Papillion

Táim ag dul trí tréimhse easuan faoi láthair. Ceann de na bealaí an oíche a chur isteach ná amharc ar scannán. Tá amazon prime teaghlaigh againn toisc go bhfuil cuntas prime ag mo nuachar. Agus is le Samsung ár dteilifís chomh maith le mo ghuthán - is féidir teilgeadh go dtí an scáileán mór dá réir.

Sean scannáin is mó atá mé ag (ath) amharc orthu.

Ach cé go raibh iomrá cloiste agam ar Papillion - dráma clúiteach carcair - ní raibh sé riamh feicthe agam.

D'fhéach mé air go luath ar maidin inniu. 

Furasta a thuiscint clú a bheith air. Cineálacha uile daonna - séimh agus garbh, geanúil agus brúidiúil, cam agus díreach.

Cairdeas a sheasann fulaingt. 

Mian do smachtaithe éalú, ainneoin gach contúirt agus ainneoin an iarmhairt ar teip. 

Rud eile a chuaigh i bhfeidhm orm ná ciúnas an scannáin. Ní raibh fuaimrian glórach corraitheach ann. 

Agus i dtréimhse ina raibh Papillion i measc bundúchasaigh, níor labhraíodh focal. Ach déanadh cumarsáid. 

Ana scannán. Ealaíon an scáileáin airgid! 

Pádraig aspal Éireann

Le linn an Charghais rinne mé iarracht Aifreann a éisteacht níos minice. Bíonn Aifreann ag 7:30 in Eaglais an Chroí ró naofa i nDomhnach Broc agus is ann is minice a bhí mé dálach. 

Thug mé suntas cheana don fhuinneog tiomnaithe do Phádraig. Ní minic a bhíonn fuinneog dá chuid féin ag Pádraig, agus nuair a bhíonn ní minic a bhíonn níos mó ná an naomh maille na siombail a bhaineann leis, an seamróg abair, le feiceáil. 

Ach san pictiúir seo insítear scéal baiste iníonacha Laoghaire. Agus mura bhfuil dul amú orm, tá Agallamh na Seanórach le feiceáil os cionn na fuinneoga, Caoilte agus a shleá ar chlé agus Oisín agus scríbhinn ar dheis. Pádraig sa lár. 

Michael Healy, ball den Túr Gloine a rinne i 1914.

 Agus bhí cailín uasal beannaithe amháin orthu de chine na Scot agus í in aois mná agus fíor-álainn. Bhaisteas féin í agus tar éis cúpla lá tháinig sí chugainn ar ábhar éigin agus chuir sí in iúl dúinn go bhfuair sí scéala ó aingeal Dé agus gur chomhairligh sé di bheith ina hóigh le Críost agus druidim chun Dé. Buíochas le Dia an séú lá dár gcionn do ghlac sí go hiontach díograiseach an ní úd a ghlacas gach óigh le Dia. Ní de thoil a n-aithreach é ach is é an chaoi a bhfuil siad ag fulaingt géarleanúna agus tarcaisní gan údar óna dtuismitheoirí agus ina dhiaidh sin is ag dul i líonmhaire atá siad. Ní heol dúinn cé mhéad dar gcineál atá tar éis athghiniúna ansin cé is moite de bhaintreacha agus díobh siúd a chuir suas de chearta a bpósta. Ach is ar na mná atá i mbraighdeanas atá an bhail is measa: tá go fiú sceoin agus bagartha a bhfulaingt acu gan sos. Ach do thug Dia grásta dá lán dá bhanóglaigh arae, bíodh is go gcrostar orthu é, tá an lorg á leanúint acu go tréan.

Confessio 42

 

Dolotar de ingin Loigaire maic Neill comoch dontipraait do nigi alamh amal babeas doib .i. Eithne fhinn ocus Feideilm dercc. conairnechtatar (.i. cofuaradar) senod innacleirech (.i. inrobfearr no robeolcadib) icontiprait conhetaigib gelaib ocus dercc. 

 Beatha tríchodach Phádraig

Scríobhann na buaiteoirí an stair, agus na caillteoirí na hamhráin

Víctor Jara

Le tamall anuas táim ag éisteacht (arís, i gcásanna áirithe) le hamhráin réabhlóideacha as Spáinnis agus Gearmáinis (Tá traidisiún fada, síor go dtí na meánaoiseanna, sa Ghearmáinis de amhráin frith údaráis. A chanann cantairí an lae inniu le fonn.)

Ach rith sé liom gur amhráin an dream a chaill ar deireadh atá iontu. ¡No pasaran! a cantar. Ach ghabh Franco Madrid. Cé gur bhuaigh an Viet Cong sa deireadh, is fada muid ó Derecho de vivir en Paz a chan Jara - fear a céasadh agus a dúnmharaíodh ag amhais deachtóireachta eile.

Fiú nuair a bhíonn an bua ag réabhlóidithe, ní fada go mbíonn na buatais ar bholg an phobail arís.  La Révolution est comme Saturne : elle dévore ses enfants.

Níl an sásamh céanna le fáil in amhráin buacacha díoltais agus mórtas na réabhlóide - cloistear buillí lorga na péas nua iontu. Port nua ag na réabhlóidithe :

Wir stehen heute barfuß vor den Toren,

in bloßer Scham, oh Joch der Tyrannei!

