Christa Wolf - Medea

I ndiaidh dom Kassandra léi a léamh, chuaigh mé ar an saothar seo de chuid Christa Wolf. Athinsint ar scéal Medea, ach ní scéal na mnaoi a thréig a tír, a mharaigh a clann agus bean nua a leannán. Ach scéal níos casta, scéal a bhfuil cuma na daonnachta agus na fírinne air. Scéal laige na bhfear agus neart na mban. Polaitíocht mharfach ríoga. Treas, formad agus uaillmhian. 

Inste ag carachtar éagsúla ón bunmiotas. Scéal nach bhfuil gá aige leis an deus ex machina toisc gur leor an nádúr daonna chun imeachtaí an scéil a thuiscint. 

Scéal corraitheach cumhachtach.

(ó leabharlann ar líne Institiúid Goethe a fuair mé é). 

Pádraig aspal Éireann

Le linn an Charghais rinne mé iarracht Aifreann a éisteacht níos minice. Bíonn Aifreann ag 7:30 in Eaglais an Chroí ró naofa i nDomhnach Broc agus is ann is minice a bhí mé dálach. 

Thug mé suntas cheana don fhuinneog tiomnaithe do Phádraig. Ní minic a bhíonn fuinneog dá chuid féin ag Pádraig, agus nuair a bhíonn ní minic a bhíonn níos mó ná an naomh maille na siombail a bhaineann leis, an seamróg abair, le feiceáil. 

Ach san pictiúir seo insítear scéal baiste iníonacha Laoghaire. Agus mura bhfuil dul amú orm, tá Agallamh na Seanórach le feiceáil os cionn na fuinneoga, Caoilte agus a shleá ar chlé agus Oisín agus scríbhinn ar dheis. Pádraig sa lár. 

Michael Healy, ball den Túr Gloine a rinne i 1914.

 Agus bhí cailín uasal beannaithe amháin orthu de chine na Scot agus í in aois mná agus fíor-álainn. Bhaisteas féin í agus tar éis cúpla lá tháinig sí chugainn ar ábhar éigin agus chuir sí in iúl dúinn go bhfuair sí scéala ó aingeal Dé agus gur chomhairligh sé di bheith ina hóigh le Críost agus druidim chun Dé. Buíochas le Dia an séú lá dár gcionn do ghlac sí go hiontach díograiseach an ní úd a ghlacas gach óigh le Dia. Ní de thoil a n-aithreach é ach is é an chaoi a bhfuil siad ag fulaingt géarleanúna agus tarcaisní gan údar óna dtuismitheoirí agus ina dhiaidh sin is ag dul i líonmhaire atá siad. Ní heol dúinn cé mhéad dar gcineál atá tar éis athghiniúna ansin cé is moite de bhaintreacha agus díobh siúd a chuir suas de chearta a bpósta. Ach is ar na mná atá i mbraighdeanas atá an bhail is measa: tá go fiú sceoin agus bagartha a bhfulaingt acu gan sos. Ach do thug Dia grásta dá lán dá bhanóglaigh arae, bíodh is go gcrostar orthu é, tá an lorg á leanúint acu go tréan.

Confessio 42

 

Dolotar de ingin Loigaire maic Neill comoch dontipraait do nigi alamh amal babeas doib .i. Eithne fhinn ocus Feideilm dercc. conairnechtatar (.i. cofuaradar) senod innacleirech (.i. inrobfearr no robeolcadib) icontiprait conhetaigib gelaib ocus dercc. 

 Beatha tríchodach Phádraig

Scríobhann na buaiteoirí an stair, agus na caillteoirí na hamhráin

Víctor Jara

Le tamall anuas táim ag éisteacht (arís, i gcásanna áirithe) le hamhráin réabhlóideacha as Spáinnis agus Gearmáinis (Tá traidisiún fada, síor go dtí na meánaoiseanna, sa Ghearmáinis de amhráin frith údaráis. A chanann cantairí an lae inniu le fonn.)

Ach rith sé liom gur amhráin an dream a chaill ar deireadh atá iontu. ¡No pasaran! a cantar. Ach ghabh Franco Madrid. Cé gur bhuaigh an Viet Cong sa deireadh, is fada muid ó Derecho de vivir en Paz a chan Jara - fear a céasadh agus a dúnmharaíodh ag amhais deachtóireachta eile.

Fiú nuair a bhíonn an bua ag réabhlóidithe, ní fada go mbíonn na buatais ar bholg an phobail arís.  La Révolution est comme Saturne : elle dévore ses enfants.

Níl an sásamh céanna le fáil in amhráin buacacha díoltais agus mórtas na réabhlóide - cloistear buillí lorga na péas nua iontu. Port nua ag na réabhlóidithe :

Wir stehen heute barfuß vor den Toren,

in bloßer Scham, oh Joch der Tyrannei!

Wir sind der Freiheit ohne Angst verschworen.

Erpresste Ehre schenk' ich Dir, Partei!

Fad is atá giollaí na máistrí nua ag canadh :

Wer die Menschheit verteidigt,

Hat immer recht.

So, aus Leninschem Geist,

Wächst, von Stalin geschweißt,

Die Partei, die Partei, die Partei.

Bainfidh mé taitneamh as na hamhráin mar sin féin, ainneoin sin. Ach beidh ardú croí in iomaíocht le díomá... 

Níl breosla iontaise againn, mar sin réabaimis an nasc.

Maith go leor, tá móin agus roinnt beag gáis againn. Ach tá muid spléach don ola agus gás ar tíortha eile. Tíortha atá luaineach ó thaobh na polaitíochta. Dochrach fiú, mar atá SAM trodach guagach faoi Trump.

Mar sin, fiú mura mbeadh an t-athrú aeráide, tá cúiseanna pragmatacha muid féin a shaoradh ó ceangail le hola.

Ach is beag atá déanta. Tá srianta ar ndóigh ar an méid is féidir a dhéanamh leis an líonra leictreachais go dtí go mbíonn feabhas ar na hidirnascairí leis an mór roinn, atá riachtanach chun cobhsaíocht an líonra a dheimhniú. (Féach an mhír seo maidir leis sin).

Fágann sin srian ar an méid fuinnimh in-athnuaite is féidir a úsáid - is féidir le fuinneamh gaoithe nó gréine athrú ó meandar go meandar ó farasbarr go easpa. Fágann sin riachtanachas go fóill do giniúint gáis, toisc gur féidir lena leithéid an t-ualach a iompar ar bheagán fógra.

Sin, dála an scéil, cúis eile fanacht glan ar chumhacht eitneach! Bheadh gineadóir amháin dá leithéid in ann an dlínse a sholáthar - ach dá mba ghá é a mhúchadh, bheadh an fhadhb chéanna ann. (Thairis sin, níl mo thuairim fadbhunaithe ar an gceist sin athraithe.) 

Mar chuid de réiteach fad téarmach beidh stóráil fuinnimh riachtanach. Tá an cuma air nach bhfuil hidrigin glas ag comhlíonadh a ghealltanas, áfach. 

Caithfear an córas iompair a fheabhsú, agus ní feabhas dáiríre a bheadh i gcarr aonair leictreach a chur in áit charr aonair artola. Leathnú ar iompar phoiblí atá riachtanach, maraon le éascú ar taisteal gníomhach, faoin dtuath chomh maith leis sa chathair. Ciallaíonn sé sin cosáin scartha amach ó trácht eile. 

Agus ní fheicim tairbhe i lárionaid sonraí ach oiread! 

Ach faoin rialtas reatha, in Éirinn agus san Eoraip i gcoitinne, ní fheictear dom go réabfar na geimhlí. 

An Ghaeilge ina uirlis margaíochta

Tarraingíonn fógraí as Gaeilge mo shúil (agus sách minic mo chárta creidmheasa as mo phóca). Ardú croí ceann cruinn, níos mó arís má tá sé cliste. Trúig osna Gaeilge a chodail amuigh. Cúis cantail lomaistriúchán focal ar fhocal ón Sacs-Bhéarla. (Cúis gearáin ag eolas@coimisineir.ie más comhlacht poiblí atá freagrach). Idir ceap magaidh agus fraoch Gaeilge i cló Béarla fearacht Ishka (uisce i mbuidéal) nó Stira (staighre go dtí an lochta). Nó shuppa... 

