Comhar i gCathú

Léigh mé Lig sin i gCathú blianta fada ó shin, agus go deimhin Sionnach ar mo dhúan. Léigh mé arís anuraidh é roimh freastal ar an Lá i gCathú.

Taitníonn Lig sin i gCathú liom, agus tá sé furasta a thuiscint conas gur bhain sé amach barr liosta na leabhair a raibh ráchairt orthu caoga bliain ó shin. (Níl fhios agam an bhféadfadh leabhar Gaeilge sin a dhéanamh anois - tá formhór na leabhair a díoltar á ndíol ag seoltaí leabhar agus as an áireamh sna liostaí mórdhíola).

De bhrí go bhfuil an leabhar caoga bliain d'aois, is don leabhar atá eagrán reatha Comhar tiomnaithe, aistí spéisiúla faoi ghnéithe éagsúla den leabhar agus freagairt phearsanta don leabhar. San áireamh dhá thuairim ana éagsúil ag Sorcha de Brún agus Síle Ní Choincheannain

Clár

Gearóid Denvir 

Eagarfhocal 

Gearóid Ó Tuathaigh 

Comhthéacs Staire 

Mícheál Ó hUanacháin 

Mise & an Mac Drabhlásach 

Ruairí Ó hEithir 

'Englishing' an Leabhair 

Liam Ó Dochartaigh 

'Bestseller' i nGaeilge 

Mártan Ó Ciardha 

Aoibhinn Beatha an Scoláire 

Seán Ó Neachtain 

 Gaillimh m'Óige 

Tonaí Ó Roduibh 

Lá i gCathú 

Sorcha de Brún 

Mná Lig Sinn i gCathú

Síle Ní Choincheannain 

Ceist na hInscne

. 

Laoighseach Ní Choistealbha 

Ligeadh mé i gCathú 

Cúán de Búrca 

Mealladh na Méire Fada 

Tomás Ó Floinn 

Léirmheas ón gCartlann

Anois, ní mór dom an leabhar a athléamh. 

Fómhair Troime

Roinnt blianta ó shin anois chuir na héin crann Troim sa ghairdín cúl. Ní dhéanaim mórán chun smacht a chur ar an ngairdín céanna agus d'fhás sé go rábach. I Mí Bealtaine bíonn neart bláthanna air. Cúpla uair anois tá síoróip déanta agam as na bláthanna céanna. Seo an oideas a bhainim feidhm as. 

3 l uisce

3 kg siúcra

3 líomóid (gan céar orthu!)

50 g aigéad citreach

20 bláth troime

Phioc mé na bláthanna chomh luath agus a bhí na bláithíní oscailte, ag seachaint cinn le feithidí. (Bíonn plód feithid liath ar ghasanna cuid de na bláthanna).

Déantar an siúcra a thuaslagann san uisce tríd é a théamh. 

Baintear na bláithíní de na gasanna, le forc mar shampla. 

Gearrtar na líomóidí i sliseanna. 

Cuirtear na bláithíní, líomóidí agus an t-aigéad citreach isteach sa síoróip agus cuirtear an pota in áit dorcha ar feadh cúpla lá. 

Ansin déantar scagadh ar an leacht trí criathar agus ceirt ann chun na bláithíní agus líomóidí a bhaint as. Déantar an leacht a bhruith ansin agus é a chuir i mbuidéil. 

Chun é a ól, déantar cúig cuid uisce a chuir le cuid amháin síoróipe. Blasta! 

Seal i Neipeal

Fuair mé an Dialann taistil seo de chuid an Searcaigh ó BorrowBox chun é léamh go leictreonach agus aistir a ghiorrú. 

Cathal groí ag siúl agus ag taisteal in áiteanna éagsúla i Neipeal, beirt fhear óg á thionlacan mar treoraithe agus giollaí iompair. 

Tráth a raibh an raic faoi Fairytale of Kathmandu shíl mé gur saonta a bhí an Searcach, nár thuig sé an bearna maoine agus cumhachta dá réir idir é féin agus na fir óga a raibh caidreamh collaí aige leo. Nár shíl sé é féin a bheith saibhir ó tharla nach raibh sé saibhir sa bhaile. 

Níl mé chomh cinnte anois. Tá cuir síos ar neart eachtraí collaíochta agus spéis léirithe aige i mbuachaillí agus fir óga. Ar éigin go luaitear bean ar bith. Bhain an scaoilteacht collaíochta agus an fánacht siar asam, ach is dócha gur léiriú é sin ar mo shaontacht féin thar rud ar bith eile. Nílim ar mo chompord le caint ar chollaíocht agus illeannánachas.

Tá an cuir síos ar an tírdhreach iontach. 

Ag tús an leabhair luaitear na Maoistigh ach ní déantar mórán cíoradh ar an gceist. 

Tríd is tríd is leabhar taistil luachmhar é. 

Seal i Neipeal 

Cathal Ó Searcaigh

Cló Iar-Chonnacht

Foinse oscailte agus flaitheas dhigiteach

D'iarr Tús Áite orm píosa cainte a dhéanamh faoi bogearraí foinse oscailte, i bhfianaise roinnt rialtas san Eoraip a bheith ag tréigean Microsoft agus Google i dtreo bogearraí agus ríomhairí atá faoina smacht féin. (Ciallaíonn néalríomhaireacht "ríomhaire duine éigin eile"). An scéal seo a spreag Cearbhall le dul i dteagmháil liom. Tá oifig ar leith i Schleswig Holstein (ceann de na Stáit i bPoblacht cónaidhme na Gearmáine) ag spreagadh agus ag maoiniú comhlachtaí poiblí chun obair le foinsí oscailte agus sás a dhéanamh dóibh féin agus do chomhlachtaí eile. 

Tá an chaint le clos anseo. Seo gluais ar sin, mar a déarfá. 

Dúirt mé go raibh iarrachtaí ar bun ag rialtais bogearraí foinse oscailte a úsáid agus a oiriúnú dóibh féin. Tá sainmhíniu ar bogearra foinse oscailte anseo:

Tá neart ar bun - office.eu mar shampla, a chuireann malairt rogha ar bun do Microsoft Office. Luaigh mise Libre Office atá in úsáid agam féin le blianta. Tá comhéadan Gaeilge ar fáil, a bhuí le Kevin Scannell agus an Ríomhacadamh. 

Mar atá don brabhsálaí Firefox, atá in úsáid agam le breis agus deich mbliana. 

Rinne Marion Gunn, beannacht Dé lena hanam, ceannródaíocht ar úsáid foinsí oscailte chun an Ghaeilge a chuir ar fáil ar ríomhairí. Bhí baint aici roimhe sin le Gaeilge a chur ar táirgí Apple - Clarisworks. Chuir Apple deireadh thar oíche leis an gcomhoibriú. Ní féidir leis sin tarlú i gcás foinsí oscailte. Is an pobal - nó baill díograiseacha de - a dhéanann an obair, agus is leo an táirge. Tá an t-ádh linn go bhfuil leithéidí Kevin Scannell ag saothrú ar ár son!

Tugann bogearraí foinse oscailte deis do dhaoine an bogearra á mhúnlú mar is toil leo féin. Níl síntiúis bhliantúil riachtanach, mar atá á éileamh ag Microsoft agus Google agus a leithéid. Go deimhin tá fáil saor in aisce ar na táirgí, ach is féidir íoc as tacaíocht má tá sin de dhíth. 

Tá córas oibriúcháin Linux ar fáil, togra a bhfuil Linus Torvalds, Fionlannach ón mionlach a labhraíonn Sualainnis, ina thionscnóir air. Tá Linux ina chnámh droma ag an idirlíon. Agus tá leaganacha ar fáil do ríomhaire phearsanta. Tá Ubuntu in úsáid agam féin le cúpla bliain. Arís, tá comhéadan Gaeilge ar fáil. 

Tá an iliomad táirge foinse oscailte ann. Go minic is féidir iad a chur ag obair ar sean ríomhaire, murab ionann agus táirgí Microsoft a éilíonn crua earraí nua gach cúpla bliain de bharr a gcraos cuimhne agus cumhacht ríomhaireachta. 

Cuirimis an ríomhlóid chun cinn! 

. 

Ní tír í an Afraic...

 

Tá i bhfad níos mó daoine ón Afraic in Éirinn ar na saolta seo. Sa bhaile suanleasa ina bhfuil cónaí orm, agus tógáil as éadan ar bun, tá i bhfad níos mó daoine de dhath le feiceáil. Daoine de bhunadh na hAfraice ina measc. Ach mór roinn is ea an Afraic. Agus formhór na Stáit atá ann is iad na coilínigh a tharraing a dteorann, bunaithe ar an méid a bhíodar féin in ann gabháil agus coinneáil. Ansin bhrúigh siad teanga, creideamh agus córas riaracháin orthu. Ach is annamh náisiún amháin lonnaithe sna críocha sin, agus is iomaí náisiún scartha ag líne ar mhapa a tarraingíodh in oifig i Londain nó Páras. Nó Beirlín, cé gur sciob an Bhreatain na críocha sin tar éis an chéad ár Eorpach. Bhí lámha ag an mBeilg, an Ísiltír agus an Phortaingéil sa chúram freisin. Tá cúinne den Afraic fós ag na Spáinnigh. Agus gan amhras scaip na hArabaigh níos mó ná a gcreideamh le faobhar claíomh.