Wir sind der Freiheit ohne Angst verschworen.

Erpresste Ehre schenk' ich Dir, Partei!

Fad is atá giollaí na máistrí nua ag canadh :

Wer die Menschheit verteidigt,

Hat immer recht.

So, aus Leninschem Geist,

Wächst, von Stalin geschweißt,

Die Partei, die Partei, die Partei.

Bainfidh mé taitneamh as na hamhráin mar sin féin, ainneoin sin. Ach beidh ardú croí in iomaíocht le díomá... 

An Géillsineach

Ar mo chamchuairt inné bhuail mé isteach chuig leabharlann Institiúid Goethe ar Chearnóg Mhuirfean. Tá cnuasach scannáin acu ar DVD chomh maith le neart leabhar.

Chroch mé liom Der Untertan  scannán dubh agus bán ó 1951. DEFA an Ghearmáin Thoir a rinne, bunaithe ar úrscéal de chuid Thomas Mann ó 1918.

Aor shearbh ghreannmhar ar sár náisiúnaithe an impireacht tar éis Liam I Hohenzollern teacht i réim. Géillsine don arm, mar a léirigh scéal Captaen Köpenick. Fimíneacht i gcúrsa collaíochta - diúltaíonn an laoch an bhean atá sé tar éis í a bhréagadh agus atá torrach a phósadh, ar an mbonn nach bhfuil sí geanmnaí. (Imríonn leifteanant an chleas suarach céanna ar a dheirfiúr).

Na schlagande Verbindungen - cumann mic léinn tugtha do troid le claíomh, agus colm ar an aghaidh mar cúis mórtais acu.

Dímheas ar an lucht oibre. 

Leanbh faiteach lag atá sa laoch i dtús báire, ach go dtagann sé ar an dtuiscint nach bhfuil sé chun bheith saor ó chos ar bolg mura imríonn sé féin é, géillsine suas, an bhuatais síos. 

Deireadh an scannán é ag nochtadh dealbh den impire, i lár stoirme. Agus ansin ag móradh an chogaíocht chun an náisiúin a neartú. 

An radharc deiridh ná an dealbh i lár faiche agus na tithe timpeall air ina fhothrach. 

Greann dubh dóite agus aor fíochmhar. Bhain mé an-taitneamh as. 

An Cláirseoir

Úrscéal neamhghnách stairiúil ó pheann Diarmuid Johnson. Scéal na Normannach a rinne ionradh ar Éirinn ar ball - ach iad fós ar imeall Ríocht Shasana, in adharca le muintir Cymru.

Na Gearaltaigh, go háirithe Muiris a thug a ainm do Chlár chlainne Mhuiris ar ball. A athair, Gearailt de Windsor. É pósta ar banphrionsa as Cymru ar ordú Anraí Rí.

Cláirseoir Breatnach an cláirseoir, scéal a thaoisigh agus na Taoisigh eile fite fuaite le scéal na Tiarnaí Mairge a earcódh Diarmuid na nGall ar ball. Agus a raibh airc talún orthu, iad míshocair san Marg toisc lucht Cymru a bheith ag neartú, agus Anraí Rí a bheith luaineach. Pléimeannaigh sa mheascán leis i roinnt na creiche ar imeall thiar na Breataine.

Siar is aniar idir Éirinn agus an Bhreatain chomh maith. 

Snáithí an scéil fite ina bhréidín dhlúth ag Diarmuid, scéal thar na glúinte, troid agus trádáil, feall agus féile, searc agus mioscais.

Scéal a thugann stair chun beochta, réamhrá d'ionradh na Normannach ar Éirinn.

Léitheoireacht atá idir taitneamhach agus ina lón eolais. 

Ní bearna atá i Muir Meann, ach nasc - go háirithe san tréimhse sin agus go ceann i bhfad ina dhiaidh.

An Cláirseoir

Diarmuid Johnson 

Leabhar Breac 

Das war’s mit der DDR!

Grianghraif atá mar chuid de thaispeántas bheag  ag an áit a mbíodh an post teorainn. An slua ar an 9ú Samhain.

Ar an 9ú Samhain scaip an Taz agallamh le Harald Jäger, an oifigeach a d'oscail an Balla ar an oíche cáiliúil úd. Agallamh ó deich mbliana ó shin. Tráth a raibh scannán bunaithe go scaoilte ar an eachtra á chraoladh. Bornholmer Straße. Is cosúil go raibh athchraoladh déanta air, mar bhí mé in ann amharc air ar Mediathek an ARD.

D'amharc mé air le mo shonuachar, a rugadh agus a tógadh san DDR. 

Tragikomödie an cuir síos ar ar an scannán, i. Tragóid leis an ghreann ina orlaí tríd.

Díoraíonn an scannán ar an ngrúpa beag oifigeach a bhí ar dualgas an oíche úd i Bornholmer Straße, go háirithe ar Jäger (Schäfer sa scannán - dá mbeadh a ainm siúd úsáidte ghlacfaí leis go raibh fíorainmneacha ar cách. Rud a bheadh baol achrann dlí leis.)

Diaidh ar ndiaidh, tar éis fógra ciotach Schabowski go mbeadh saorchead taistil, bailíonn slua ag an teorainn. Tá Bornholmer Straße ar imeall Prenzlauer Berg, áit a raibh daoine amhrasach faoin DDR ar aon nós.