Ar ndóigh, mar thoradh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla tá líon mór fógraí Stáit as Gaeilge. Faraor cuid mhór acu briotach nó oiread meamraiméise iontu gur deacair meabhair a bhaint astu. Ola ar mo chroí na heisceachtaí nuair is léir gur aistríodh nó cumadh an teachtaireacht seachas na focail Béarla. 

Tá níos mó spéise agam sna fógraí tráchtála áfach, toisc nach ceangal dlí a spreagann iad. Tá trí aicme ann. Comhlachtaí ilnáisiúnta ag maíomh áitiúlacht. Gaeil a bhfuil sé nádúrtha dóibh. Agus Éireannaigh ar bheagán Gaeilge atá á úsáid mar ornáid. 

Scaití bíonn fógraí an chéad is an tríú aicme briotach, scaití ina ceap magaidh. Ach go hiondúil bíonn siad go maith, agus scaití glic - imeartas focal dhá theangach go minic. 

Feictear dom go bhfuil a leithéidí ag éirí níos coitianta. Iarrachtaí fréamh áitiúil a léiriú, más cur i gcéill atá ann scaití. 

Ní dóigh liom go mbeadh rath ar dá mbeadh an Ghaeilge níos fairsinge, ach.... 

Scríbhinní - Mícheál Breathnach

Nod ó Naoise Dolan a chur ar mo shúile go bhfuil tréan rleabhair Ghaeilge ar fáil tríd BorrowBox, córas na leabharlanna. Is féidir iad a fháil ar iasacht agus léamh san aip acu. 

Bhí tagairtí do Mhícheál Breathnach cloiste agam, agus bhí fhios agam go raibh Cumann de chuid CLG ainmnithe ina dhiaidh - cloiseann fiú agnóisí spóirt fearacht mise tagairtí dóibh ar an raidió! 

Ach is beag eolas a bhí agam air. Bhí Seilg sna hAilp léite agam, creidim, toisc spéis a bheith agam i litríocht taistil na Gaeilge. (Tá an leabhar ag fanacht le bheith léite). 

Cnuasach iomlán dá scríbhinní atá sa leabhar seo. Drámaíocht, filíocht, colún nuachtáin agus ficsean. Léiriú ar mheon Chonraitheoir agus fear Gaeltachta roimh 1913. Tuairisc ann, i measc rudaí eile, ar Chogadh na mBórach, agus ár a imríodh ar amhais Shasana i Somaliland. (Áit eile atá fós ina chíorthuathail fós, iarmhairtí an rás don Afraic.). 

Léargas grinn agus saibhreas Gaeilge, idir foclóir agus nathaíocht. Plé ar nithe atá fós ábhartha. Fís nach bhfuil curtha i gcrích. 

Plé freisin ar litríocht, ceist cainnt na daoine agus an tAthair Peadar mar shlat tomhais! 

Táim sásta gur casadh mo threo é! 

Mícheál Breathnach Scríbhinní

Tomás Mac Domhnaill agus Seán Mac Énrí a chuir in eagar

Lochlainn Ó Tuairisg a chóirigh 

An Chéad Chló M. H. Mac Guill agus a Mhac, 1913 

Cló Iar-Chonnachta 2009

ISBN 978-1-905560-38-7

Earrach na nÉigise

Le cúpla bliain anuas táim ag freastal ar na hócáidí Gaeilge nó ina bhfuil Gaeil páirteach atá mar chuid buan den Fhéile litríochta Franc-Éireannach. Féile ina raibh a ionad ag Éigse Gaeil ó thús. Agus tá tionchar na Fraince agus an francophonie  ar éigse Gaeil ann níos faide - macallaí filíocht na Trobadour i ndánta grá cúirtéiseach na Gaeilge, mar shampla amháin.

Tráthúil mar sin go raibh Ailbhe Ní Ghearbhuigh páirteach, file agus scoláire a bhain PhD amach ar an ábhar 'An Fhrainc Iathghlas? Tionchar na Fraince ar Athbheochan na Gaeilge, 1893-1922'. 

Tá eagraíocht sa Fhrainc ar a dtugtar Le Printemps des Poètes (Earrach na nÉigise ). Duine den eagraíocht sin a bhí i mbun léamh filíochta le beirt Éireannach - Ailbhe agus Cúán de Búrca (atá níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin).

Gaeilge / Fraincis agus aistriúchán Béarla a thug an bheirt ban don lucht féachana. Ach níor chuir Cúán aistriúchán ar bith ar fáil (rud a bheadh ionann is dodhéanta dá chuid spraoi le fuaimeanna na bhfocal, dar liom).

Mar sin fágadh iadsan gan Ghaeilge taobh leis an gceol

Chuala sé an ceol i gcainteanna Dhún Chaoin,

Ní hiad na focail. ach an fonn

A ghabhann trí bhlas is fuaimeanna na Mumhan,

An ceol a chloiseann an strainséir:

Ceol ceantair

Ná cloiseann lucht a labhartha,

Ceol nár chualasa riamh,

Toisc a ghiorracht dom is bhí.

Is mé bheith ar adhastar ag an mbrí

Ceol a chloistear fós sa Mhumhain.

Fiú in áiteanna 'nar tréigeadh an chanúint.

Seán Ó Ríordáin. Línte Liombó, 1971.

 Ceantair eile is dúchas do Chúán áfach, agus ré eile. Ach fáisceán sé filíocht foclach fuaimneach as an ré sin, saol aosa óig ár linne. Mheall an chathaoirleach ceol as freisin, an rap ar a sinsir Normannach Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin (ag teacht chuig ardán sruthaithe gar duit go luath!).

Sna dánta i Tonn teaspaigh is í an máithreachas bé Ailbhe Ní Ghearbhuigh. Léigh sí cuid de na dánta sin maille aistriúchán le filí eile go Béarla. Bhí roinnt plé ar na difríochtaí i gcuir chuige na filí aistritheoirí, duine acu in aontíos léi... 

Thug Adeline Baldaccino dán fada dúinn faoi éirí nocht roimh a hanam agus ag ullmhú go cúramach, aghaidh fidil thar aghaidh fidil, don saol. 

Ailbhe faoi agallamh ag Éamon Ó Ciosáin ab ea an dara ócáid, as Gaeilge seachas blúiríní Béarla nó Fraincise (Bhí sciar den lucht féachana gan Gaeilge). Plé níos doimhne ar théamaí agus teanga, dánta á léamh mar a d'oir. Ina measc triptych dánta spreagtha ag spéis agus eolas a hiníne ar miotaseolaíocht na Gréige (nach bhfuil gann ar théama an máithreachais!). 

Ag freagairt ceiste faoi tagairtí ón dtraidisiúin ina dánta dúirt Ailbhe "Bheadh sé chomh maith agat bheith ag scríobh as Béarla [mura bhfuil tú ag tarraingt as traidisiún na Gaeilge]". 

Spéisiúil go leor dúirt sí gur túisce a thagann filíocht chuci i bhFraincis ná as Béarla, mar sin tá dán nó dhó da cuid aistrithe go Fraincis aici. Ach as Béarla cuireann sí lomaistriúchán ar fáil mar crib do na filí (má tá gá acu leis). Agus ní léi an toradh, dar léi, ach leo. 

Ábhar machnaimh agus spreagtha! 

Ní bás, ach athfhás

Ócáid teaghlaigh agus cairdis is ea sochraid, fiú nuair is sochraid file mór le rá, ag a freastalaíonn an Uachtarán, atá i gceist.

Bhí mé i measc an tslua in Eaglais Phádraig agus muid ag fágáil slán le Gabriel Rosenstock le deasghnátha na hEaglaise Caitlicí (chuir sé beagán iontais orm nuair a dúirt sé sa chlár sin le Tristan gurb Caitliceach é. Shíl mé go raibh a spéis i mBúdachas dulta chomh fada le hathrú creidimh).