Dúirt mé cheana gur chreid mé go bhfuil gaeloideachas dlite do na fleiscín Éireannaigh.

Ach tá níos mó de dhíth. 

Caithfear an iolrachas a aithint. Go cúramach. Mar shampla, tá an iliomad náisiúin sa Nigéir - Igbo, Yoruba, Edo, Haussi, Fulani. A gcultúr, creideamh, teanga agus slí bheatha féin acu, ach idirmheascadh freisin so dóigh is go mbeadh oidhreacht ó cúpla náisiún ag duine. Náisiún a bhí in adharca a chéile ní hamháin roimh agus le linn an choilíniú ach le teacht neamhspleáchas freisin. Bhí cogadh cathartha uafásach sa Nigéir nuair a rinne na hIgbo iarracht a Stáit féin a bhunú de bharr cos ar bholg a bheith á imirt acu. Lean gorta agus ár.

Agus níl ansin ach sampla, sampla atá ar bharr m'ordóg agam toisc go raibh mé ag labhairt le fear Edo (an dream ónar ghoid na Breatnaigh cré-umhaí Beinin).

Agus níos luaithe an lá chéanna léigh sagart de bhunadh na Nigéire, sílim, Aifreann. Agus d'éist cainteoir Amáirise m'fhaoistin. Rinne mé iontas de fear ón Aetóip a bheith ina shagart Chaitliceach, os rud é go bhfuil a nEaglais ársa féin acu.

Creidim gur gá do na scoileanna an saibhreas cultúrtha seo a aithint agus a úsáid. Nuair atá an Ghorta á phlé, na gortaí a d’fhulaing sinsir na daltaí a chuir san áireamh, iad a spreagadh. Ach go faichilleach chun nach gcuirfí in adharca a chéile na daltaí. (Caitheadh an lipéad Naitsí le mo chlann, le teann rógaireachta is dócha, ach ghortaigh sé mar sin féin).

Bóthar dhá treo imeascadh, agus caithfear a cheart a thabhairt don dá chultúr. 

As lor liom ꝗ laḃrꝫ de sin

Nua ar Aonghus.eu

Triúr ar thuras bóthair

Baile an Sceilg, Bealtaine 2026 

https://aonghus.eu/immrama/baile_an_sceilg.html

Nua ar Aonghus.eu

Seilg i measc na nAlp, Cáisc 2026

https://aonghus.eu/immrama/de_ch.html

Nur die Gedanken sind frei...

Deirtear go minic gur nuacht an rud go bhfuil duine éigin nach bhfuil ag iarraidh go bhfoilseofar é, agus gur fógraíocht gach rud eile. 

Rith sé liom nuair a chonaic mé an póstaer thuas, cuid de feachtas an AE.

Tá go leor constaic le sárú chun nuacht iontaofa cruinn a chur ar fáil. Tá fórsaí láidre tráchtála (atá ag ceannacht nuachtáin agus stáisiún raidió as éadan). Tá mioscais Státeagraithe nó billiúnaí eagraithe. Tá áiteanna ina bhfuil iriseoirí dá feallmharú.

Agus anois tá an caclathas ár mba i turscar ginte ag intleacht shaorga. 

Mar sin, tá muinín an phobail as iriseoireacht ag sleamhnú. Agus de dheasca easpa acmhainní, tá sé doiligh ag iriseoirí "dul amach agus fáil amach an bhfuil sé ag báisteach".

Agus ó tharla go bhfuil fiú an iriseoireacht is fearr ag brath ar ioncam fógraíochta, níl saoirse phreasa ann. 

Níl réiteach agam. 

Léim an taz ar líne. Comharchumann a chuireann an nuachtán ar fáil, agus ní thugaim oiread sin fógraíocht faoi ndeara. Cuirim cúpla Euro sa mhí ina dtreo.

Más buan mo chuimhne bhí a leithéid de mholadh ag Alex Hijmans cúpla bliain ó shin. Seirbhís síntiús ina bhféadfá síntiús a ghlacadh le hiriseoirí ar leith. 

Ó rinne Google praiseach den gcuardach, chlis orm an alt a aimsiú arís.

B'fhéidir go bhfuil múnla ansin. Ach bheadh dlíodóirí maithe agus pócaí domhain de dhíth chun teacht roimh dúmhál lucht saibhris is cumhachta. 

Bóthar na bhFál, Cathair na gClaíocha

Déagóir nó páiste ab ea mise agus na trioblóidí ó Thuaidh fíochmhar fuilteach. Do mac meánaicmeach Deisceart Bhaile Átha Cliath ba thír aineoil, baolach na Sé Chontae. Le cúpla bliain anuas tá roinnt cuairt tugtha agam ar Bhéal Feirste. Ach níl imní an déagóra curtha díom agam.

Bíonn beagán eagla i gceist nuair atá mé ag brath ar Google maps mo choiscéim a threorú ó A go B. Tá mo dhóthain taithí agam anois ar Bhéal Feirste le tuiscint nach bhfuil ceantair dílseacha an tSean Chill ach faoi urchar méaróige de cheantair náisiúnacha. (Agus, sea, d'aon uaim a roghnaigh mé an tsamhail áirithe sin.)

Le déanaí agus mé ag siúl ó thuaisceart Bhéal Feirste go Bóthar na bhFál ba léir go raibh Google do mo threorú tríd ceantar mar é. Is beag duine a bhí thart, bhí sé sách luath, ach bheartaigh mé mo chóta a dhúnadh thar an geansaí glas leis an mana Gael mé. Agus an bóthar a thrasnú seachas mo shlí a bhrú tríd grúpa daoine a bhí cruinnithe. 

Tamall ina dhiaidh sin shiúl mé tríd geata "síochána". 

Le hais cathracha eile tá níos mó claíocha arda le feiceáil i mBéal Feirste, thart ar séipéil, scoileanna agus a leithéid. Gan trácht ar na stáisiúin péas atá fós ina ndaingean dorcha le fál go haer thart orthu. 

Tá an ealaíon sráide suntasach, ach níos mó ann anois nach bhfuil bainteach go díreach le foréigean na dtrioblóidí, ach sách minic is de dheasca na hiarmhairtí atá sé ann. 

Is eagal liom go mbeidh sé i bhfad eile go leagfar claíocha - i gcloigne daoine chomh maith le ar na sráideanna. 

Ríthe sa Bhíobla

Ní cuimhin liom go baileach cén úrscéal le Lion Feuchtwanger a chonaic mé an tagairt seo, ach is dócha gur Iaftá agus a iníon a bhí ann -

Breithiúna 11:34 

 Tháinig Iaftá ar ais chun a thí féin i Mizpeá ansin agus féach, tháinig a iníon amach ina dháil le ceol tiompán agus le rince. Ba í a leanbh aonair í, mar ní raibh mac ná iníon aige ach ise amháin.

(Móid meargánta a rinne Iaftá an chéad rud a chasadh air ag baile a íobairt dá mbeadh bua sa chath aige. Scéal a choinnigh raibithe ag díospóireacht ó shin.) 

Ba rabhadh roimh Ríthe a bhí ann, sliocht as cuid eile de leabhar na breithiúna. 

Breithiúna 9:7-15 

Chuaigh na crainn amach tráth chun rí a ungadh dóibh féin. 

Agus dúradar leis an gcrann olóige: ‘Bíse i do rí orainn!’  Dúirt an crann olóige leo, ámh: ‘An amhlaidh a thréigfidh mise mo mhéathras, Lena dtugtar onóir do Dhia agus do dhaoine Chun a bheith i réim ar na crainn?’ 

Agus dúirt na crainn leis an gcrann figí: ‘Tar thusa, agus bí i do rí orainn.’ Dúirt an crann figí leo, ámh: ‘An amhlaidh a thréigfidh mise mo mhilseacht Agus mo dhea-thoradh Chun a bheith i réim ar na crainn?’ 

Agus dúirt na crainn leis an bhfiniúin: ‘Tar thusa agus bí i do rí orainn.’ Ach d'fhreagair an fhiniúin iad: ‘An amhlaidh a thréigfidh mise m'fhíon a chuireann áthas croí ar Dhia agus ar dhaoine d'fhonn bheith i réim ar na crainn?’ 