De réir mar a bhailigh daoine, grúpaí beaga i dtosach, ansin deicheanna, ansin lán Straßenbahn, bhí brú ag éirí ar na hoifigigh. Agus gan na oifigigh níos airde sásta aon treoir a thabhairt seachas an teorainn a choinneáil. 

Faoi dheireadh tugadh treoir daoine "trioblóideacha" a scaoileadh tríd, ach stampa a chur ar an ghrianghraif ina bpasanna, agus gan iad a scaoileadh ar ais - a saoránacht sa DDR a bhaint dóibh, i ngan fhios dóibh.

Ach bhí mórchuid ag iarraidh filleadh, agus uaireanta bhí an stampa ar duine amháin de lánúin, agus an duine eile saor filleadh. 

Bhí an grúpa beag garda teorainn idir dhá thine Bhealtaine. Agus gan aon treoir ó lastuas. In eagraíocht agus do dhaoine a bhí riamh cleachtaithe le orduithe lán mionsonraí. Ní raibh d'ordú acu ach an teorainn a chosaint. 

Faoi dheireadh, ghlac Jäger an cinneadh an bac teorainn a oscailt. Chuaigh na sluaite go lúcháireach tríd, agus d'fhill tar éis cúpla uair an chloig thiar. Chuaigh roinnt soir ón dtaobh thiar freisin. 

Bhí daoine ag rugadh barróga ar na gardaí teorainn, cé gur mhothaigh siadsan go raibh an saol iompaithe bun os cionn orthu. 

Dúirt mo nuachar ina dhiaidh sin nach minic a dtugaimid aird ar mhothúcháin a leithéidí, giollaí sa chóras ach a chreid san idéil, agus a chreid dáiríre gur ar son na síochána agus i gcoinne an faisisteachas a bhí siad ag seasamh. 

Ach mar a dúirt comhghleacaí leis le Jäger, b'shin sin don DDR. 

Bhí sé luaite san alt go raibh leabhar scríofa in éineacht le Jäger ag scríbhneoir, ag cíoradh a stair agus a dhearcadh chomh maith le heachtraí na hoíche agus na laethanta beaga roimhe. 

Scéal níos iomláine, níos casta ná mar is féidir léiriú i scannán. 

Mar a raibh sé dúthrachtach i dtosach, mar a chuaigh sé chun an teorainn a chosaint, mar a súdh isteach san MfS é, mar a thosaigh sé ag mealladh eolais ó dhaoine ag trasnú na teorainn - eolas a bhí fíor úsáideach don Stasi. 

Mar a thosaigh síol an amhrais ag fás ann, ach mar ar thuig sé nach raibh aon bhealach siar - ní ligfí dó an MfS a fhágáil agus filleadh ar an gceird a d’fhoghlaim sé. 

Mar ar cuireadh oiliúint air, agus mar ar fhoghlaim sé diaidh ar ndiaidh go raibh an Stáit ag lúbadh agus ag briseadh a ndlí féin. 

Agus go raibh ceannasaíocht an Stáit dall ar fhírinne an scéil, an riocht eacnamaíochta a d'fhág go rabhthas ag díol earraí siar agus gan fáil orthu thoir. Go rabhthas fiú ag "díol" príosúnaigh - ag ligeann dóibh dul siar ach airgead a fháil. 

Ach fós, agus go dtí i bhfad i ndiaidh an athaontaithe go raibh sé deacair aige gan an namhaid a fheiceáil nuair a bhí duine in éide póilín nó saighdiúir de chuid an BRD. 

Scéal spéisiúil. Lón machnaimh. 

An leabhar:

Gerhard Haase-Hindenberg 

Der Mann, der die Mauer öffnete 

An scannán :

Bornholmer Straße 

Friotail thar Farraige: Éire agus St. Gallen san Eoraip sa Luath-Mheánaois

Chuaigh mé le déanaí chuig an taispeántas seo le déanaí. Bhí mé dírithe ar na LSS, toisc go raibh macasamhla na hearraí eile feicthe agam. Ach theastaigh uaim na LSS a fheiceáil le mo shúile cinn.

Agus sásaíodh mé. 

Bhí idir LSS ina raibh maisiúcháin thar a bheith ealaíonta, agus cinn nach raibh iontu ach scríbhinn lom. Agus iad ó thréimhsí éagsúla. Ina measc liosta de na leabhair Éireannacha i Mainistir Nṃ̇ Gall.

Tá catalóg ag dul leis an taispeántas, costas 20€ air. Agus is fiú é. Tá sraith aisti stairiúla agus seandálaíochta ann - seandálaíocht thurgnamhach san áireamh.

Tá mionchuntas ar gach taispeántán ann freisin. Neart sonraí i leabhar mór tiubh.

Tá mé ag súil, tar éis dom léamh faoi san catalóg, athchuairt (nó dhó) a thabhairt ar an dtaispeántas. Amharc ar na taispeántáin le tuiscint níos doimhne.

Is iontach an píosa oibre atá ann - muintir na mainistreach ag obair as lámha a chéile le foireann an iarsmalainn.

Tá deis le tapú go dtí Deireadh Fómhair. 