Sheas mé lasmuigh go dtí gur tháinig an eileatram, a nuachar agus a chlann agus garchlann ag siúil go dobrónach laistiar. Conair simplí caolaigh a d'iompar a chlann isteach san eaglais. 

Roimh tús an Aifrinn thug a garchlann siombail chun na haltóra, a iníon Héilean á míniú. 

• Leabhar do leanaí a scríobh sé Púcaí Schmúcaí 
• Leabhar a d'aistrigh sé, arís do pháistí Míofaí
• Bosca pinn. N'fheadar cá mhéid peann a d'fholmhaigh Gabriel lena linn. 
• Teidí Ghandi agus an leabhar Walk with Ghandi - bóthar na Saoirse
• Sliogán Conch a shéid Gabriel agus luaithreach a iníne Éabha á scaipeadh aige san India. 
• Hata taistil agus scríbhneoireachta. 
• Keffiya, ag seasamh leis an dlúthpháirtíocht a bhí aige do na Palaistínigh agus dreamanna eile (agus a léirigh sé go minic i ndánta a rinne aor ar lucht cos ar bolg, agus freisin in aistriú dánta dá gcuid). 

Ba iad na léachtaí céanna a léadh ag sochraid Éabha ann freisin. 

• Íseáia 25:6-9

• Filipigh 3:20-21 

Ar neamh atá ár mbaile dúchais againne, áfach, agus is ó neamh atáimid ag súil lenar bhfuasclóir a theacht, an Tiarna Íosa Críost. Déanfaidh seisean an corp uiríseal seo againn a athmhúnlú ar aon dul lena chorp glórmhar féin - as ucht na cumhachta lena bhféadann sé gach uile ní a thabhairt faoina smacht.

• Eoin 14:1-6 

Is iomaí áras i dteach m'Athar. 

 

Sliocht a luaigh Gabriel féin ina agallamh le Tristan. Sleachta dóchasacha. 

 

Ag deireadh an Aifrinn d'aithris Saffron an dán úd  

Teilifís

Ar a cúig a chlog ar maidin
Theastaigh an teilifís uaithi.
An féidir argóint le beainín
Dhá bhliain go leith?
Síos linn le chéile
Níor bhacas fiú le gléasadh
Is bhí an seomra préachta.
Gan solas fós sa spéir
Stánamar le hiontas ar scáileán bán.
Anois! Sásta?
Ach chonaic sise sneachta
Is sioráf tríd an sneachta
Is ulchabhán Artach
Ag faoileáil
Os a chionn

 Agus ansin thug Tristan aitheasc dhá theangach den scoth faoina athair. Greann, dóchas agus dólás. 

 

Teaghlach ag roinnt grá , brón agus gean linn uilig . 

 

Ar dheis Dé go raibh Gabriel , agus go bhfaighe a chlann sólás .  

 

 Tá an searmanas le feiceáil anseo. 

 

Armad ard in crand is móide co mór benaid na gaetha fris.

Tá cónaí orm i mBaile an Chinnéidigh le breis is fiche bliain anois. Tá stráice coille cois srutháin gar do mo theach, agus taithí agam air le fada. Le roinnt blianta táim ag siúil ann cúpla uair sa tseachtain.

Coill fadbhunaithe atá ann. Tá an crann ar a dtugtar An Bhile Dharach (the mighty Oak) ann ón seachtú céad déag. Tá cuid den gcoill faoi chúram Coillte, a bhfuil a gceanncheathrú agus saotharlann dá gcuid sa choill nó gar dó. Feictear dom go bhfuil an choill measartha nádúrtha seo á fhágáil ina staid nádúrtha acu chomh fada agus is féidir. 

Coill leathandhuilleach atá ann. Bíonn brat bláthanna ann san earrach - bím á dtuairisciú le roinnt blianta tríd aip Bithéagsúlacht Éireann. Bíonn cuid de ina bhrat chreimhe timpeall mí Bealtaine.

Is iomaí crann nasctha ag eidhneán nó táthfhéithleann. 

Rot·naisc mar nasces idu feda!

San fómhair bíonn neart fungas de chineál éagsúla le feiceáil. I measc na n-éan atá feicthe agam ann tá dreoilíní, smólaigh, lonta dubha, scréachóga coille, cnagairí, glasóga liatha, gaibhne dubha. Agus neart coilm coille. 

Tá scata mór ioraí glasa ann, agus fianna agus sionnaigh uaireanta. Tá dallóg fraoigh feicthe agam. Táim cinnte go bhfuil ainmhithe eile ann nach bhfuil feicthe agam. Bíonn sceithreach frog le feiceáil in áiteanna áirithe san Earrach luath. 

Coill nádúrtha bithéagsúil. 

Ach leis na stoirmeacha fíochmhara le cúpla geimhridh anuas, tá dochar nach bhfaca mé cheana le feiceáil. Crainn arda leagtha, casta, scoilte, réabtha. 

Tuar don dochar a dhéanfadh an t-athrú aeráide.... 

Armad ard in crand is móide co mór benaid na gaetha fris,

ocus cach airde bias in torad bid trumaide a thuind-seom ac toitim.

Creimeadh Cósta

Lagthrá rabharta a bhí ann Céadaoin,  4ú Márta. Thapaigh mé an deis siúl fán gcladach ó Bhré go Cill Iníon Léinín ar mo shlí ar obair, ar mhaithe le mo chroí agus i gcoinne maróg. 

Bhíodh cónaí ar mo Nana ar an tSeanchill, agus tá cuimhne agam a bheith ag siúl na trá sna 1970í. Bhí an aill níos faide soir an uair sin, agus mura bhfuil dul amú iomlán orm, bhí an balla cosanta, nach bhfuil fágtha de anois ach smionagar, fós ina sheasamh. 

Ar ndóigh, bhí rian an chreimeadh cósta le feiceáil an uair sin féin. Bhí sean droichid an bóthar iarainn, sular bogadh píosa maith intíre é, le feiceáil. Bhí creimeadh le feiceáil ar na haillte cré. 

Gar do Bhré tá stumpaí crainn ó forais báite le feiceáil. Agus thug mé faoi deara go bhfuil sráidbhaile báite ó na meánaoiseanna luaite ar an léarscáil, amach ón tSeanchill. Longnon. Tá sé léirithe i léarscáil John Speed ó 1610, sular bádh é. Tá rian de le feiceáil le linn lagthrá rabharta. 

Foinse 

Ach mar is léir ó na pictiúir thuas, tá fiacal na mara ag creimeadh na haillte cré ag ráta atá ag dul i méid agus i méid. 

Shamhlóinn go bhfuil tithe faoi bhagairt cheana féin. Beidh cinntí crua le déanamh fad an chósta thoir uilig. Tá an iarnród go fada le Loch Garman faoi bhagairt arís - tá codanna de ar an trá, nach mór ag leibhéal reatha na mara. Agus tá creimeadh cósta ag cuir as dó ag áiteanna fearacht Ceann Bhré, áit a bhfuil conair na hAille dúnta le blianta de dheasca creimeadh cósta. 

Tá oibreacha ar bun, maith go leor. Ach is dóigh liom nach bhfuil i gceist leo sin ach an fhadhb a chur ar cairde. 

Caithfear áiteanna áirithe a thréigean, cinneadh a bheidh deacair. Ach tá iarnród iontaofa riachtanach má tá an athrú treo san iompar le baint amach. D'earraí chomh maith le do dhaoine. Cuan thábhachtach is ea Ros Láir, go háirithe i bhfianaise na Breatimeachta. Agus chun fónamh ar fuinneamh gaoithe amach ó chósta thoir na hÉireann. 

Dlitear Gaelscolaíocht do na fleiscín Éireannaigh

Le fás an inimirce tá borradh faoin méid de shaoránaigh óga na hÉireann a bhfuil fréamhacha acu i gcultúir eile, uaireanta ó thaobh na dtaobhann, ach minic go leor ó thaobh amháin - athair nó máthair. Botún atá déanta i go leor de iarthar na hEorpa a leithéid a fhágáil idir na cultúir, gan glacadh ag ceachtar taobh leo.