Ansin dúirt na crainn go léir leis an dris: ‘Tar thusa agus bí i do rí orainn.’ 

Ach dúirt an dris leis na crainn: ‘Más mian libh dáiríre mise a ungadh i mo rí oraibh féin, Tagaigí ar scáth mo ghéag; É sin nó tagadh tine as an dris Agus loisceadh sí céadrais na Liobáine.’

An Lúb Liteartha

Mealladh amach go Má Nuad mé chun éisteacht le Anna Heusaff (úrscéalaí) agus Dubhán Ó Longáin (file) faoi agallamh ag Caitlín Nic Íomhair (file). Cuid d'fhéile teanga agus eagna Mhá Nuad.

Pléadh teanga agus aigne go deimhin. Chuir Dubhán scríbhneoireacht i gcomparáid leis an traenáil a dhéanann peileadóir, agus léamh leis na babhtaí sa giom - an dá rud riachtanach. Bhí an bheirt acu ar aon fhocal gur gá an cheird a chleachtadh go rialta, fearacht ceird ar bith eile.

Níl saibhreas le baint as scríobh i nGaeilge, ach mhínigh Anna gur fíor bheagáin údar gairmiúla Béarla a bhfuil in ann slí bheatha a bhaint as scríobh - go bhfuil buntáistí b'fhéidir ag an scríbhneoir Gaeilge toisc go bhfuil scéimeanna áirithe ann chun díriú ar shaothar.

Labhraíodh ar thaighde, ar dhualgais i leith an léitheora, agus neart eile. Luaigh Dubhán nath Gréagóir Ó Dúill, go bhfuil dualgas ar an bhfile fulaingt go poiblí, chun go mbeadh fhios ag léitheoirí nach leo féin atá siad. Agus d'inis eachtra corraitheach faoi léamh filíochta i nGleann Cholm Cille, nuair a reic sé dán faoi beirt dheirfiúr a cailleann a máthair le hailse, agus an dualgas a mhothaigh an duine is sine. Cás díreach bean ó Meiriceá sa lucht éisteachta.... 

Comhrá iontach fairsing agus spéisiúil, beidh lón machnaimh ann dom. B'fhiú an aistear! 

Tírghrá, 𝙑𝙚𝙧𝙛𝙖𝙨𝙨𝙪𝙣𝙜𝙨𝙥𝙖𝙩𝙧𝙞𝙤𝙩𝙞𝙨𝙢𝙪𝙨 agus náisiúnachas

Is tríd gach rud a chuimsíonn coincheap seo an náisiún a chaomhnaítear agus cothaítear féiniúlacht cultúrtha agus stairiúil pobail.

Is léir go bhfuil rud amháin a chaithfear a sheachaint ar ais nó ar éigean - an baol go n-eascródh náisiúnachas mí fholláin as feidhm bhunúsach seo an náisiúin. Tá samplaí cumhachtacha de seo tugtha ag an fichiú céad, le hiarmhairtí tubaisteacha. Cad a fhuasclóidh muid ón mbaol seo? Tírghrá an bealach ceart, dar liom. Aithníonn náisiúnachas cearta do náisiúin féin amháin, san áit gur grá do thír máthartha is ea tír ghrá a dheonann na cearta céanna do gach náisiún eile atá á éileamh do do náisiún féin. I bhfocail eile eascraíonn grá sóisialta cuí as tírghrá. 

Naomh Eoin Pól II 

Cuimhne agus féiniúlacht 

(aistriúchán ón mBéarla liomsa) 

Is dóigh liom gur gá seo a leathnú anois, Bunreachtghrá a chuir leis. Tá Stáit tíreolaíoch, ba dheacair gan é bheith amhlaidh. Ach is beag Stáit nach bhfuil ilnáisiúnta. Tá cearta ag náisiún, ach tá cearta ag Stáit freisin. Chuige sin an Bunreacht a bhronnann saoránaigh orthu féin agus gur gá a chaomhnú. Verfassungspatriotismus dílseacht don mBunreacht sa Ghearmáinis. Tá a leithéid de dhíth chun an Stáit daonlathach a chaomhnú, stáit atá faoi bhagairt ón gcreachlathas atá ag spreagadh náisiúnachas cúng ciníoch san Eoraip, ar mhaithe le deighilt agus scoilt a chothú. Toisc gur fusa leo goid uainn má táimíd in adharca a chéile. 

Fillimis ar fhís Schuman don Eoraip. Fís a d'eascair freisin as an chuid is fearr de theagasc shóisialta na hEaglaise Caitlicí.

 

Guth an phobail

Agus mé ar mo Bhlitzbesuch* ar Bheirlín chonaic mé na fógraí seo. Tá sínithe á bhailiú do dhá togra. Má sroichtear tairseach, beidh reifreann ann. Má éiríonn leis an reifreann, beidh ar an parlaimint stáit i mBeirlín an dlí a phlé (níl mé cinnte an bhfuil ceangal orthu glacadh leis).

Tá an togra Berlin autofrei ag iarraidh gnáthúsáid carranna príobháideacha a chosc laistigh den S Bahn Ring, go bunúsach cuid mhór de lár na cathrach.

Ní dóigh liom go bhfuil mórán seans ag an togra, ar an ndrochuair. Tá spleáchas gluaisteáin iontach láidir sa Ghearmáin. Níor chuir sé iontas orm go raibh na Daonlathaigh Críostaí ag feachtasaíocht ina choinne, agus ag tapú an deis gnúis polaiteoirí dá gcuid a chur faoi bhráid an phobail. Ach bhí fógraí freisin ag an Bündnis Sahra Wagenknecht. Cumannach neamhghéilliúil í Sahra Wagenknecht, a rugadh i Jena i 1969. Chuaigh sí isteach san SED, páirtí an rialtais san DDR, agus bhí ina dhiaidh sin chun cinn san PDS agus die Linke (an chlé). Cúpla bliain ó shin scoilt sí ó Die Linke agus bhunaigh a páirtí féin, ainmnithe aisti féin. Is cosúil áfach go bhfuil sí á bhrú as sin. Cé gur páirtí clé atá san BSW, tá a seasamh ar cheisteanna áirithe, fearacht inimirce agus comhshamhlú gar don eite fíordheis. Chuir sé cineál iontais orm áfach iad a fheiceáil ag stocaireacht ar son an ghluaisteáin príobháideach. 

Is í gcoinne fógraíocht leictreonach atá an togra eile. Go háirithe fógraí a ghluaiseann. Maíonn siad go gcuireann a leithéid strus agus tuirse ar dhaoine. 

Bheinn go pearsanta ar son an dá thogra. 

Tá úsáid reifrinn srianta go maith faoi Bhunreacht na Poblachta Cónaidhmí. Is furasta do dheachtóir, a bhfuil gnaoi an phobail air, mí úsáid a bhaint as a leithéid, agus rinneadh sin san Treas Reich. Dá réir, tá tairseach sách ard chun Volksentscheid a chur i gcrích, agus is ag an parlaimint atá an focal scoir (mura dtagann na cúirteanna isteach sa scéal). 

* Blitzbesuch cionn is nach raibh mé ann ach ar feadh ocht n-uaire déag. Bhí mé ag freastal ar chóisir breithlae mo chéad saoiste. Ochtó bliain slánaithe aige. D'fhoghlaim mé go leor sna céad deich mbliana sin, agus tá mé go mór faoi chomaoin aige. B'fhiú an sciurd dá réir.

Fágann sé sin go raibh sé i lár na daichidí an uair úd. Imíonn an t-am. 

Seachrán Jeaic Sheáin Johnny

Go fánach a thóg mé rleabhar an t-úrscéilín seo ar iasacht ó BorrowBox, lón léitheoireachta chun eitilt leadránach a ghiorrú.

Scéilín ar deacair a rá cé mhéad de atá ceaptha a bheith fíor agus cé mhéid is ea brionglóidí macnasacha seanduine dóite a tréigeadh ag an altóir, agus atá i ngrá má tá le gariníon an té a thréig é. Agus b'fhéidir a ghariníon féin? Go leor nach deirtear amach go lom, spás dá réir d'fhiosracht agus samhlaíocht an léitheora. Prós fileata a bhaineann feidhm éifeachtach as ruthaig na scéalaíochta gan a bheith smolchaite dá bharr.

Thaithin an scéal go mór liom. Neart snáithe scaoilte le samhlaíocht a spreagadh ach scéal iomlán mar sin féin. 

Seachrán Jeaic Sheáin Johnny

Micheál Ó Conghaile 

Cló Iar-Chonnacht 

Garsún

Spreag sochraid Gabriel Rosenstock agus roimhe sin a agallamh le Tristan ar an raidió mé le fios a chur ar an leabhar seo. Dánta dírbheathaisnéiseacha, portráid den bhfile ag teacht in inmhe. Foinsí a fhilíochta agus a mheon, agus caidreamh lena theaghlach is a chomhdhaoine. Dánta atá éadrom ach lán brí.