Camino na Bóinne

Inné thug mé faoin lúbshiúlóid ar a dtugtar Camino na Bóinne in éineacht le beirt iarchomhghleacaí de mo chuid. Tosaíonn agus críochnaíonn an cosán go hoifigiúil ag Eaglais Pheadair i nDroichead Átha. Ach ar mhaithe le trácht an bhaile a sheachaint, roghnaíomar páirceáil ag an gcarrchlós beag i gCoillte Halla an Toinlígh, thart ar 5km ón foirceann.

Thosaigh muid ag siúl (agus é ag cuir go trom, ach ar ámharaí an tsaoil níor mhair an drochshíon) tríd an gcoill i dtreo na Mainistreach Móire. Ar cosáin coille is ar chúlbhóithre a shiúlamar, sin nó cois abhann. Tá áit nó dhó - in aice an tSeandroichid go háirithe, nuair is siúl ar bhóthar gnóthach atá i gceist. Ach don chuid is mó tá sé suaimhneach go maith. 

D'fhágamar cuid bheag den bealach marcáilte ar lár - níor bhacamar le sráidbhaile an Tulaigh Álainn. Ní mór a rá áfach go bhfuil tábhairne agus siopa ansin - an t-aon deis bia a cheannach lasmuigh de Dhroichead Átha féin. 

Tá an Mainistir Mhór spéisiúil. Agus bhí tírdhreach bhreá ar feadh na siúlóide. Is le hais na Bóinne atá an chonair gar don mbaile. Abhann leathan atá ann ag an bpointe sin. 

Thugamar cuairt ar scrín Oilibhéir Pluincéid in Eaglais Pheadair. Agus chaitheamar béile i mbialann áitiúil, roimh aghaidh a thabhairt ar an 5km deiridh. 

23 km nó mar sin a shiúl muid. Is beag dreapadh atá i gceist. Shiúlfainn arís é!

Ó do bhíos-sa lá 'bPort Láirge

Bhí mé i bPort Láirge thart ar a trí tar éis teacht ar an mbus ó Cheapach Choinn tríd Dún Garbhán. Ach ní raibh an traein le bheith ann do dtí 18:25, agus bhí an traein roimhe díreach imithe.

Bhí an bus gafa i Sráid Pharnell nuair a chonaic mé an litreoireacht cuanna ar fhoirgneamh tréigthe an CYMS. Bhí an bus ag stopadh i Sr. Pharnell cibé, mar sin léim mé de chun pictiúr níos fearr a fháil. Bhí sé i gceist agam aghaidh a thabhairt ar iarsmalann nó dhó ansin, agus greim bia d'fháil. 

Ach go tobann thuig mé go raibh mo hata fágtha ar an mbus agam. Abhae liom de thruslóga fada diana go dtí stáisiúin an bhus ar na céanna cois Siúire. D'aimsigh cigire. Reic mo scéal. Dúirt sé liom go raibh an bus díreach imithe - do Dún na nGall...

Ag magadh a bhí sé ar ndóigh, cé gur ghlac sé meandar orm sin a thuiscint. Ní fada go raibh mo hata ar mo cheann agus mé ag siúil ar ais i dtreo Túr Raghnaill. Shíl mé iarsmalann Lochlannach a bheith ansin. Bhí dul amú orm. Timpeall an chúinne i lána na mBráithre Liatha a bhí na hiarsmalanna. Réaltacht fíorúil a bhí i gceist leis an gceann Lochlannach, rud nach raibh fonn orm tabhairt faoi. Músaem na Meánaoiseanna mar sin.

Ó siléar na fíona thar cúpla urlár trí stair Gallda Port Láirge - an chuimse cairteacha a bhronn an Rí seo agus siúd ar buirgéisigh dílse na cathrach. Ina measc, an chéad cáipéis as Béarla in Éirinn - seachas Fraincis Normannach nó Laidin.

 

Claíomh ó Ré Chromail agus dealbha ó eaglaisí na Meánaois a chuireadh i bhfolach óna dhrong mar meabhrú nach i gcónaí a bhí dílseacht do Sasana chun leasa na cathrach. 

Gné amháin cineál Gaelach - fuinneog ina raibh éide Aifrinn de chuid Seathrún Céitinn. Agus cóip dá mhórshaothar - as Béarla! (R-phost scríofa faoi sin)

Chuaigh mé ag siúl na sráideanna ansin ag lorg greim bia. Is maith liom ealaíon sráide Phort Láirge - tá cuir chuige córasach acu tithe a mhaisiú. Faoi dheireadh chaith mé proinn i gCafé Goa ar na céanna, agus thug aghaidh ar an stáisiún traenach agus an mbaile.

Bheadh fonn orm filleadh agus súil a chaitheamh ar mhúsaem na hama, agus músaem an tórraimh. Agus an réaltacht fíorúil féin, b'fhéidir.

duibithir éc

Agus mé i Port Láirge (blagmhír níos iomláine ar na bacáin) chonaic mé an éide Aifrinn thuas arbh le Séathrún Céitinn, údar Foras Feasa ar Éirinn, é tráth. Níl an dath liotúirgeach dubh in úsáid mórán ón leasú a lean Vatacáin II - is túisce bán á chaitheamh ag Aifreann éagnairce, agus dearg ar Aoine an Chéasta. Ach inniu Féile na nAnamnacha  Uile. Bhí mé ar Aifreann. As Laidin a deir an sagart áitiúil Aifreann an tSathairn de ghnáth. Agus bhí éide dubh á chaitheamh aige. Dath an bháis agus an dobrón a leanann é.

duibithir éc. 