Is Turcach sliocht na Gastarbeiter ón Tuirc sa Ghearmáin. Is Alman (Gearmánach) é nuair a thugann sé cuairt ar a thír máthartha.

Ní mór dúinn féinaitheantas agus fhéintuiscint an Stáit a leathnú chun nach bhfágfar ithir chun go bhfásfaidh an coimhthíos seo abhus. Ach go hairithe chun teacht roimh an eitnáisiunachas forchiníoch Anglafónach. Ar bior sa mbeo dóibh an Ghaeilge nach bhfuil acu a chlos ó dhuine a bhfuil iomarca meilinin, dar leo, acu le bheith Éireannach. 

Thuig na Gaill ó thús cumhacht na Gaeilge. 

III. Item ordine est et establie que chescun Engleys use la lang Engleis et

soit nome par nom Engleys enterlessant oulterment la manere de nomere use par Irroies et que chescun Engleys use la manere guise monture et appareill Engleys solonc son estat et si nul Engleys ou Irroies [conversant entre Engleys use la lang Irroies]... 

Reacht Chill Chainnigh, 1367

Is mithid dúinne an tuiscint seo a tharraingt chugainn, agus deis a thabhairt do gach fleiscín Éireannach bheith níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin. Mar a bhí na sean Ghall. Is traidisiún na Gaeil riamh anall gur Gael an té a labhraíonn Gaeilge, agus atá páirteach mar sin i gcultúr na Gaeilge. 

Ar ndóigh, ní gá gur saoránach Éireannach gach Gael. Ach is cuid d'oidhreacht gach saoránach Éireannach, cuma cárbh as dá sinsir, an Ghaeilge. 

Tá sé ciallmhar mar sin go mbeidh deis a sealbhaithe acu. Ciallaíonn sé sin go mbeadh gaelscolaíocht ar fáil dóibh. Déanfaidh siad go maith, mar is iondúil iad a bheith ar a laghad dátheangach mar atá. Agus níl oidhreacht diúltach an iar choilíneachas i leith na teanga acu. Creidim freisin go n-éascóidh sé seilbh a choinneáil ar a gcultúir eile - tá sé nádúrtha sa ghaelscolaíocht a bheith oscailte don ilteangachas agus an éagsúlacht cultúir. 

Cúis an aiste seo? 

Ní hansa. 

Chonaic le déanaí gasúr óg in éide Scoil Lorcáin (iar scoláire mé féin). Bhuail mé forrán as Gaeilge air. Ní bhfuair mé de fhreagra ach croitheadh cinn agus miongháire. Bhí an fón ina ghlaic níos spéisiúla ná seanduine liath. Ach labhair a athair, Béarlóir Éireannach, ar a mhórtas faoin seilbh a bhí aige - de bharr tumoideachas docht - agus gan é ach sna naíonáin sinsir ar an nGaeilge, chomh maith le Polainnis a mháthair. 

As lor liom ꝗ laḃrꝫ de sin

Aguisín. Baineann alt Amano De Londra Miura le hábhar. 

Kassandra

Bhí iomrá cloiste agam ar Christa Wolf, scríbhneoir de chuid an DDR. Agus ar a húrscéal cáiliúil Kassandra. Ní raibh faic léi léite agam áfach. Banphrionsa cháiliúil na Traoi, ar thug Apollo bua na fáistine di ach leag uirthi an mhallacht nach gcreidfí í.

Tá aip ar líne ag Leabharlann Institiúid Goethe. Fuair mé rleabhar mar sin, chun an eitilt chun na Spáinne a ghiorrú. 

Scríofa i bhfoirm monalóg, Kassandra ag machnamh agus í gafa i Mycenae tar éis an chogaidh. Fios aici go bhfuil Klymenestra chun í a dhúnmharú. 

Súil siar ar a saol agus rútaí an chogaidh. Grá agus gráin. Teaghlach ag meath. Uaillmhian, mioscais agus comhcheilg cúirteoirí. Dlúthpháirtíocht na mban imeallaithe. Barbarthacht lucht cogaíochta. Tubaiste tuartha, agus tuar faoin dtairngreacht. 

Geal le scéinséir. Samhlú ar na seanmiotais ar bhealach réalaíoch. Beidh mé anois ag lorg breis le Christa Wolf. 

Ollríomhaire i mo phóca

Mura bhfuil mo chuimhne ag imirt bob orm, is ag clárú ríomhaire mar atá thuas a thosaigh mé amach. Ríomhaire 16 giotán le clog roinnt MHz. Braitheann an líon treoir in aghaidh an soicind ar féidir leis an ríomhaire próiseáil ar an gclog céanna. Treoir in aghaidh an bhuille, go hiondúil. Bhí cuimhne 640 KB ag an ríomhaire.

Ar an gléas atá seo á scríobh agam, fón póca (nach ndéanaim glaoch leis ach go hannamh) tá 6 GB cuimhne. Tá 9 ríomhaire: CPU: 2x 2.4 GHz ARM Cortex-A78. 6x 2.0 GHz ARM Cortex-A55 agus GPU (ríomhaire ar leith do grafaicí, optamaithe chuige sin) : ARM Mali-G68. Tharlódh go bhfuil níos mó CPU ná sin ann, sa mhéid is go bhfuil ceamara agus braiteoir GPS ann. 

Sin neart cumhacht próiseála. De bhrí gur ríomhairí ilfheidhmeach iad, tá an dúrud aip ar féidir leo tairbhe a bhaint as. Bainim féin feidhm as mar seinnteoir ceoil, chun éisteacht le ceol agus podchraoltaí. Mar cheamara, gan amhras. Chun siúlóidí a thaifead agus a phleanáil le hiiker.app. Tá leabharlann agam air - cnuasach Bíobla san áireamh. Mar bhrabhsálaí. Chun blagáil agus mionbhlagáil. Mar cheap nótaí. Mar fhéilire. Chun amharc ar fhíseáin - nó iad a theilgeadh ar an teilifís. Bainim feidhm as cluasáin Bluetooth. Agus tá tréan rudaí eile go bhféadfadh mé a dhéanamh. Agus chun taisteal a bhainistiú is íoc as! 

Sin neart feidhm as gléas ar féidir liom é a iompar thart, nach bhfuil oiread sin níos mó ná mo dhearna, agus é sin féin toisc go bhfuil scáileán inléite de dhíth. Agus cadhnra.

Is féidir é sin ar fad a bhaint amach toisc gur féidir bogearraí iomadúla a chur ag feidhmiú ar ríomhaire ilfheidhmeach. 

Bhí baint agam féin ar feadh seal le bogearraí don fón - seinnteoir MP3, ionchódú gutha don glaoch teileafóin, agus braiteoir GPS. Sin beagnach ceathrú céad ó shin anois.

Tá an athrú i gcumhacht agus cuimhne ó thosaigh mise amach ag obair le bogearraí sna 1990í éachtach. Ach tá crapadh toisí na crua earraí níos éachtaí fós.

Deirtear go bhfuil deireadh ag teacht leis an feabhas leanúnach a bhí ann agus a chuireann Dlí Moore síos air.

Tá srian leis an crapadh sin, dar ndóigh - méid na hadamh! Ach tharlódh go bhfuil fionnachtana eile le déanamh a chuirfidh leis forbairtí.

Bhí orainn fadó a bheith airdeallach chun go mbeadh an méid a bhí le déanamh ag an ríomhaire indéanta laistigh de teorainn ama agus cuimhne. Bhí optamú le déanamh. Dearadh airdeallach ar mhaithe le héifeachtúlach. 

Níl na teorann céanna ar ríomhchláraitheoirí anois, lasmuigh den réimse bogearraí neadaithe. (Agus tá a lorg sin ar roinnt feidhmchlár atá tite chun cuimhne, agus mall.)

Tharlódh áfach, má thagann moilliú ar chumas crua earraí, go mbeidh glaoch arís ar dearadh cúramach agus optamú. 