Fíricí fite tríd tuairimí. Tá, dar liom, tuiscint le fáil ann ar mheon Gabriel, an meon as a fáisceadh an fear Haiku agus Tanka, ach freisin an fear a scríobh Luimnigh géara greannmhara graosta, fogha faoi polaiteoirí a fhearann bás ón spéir ar bhocht agus nocht. 

(Leabhar dátheangach atá ann, ach níor léigh mé na leaganacha Béarla). Na nithe a spreag an tobar filíochta a sheol na mílte ríomhphost chuig ciorcal leathan lucht aitheantais. A bhlogmeister, i. Mise ina measc. 

Politisch Verfolgte genießen Asylrecht.

Dlitear tearmann do dhaoine atá faoi ghéarleanúint pholaitiúil. 

Alt 16a(1) de Bhunreacht na Gearmáine, a scríobhadh le taithí an Tríú Reich nuair a bhí ar go leor teitheadh, agus neart eile nár éirigh leo teitheadh, nó ar tháinig an géarleanúint sa tóir orthu. (Ar an ndrochuair, tá neart "ach" curtha leis ó shin.)

Úrscéal le Remarque Liebe deinen Nächsten (Bíodh grá agat do'd comharsa) atá díreach críochnaithe agam ar aip an Goethe Institut a mheabhraigh arís dom é.

Scéal lonnaithe san tréimhse reamhchogaidh san Eoraip, agus Giúdaigh agus daoine eile a bhí faoi ghéarleanúint pholaitiúil á bhrú amach an Reich. Ach iad gan páipéirí. Á mbrú thar teorainn idir an tSeic, an Ostair, an Eilvéis ach tearmann áirithe sa Fhrainc. Scéal grá mar snáithe tríd, agus laochra an scéil Ludwig Kern, arbh Giúdach a athair, agus Ruth Holländer ag trasnú na hEorpa, seal le chéile, seal scartha. Tréimhsí i ngéibhinn. Tréimhsí tinn. An pobal siúlach Emigranten (Deoraithe) ag múineadh cleasa dá chéile agus ag tacú le chéile - ach scataí fealltóirí ina measc. Agus idir fealltóirí agus lucht cúnamh i measc an phobal. Eagraíochtaí neamhstáit ag cuidiú. Aitheantas sealadach le fáil uaireanta, faoi chúinsí Kafkach - ádh inniu, tubaiste amárach. Péas atá díograiseach, patuar nó cabhrach. 

Bhí taithí ag Remarque féin ar an saol seo, mar is léir ón gcáipéis thuas - cáipéis aitheantas ó rialtas Phanama.

Der Pass ist der edelste Teil von einem Menschen. Er kommt auch nicht

auf so eine einfache Weise zustande

wie ein Mensch.

Ein Mensch kann überall zustande kommen,

auf die leichtsinnigste Art und ohne gescheiten Grund, aber ein Pass niemals.

Dafür wird er auch anerkannt, wenn er gut ist,

während ein Mensch noch so gut sein kann

und doch nicht anerkannt wird.

Bertolt Brecht

Flüchtlingsgespräche 1940/41

An chuid is uaisle den duine an Pas. Ní thagann ann dó ar bhealach chomh simplí agus a thagann an duine. 

Is féidir don duine teacht ann áit ar bith, ar an mbealach is fánaí agus gan cúis mhaith. Ní hamhlaidh riamh do phas. 

Ach aithnítear pas, má tá sé maith. Is cuma cé chomh maith is a bhíonn duine, uaireanta ní aithnítear é. 

Tá gluaiseacht na bpobal teifeach faoi lán seoil arís. Agus is beag atá athraithe seachas beagán soiléire bheith curtha leis an dlí. 

Christa Wolf - Medea

I ndiaidh dom Kassandra léi a léamh, chuaigh mé ar an saothar seo de chuid Christa Wolf. Athinsint ar scéal Medea, ach ní scéal na mnaoi a thréig a tír, a mharaigh a clann agus bean nua a leannán. Ach scéal níos casta, scéal a bhfuil cuma na daonnachta agus na fírinne air. Scéal laige na bhfear agus neart na mban. Polaitíocht mharfach ríoga. Treas, formad agus uaillmhian. 

Inste ag carachtar éagsúla ón bunmiotas. Scéal nach bhfuil gá aige leis an deus ex machina toisc gur leor an nádúr daonna chun imeachtaí an scéil a thuiscint. 

Scéal corraitheach cumhachtach.

(ó leabharlann ar líne Institiúid Goethe a fuair mé é). 

Pádraig aspal Éireann

Le linn an Charghais rinne mé iarracht Aifreann a éisteacht níos minice. Bíonn Aifreann ag 7:30 in Eaglais an Chroí ró naofa i nDomhnach Broc agus is ann is minice a bhí mé dálach. 

Thug mé suntas cheana don fhuinneog tiomnaithe do Phádraig. Ní minic a bhíonn fuinneog dá chuid féin ag Pádraig, agus nuair a bhíonn ní minic a bhíonn níos mó ná an naomh maille na siombail a bhaineann leis, an seamróg abair, le feiceáil. 

Ach san pictiúir seo insítear scéal baiste iníonacha Laoghaire. Agus mura bhfuil dul amú orm, tá Agallamh na Seanórach le feiceáil os cionn na fuinneoga, Caoilte agus a shleá ar chlé agus Oisín agus scríbhinn ar dheis. Pádraig sa lár. 

Michael Healy, ball den Túr Gloine a rinne i 1914.

 Agus bhí cailín uasal beannaithe amháin orthu de chine na Scot agus í in aois mná agus fíor-álainn. Bhaisteas féin í agus tar éis cúpla lá tháinig sí chugainn ar ábhar éigin agus chuir sí in iúl dúinn go bhfuair sí scéala ó aingeal Dé agus gur chomhairligh sé di bheith ina hóigh le Críost agus druidim chun Dé. Buíochas le Dia an séú lá dár gcionn do ghlac sí go hiontach díograiseach an ní úd a ghlacas gach óigh le Dia. Ní de thoil a n-aithreach é ach is é an chaoi a bhfuil siad ag fulaingt géarleanúna agus tarcaisní gan údar óna dtuismitheoirí agus ina dhiaidh sin is ag dul i líonmhaire atá siad. Ní heol dúinn cé mhéad dar gcineál atá tar éis athghiniúna ansin cé is moite de bhaintreacha agus díobh siúd a chuir suas de chearta a bpósta. Ach is ar na mná atá i mbraighdeanas atá an bhail is measa: tá go fiú sceoin agus bagartha a bhfulaingt acu gan sos. Ach do thug Dia grásta dá lán dá bhanóglaigh arae, bíodh is go gcrostar orthu é, tá an lorg á leanúint acu go tréan.

Confessio 42

 

Dolotar de ingin Loigaire maic Neill comoch dontipraait do nigi alamh amal babeas doib .i. Eithne fhinn ocus Feideilm dercc. conairnechtatar (.i. cofuaradar) senod innacleirech (.i. inrobfearr no robeolcadib) icontiprait conhetaigib gelaib ocus dercc. 

 Beatha tríchodach Phádraig

Scríobhann na buaiteoirí an stair, agus na caillteoirí na hamhráin

Víctor Jara

Le tamall anuas táim ag éisteacht (arís, i gcásanna áirithe) le hamhráin réabhlóideacha as Spáinnis agus Gearmáinis (Tá traidisiún fada, síor go dtí na meánaoiseanna, sa Ghearmáinis de amhráin frith údaráis. A chanann cantairí an lae inniu le fonn.)

Ach rith sé liom gur amhráin an dream a chaill ar deireadh atá iontu. ¡No pasaran! a cantar. Ach ghabh Franco Madrid. Cé gur bhuaigh an Viet Cong sa deireadh, is fada muid ó Derecho de vivir en Paz a chan Jara - fear a céasadh agus a dúnmharaíodh ag amhais deachtóireachta eile.

Fiú nuair a bhíonn an bua ag réabhlóidithe, ní fada go mbíonn na buatais ar bholg an phobail arís.  La Révolution est comme Saturne : elle dévore ses enfants.

Níl an sásamh céanna le fáil in amhráin buacacha díoltais agus mórtas na réabhlóide - cloistear buillí lorga na péas nua iontu. Port nua ag na réabhlóidithe :

Wir stehen heute barfuß vor den Toren,

in bloßer Scham, oh Joch der Tyrannei!

Wir sind der Freiheit ohne Angst verschworen.

Erpresste Ehre schenk' ich Dir, Partei!

Fad is atá giollaí na máistrí nua ag canadh :

Wer die Menschheit verteidigt,

Hat immer recht.