"Deutsche Einheit noch nicht vollendet"

Níl bailchríoch curtha fós le haontú na Gearmáine. Ní mise a dúirt, ach Seansailéir reatha na Gearmáine, Olaf Scholz, ag ceiliúradh cothrom an lae tríocha ceathair bliain ó shin, nuair a cuireadh tús le hathaontú. Mar a scríobh mé anseo cheana, bhí mé ar faiche an Reichstag agus bratach na cónaidhme á chrochadh.

Bhí foráil sa Grundgesetz, Bunreacht poblachtach Cónaidhme na Gearmáine, i. An Ghearmáin Thiar, faoina bhféadfadh na críocha thoir agus Cathair Bheirlín ceangal leis an cónaidhm. (Ní raibh an Bheirlín Thiar sa chónaidhm - bhí sé riartha ag airm SAM ó dheas, na Fraince ó thuaidh agus an Ríocht Aontaithe thiar. Spandau mar a raibh mise ag cuir fúm ina measc. Bhí fógraí Do oifigigh amháin ar roinnt de na tithe tábhairne! I lár na cathrach a chuaigh mé féin ar ragairne). Bhí rialtas áitiúil 

Na Fünf neue Bundesländer - Mecklenburg-Vorpommern (mhaígh Bismarck tráth go rachadh sé ansin dá mbeadh deireadh an domhain tuartha toisc go dtarlaíonn gach rud céad bliain níos déanaí ansin). Brandenburg - (croí Ríocht na Prúise tráth. Nuair a bheartaigh Toghdóir na Brandenburge coróin Rí a bhaint amach dó féin, sciob sé tailte a bhí bhí choróin na Polainne roimhe.). Sachsen. Sachsen-Anhalt. Thüringen. 

Tá níos lú cathracha thoir, agus níos lú tionsclaíocht. Agus na tionscal a bhí ann, bánaíodh formhór acu nuair a dhíol an Treuhandanstalt ar phinginí suaracha iad lena iomaitheoirí ón iarthar. Ar bheag spéis a bhí acu iad a fhorbairt dá réir. Ba eisceacht fostóir s'agamsa - bhí an fairsinge a bhí san oirthear de dhíth orthu. Ba bheag maoin a bhí acu in iarthar na cathrach. Is amhlaidh gur dhún siad an monarcha agus na hoifigí a bhí acu thiar i Spandau agus bhog suas an bhóthair go Hennigsdorf.

An toradh a bhí air sin ná gur bhog aosánaigh siar. Nós atá buanaithe anois. Ó 1991 i leith, tá ar an iomlán 727 míle duine idir aois 18 agus 29 tar éis bogadh siar (nó níos faide). Tá éifeacht líonra i gceist, mar a bhí do mo leithéid sna 90í. Agus atá fós is dócha. Tuige fanacht ag baile nuair atá do chairde agus comhaoisigh ar fad imithe? 

Mar gheall ar sin, tá sciar níos mó den daonra scothaosta. Agus an daonra féin tite go leibhéal 1907. Tá éifeacht níos troime dá réir ag bánú na tuaithe - atá ag tarlú trasna na hEorpa - ar an Oirthear. Tá na tábhairní agus siopaí grósaera a bhíodh sna sráidbhailte ag leá mar sneachta maidin earraigh. 

Tá bearna ollmhór i seilbh maoine idir thoir agus thiar freisin. Toisc an chumannachais, ní raibh maoin - réadmhaoin nó airgead - ag dul le hoidhreacht ó ghlúin go glúin. Pé airgead a bhí spáráilte, scuab tomhaltachas na nóchaidí go leor de chun siúl. 

Inniu fós tá bearna 824€ sa mhí san tuarastal meánach roimh cáin thoir agus thiar. 

Toisc gur córas polaitiúil, dlí, riarachán agus geilleagair an Iarthair a cuireadh i bhfeidhm scun scan thoir d'fhulaing bunadh an Oirthir, mar a d'admhaigh Scholz ina óráid 

"eine Entwertung ihres Wissens, ihrer Erfahrungen und ihrer Lebensleistung" 

Díluacháil ar a gcuid eolais, taithí agus an méid a bhí bainte amach acu le linn a saol. 

Ní hionann ach oiread an dóigh a chuaigh an scothaicme thiar agus thoir i ngleic le hiarmhairtí an Treas Reich ach oiread. Thiar cé go raibh go leor den sean scothaicme(*) a dhein na cumhachtaí iartharacha dínaitsiú orthu, mar dhea, fós i gcumhacht tar éis an chogaidh, rinne a gclann éirí amach sna 60í agus bhí cuir agus cúiteamh faoi smál na staire ar a dteaghlaigh. Níl deireadh iomlán tagtha leis an cuir agus cúiteamh - de réir mar atá na seanfhondúirí ag dul ar shlí na fírinne tá a gclann ag amharc go géar agus ag admháil ciontacht a gcuid comhlachtaí. (Is comhlachtaí atá faoi smacht teaghlach cuid mhór de na gnólachtaí is bisiúla sa Ghearmáin. Agus ní dóigh liom go bhfuil ceann ar bith acu slán ó smál teacht i dtír ar dúshaothrú príosúnaigh nó goid maoine Giúdaigh nó namhaid eile - trí cheannach éigeantach ar phraghas íseal nó ar mhodhanna níos suaraí.