Oratóir Bhrompton

Éisteann m'athair Aifreann Domhnach agus Dálach más féidir. Mar sin, nuair a bhíomar ar thuras go Lincoln mí na Samhna seo caite, roghnaigh mé lóistín i Londain a mbeadh Aifreann moch le fáil i ngar dó. 

Tharla sé gur aimsigh mé áit i ngar do Brompton Oratory, áit ar shaothraigh Naomh John Henry Newman tráth den saol. Bunaitheoir Eaglais Chaitliceach na hÉireann, a rinneadh COBÁC de ar ball, rud a d'iarr cliarlathas na hÉireann air a dhéanamh de bharr an leabhar machnamhach a scríobh sé maidir le feidhm Ollscoile. (Ní dóigh liom gur cuireadh a fhís i gcrích). 

Mar sin, i clapsholas maidine thugamar faoi dul ag Aifreann a seacht. In ainneoin a ainm, is Eaglais mór taibhsiúil atá san oratóir. 

Bhí an priomhaltóir i ndorchadas, agus menorah air. 

Ar taobh altóir le dealbh na Maighdine agus a mac a dúradh an tAifreann. Níl mé iomlán cinnte ach is dóigh liom go raibh fallaing dhubh ar an dealbh de bharr gur mí na mairbh a bhí ann. Roimh Vatacáin II (agus tá sé fós ceadaithe) dubh a bhí mar dhath liotúirgeach do chuimhne ar na mairbh. 

Sagart óg agus cléireach óg ag cuidiú leis a dúirt an Aifreann. Casóg sagairt uime agus biretta ar a cheann. Cé gurb as Béarla a bhí an tAifreann, bhí gothaí an Aifrinn Laidine leis, pobal agus sagart ag amharc in aon treo, i dtreo na haltóra. 

Cuireann sollúntacht dá leithéid leis an Aifreann, dar liom féin. 

Agus an Eaglais féin agus na dealbha freisin. 

Mo chuisle ag preabadh, mo chroí i mo bhéal...

Coir scéinséir atá anseo. Ní cérinneachán ná fiú conssarinnechán atá ann. Tá sé soiléir go maith go bhfuil dúnmharú i gceist, agus cé hé an fealltóir. Don triúr ban atá lárnach sa scéal ar aon nós. Beirt acu, aint agus neacht, a bhfuil bua ar leith acu bás a thuar. An tríú bean, cara leis an íospartach. 

Lonnaithe sa cheantar thart ar Gaoth Dobhair. Tagann an tríú bean aníos as Baile Átha Cliath le freastal ar shochraid a cara. Lóistín aici leis an mbeirt eile. Atá sa cheantar le fada, toisc iad a bheith corr, dar lena dteaghlaigh, de dheasca an bua atá acu a chuireann ag gol iad nuair atá bás le bheith sa cheantar. Agus i riocht níos measa nuair is anbhás atá le bheith ann. 

Ar an iargúil, tá siad sásta go maith. Beo ar fás agus díol luibheanna agus glasraí. 

An chaidreamh idir an triúr a iompraíonn an scéal, agus a n-amhras faoi bhás na céad mná. Leisce orm aon scéalmhilleadh a dhéanamh - fágfaidh mé fúibh féin é a léamh. 

Mar a dúirt léirmheastóir ar RnaG, tá neart cainte ar bhia agus béilí agus an suíomh a chruthú go mall fáilí, go dtí go dtagann luas agus teannas faoin scéal i dtreo deireadh. 

Thaithin sé go mór liom. Lonnaithe san lá atá inniu ann, tamall tar éis an phandéim. 

Ní bean mé (na Seán) - ní thig liom mar sin dearbhú go bhfuil meon na mban ceaptha go cruinn aige. B'fhearr sin a fhágáil faoi na mná. Ach tá an insint inchreidte domsa. 

Mar a dúirt léirmheastóir amháin ar RnaG, tá neart trácht ar bhia agus ar bhéilí. Chuirfeadh sé ocras ar dhuine....

⭐ ⭐ ⭐ ⭐ ⭐ 

Sí 

Seán Ó Muireagáin 

Éabhlóid 

ISBN 978-1-914482-27-4

Aineolas ar Chríost is ea aineolas ar na scrioptúir ~ Iaróm

Tá sé de chlú - nó bhíodh - de cháil ar Chaitlicigh nár léigh siad na scrioptúir. Is iad lucht an Reifirméisin a thosaigh athuair ar na scrioptúir a chur i dteangacha na ndaoine, seachas Laidin na hEaglaise. Ar ndóigh Vulgata a tugtar ar aistriúchán Iaróm ar an mBíobla. Toisc go raibh sé i gcaint na ndaoine an uair úd....

Is cinnte go raibh an Eaglais Chaitliceach Rómhánach amhrasach faoi sola scriptura Liútar. Faoin duine aonair a bheith ag léirmhíniú na scrioptúir gan beann ar traidisiún ná gairm teagaisc na hEaglaise. Mar sin níor cuireadh i dteanga na ndaoine leagan údaraithe ar feadh i bhfad. Ar ndóigh, éinne a raibh léann air, bheadh ar a chumas an Vulgata a léamh.

Nuair a chrom Luther ar Ghearmáinis a chuir ar an mBíobla (agus as sin leag síos caighdeán scríofa na Gearmáinise!) bhain sé feidhm don sean tiomna as an Bíobla a bhí ag Giúdaigh a linne sa Ghearmáin. Ina raibh roinnt leabhar atá san Septuagint - aistriúchán go Gréigis - ar lár. (De réir an tseanchais d'aistrigh seachtó scoláire faoi seach agus neamhspleách ar a chéile an Septuagint. Ach bhí gach aistriúchán ag teacht le chéile). D'fhág sin agus roinnt difríochtaí eile go raibh leagan Luther, a lean Protastúnaigh eile, gan a bheith ag teacht le tuiscint na hEaglaise Caitlicí. 

Abhus chuir an tEaspag Uilliam Bedell, Sasanach agus Piúratánach, an Sean-Tiomna a thiontú go Gaeilge. Ina dhiaidh sin aistríodh na Soiscéil agus bhí "Bhíobla Bhedell" i gcló. 

Chuir roinnt daoine thar na blianta Gaeilge ar na Soiscéil, ina measc an tAthair Peadar. 

I 1981 foilsíodh Bhíobla Mhá Nuad, faoi stiúir ár Iaróm féin, Pádraig Ó Fiannachta. Foilsíodh imleabhair éagsúla roimhe sin. 

Maidir liom féin, bheadh eolas áirithe ar an mBíobla agam ó bheith ag éisteacht Aifrinn. Agus gan amhras ó leaganacha do Pháistí. Leabhair Bhríd Uí Loingsigh, abair. Níl mé baileach cinnte an raibh an Bíobla do pháistí againn agus mé óg. Fuair mé do mo chlann é. 

Bhí Bíobla Benvenuti, ceann maisithe agam. Tá sé fós i mo l-spás áit éigin. 

Tá cóipeanna de Bhíobla Mhá Nuad - crua agus bog ansiúd freisin. Tá siad amscaí le n-úsáid. Tá chomh maith roinnt Bíobla as Gearmáinis. Ceann le léaráidí dubha agus bána ina measc, leagan Liútar. 

Ach le blianta beaga anuas tá aip ar mo ghuthán inar féidir liom an iliomad leagan den mBíobla a léamh, leagan Bhedell agus Bíobla Mhá Nuad ina measc. Agus tá I bhfad níos mó léite agam dá réir, na leabhair nach mbaintear oiread úsáid astu sa liotúirge ina measc. 

Tabhair treoir dom i slí do phroiceapt, agus déanfaidh mé machnamh ar d'iontais.

Salm 119:27

Tar éis leathchéad bliain ag éisteacht Aifreann Domhnach agus uaireanta dálach, tá an dúrud nathanna ón mBíobla neadaithe i mo chuimhne, as Béarla go hiondúil. Ní bhíonn leabhar, caibidil agus véarsa agam áfach. Ach is furasta é a ghúgláil agus ansin an nath as Gaeilge a aimsiú - agus a scaipeadh ar na meáin shóisialta. 