So, aus Leninschem Geist,

Wächst, von Stalin geschweißt,

Die Partei, die Partei, die Partei.

Bainfidh mé taitneamh as na hamhráin mar sin féin, ainneoin sin. Ach beidh ardú croí in iomaíocht le díomá... 

Níl breosla iontaise againn, mar sin réabaimis an nasc.

Maith go leor, tá móin agus roinnt beag gáis againn. Ach tá muid spléach don ola agus gás ar tíortha eile. Tíortha atá luaineach ó thaobh na polaitíochta. Dochrach fiú, mar atá SAM trodach guagach faoi Trump.

Mar sin, fiú mura mbeadh an t-athrú aeráide, tá cúiseanna pragmatacha muid féin a shaoradh ó ceangail le hola.

Ach is beag atá déanta. Tá srianta ar ndóigh ar an méid is féidir a dhéanamh leis an líonra leictreachais go dtí go mbíonn feabhas ar na hidirnascairí leis an mór roinn, atá riachtanach chun cobhsaíocht an líonra a dheimhniú. (Féach an mhír seo maidir leis sin).

Fágann sin srian ar an méid fuinnimh in-athnuaite is féidir a úsáid - is féidir le fuinneamh gaoithe nó gréine athrú ó meandar go meandar ó farasbarr go easpa. Fágann sin riachtanachas go fóill do giniúint gáis, toisc gur féidir lena leithéid an t-ualach a iompar ar bheagán fógra.

Sin, dála an scéil, cúis eile fanacht glan ar chumhacht eitneach! Bheadh gineadóir amháin dá leithéid in ann an dlínse a sholáthar - ach dá mba ghá é a mhúchadh, bheadh an fhadhb chéanna ann. (Thairis sin, níl mo thuairim fadbhunaithe ar an gceist sin athraithe.) 

Mar chuid de réiteach fad téarmach beidh stóráil fuinnimh riachtanach. Tá an cuma air nach bhfuil hidrigin glas ag comhlíonadh a ghealltanas, áfach. 

Caithfear an córas iompair a fheabhsú, agus ní feabhas dáiríre a bheadh i gcarr aonair leictreach a chur in áit charr aonair artola. Leathnú ar iompar phoiblí atá riachtanach, maraon le éascú ar taisteal gníomhach, faoin dtuath chomh maith leis sa chathair. Ciallaíonn sé sin cosáin scartha amach ó trácht eile. 

Agus ní fheicim tairbhe i lárionaid sonraí ach oiread! 

Ach faoin rialtas reatha, in Éirinn agus san Eoraip i gcoitinne, ní fheictear dom go réabfar na geimhlí. 

An Ghaeilge ina uirlis margaíochta

Tarraingíonn fógraí as Gaeilge mo shúil (agus sách minic mo chárta creidmheasa as mo phóca). Ardú croí ceann cruinn, níos mó arís má tá sé cliste. Trúig osna Gaeilge a chodail amuigh. Cúis cantail lomaistriúchán focal ar fhocal ón Sacs-Bhéarla. (Cúis gearáin ag eolas@coimisineir.ie más comhlacht poiblí atá freagrach). Idir ceap magaidh agus fraoch Gaeilge i cló Béarla fearacht Ishka (uisce i mbuidéal) nó Stira (staighre go dtí an lochta). Nó shuppa... 

Ar ndóigh, mar thoradh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla tá líon mór fógraí Stáit as Gaeilge. Faraor cuid mhór acu briotach nó oiread meamraiméise iontu gur deacair meabhair a bhaint astu. Ola ar mo chroí na heisceachtaí nuair is léir gur aistríodh nó cumadh an teachtaireacht seachas na focail Béarla. 

Tá níos mó spéise agam sna fógraí tráchtála áfach, toisc nach ceangal dlí a spreagann iad. Tá trí aicme ann. Comhlachtaí ilnáisiúnta ag maíomh áitiúlacht. Gaeil a bhfuil sé nádúrtha dóibh. Agus Éireannaigh ar bheagán Gaeilge atá á úsáid mar ornáid. 

Scaití bíonn fógraí an chéad is an tríú aicme briotach, scaití ina ceap magaidh. Ach go hiondúil bíonn siad go maith, agus scaití glic - imeartas focal dhá theangach go minic. 

Feictear dom go bhfuil a leithéidí ag éirí níos coitianta. Iarrachtaí fréamh áitiúil a léiriú, más cur i gcéill atá ann scaití. 

Ní dóigh liom go mbeadh rath ar dá mbeadh an Ghaeilge níos fairsinge, ach.... 

Scríbhinní - Mícheál Breathnach

Nod ó Naoise Dolan a chur ar mo shúile go bhfuil tréan rleabhair Ghaeilge ar fáil tríd BorrowBox, córas na leabharlanna. Is féidir iad a fháil ar iasacht agus léamh san aip acu. 

Bhí tagairtí do Mhícheál Breathnach cloiste agam, agus bhí fhios agam go raibh Cumann de chuid CLG ainmnithe ina dhiaidh - cloiseann fiú agnóisí spóirt fearacht mise tagairtí dóibh ar an raidió! 

Ach is beag eolas a bhí agam air. Bhí Seilg sna hAilp léite agam, creidim, toisc spéis a bheith agam i litríocht taistil na Gaeilge. (Tá an leabhar ag fanacht le bheith léite). 

Cnuasach iomlán dá scríbhinní atá sa leabhar seo. Drámaíocht, filíocht, colún nuachtáin agus ficsean. Léiriú ar mheon Chonraitheoir agus fear Gaeltachta roimh 1913. Tuairisc ann, i measc rudaí eile, ar Chogadh na mBórach, agus ár a imríodh ar amhais Shasana i Somaliland. (Áit eile atá fós ina chíorthuathail fós, iarmhairtí an rás don Afraic.). 

Léargas grinn agus saibhreas Gaeilge, idir foclóir agus nathaíocht. Plé ar nithe atá fós ábhartha. Fís nach bhfuil curtha i gcrích. 

Plé freisin ar litríocht, ceist cainnt na daoine agus an tAthair Peadar mar shlat tomhais! 

Táim sásta gur casadh mo threo é! 

Mícheál Breathnach Scríbhinní

Tomás Mac Domhnaill agus Seán Mac Énrí a chuir in eagar

Lochlainn Ó Tuairisg a chóirigh 

An Chéad Chló M. H. Mac Guill agus a Mhac, 1913 

Cló Iar-Chonnachta 2009

ISBN 978-1-905560-38-7

Earrach na nÉigise

Le cúpla bliain anuas táim ag freastal ar na hócáidí Gaeilge nó ina bhfuil Gaeil páirteach atá mar chuid buan den Fhéile litríochta Franc-Éireannach. Féile ina raibh a ionad ag Éigse Gaeil ó thús. Agus tá tionchar na Fraince agus an francophonie  ar éigse Gaeil ann níos faide - macallaí filíocht na Trobadour i ndánta grá cúirtéiseach na Gaeilge, mar shampla amháin.

Tráthúil mar sin go raibh Ailbhe Ní Ghearbhuigh páirteach, file agus scoláire a bhain PhD amach ar an ábhar 'An Fhrainc Iathghlas? Tionchar na Fraince ar Athbheochan na Gaeilge, 1893-1922'. 

Tá eagraíocht sa Fhrainc ar a dtugtar Le Printemps des Poètes (Earrach na nÉigise ). Duine den eagraíocht sin a bhí i mbun léamh filíochta le beirt Éireannach - Ailbhe agus Cúán de Búrca (atá níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin).

Gaeilge / Fraincis agus aistriúchán Béarla a thug an bheirt ban don lucht féachana. Ach níor chuir Cúán aistriúchán ar bith ar fáil (rud a bheadh ionann is dodhéanta dá chuid spraoi le fuaimeanna na bhfocal, dar liom).

Mar sin fágadh iadsan gan Ghaeilge taobh leis an gceol

Chuala sé an ceol i gcainteanna Dhún Chaoin,

Ní hiad na focail. ach an fonn

A ghabhann trí bhlas is fuaimeanna na Mumhan,

An ceol a chloiseann an strainséir:

Ceol ceantair

Ná cloiseann lucht a labhartha,

Ceol nár chualasa riamh,

Toisc a ghiorracht dom is bhí.

Is mé bheith ar adhastar ag an mbrí

Ceol a chloistear fós sa Mhumhain.

Fiú in áiteanna 'nar tréigeadh an chanúint.

Seán Ó Ríordáin. Línte Liombó, 1971.

 Ceantair eile is dúchas do Chúán áfach, agus ré eile. Ach fáisceán sé filíocht foclach fuaimneach as an ré sin, saol aosa óig ár linne. Mheall an chathaoirleach ceol as freisin, an rap ar a sinsir Normannach Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin (ag teacht chuig ardán sruthaithe gar duit go luath!).