Bhí na Rúisigh agus ina ndiaidh níos radacaí - ag coigistiú maoine, beag beann ar stair an sealbhóra. Formhór an scothaicme, is mar teifigh sa Rúis a chuaigh siad tríd an chogaidh. Ghlan siad na róbaí poiblí, mar dhea, ag maíomh gurb iad an dea Ghearmáin, saor ó smál an Naitsíochas.

Bhí an Iarthar spléach ar na Gastarbeiter ó na 1960í. Iodáiligh, Iúgslavaigh agus ach go háirithe Turcaigh. Is beag cathair thiar nach bhfuil ceantar Turcach ann, agus siopaí agus gnólachtaí agus ionaid pobail ann. Agus cé gur chruinnigh a leithéid i gceantair dá gcuid féin, bhíodar fite fuaite sa phobal ainneoin na bearnaí teanga agus cultúr agus reitric polaitíochta faoi Deutsche Leitkultur (cultúir treorach na Gearmáine). 

Bhí eachtrannaigh thoir freisin, ó na Bráthair tíortha sóisialacha. Ón Afraic agus an Vítneam go háirithe. Ach bhíodar scoite amach ón bpobal, i lóistín a bhain lena gcuid oibre nó Ollscoile. Ba bheag taithí dá réir ag an mórphobal ag daoine ó cultúr eile. Agus is amhlaidh fós, cuid mhór.

Bhí na húdaráis ag maíomh seasta go raibh siad frith-faisisteach. Rud a rinne gothaí faisisteacha dóibh siúd sna déaga ar mhian leo éirí amach.

Cé go bhfuil cúpla glúin iomlán tagtha ar an saol agus in inmhe ó 1990, tá an coimhthíos le sócúl agus sotal an Iarthair, buaiteoirí na staire, ag dul ó ghlúin go glúin agus ina ábhar síoraí plé sna nuachtáin agus irisí - ar gach eite.

Tá bealach fada le dul, agus ní imeascadh aon treo an réiteach ach cumasc agus comhghéilleadh agus obair meithle le comhmheas. Útóipe sin, is dócha. 

Tá ceachtanna le foghlaim, dar liom, d'aontú oileán s'againne cé nach hionann gan amhras na cúinsí stairiúla ná cultúrtha. 

Tá greann dóite ag muintir an Oirthir. 

Der Fuchs ist schlau 

Und stellt sich dumm 

Beim Wessi ist es 

Andersrum. 

Tá an sionnach glic 

Is cuireann cuma na baoise ar féin 

Droim ar ais atá cás an  Iartharaigh. 

(*) Fuair baintreach Freising, breitheamh míchlúiteach an Volksgericht a dhaor go leor de freasúra na Naitsíoch chun bás i trialacha éagóracha, pinsean flaithiúil de bhrí, dar leis na breithiúna, go mbeadh gairm ard fós ag a fear sa Phoblacht cónaidhme murach gur maraíodh sa bhuamáil é. Mar shampla. 

Baile Mór

Bhí an déagóir fanta sa bhaile chun tabhairt faoi scrúdúithe damhsa. Mar sin, ar an Déardaoin thaisteal mé suas arís go Cill Mhantáin ar an mbus, agus tháinig anuas leo ar an mbus oíche Aoine.

Go moch ar maidin fuair mé an bus nasc áitiúil ón Aird Mhór go dtí Dún Garbhán - Baile Mór, mar a thugann muintir na Rinne air. Turas ana dheas atá ann - fán gcósta agus tríd an Seanaphobal agus an Rinn, amach go Heilbhic agus ar ais. Tá suíochán arda sna busanna atá faighte ag an Údarás iompair don gcóras nasc áitiúil. Is féidir íoc le cárta Leap - chosain an turas 3.70€ orm sílim. Tá 5€ air in airgead tirim - bhí an turas chomh taitneamhach gur mhol mé do mo nuachar a máthair agus a pháirtí a chuir air. Rinne, agus bhain siad taitneamh as. Ní bheadh na radhairc le fáil ó ghluaisteán, toisc fál a bheith ar dhá thaobh an bhóthair agus na paisinéirí níos ísle dá réir.

Fuair mé bricfeasta i gcaifé i nDún Garbhán - bricfeasta Éireannach d'fhonn mé a coinneáil ag dul. Nuair a bhí mé ag fágáil an chaifé thug mé faoi deara go raibh dáta sa chló Ghaelach greanta i leac ar an dtairseach. 4 Márta 1922. D'fhiosraigh mé an cheist le lucht an chaifé, ach ní raibh siad cinnte cén brí a bhí leis.

Bhí thart ar uair an chloig agam sula mbeadh Bus Bhleá Cliath ann, agus thosaigh mé ag siúl thart ar an gcearnóg. Thug mé faoi deara go raibh leaca agus rudaí greanta orthu os comhair nach mór gach siopa. Ar ball, tar éis roinnt guglála, fuair mé amach gur togra stair áitiúil a bhí i gceist, i gcomhar le Múseam an Chontae. Agus go raibh leabhar déanta as sraith altanna faoi agus é ar fáil go leictreonach ó Amazon. 

Íomhánna éagsúla de shaol agus stair an cheantair, sciar maith acu bunaithe ar sceitseanna ealaíontóra ón 19ú Céad, Sampson Towgood Roch. 