Péacadh an Dearcáin

Bhí mé i dTeach Purcell de chuid Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, áit a raibh An Dearcán, iris nua filíochta faoi eagar ag Laoighseach Ní Choisdealbha agus Ellen Corbett, le seoladh. Ar an Ollamh Ciarán Mac Murchaidh a thit an cúram an iris a sheoladh, de bhrí go raibh an ceann scoile thar lear. Tá Laoighseach ina scríbhneoir cónaitheach san ollscoil faoi láthair. 

Rinne sé píosa cainte, ach is ag tagairt do eagarfhocal Laoighseach a bhí sé go minic! Eagarfhocal ar fiú go mór é a léamh. 

Tá filí idir aibí agus ámh idir na clúdaigh, agus bhí cuid acu i láthair chun saothair dá gcuid as an iris a léamh. 

(D'éirigh le Eoin P. saothar dá chuid atá coincréiteach ar an leathanach a chuir in iúl lena ghuth). 

Sa bhreis ar na dánta maille nótaí gairide beathaisnéise, tá agallamh le Ceaití Ní Bheildiúin. 

Agus - gníomh misnigh - dréachtaí de chuid dán Laoisigh, le nótaí fúthu. Obair gharbh. 

File í Laoighseach a phléann an ceird uaireanta ina dánta. Agus seo uraiceacht ar an dóigh le machnamh agus eagarthóireacht ar dhán. 

Tá an iris féin snasta, le léaráidí dubh, dearg agus bán ó pheann Laoisigh. An íomhá ar an gclúdach ag tagairt d'fhilí INNTI. 

Íomhá an Dearcáin, an síol a thiteann sa chré as a phéacann an daróg as a dtagann an bhile. 

Bheadh dóchas agam go mbeadh gais go leor ag eascairt as Dearcán. Tá súil Dearcán 2 a bheith ar fáil san Fhómhair.

Uraiceacht nua na hÉigse

Go n-uige seo is tríd athinsintí a d'fhéach Leabhar Breac le slabhra litríochta na Gaeilge a athghaibhniú. 

San saothar seo áfach, tá sleachta gairide próis ó stair na litríochta sin roghnaithe ag Diarmuid Johnson. Ó na meánaoiseanna go dtí tús an chéid seo caite. Iad curtha i gcomhthéacs stair a linne, san Eoraip agus in Éirinn. Athinsint ar shleachta a mbainfeadh dua lena léamh do Ghaeilgeoirí na linne seo, le Diarmuid féin nó le húdair eile fearacht Feargal Ó Bearra, beannacht Dé lena anam. 

Sa bhreis ar sin nótaí ar ghnéithe teangan a bhaineann leis na sleachta. 

Tá eolas fairsing agus domhain ag Diarmuid Johnson. File chomh maith le húrscéalaí agus scoláire. Tá a lorg sin ar an dtráchtaireacht. Abairtí gairide gonta a chleachtann sé go minic. Éifeachtach. 

Beatha teanga a labhairt. Is fíor an focal. Is fíor dá réir go bhfuil teorainn leis an méid de bhrí na teanga is féidir cur i scríbhinn. 

Diarmuid Johnson 

Deoch an Tobair lch 176, An canúnachas. 

Dá bhrí sin, más bláth agus biseach atá i ndán don chumarsáid agus don chomhthuiscint, ní leor ann féin gan ach seancheart na teanga a chleachtadh go dall deabhóideach. Ar an taobh eile den scéal, bláth agus biseach ní féidir gan eolas ar an seancheart úd agus gan fios a thábhachta dá réir.

Diarmuid Johnson

Deoch an Tobair 

Treoir anseo dúinn. Géarú goile. Tá go leor de na téacsanna ar fáil dúinn a bhuí leis na dána digiteacha - tríd celt.ucc.ie abair, nó corpas.ria.ie. 

Deoch an Tobair 

Diarmuid Johnson 

Leabhar Breac 

Gabriel Rosenstock - púróg ar charn

Tá daoine eile i bhfad níos cáilithe ná mise chun éagnairc Gabriel Rosenstock, a chuaigh ar shlí na fírinne inniu, a scríobh.

Ní mór dom a admháil nach raibh mé ró thógtha lena shaothar i dtús ama. Diaidh ar ndiaidh a tháinig mé isteach air. Tríd IMRAM go príomha. Toisc go bhfuil sé de nós agam blúire a scríobh anseo faoi na himeachtaí a fhreastalaíonn mé orthu, chuaigh Gabriel i dteagmháil liom maidir le blag dá shaothar. Bhí sé go mór i bhfabhar le foilsiú saor in aisce filíochta, agus in aimsiú bealaí nua. Ach ní raibh fonn ar leith air dul ag iomrascáil leis an teicneolaíocht. 

Mar sin, ó 2012 i leith tá mé mar blogmeister (a théarma siúd aige). San tréimhse sin tá breis is ceithre míle mír foilsithe. Neart haiku - go háirithe haiku pictiúrtha - ach neart foirmeacha eile freisin. Meascán eicléictiúil. Agus comhoibriú le filí agus ealaíontóirí ó ar fud na cruinne.

Soir, san Áis a bhí tinfeadh Ghabriel. A mhiúil ag ól as an Ganges. 

Bhí tuairimí láidre ag Gabriel, agus peann sách géar aige nuair a shíl sé gá a bheith leis. Is iomaí Limerick lán de ghreann dóite ar an mblag. 

Cáilíochtaí na seanfhilí aige, ó cáinte go hollamh.

Suaimhneas síoraí dá anam, sólás dá chlann. Agus sólás freisin dá chairde éigse fud fad na cruinne. 

An ceithearnach caolriabhach

Bhí fhios agam an leabhar seo le Darach Ó Scolaí a bheith ar fáil le fada. Tá meathchuimhne agam ar scéal sna meáin Ghaeilge go raibh gá an greamán thuas a chur leis - pictiúrleabhar atá ann, agus síleann Béarlóirí a leithéid as Gaeilge a bheith feiliúnach do leanaí shoineanta. Ach ní soineanta an chleasaí é an Ceithearnach caolriabhach. Agus fiú mura dtuigfeadh na leanaí friotal fileata na hinsinte, ní bheadh aon dul amú faoi léaráidí chraicneacha Dharaigh féin. 

Cibé, pé cúis a bhí leis, ní raibh sé léite agam. Spreag alt ar RTÉ mé áfach fios a chur air ón leabharlann. 

Tá an cleasaí osnádúrtha le fáil i mórán cultúr agus é go minic ag déanamh díspeagadh ar na huaisle (dar leo féin). Cleasaí is ea an ceithearnach. É ar chamchuairt ó uasal go huasal. Friotal fileata lán ruthag is athrú - ábhar reacaireachta - a chuireann síos ar na cleasa fuilteacha a imríonn sé. 

Greann dubh agus roinnt gáirsiúlachta, atá é féin greannmhar. 

Tá áthas orm gur léigh mé faoi dheireadh é! 

⭐ ⭐ ⭐ ⭐ ⭐ 

Dá mba andúlaí í Mimi...

Tá Fionn s'againne san Eilvéis an Earrach seo, páirteach sa cheoldráma La Bohème. Tá sé i bpáirt Colline, an fealsamh. Rud a thugann aria dó, ag fágáil slán lena chóta nuair a thugann sé go dtí an geallbhróicéir é, in iarracht fánach dochtúir a fháil do Mimi agus í ar leaba an bháis. Éireannach eile, Amy Ní Fhearraigh atá i bpáirt Mimi.

Thaisteal muid chuig Schaffhausen na hEilvéise chun léiriú a fheiceáil san Stadttheater ansiúd. 

Cé go bhfuil an ceol agus an libretto gan athrú, tá an feisteas agus stáitsiú tugtha suas chun dáta. Cineál fothrach leath thógtha mar chúlra don aicsin. 

Chomh maith leis na hamhránaithe aonair bhí cór mór fásta agus cór leanaí. Tar éis an tsosa leathbhealaigh scaoileadh na daoine óga abhaile. 