Sna dánta i Tonn teaspaigh is í an máithreachas bé Ailbhe Ní Ghearbhuigh. Léigh sí cuid de na dánta sin maille aistriúchán le filí eile go Béarla. Bhí roinnt plé ar na difríochtaí i gcuir chuige na filí aistritheoirí, duine acu in aontíos léi... 

Thug Adeline Baldaccino dán fada dúinn faoi éirí nocht roimh a hanam agus ag ullmhú go cúramach, aghaidh fidil thar aghaidh fidil, don saol. 

Ailbhe faoi agallamh ag Éamon Ó Ciosáin ab ea an dara ócáid, as Gaeilge seachas blúiríní Béarla nó Fraincise (Bhí sciar den lucht féachana gan Gaeilge). Plé níos doimhne ar théamaí agus teanga, dánta á léamh mar a d'oir. Ina measc triptych dánta spreagtha ag spéis agus eolas a hiníne ar miotaseolaíocht na Gréige (nach bhfuil gann ar théama an máithreachais!). 

Ag freagairt ceiste faoi tagairtí ón dtraidisiúin ina dánta dúirt Ailbhe "Bheadh sé chomh maith agat bheith ag scríobh as Béarla [mura bhfuil tú ag tarraingt as traidisiún na Gaeilge]". 

Spéisiúil go leor dúirt sí gur túisce a thagann filíocht chuci i bhFraincis ná as Béarla, mar sin tá dán nó dhó da cuid aistrithe go Fraincis aici. Ach as Béarla cuireann sí lomaistriúchán ar fáil mar crib do na filí (má tá gá acu leis). Agus ní léi an toradh, dar léi, ach leo. 

Ábhar machnaimh agus spreagtha! 

Ní bás, ach athfhás

Ócáid teaghlaigh agus cairdis is ea sochraid, fiú nuair is sochraid file mór le rá, ag a freastalaíonn an Uachtarán, atá i gceist.

Bhí mé i measc an tslua in Eaglais Phádraig agus muid ag fágáil slán le Gabriel Rosenstock le deasghnátha na hEaglaise Caitlicí (chuir sé beagán iontais orm nuair a dúirt sé sa chlár sin le Tristan gurb Caitliceach é. Shíl mé go raibh a spéis i mBúdachas dulta chomh fada le hathrú creidimh).

Sheas mé lasmuigh go dtí gur tháinig an eileatram, a nuachar agus a chlann agus garchlann ag siúil go dobrónach laistiar. Conair simplí caolaigh a d'iompar a chlann isteach san eaglais. 

Roimh tús an Aifrinn thug a garchlann siombail chun na haltóra, a iníon Héilean á míniú. 

• Leabhar do leanaí a scríobh sé Púcaí Schmúcaí 
• Leabhar a d'aistrigh sé, arís do pháistí Míofaí
• Bosca pinn. N'fheadar cá mhéid peann a d'fholmhaigh Gabriel lena linn. 
• Teidí Ghandi agus an leabhar Walk with Ghandi - bóthar na Saoirse
• Sliogán Conch a shéid Gabriel agus luaithreach a iníne Éabha á scaipeadh aige san India. 
• Hata taistil agus scríbhneoireachta. 
• Keffiya, ag seasamh leis an dlúthpháirtíocht a bhí aige do na Palaistínigh agus dreamanna eile (agus a léirigh sé go minic i ndánta a rinne aor ar lucht cos ar bolg, agus freisin in aistriú dánta dá gcuid). 

Ba iad na léachtaí céanna a léadh ag sochraid Éabha ann freisin. 

• Íseáia 25:6-9

• Filipigh 3:20-21 

Ar neamh atá ár mbaile dúchais againne, áfach, agus is ó neamh atáimid ag súil lenar bhfuasclóir a theacht, an Tiarna Íosa Críost. Déanfaidh seisean an corp uiríseal seo againn a athmhúnlú ar aon dul lena chorp glórmhar féin - as ucht na cumhachta lena bhféadann sé gach uile ní a thabhairt faoina smacht.

• Eoin 14:1-6 

Is iomaí áras i dteach m'Athar. 

 

Sliocht a luaigh Gabriel féin ina agallamh le Tristan. Sleachta dóchasacha. 

 

Ag deireadh an Aifrinn d'aithris Saffron an dán úd  

Teilifís

Ar a cúig a chlog ar maidin
Theastaigh an teilifís uaithi.
An féidir argóint le beainín
Dhá bhliain go leith?
Síos linn le chéile
Níor bhacas fiú le gléasadh
Is bhí an seomra préachta.
Gan solas fós sa spéir
Stánamar le hiontas ar scáileán bán.
Anois! Sásta?
Ach chonaic sise sneachta
Is sioráf tríd an sneachta
Is ulchabhán Artach
Ag faoileáil
Os a chionn

 Agus ansin thug Tristan aitheasc dhá theangach den scoth faoina athair. Greann, dóchas agus dólás. 

 

Teaghlach ag roinnt grá , brón agus gean linn uilig . 

 

Ar dheis Dé go raibh Gabriel , agus go bhfaighe a chlann sólás .  

 

 Tá an searmanas le feiceáil anseo. 

 

Armad ard in crand is móide co mór benaid na gaetha fris.

Tá cónaí orm i mBaile an Chinnéidigh le breis is fiche bliain anois. Tá stráice coille cois srutháin gar do mo theach, agus taithí agam air le fada. Le roinnt blianta táim ag siúil ann cúpla uair sa tseachtain.

Coill fadbhunaithe atá ann. Tá an crann ar a dtugtar An Bhile Dharach (the mighty Oak) ann ón seachtú céad déag. Tá cuid den gcoill faoi chúram Coillte, a bhfuil a gceanncheathrú agus saotharlann dá gcuid sa choill nó gar dó. Feictear dom go bhfuil an choill measartha nádúrtha seo á fhágáil ina staid nádúrtha acu chomh fada agus is féidir. 

Coill leathandhuilleach atá ann. Bíonn brat bláthanna ann san earrach - bím á dtuairisciú le roinnt blianta tríd aip Bithéagsúlacht Éireann. Bíonn cuid de ina bhrat chreimhe timpeall mí Bealtaine.

Is iomaí crann nasctha ag eidhneán nó táthfhéithleann. 

Rot·naisc mar nasces idu feda!

San fómhair bíonn neart fungas de chineál éagsúla le feiceáil. I measc na n-éan atá feicthe agam ann tá dreoilíní, smólaigh, lonta dubha, scréachóga coille, cnagairí, glasóga liatha, gaibhne dubha. Agus neart coilm coille. 

Tá scata mór ioraí glasa ann, agus fianna agus sionnaigh uaireanta. Tá dallóg fraoigh feicthe agam. Táim cinnte go bhfuil ainmhithe eile ann nach bhfuil feicthe agam. Bíonn sceithreach frog le feiceáil in áiteanna áirithe san Earrach luath. 

Coill nádúrtha bithéagsúil. 

Ach leis na stoirmeacha fíochmhara le cúpla geimhridh anuas, tá dochar nach bhfaca mé cheana le feiceáil. Crainn arda leagtha, casta, scoilte, réabtha. 

Tuar don dochar a dhéanfadh an t-athrú aeráide.... 

Armad ard in crand is móide co mór benaid na gaetha fris,

ocus cach airde bias in torad bid trumaide a thuind-seom ac toitim.

Creimeadh Cósta

Lagthrá rabharta a bhí ann Céadaoin,  4ú Márta. Thapaigh mé an deis siúl fán gcladach ó Bhré go Cill Iníon Léinín ar mo shlí ar obair, ar mhaithe le mo chroí agus i gcoinne maróg. 

Bhíodh cónaí ar mo Nana ar an tSeanchill, agus tá cuimhne agam a bheith ag siúl na trá sna 1970í. Bhí an aill níos faide soir an uair sin, agus mura bhfuil dul amú iomlán orm, bhí an balla cosanta, nach bhfuil fágtha de anois ach smionagar, fós ina sheasamh. 

Ar ndóigh, bhí rian an chreimeadh cósta le feiceáil an uair sin féin. Bhí sean droichid an bóthar iarainn, sular bogadh píosa maith intíre é, le feiceáil. Bhí creimeadh le feiceáil ar na haillte cré. 

Gar do Bhré tá stumpaí crainn ó forais báite le feiceáil. Agus thug mé faoi deara go bhfuil sráidbhaile báite ó na meánaoiseanna luaite ar an léarscáil, amach ón tSeanchill. Longnon. Tá sé léirithe i léarscáil John Speed ó 1610, sular bádh é. Tá rian de le feiceáil le linn lagthrá rabharta. 

Foinse 

Ach mar is léir ó na pictiúir thuas, tá fiacal na mara ag creimeadh na haillte cré ag ráta atá ag dul i méid agus i méid. 