Ach san áireamh tá an chianstair - fuarthas cnámha mamat sa cheantar - , agus an nua eolaíocht - rugadh Walton, a scoilt an t-adamh, i nDún na Mainistreach.

Chaith mé tamall eile ag fánaíocht thart. Baile glan taitneamhach agus neart bialanna agus araile le feiceáil. 

Bus - an bus cáidheach céanna - go Baile Átha Cliath agus ansin amach go Bré, áit a raibh scrúdú an déagóra thart. Bhí an turas bus taitneamhach seachas riocht an bhus féin. Radhairc le fáil ar an dtuath agus na bailte - Cill Chainnigh go hairithe - a thaisteal muid tríothu. 

Slí Lorcáin

Tá ball de na Cnocadóirí, Breandán Mac Aodha Bhuí, tar éis taighde agus pleanáil a dhéanamh chun bealach siúlóide nua a mholadh do na húdaráis. Seo leanas a chuir síos air an mbeartas agus a chúis - 

Beimid ag déanamh na siúlóide le fáil amach ar cheart í a mholadh mar shiúlóid oilithrigh nó mar shiúlóid náisiúnta, chun naoi gcéad bliain ó rugadh Naomh Lorcán Ua Tuathail a chomóradh. 

Rugadh Lorcán Ua Tuathail i Mullach Raoileann, gar do Dhíseart Diarmada i gCill Dara i 1128. Chaith sé dhá bhliain nuair a bhí sé ina ghasúr mar ghiall do Rí Laighean, Diarmaid Mac Murchada.

Deirtear go raibh sé i nGleann Ó Máil mar ghiall. Tá dhá thagairt do Lorcán fós sa cheantar sin i láthair na huaire. Tá gort mór darbh ainm ‘St. Laurence’s Field’ sa chéad eagrán de léarscáil na Suirbhéireachta Ordanáis ó na 1840dí, agus tá ballán ar a dtugtar ‘Handprint of St. Laurence O’Toole’ sa Ghleann. Cuirfear tús leis an tsiúlóid ón gceantar sin.

Scaoileadh Lorcán ó bheith ina ghiall i mainistir Ghleann Dá Loch, agus é ina bhuachaill dhá bhliain déag d'aois. Roghnaigh Lorcán fánacht ansin agus oiliúint a fháil mar mhanach. Chaith Lorcán breis le trí bliana déag mar mhanach i nGleann Dá Loch, sular toghadh ina ab é, agus é cúig bliana agus fiche d’aois, an t-ab is óige riamh ansin. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, i 1156, bhí Lorcán ina easpag ar Ghleann Dá Loch.

Is ag iarsmaí na mainistreach sin a chríochnófar an tsiúlóid, ag Mainistir an tSlánaitheora, prióireacht Agaistíneach a bhunaigh Lorcán.

Ar an Satharn dá réir chruinnigh mórsheisear Cnocadóirí ag an Láithreach chun tabhairt faoin siúlóid. 

Bhí bus ar cíos chun muid a thabhairt go dtí tús na siúlóide i nGleann Ó Máil. Tráthúil go leor bus le Gerry O'Toole. Dhreap muid suas i dtreo Sliabh an Tábla tríd na tailte sa réimse míleata, ar chosán atá marcáilte mar shiúlóid sábháilte. Bhíomar ar bóithre coille nó bóithre glasa go dtí gur bhaineamar an droim amach, ag spota ar a dtugtar Stony Top as Béarla. Bhí radharc anuas isteach i nGleann Molúra ansin againn. Leanamar cosán síos isteach sa Ghleann beagán, go dtí gur shroich sé bóthar coille a bhí ag leanacht imeall thuaidh an Ghleanna. Ba ansin a casadh tréad mór gabhair orainn. Níl mé iomlán cinnte go raibh siad fiáin - bhí cuma orthu go raibh cúram á dhéanamh dóibh. Ach bhféidir nach raibh ann ach go bhfuil saol folláin acu! Bhí neart meannáin ina measc.

Nuair a tháinig deireadh leis an mbóthar coille ar a raibh dromchla gairbhéil, lean muid rian seanbhóthar tréigthe ó thuaidh. Bhí sé sin fliuch achrannach in áiteanna. Ansin ghearr muid trasna an Ghleanna bhig ag trasnú srutháin chun an droim go Log Dubh a bhaint amach. Shiúlamar tríd na cailleacha portaigh fán droim go dtí gur shroicheamar Log Dubh, agus ansin barr thoir Log Dubh. Bhí radharc iontach ón droim isteach i nGleann Molúra ar dheas agus Gleann Abhlach agus Gleann dá Loch ó thuaidh. Chasamar soir ó thuaidh ag barr thoir Log Dubh, ar cosán a thug síos muid go dtí conair marcáilte na mianadóirí. As sin go dtí an Spinc os cionn Loch Uachtair Gleann dá Loch. Fán Spinc agus síos isteach sa ghleann ag Poll an Easa. 

Fán bóthar ghlas ansin thar Loch na Péiste agus Mainistir agus Tobar Chaoimhín. Ar Mainistir an tSlánaitheora a bhí ár dtriail. Is cuimhin liom, fiche éigin bliain ó shin, go raibh an log suaimhneach seo i lár coill dorcha giúise. Tá na crainn sin leagtha ó shin agus coill nua de mheascán crann leathan duilleach curtha - cúig bliana déag ó shin, bhféidir. Tá siad fásta go maith agus is tríd coill dlúth atá an cosán go dtí fothrach a rinneadh athchóiriú air san 19ú céad. 

