíobla agus oidhreacht léinn eile. Dán iontach faoi Bhean Lot, abair, a rinneadh gallán salainne di toisc gur amharc sí siar ar scrios Sodom. Deireadh iontach - na Rómhánaigh ag tógáil an tsalainn chun saighdiúirí a íoc. Bean Lot ag leá "ar theanga míle fear". (Tá scéalta Lot ar na scéalta is aisti sa Bhíobla. É ag ofráil a iníonacha chun éigniú a aíonna fireanna a sheachaint, nó iadsan á dhéanamh ólta d'fhonn luí leis).

Eascraíonn dánta gairide gonta Mhicheál Ó hAodha óna thaithí ar deoraíocht i Sasana agus a theagmháil ann le heolchaire na ndeoraithe eile, tnúthán an dúchais nach bhfuil sásamh i ndán dó, toisc nach bhfuil aon bhaile ann le filleadh air. Taithí ar leith, mar cé go bhfuil daoine fós ag imeacht ar deoraíocht, níl an briseadh cumarsáide céanna i gceist níos mó. Bíonn siar is aniar ann idir an comhluadar scaipthe, agus feabhas iontach ar na deiseanna cumarsáide - fiú thar na nóchaidí nuair a bhí mé féin ar deoraíocht agus ag filleadh gach Nollaig. Capsúl ama de chineál eile dánta Mhichíl. 

Chuig a garraí fiáin nach dtugann bheith istigh do rósanna saothraithe a thug Biddy Jenkinson muid. Éin na coille agus na héin fáin garraíodóirí cúnta a háitreabh i nDoire Bán lámh le Gleann dá Loch. Scéal Róis a tháinig anoir aduaidh ó Albain in éineacht le héan a sciob an scríob óna dhúchas é. 

Capsúl de chineál eile! An dúlra ag lúbadh agus ag casadh faoi thionchar aeráid athraitheach an chine dhaonna ach teacht aniar ann fós. 

Chuir Marcas clabhsúr ar an ócáid lena rogha dhánta as Ceol Baile agus Spásas, sa bhreis ar na hamhráin a thug sé dúinn idir na míreanna. Fiú nuair nach bhfuil Marcas ag canadh is filíocht don gcluas a bhíonn aige agus is fiú go mór é féin a chlos á reic, toisc go bhfuil réimse iontach in ghlór, ag cruthú pictiúir le fuaim agus focail. 

Cat Chamuis, nó siúlóid faoi srianta coibhid 19. 

Uair an chloig iontach pléisiúrtha! 

Carraig Mhachaire Rois

Bhí mo nuachar agus an déagóir ag cleachtadh ceoil le Ceolfhoireann Traidisiúnta Oirialla maidin Sathairn, i dTigh na mBocht i gCarraig Mhachaire Rois. Toisc go raibh mé féin agus an déagóir ag tabhairt aghaidh ar Féile na Gealaí tráthnóna, chuaigh mé in éineacht leo. Fad is a bhíodar siúd ag ceoil bhí mise ag siúl! Tá roinnt lúb siúlóidí leagtha amach thart ar an mbaile. 

Amach liom ar chúl bhóithre thar na droimlíní mar sin, ag leanacht conair na ceithre chontae. Toisc go raibh ceo  brothaill ann, ní raibh léargas ró mhaith ann, ach is cinnte go mbeadh radharc bhreá ón siúlóid dá mbeadh lá glan ann. Bhí na cúlbhóithre ciúin go maith. 

Chonaic mé fógraí mistéireacha cois bóthair - MGWS. Faoi dheireadh rinne mé amach gur grúpscéim uisce Mhuineacháin a bhí i gceist. 

Fuair mé dearbhú ar sin nuair a tháinig mé ar dúnpholl in aice le fógra dá leithéid. 

Tá tagairt sa bhileog siúlóide do dhún - agus bhí "an Dún" ar chloch ag geata tí ar bharr aird, ach ní fhaca mé aon rud seachas sin. Lúb thart ar 8 km a bhí i gceist, agus bhí neart ama fágtha agam. Chuaigh mé ag fálróid thart ar an mbaile. Tá áit dúchais Patrick Kavanagh, file, gar don áit, in Inis Chaoin. Thall is abhus ar ballaí bhí leacanna práis agus sleachta leis orthu, ag tagairt don mbaile, dá thaithí féin agus don stair. 

Níorbh iad sin na haon scríbhinní ar bhaile. Is cosúil go raibh fear darbh ainm Jim Mc Kenna gníomhach lena shiséal sna tríochaidí agus ina dhiaidh. Ghrean sé dátaí suntasacha staire áitiúil agus náisiúnta i gclocha ballaí thart ar an mbaile. Tá athnuachan déanta ar na fógraí ó shin. 

Tá dán de chuid Kavanagh ag scoil San Louis, ag fáiltiú roimh na siúracha a ghlac seilbh ar áras na coilíneach. Ach casadh eile i rotha mór an tsaoil go bhfuil na siúracha iad féin imithe, cé go maireann an scoil. Fógra eile ar gheata an chlochair a chuir mé ar an eolas faoi sin. 