Shamhlóinn go bhfuil tithe faoi bhagairt cheana féin. Beidh cinntí crua le déanamh fad an chósta thoir uilig. Tá an iarnród go fada le Loch Garman faoi bhagairt arís - tá codanna de ar an trá, nach mór ag leibhéal reatha na mara. Agus tá creimeadh cósta ag cuir as dó ag áiteanna fearacht Ceann Bhré, áit a bhfuil conair na hAille dúnta le blianta de dheasca creimeadh cósta. 

Tá oibreacha ar bun, maith go leor. Ach is dóigh liom nach bhfuil i gceist leo sin ach an fhadhb a chur ar cairde. 

Caithfear áiteanna áirithe a thréigean, cinneadh a bheidh deacair. Ach tá iarnród iontaofa riachtanach má tá an athrú treo san iompar le baint amach. D'earraí chomh maith le do dhaoine. Cuan thábhachtach is ea Ros Láir, go háirithe i bhfianaise na Breatimeachta. Agus chun fónamh ar fuinneamh gaoithe amach ó chósta thoir na hÉireann. 

Dlitear Gaelscolaíocht do na fleiscín Éireannaigh

Le fás an inimirce tá borradh faoin méid de shaoránaigh óga na hÉireann a bhfuil fréamhacha acu i gcultúir eile, uaireanta ó thaobh na dtaobhann, ach minic go leor ó thaobh amháin - athair nó máthair. Botún atá déanta i go leor de iarthar na hEorpa a leithéid a fhágáil idir na cultúir, gan glacadh ag ceachtar taobh leo.

Is Turcach sliocht na Gastarbeiter ón Tuirc sa Ghearmáin. Is Alman (Gearmánach) é nuair a thugann sé cuairt ar a thír máthartha.

Ní mór dúinn féinaitheantas agus fhéintuiscint an Stáit a leathnú chun nach bhfágfar ithir chun go bhfásfaidh an coimhthíos seo abhus. Ach go hairithe chun teacht roimh an eitnáisiunachas forchiníoch Anglafónach. Ar bior sa mbeo dóibh an Ghaeilge nach bhfuil acu a chlos ó dhuine a bhfuil iomarca meilinin, dar leo, acu le bheith Éireannach. 

Thuig na Gaill ó thús cumhacht na Gaeilge. 

III. Item ordine est et establie que chescun Engleys use la lang Engleis et

soit nome par nom Engleys enterlessant oulterment la manere de nomere use par Irroies et que chescun Engleys use la manere guise monture et appareill Engleys solonc son estat et si nul Engleys ou Irroies [conversant entre Engleys use la lang Irroies]... 

Reacht Chill Chainnigh, 1367

Is mithid dúinne an tuiscint seo a tharraingt chugainn, agus deis a thabhairt do gach fleiscín Éireannach bheith níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin. Mar a bhí na sean Ghall. Is traidisiún na Gaeil riamh anall gur Gael an té a labhraíonn Gaeilge, agus atá páirteach mar sin i gcultúr na Gaeilge. 

Ar ndóigh, ní gá gur saoránach Éireannach gach Gael. Ach is cuid d'oidhreacht gach saoránach Éireannach, cuma cárbh as dá sinsir, an Ghaeilge. 

Tá sé ciallmhar mar sin go mbeidh deis a sealbhaithe acu. Ciallaíonn sé sin go mbeadh gaelscolaíocht ar fáil dóibh. Déanfaidh siad go maith, mar is iondúil iad a bheith ar a laghad dátheangach mar atá. Agus níl oidhreacht diúltach an iar choilíneachas i leith na teanga acu. Creidim freisin go n-éascóidh sé seilbh a choinneáil ar a gcultúir eile - tá sé nádúrtha sa ghaelscolaíocht a bheith oscailte don ilteangachas agus an éagsúlacht cultúir. 

Cúis an aiste seo? 

Ní hansa. 

Chonaic le déanaí gasúr óg in éide Scoil Lorcáin (iar scoláire mé féin). Bhuail mé forrán as Gaeilge air. Ní bhfuair mé de fhreagra ach croitheadh cinn agus miongháire. Bhí an fón ina ghlaic níos spéisiúla ná seanduine liath. Ach labhair a athair, Béarlóir Éireannach, ar a mhórtas faoin seilbh a bhí aige - de bharr tumoideachas docht - agus gan é ach sna naíonáin sinsir ar an nGaeilge, chomh maith le Polainnis a mháthair. 

As lor liom ꝗ laḃrꝫ de sin

Aguisín. Baineann alt Amano De Londra Miura le hábhar. 

Kassandra

Bhí iomrá cloiste agam ar Christa Wolf, scríbhneoir de chuid an DDR. Agus ar a húrscéal cáiliúil Kassandra. Ní raibh faic léi léite agam áfach. Banphrionsa cháiliúil na Traoi, ar thug Apollo bua na fáistine di ach leag uirthi an mhallacht nach gcreidfí í.

Tá aip ar líne ag Leabharlann Institiúid Goethe. Fuair mé rleabhar mar sin, chun an eitilt chun na Spáinne a ghiorrú. 

Scríofa i bhfoirm monalóg, Kassandra ag machnamh agus í gafa i Mycenae tar éis an chogaidh. Fios aici go bhfuil Klymenestra chun í a dhúnmharú. 

Súil siar ar a saol agus rútaí an chogaidh. Grá agus gráin. Teaghlach ag meath. Uaillmhian, mioscais agus comhcheilg cúirteoirí. Dlúthpháirtíocht na mban imeallaithe. Barbarthacht lucht cogaíochta. Tubaiste tuartha, agus tuar faoin dtairngreacht. 

Geal le scéinséir. Samhlú ar na seanmiotais ar bhealach réalaíoch. Beidh mé anois ag lorg breis le Christa Wolf. 

Ollríomhaire i mo phóca

Mura bhfuil mo chuimhne ag imirt bob orm, is ag clárú ríomhaire mar atá thuas a thosaigh mé amach. Ríomhaire 16 giotán le clog roinnt MHz. Braitheann an líon treoir in aghaidh an soicind ar féidir leis an ríomhaire próiseáil ar an gclog céanna. Treoir in aghaidh an bhuille, go hiondúil. Bhí cuimhne 640 KB ag an ríomhaire.

Ar an gléas atá seo á scríobh agam, fón póca (nach ndéanaim glaoch leis ach go hannamh) tá 6 GB cuimhne. Tá 9 ríomhaire: CPU: 2x 2.4 GHz ARM Cortex-A78. 6x 2.0 GHz ARM Cortex-A55 agus GPU (ríomhaire ar leith do grafaicí, optamaithe chuige sin) : ARM Mali-G68. Tharlódh go bhfuil níos mó CPU ná sin ann, sa mhéid is go bhfuil ceamara agus braiteoir GPS ann. 

Sin neart cumhacht próiseála. De bhrí gur ríomhairí ilfheidhmeach iad, tá an dúrud aip ar féidir leo tairbhe a bhaint as. Bainim féin feidhm as mar seinnteoir ceoil, chun éisteacht le ceol agus podchraoltaí. Mar cheamara, gan amhras. Chun siúlóidí a thaifead agus a phleanáil le hiiker.app. Tá leabharlann agam air - cnuasach Bíobla san áireamh. Mar bhrabhsálaí. Chun blagáil agus mionbhlagáil. Mar cheap nótaí. Mar fhéilire. Chun amharc ar fhíseáin - nó iad a theilgeadh ar an teilifís. Bainim feidhm as cluasáin Bluetooth. Agus tá tréan rudaí eile go bhféadfadh mé a dhéanamh. Agus chun taisteal a bhainistiú is íoc as! 

Sin neart feidhm as gléas ar féidir liom é a iompar thart, nach bhfuil oiread sin níos mó ná mo dhearna, agus é sin féin toisc go bhfuil scáileán inléite de dhíth. Agus cadhnra.

Is féidir é sin ar fad a bhaint amach toisc gur féidir bogearraí iomadúla a chur ag feidhmiú ar ríomhaire ilfheidhmeach. 

Bhí baint agam féin ar feadh seal le bogearraí don fón - seinnteoir MP3, ionchódú gutha don glaoch teileafóin, agus braiteoir GPS. Sin beagnach ceathrú céad ó shin anois.

Tá an athrú i gcumhacht agus cuimhne ó thosaigh mise amach ag obair le bogearraí sna 1990í éachtach. Ach tá crapadh toisí na crua earraí níos éachtaí fós.

Deirtear go bhfuil deireadh ag teacht leis an feabhas leanúnach a bhí ann agus a chuireann Dlí Moore síos air.

Tá srian leis an crapadh sin, dar ndóigh - méid na hadamh! Ach tharlódh go bhfuil fionnachtana eile le déanamh a chuirfidh leis forbairtí.