Seachas eitinn a bheith ar Mimi, tá sí i ngleic le handúil drugaí. Rud a chothaíonn an teannas céanna idir í agus Rudolfo (Giuseppe Infantino). Mimi ag tosú amach mar mealltóir séimh cúthaileach, go bean trína chéile nuair a fhágann Rudolfo í mar ó dheá go bhfuil sé suaite ag éad nuair is fírinne an scéil nach féidir leis aghaidh a thabhairt ar an mbás a chíonn sé a bheith i ndán do Mimi (agus a bhfuil sise dall air). Bhí réalaíochas críoch Mimi scanrúil, éifeacht an ró dháileadh á ciapadh agus á suaitheadh, go sleamhnaíonn sí tríd suain go bás - i ngan fhios do Rudolfo. 

Scéal grá is achrann comhthreomhar idir Marcello (Jungrae Noah Kim) agus Musetta (Tania Lorenzo Castro). Musetta téisiúil teann trodach. Sa chaoi go dtéann a hathrú chuig aithríoch agus Mimi ar leaba an bháis i bhfeidhm ar an lucht féachana. 

Ainneoin troime an ábhair, bhí an léiriú lán de ghreann físiúil. Rud a chuir béim ar an sollúntacht agus Mimi ag bású. 

Bhí Konstantin Nazlamov i bpáirt dúbailte na tiarnaí talún iontach greannmhar, bróga reatha lonrach buí air. É ina spaga teann seal ag Musetta. 

Bhain mé sult as an iomlán (cé nach duine mé a bhíonn tógtha de ghnáth le uasdátú dá leithéid). 

Tá deis go Bealtaine an Opera a fheiceáil, iad ar chamchuairt na hEilvéise. 

Tá sé éirithe

(Richard King, dalta le Harry Clarke. Séipéal San Iósaef, Tír an Iúir) 

Quid quæritis viventem cum mortuis ? non est hic, sed surrexit. 

https://bible.com/bible/823/luk.24.5-6.VULG

 An chéad lá den tseachtain, go lánmhoch ar maidin, tháinig siad go dtí an tuama agus na spíosraí acu a bhí ullmhaithe acu. Fuair siad an chloch iompaithe siar ón tuama; ach ar dhul isteach ann dóibh, ní bhfuair siad corp an Tiarna Íosa. Bhí ceist orthu faoin méid sin, ach lena linn sin bhí beirt fhear ansiúd láimh leo agus éadach dealraitheach orthu.  Ghlac na mná bíogadh agus chrom siad a gceann chun na talún, agus dúirt siadsan leo: “Cad a bheir daoibh a bheith ar lorg an bheo i measc na marbh? Níl sé anseo: tá sé éirithe. Tugaigí chun cuimhne mar a labhair sé libh agus é fós sa Ghailíl, mar a dúirt nárbh fholáir Mac an Duine a thabhairt ar láimh do pheacaigh, agus é a chéasadh, agus é a éirí an treas lá.” 

Lúcás 24:1-7

Regina Caeli

Deirtear in ionad Fáilte an Aingil in aimsir na Cásca

R: Déan gairdeas, a Bhanríon na bhflaitheas, Alleluia,

F: Óir an Té arbh fhiú thú é a iompar, Alleluia.

R: D’aiséirigh sé mar a dúirt, Alleluia,

F: Guigh orainn chun Dé, Alleluia.

R: Bíodh áthas agus gairdeas ort, a Mhaighdean Mhuire, Alleluia,

F: Óir d’éirigh an Tiarna go fíor, Alleluia.

Guímis: A Dhia, arbh é do thoil áthas a chur ar an domhan trí aiséirí do Mhic, ár dTiarna Íosa Críost, tabhair dúinn, impímid ort, trí idirghuí na Maighdine Muire, a Mháthair, go bhfaighimid gairdeas na beatha síoraí. Tríd an Chríost céanna, ár dTiarna. Áiméan

Tost

 I ndiaidh an chrith talún, tháinig tine. Ach ní raibh an Tiarna sa tine. I ndiaidh na tine, tháinig fuaim chogair bhig. 

1 Ríthe 19:12

D'aimsigh mé taifeadtaí den Pápa Beinidict ag rá an phaidrín sa Laidin. Éistim leo sách minic. (Tá fhios agam cad iad na hurnaíthe agus na rúndiamhair, mar sin ní bac an Laidin). Ag an deireadh canann cór an Salve Regina. Leanann nóiméad toist sula dtugann Beinidict  faoin liodán. Deis machnaimh. 

Tá na húdair, agus ní Críostaí amháin, ar aon fhocal faoi ról an toist san urnaí. 

Ba mháistir Beinidict  ar an dtost san urnaí phoiblí. Is cuimhin liom píosa teilifíse a fheiceáil, ócáid éigin de chuid Lá idirnáisiúnta na nÓg. Na mílte daoine in éineacht leis an bpápa ag urnaí i láthair an naomhshaicrimint. Agus tost iomlán i réim. 

Ní go rómhaith a bhím féin maidir le tost. Tá intinn luaineach agam, ré roithleagan smaointe. Is deacair cogar an Tiarna a chlos mar sin. 

(Agus anois ritheann Triúr manach Dennis liom) 

An Géillsineach

Ar mo chamchuairt inné bhuail mé isteach chuig leabharlann Institiúid Goethe ar Chearnóg Mhuirfean. Tá cnuasach scannáin acu ar DVD chomh maith le neart leabhar.

Chroch mé liom Der Untertan  scannán dubh agus bán ó 1951. DEFA an Ghearmáin Thoir a rinne, bunaithe ar úrscéal de chuid Thomas Mann ó 1918.

Aor shearbh ghreannmhar ar sár náisiúnaithe an impireacht tar éis Liam I Hohenzollern teacht i réim. Géillsine don arm, mar a léirigh scéal Captaen Köpenick. Fimíneacht i gcúrsa collaíochta - diúltaíonn an laoch an bhean atá sé tar éis í a bhréagadh agus atá torrach a phósadh, ar an mbonn nach bhfuil sí geanmnaí. (Imríonn leifteanant an chleas suarach céanna ar a dheirfiúr).

Na schlagande Verbindungen - cumann mic léinn tugtha do troid le claíomh, agus colm ar an aghaidh mar cúis mórtais acu.

Dímheas ar an lucht oibre. 

Leanbh faiteach lag atá sa laoch i dtús báire, ach go dtagann sé ar an dtuiscint nach bhfuil sé chun bheith saor ó chos ar bolg mura imríonn sé féin é, géillsine suas, an bhuatais síos. 

Deireadh an scannán é ag nochtadh dealbh den impire, i lár stoirme. Agus ansin ag móradh an chogaíocht chun an náisiúin a neartú. 

An radharc deiridh ná an dealbh i lár faiche agus na tithe timpeall air ina fhothrach. 

Greann dubh dóite agus aor fíochmhar. Bhain mé an-taitneamh as. 

Cruinne Honor

(C) David Burroughs Mattingly

Nuair a bhí mé tinn an samhradh seo caite, bhí mé ag léamh ficsean eolaíochta ar an fón, toisc nach raibh ar mo chumas díriú ar aon rud trom. Diaidh ar ndiaidh d'éirigh mé gafa le saothar ilghabhálach David Weber, dírithe ar an oifigeach cabhlaigh spáis Honor Harrington. Iarracht comhfhiosach macasamhail sraith Hornblower a chruthú.

Níl pioc de sraith Forester léite agam.

Pé scéal é, leanann úrscéalta Weber (agus scaití comhghleacaithe aige) gairm Honor Harrington óna tús mar Meánloingseach nua cháilithe go dtí go mbíonn sí ina hardcheannasaí cabhlaigh agus polaitíochta.

Ag troid le foghlaithe spáis, lucht díolta sclábhaithe (a póradh ag baint feidhm as leagan lofa géiniteach), agus cogaí le castaí polaitíochta agus míleata.