Chaith mé súil gairid ar an séipéal mór Caitliceach, agus an cuma air go raibh fuinneoga gloine den scoth ann. Bhí Aifreann á rá ann, áfach (agus slua maith i láthair) agus m'am ag éirí gann. D'fhill mé ar theach na mbocht. 

Baile cuanna Carraig Mhachaire Rois, agus cúram á dhéanamh de, feictear dom, ó thaobh ealaíne poiblí. 

An fhilíocht mar liotúirge

Ó Bhíobla léirithe Julius Schnorr von Carolsfeld

Agus an foirm a thug Éabhlóid do leabhar filíochta Ailbhe Ní Ghearbhuigh á mholadh aici ag an seoladh, luaigh Máirín Nic Eoin an ribín chun d'áit a mharcáil, rud a thug gné liotúirgeach don leabhar, dar léi. 

Ritheann sé liom go bhfuil gné liotúirgeach le filíocht i dtólamh. Fiú murar moladh Dé nó achainí air atá díreach i gceist le gach dán, is iondúil gur ardú meanman atá i gceist le filíocht a reic. 

Agus is liotúirge sa chiall chúng neart den filíocht a mhair. Na Sailm nó Laoi na Laoithe, ba mar chuid de seirbhísí reiligiúnda iad a reic. Go leor den méid a mhaireann de filíocht Safó freisin. Nó dánta na Súfaíoch nó na hIndia a bhíonn ar bhlag Gabriel, abair.

Tá Saltair na Rann inár n-oidhreacht féin. 

Baineann filíocht le moladh Dé riamh anall, ach mar a phléigh C. S. Lewis, ní hionann sin is a rá nach bhfuil ann "ach" filíocht.

 An tslí

Tá sé ar fad romhainn
ar an tslí

Guím
go n-éireod gach lá le fonn
tabhairt faoi,

is mura bhfuil fonn féin orm
nach ngéillfead aon lá
don lagbhrí.

Turas na slí.
Lá amháin sa turas
iomlán mo ghuí.

Liam Ó Muirthile
Camino de Santiago
Dánta 

 

Tugann filíocht ardú meanman don reacaire agus don léitheoir agus don éisteoir. Tá gné liotúirgeach ann, gan amhras, agus bhí riamh. 

Aislingí agus tromluí máithreachais

Is follasach nach máthair mé. Tá an taithí sin, atá fréamhaithe sa cholainn, iata orm. Ar ndóigh is tuismitheoir mé, bhí mé i láthair nuair a rugadh mo chlann agus tá mo sheacht sháith clúidíní cáidheacha athraithe agam. Nílim dall ar imní agus áthas an chúram. Ach tuigim go bhfuil réimse taithí nach bhfuil agam. Tá blaiseadh de le fáil sa chnuasach seo Tonn Teaspaigh. Níl an foclóir critice agam chun cuir síos cruinn a dhéanamh air, agus ar aon nós is fearrde sibh go mór réamhrá léannta Daniela Theinová a léamh seachas mo chuid rámhaille.

 

Mhothaigh mise gur brionglóidí, imprisean atá sna dánta. Tromluithe uaireanta. Rudaí curtha as a riocht ag tuirse colainne nach bhfuil éalú uaidh agus manglam hormóin ag cúrsaíocht tríd an cholainn chun go mbeadh an mbean in inmhe dá cúram. Áthas agus sonas freisin a thagann le forbairt na clainne. Agus grá domhain. Dánta le filleadh orthu, agus línte agus meafar a scaipfear. 

 

Tá agus dánta eile i gceist leis an leabhar freisin. Ilghnéitheacht iontu ach roinnt de na comharthaí sóirt céanna bainteach leo. 

Tá dán fhada faoi Barcelona 1974 ann, taithí au pair. Tá soghontacht agus cúthail na mnaoi óige as iargúil Éireann léirithe go paiteanta ann, le mar a bheadh scuabadh éadrom péintearacht a thugann le fios go bhfuil pictiúir níos iomláine ann. 

Táim ag streachailt le m'easpa cumais cuir síos ar an taitneamh a bhain mé as an gcnuasach shaibhir seo. 

Ag seoladh an leabhair mhol Máirín Nic Eoin an leabhar féin mar earra, a cruth is toisí, an cló agus an dearadh, an ribín chun áit a mharcáil, léaráidí Kim Sharkey. Tacaím go tréan leis an moladh céanna. Luíonn an leabhar go deas sa lámh, agus rachaidh sé go deas i bpóca don té ar mian leis mám filíochta a bhlaiseadh ar a shiúlta. Mar is mar sin is dual filíocht a léamh - an leabhar a thógáil agus dán a roghnú de réir ala na huaire. Tá sin le fáil go flúirseach anseo. 

Tonn Teaspaigh agus dánta eile 

Ailbhe Ní Ghearbhuigh 

Éabhlóid