Bhí orainn fadó a bheith airdeallach chun go mbeadh an méid a bhí le déanamh ag an ríomhaire indéanta laistigh de teorainn ama agus cuimhne. Bhí optamú le déanamh. Dearadh airdeallach ar mhaithe le héifeachtúlach. 

Níl na teorann céanna ar ríomhchláraitheoirí anois, lasmuigh den réimse bogearraí neadaithe. (Agus tá a lorg sin ar roinnt feidhmchlár atá tite chun cuimhne, agus mall.)

Tharlódh áfach, má thagann moilliú ar chumas crua earraí, go mbeidh glaoch arís ar dearadh cúramach agus optamú. 

Oratóir Bhrompton

Éisteann m'athair Aifreann Domhnach agus Dálach más féidir. Mar sin, nuair a bhíomar ar thuras go Lincoln mí na Samhna seo caite, roghnaigh mé lóistín i Londain a mbeadh Aifreann moch le fáil i ngar dó. 

Tharla sé gur aimsigh mé áit i ngar do Brompton Oratory, áit ar shaothraigh Naomh John Henry Newman tráth den saol. Bunaitheoir Eaglais Chaitliceach na hÉireann, a rinneadh COBÁC de ar ball, rud a d'iarr cliarlathas na hÉireann air a dhéanamh de bharr an leabhar machnamhach a scríobh sé maidir le feidhm Ollscoile. (Ní dóigh liom gur cuireadh a fhís i gcrích). 

Mar sin, i clapsholas maidine thugamar faoi dul ag Aifreann a seacht. In ainneoin a ainm, is Eaglais mór taibhsiúil atá san oratóir. 

Bhí an priomhaltóir i ndorchadas, agus menorah air. 

Ar taobh altóir le dealbh na Maighdine agus a mac a dúradh an tAifreann. Níl mé iomlán cinnte ach is dóigh liom go raibh fallaing dhubh ar an dealbh de bharr gur mí na mairbh a bhí ann. Roimh Vatacáin II (agus tá sé fós ceadaithe) dubh a bhí mar dhath liotúirgeach do chuimhne ar na mairbh. 

Sagart óg agus cléireach óg ag cuidiú leis a dúirt an Aifreann. Casóg sagairt uime agus biretta ar a cheann. Cé gurb as Béarla a bhí an tAifreann, bhí gothaí an Aifrinn Laidine leis, pobal agus sagart ag amharc in aon treo, i dtreo na haltóra. 

Cuireann sollúntacht dá leithéid leis an Aifreann, dar liom féin. 

Agus an Eaglais féin agus na dealbha freisin. 

Mo chuisle ag preabadh, mo chroí i mo bhéal...

Coir scéinséir atá anseo. Ní cérinneachán ná fiú conssarinnechán atá ann. Tá sé soiléir go maith go bhfuil dúnmharú i gceist, agus cé hé an fealltóir. Don triúr ban atá lárnach sa scéal ar aon nós. Beirt acu, aint agus neacht, a bhfuil bua ar leith acu bás a thuar. An tríú bean, cara leis an íospartach. 

Lonnaithe sa cheantar thart ar Gaoth Dobhair. Tagann an tríú bean aníos as Baile Átha Cliath le freastal ar shochraid a cara. Lóistín aici leis an mbeirt eile. Atá sa cheantar le fada, toisc iad a bheith corr, dar lena dteaghlaigh, de dheasca an bua atá acu a chuireann ag gol iad nuair atá bás le bheith sa cheantar. Agus i riocht níos measa nuair is anbhás atá le bheith ann. 

Ar an iargúil, tá siad sásta go maith. Beo ar fás agus díol luibheanna agus glasraí. 

An chaidreamh idir an triúr a iompraíonn an scéal, agus a n-amhras faoi bhás na céad mná. Leisce orm aon scéalmhilleadh a dhéanamh - fágfaidh mé fúibh féin é a léamh. 

Mar a dúirt léirmheastóir ar RnaG, tá neart cainte ar bhia agus béilí agus an suíomh a chruthú go mall fáilí, go dtí go dtagann luas agus teannas faoin scéal i dtreo deireadh. 

Thaithin sé go mór liom. Lonnaithe san lá atá inniu ann, tamall tar éis an phandéim. 

Ní bean mé (na Seán) - ní thig liom mar sin dearbhú go bhfuil meon na mban ceaptha go cruinn aige. B'fhearr sin a fhágáil faoi na mná. Ach tá an insint inchreidte domsa. 

Mar a dúirt léirmheastóir amháin ar RnaG, tá neart trácht ar bhia agus ar bhéilí. Chuirfeadh sé ocras ar dhuine....

⭐ ⭐ ⭐ ⭐ ⭐ 

Sí 

Seán Ó Muireagáin 

Éabhlóid 

ISBN 978-1-914482-27-4

Aineolas ar Chríost is ea aineolas ar na scrioptúir ~ Iaróm

Tá sé de chlú - nó bhíodh - de cháil ar Chaitlicigh nár léigh siad na scrioptúir. Is iad lucht an Reifirméisin a thosaigh athuair ar na scrioptúir a chur i dteangacha na ndaoine, seachas Laidin na hEaglaise. Ar ndóigh Vulgata a tugtar ar aistriúchán Iaróm ar an mBíobla. Toisc go raibh sé i gcaint na ndaoine an uair úd....

Is cinnte go raibh an Eaglais Chaitliceach Rómhánach amhrasach faoi sola scriptura Liútar. Faoin duine aonair a bheith ag léirmhíniú na scrioptúir gan beann ar traidisiún ná gairm teagaisc na hEaglaise. Mar sin níor cuireadh i dteanga na ndaoine leagan údaraithe ar feadh i bhfad. Ar ndóigh, éinne a raibh léann air, bheadh ar a chumas an Vulgata a léamh.

Nuair a chrom Luther ar Ghearmáinis a chuir ar an mBíobla (agus as sin leag síos caighdeán scríofa na Gearmáinise!) bhain sé feidhm don sean tiomna as an Bíobla a bhí ag Giúdaigh a linne sa Ghearmáin. Ina raibh roinnt leabhar atá san Septuagint - aistriúchán go Gréigis - ar lár. (De réir an tseanchais d'aistrigh seachtó scoláire faoi seach agus neamhspleách ar a chéile an Septuagint. Ach bhí gach aistriúchán ag teacht le chéile). D'fhág sin agus roinnt difríochtaí eile go raibh leagan Luther, a lean Protastúnaigh eile, gan a bheith ag teacht le tuiscint na hEaglaise Caitlicí. 

Abhus chuir an tEaspag Uilliam Bedell, Sasanach agus Piúratánach, an Sean-Tiomna a thiontú go Gaeilge. Ina dhiaidh sin aistríodh na Soiscéil agus bhí "Bhíobla Bhedell" i gcló. 

Chuir roinnt daoine thar na blianta Gaeilge ar na Soiscéil, ina measc an tAthair Peadar. 

I 1981 foilsíodh Bhíobla Mhá Nuad, faoi stiúir ár Iaróm féin, Pádraig Ó Fiannachta. Foilsíodh imleabhair éagsúla roimhe sin. 

Maidir liom féin, bheadh eolas áirithe ar an mBíobla agam ó bheith ag éisteacht Aifrinn. Agus gan amhras ó leaganacha do Pháistí. Leabhair Bhríd Uí Loingsigh, abair. Níl mé baileach cinnte an raibh an Bíobla do pháistí againn agus mé óg. Fuair mé do mo chlann é. 

Bhí Bíobla Benvenuti, ceann maisithe agam. Tá sé fós i mo l-spás áit éigin. 

Tá cóipeanna de Bhíobla Mhá Nuad - crua agus bog ansiúd freisin. Tá siad amscaí le n-úsáid. Tá chomh maith roinnt Bíobla as Gearmáinis. Ceann le léaráidí dubha agus bána ina measc, leagan Liútar. 

Ach le blianta beaga anuas tá aip ar mo ghuthán inar féidir liom an iliomad leagan den mBíobla a léamh, leagan Bhedell agus Bíobla Mhá Nuad ina measc. Agus tá I bhfad níos mó léite agam dá réir, na leabhair nach mbaintear oiread úsáid astu sa liotúirge ina measc. 

Tabhair treoir dom i slí do phroiceapt, agus déanfaidh mé machnamh ar d'iontais.

Salm 119:27

Tar éis leathchéad bliain ag éisteacht Aifreann Domhnach agus uaireanta dálach, tá an dúrud nathanna ón mBíobla neadaithe i mo chuimhne, as Béarla go hiondúil. Ní bhíonn leabhar, caibidil agus véarsa agam áfach. Ach is furasta é a ghúgláil agus ansin an nath as Gaeilge a aimsiú - agus a scaipeadh ar na meáin shóisialta.