Gné spéisiúil ná go bhfuil sí "uchtaithe" ag ball de speiceas eachtardhomhanda, cat crainn óna pláinéad dúchais. Cat ar a bhfuil sé géag, agus a bhfuil ar a chumas mothúcháin a léamh. Diaidh ar ndiaidh foghlaimímid níos mó faoina dtréithe, agus go bhfuil siad i bhfad níos éirimiúla ná mar a dtuigimid i dtosach. 

Scaití scinn mé thar sleachta fada teicniúla faoi urchair agus a leithéid. I bhfad níos mó spéis agam sna carachtair agus san forbairt a thagann orthu. An ceannaireacht a léiríonn sí (agus roinnt eile). Stíl oiliúna spreagúil. Misneach. Sásta íobairtí a dhéanamh chun seasamh leis an dtuiscint docht ar dhualgas atá aici. Searc agus fuath. 

Duáilcí freisin - claonadh chun fíochmhaire i leith namhaid a bhíonn faoi smacht aici don gcuid is mó. Seachas nuair atá buairt mhór de dheasca bású a lucht grá. 

Diaidh ar ndiaidh forbraítear cliar carachtar sochreidte timpeall uirthi, tréithe fónta agus diúltacha acu ar fad. 

Agus polaitíocht ag teacht i dtreis seachas an bua nó caillteanas simplí mhíleata. 

Cruinne a fhillfidh mé air, ag athléamh. Tá mórchuid de na saothair ar fáil saor in aisce ar an idirlíon, beartas comhfhiosach de chuid an fhoilsitheora Baen, a chreideann go spreagann sé léitheoirí, agus go gceannóidh léitheoirí dílse leabhar de theann measa. Agus go mbaineann sé an ghaoth as seolta foghlaithe foilsitheoireachta. 

Táim sásta gur tháinig mé air. Ba é https://freesfonline.net/, bunachar de shaothair atá ar fáil saor in aisce ar líne a chur i mo threo iad. Tá nithe spéisiúla eile le fáil ansiúd. 

Is faoin bheith daonna ficsean eolaíochta maith. Na fadhbanna céanna i gcruinne nua. Ní fisiceoir ná bitheolaí oilte mé, ach creidim go bhfuil an cruinne seo i dteideal bheith áirithe ina fhicsean eolaíochta "crua", i. cé nach bhfuil an eolaíocht indéanta faoi láthair, tá sé insamhlaithe go bhféadfaí é a dhéanamh amach anseo. 

Ní bhíonn sólás againn ann....

Ní bhíonn sólás againn ann

Gan dólás ann a cheann,

Ní bhíonn maise gan a masla,

Ná an díreach gan an cam.

Tugann beartas Barzaz scoth litríocht na Mór Roinne a chur i nGaeilge saothair i mo threo nach mbeadh agam dá uireasa (ach seans maith nach mbacfainn leo nach mbeadh ach leagan Béarla ar fáil dom). 

Scéal neamhghnách (domsa) sa cheann seo. Fear atá rathúil ach duairc, bean atá uaillmhianach ach ag déanamh faillí ina páirtí, an obair ina leannán aici, í ard san feidhmeannas, gar do Emanuel (Macron) ach gan a bheith ina ionadaí phoiblí. Teagmháil scoile i bhfad siar a thugann ar Amelié Éric a earcú dá rannóg. Ag éirí go maith leis an obair. 

Go gcuireann turas gnó go Súl corr i mbeatha Éric. Agus trí sin i mbeatha Amelié freisin. Casadh sa scéal taithí Éric ar nós na Cóiré deis a thabhairt do duine a bhás féin a shamhlú, dul tríd a shochraid féin agus seal a chaitheamh i gcónra. 

Scéalta faoi caidrimh, idir tuismitheoirí agus páistí, idir páirtithe, idir comhghleacaithe. Colscaradh is cúpláil. Athmhuintearas.  Dúlagar. Strus agus a fhaoiseamh. Díomá, dóchas gan choinne. 

Caibidil ghairide, cúpla snáth san insint. Dul siar agus aniar san am, agus réamhamharc. Fonótaí ar minic a bhain siad miongháire asam. Iad ag cuir leis an insint seachas ina ngluaiseanna tura acadúil. 

Scéal comhaimseartha, lonnaithe i tús na fichidí seo. Ré na paindéime. Ré Macron. Scéal buirgéiseach. 

Bhain mé taitneamh as (cé go raibh sé gar den chnámh agus mé ag teacht as babhta dúlagair nuair a chur mé tús leis). 

An Saol Sona 

Údar: David Foenkinos

Leagan Gaeilge: Máirín Ní Mhárta 

Barzaz 

An Cláirseoir

Úrscéal neamhghnách stairiúil ó pheann Diarmuid Johnson. Scéal na Normannach a rinne ionradh ar Éirinn ar ball - ach iad fós ar imeall Ríocht Shasana, in adharca le muintir Cymru.

Na Gearaltaigh, go háirithe Muiris a thug a ainm do Chlár chlainne Mhuiris ar ball. A athair, Gearailt de Windsor. É pósta ar banphrionsa as Cymru ar ordú Anraí Rí.

Cláirseoir Breatnach an cláirseoir, scéal a thaoisigh agus na Taoisigh eile fite fuaite le scéal na Tiarnaí Mairge a earcódh Diarmuid na nGall ar ball. Agus a raibh airc talún orthu, iad míshocair san Marg toisc lucht Cymru a bheith ag neartú, agus Anraí Rí a bheith luaineach. Pléimeannaigh sa mheascán leis i roinnt na creiche ar imeall thiar na Breataine.

Siar is aniar idir Éirinn agus an Bhreatain chomh maith. 

Snáithí an scéil fite ina bhréidín dhlúth ag Diarmuid, scéal thar na glúinte, troid agus trádáil, feall agus féile, searc agus mioscais.

Scéal a thugann stair chun beochta, réamhrá d'ionradh na Normannach ar Éirinn.

Léitheoireacht atá idir taitneamhach agus ina lón eolais. 

Ní bearna atá i Muir Meann, ach nasc - go háirithe san tréimhse sin agus go ceann i bhfad ina dhiaidh.

An Cláirseoir

Diarmuid Johnson 

Leabhar Breac 

Sadhbh - ceasacht Iníon Ghuile

Seo an tríú pictiúirleabhar do dhaoine fásta atá fáiscthe ag Darach Ó Scolaí ón tseanlitríocht, bealach eile fós ag leabhar breac athghaibhniú a dhéanamh ar slabhra reatha an traidisiúin liteartha. 

Bhí scéalta Bhláthnaid agus Dheirdre agam sular léigh mé leagan Dharaigh.

Ach ní raibh eolas dá laghad agam ar Shadhbh. Ná ar Fhéilimí mhic Criomhthainn, Rí Mumhan. A thromdhámh siúd a bheith ag teacht aniar aduaidh ar athair Shadhbh, Guile, ag lorg lóistín agus foscadh cúis an scéil.

Cuirtear Sadhbh amach le moill a chur ar an tslua le go mbeadh réiteach cuí déanta. 

Caint ghlic aici, gáirsiúil scaití, agus í maith i ndán ag óglach Fhéilimí. Agus í níos oilte ar chasfhocal, cruachaint agus dúfhocail ná a chuid ollúna. 

Í ag iarraidh iad a chur ó dhoras, mar dhea, de dheasca ainnise, fuacht agus easpa sa dún. 

Ach faoi dheireadh ag gealladh fleá agus féasta - ach i dúfhocal a chuireann dallamullóg ar chách seachas Feilimí.

In éineacht le caint ghlic greannmhar gaoismhear Shadhbh, tá ealaíon Alé Mercado. Radharcanna sneachta a chuirfeadh fuacht ort. Cruth ar na pearsana. Áilleacht agus áiféis.

Saothar eile den scoth. Tá na Gaeil tugtha don dTríonóid, don tré. Seo triaracht leabhair áille, a thugann dúinn triúr ban misniúla.

Comaoin eile curtha ag Darach agus Leabhar Breac ar léitheoirí na Gaeilge!

Sadhbh - ceasacht iníon Ghuile

Darach Ó Scolaí 

Ealaíon Alé Mercado 

Leabhar Breac 

ISBN 978-1-913814-57-1