Is cuid de sraith foirgneamh Rómhánúil atá ann a tógadh i Laighean le linn Ríocht Diarmuid na nGall, gaol le Lorcán Ó Tuathail. Tá breis faoi siúd san DIB. 

Tá roinnt de na clocha maisithe fós le feiceáil. 

Leanamar orainn ag siúl go dtí an carrchlós áit a raibh na cairr. Bhíomar thart ar seacht n-uaire ar an siúlóid, ceithre uair a chloig ag bogadh. (Bíonn grúpa i gcónaí níos moille ná duine aonair nó beirt!). 

Siúlóid thar a bheith taitneamhach. Bheadh roinnt oibre de dhíth áfach dá mbeadh sé i gceist siúlóid oifigiúil a dhéanamh as, chun teacht roimh an creimeadh talún a leanann siúlóirí nuair a bhíonn go leor acu ann. Ach bhfiú go mór é a dhéanamh. 

Bhí an t-ádh linn leis an aimsir. Cé go raibh an portach sách fliuch de bharr na báistí le cúpla lá anuas, ní raibh orainne ach cuir suas le múr amháin i nGleann Ó Máil. Bhí sé geal seachas sin agus léargas iontach againn ar shléibhte Chill Mhantáin agus chomh fada leis an gcósta. 

Lá dar saol. 

Ceobhrán Ailigh agus Eaglais Aonghusa

Ceann de na cúiseanna a chuaigh mé ó thuaidh ná nach raibh deis agam an Cháisc seo chaite dul chomh fada le Grianán Ailigh nuair a bhíomar in Inis Eoghain. 

Ní fada ó Doire Mheathán an áit, cé go bhfuil an bóthar chuige crochta agus cúng. Tar éis greim lóin a chaitheamh thugamar aghaidh air. Faraor, ní raibh an aimsir ró iontach. Bhí dóthain léargais ann le tuairim a fháil go mbeadh radharc i bhfad ó bharr an balla - a dhreap mé - ach b'shin sin. Dhíbir gaoth agus fearthainn muid. 

Bhí an séipéal sa Bheart luaite ag Uncail liom liom oíche Aoine nuair a dúirt mé go mbeadh mé ag dul ó thuaidh. É ina mhacalla ar an ngrianán. Ó bhíomar ag dul thairis, bheartaigh mé buaileadh isteach. Dearadh ar leith atá ann cinnte. Níl tuairim agam áfach cé hé "Naomh Aonghus Mac Ailleala Mhic Eoin Mhic Néill a d'ornaigh Naomh Pádraig" agus go dtí seo níl aon eolas breise aimsithe agam. Tá scéal ann faoi Rí Mumhan ar thiomáin Pádraig a bhachall - trí thimpiste - trína chos agus é á bhaisteadh, agus ná dúirt faic cionn is gur shíl sé gur cuid den searmanas sin. Ach ní dóigh liom go raibh seisean ina shagart ar ball. Breis taighde de dhíth. 

Cuimhnigh ar Dhoire!

Ag an deireadh seachtaine thug mé cuairt ar chomhghleacaí le mo nuachar. Tá costas cíosa tar éis é a dhíbirt chomh fada le hInis Eoghain. Bhain timpiste dó agus ní féidir leis staighrí a dhreapadh ró mhaith. D'aimsigh sé tigín ar chostas réasúnta ar an Doire Mheathán, áit a bhfuil ionad ag dream creidimh. Bhí roinnt tithe saoire acu ar a dtailte, ach tá siad sin anois ligthe ar thréimhsí fada. 

Tá Doire Mheathán buailte ar an dteorann, agus Cathair Dhoire deich nóiméad gluaisteáin ar siúl, anois agus an teorainn oscailte. 

Ba go Doire a chuaigh mé dá réir. Ar bhus X4 ó bhusáras, um a seacht maidin Sathairn. Bhí an oíche roimh ré caite agam tí m'athair. 

Cé go ndeachaigh mé trí Dhoire cúpla uair cheana, ní raibh aon am caite agam ann. Thapaigh mé an deis, tar éis do Sven mo mhála droma a ghlacadh uaim dul ag fánaíocht thart. Na ballaí i dtosach. 

Is cuid de mhiotas bunaidh "Ná géill" dílseoirí an tuaiscirt léigear teipthe Dhoire i gCogadh an dá Rí. Meabhrú buan ar sin na ballaí, ar féidir timpeall lár an bhaile a dhéanamh orthu fós. Tá athchóiriú déanta ar na geataí chun gur féidir le trácht comhaimseartha dul tríd - rud a fhágann an siúlóid géar go maith in áiteanna. 

Chomh maith leis na ballaí féin, tá roinnt foirgneamh stairiúla a thug mé suntas dóibh. 

Céad scoil Dhoire atá anois ina ionad ealaíona. Níl mé cinnte an raibh na hinscríbhinn i gcónaí ann, nó a mbaineann siad leis an ionad ealaíona. 

Glacaim leis go raibh an Tor ar lasadh, suaitheantas eaglais Preispitéireach na hÉireann ann ó thús. 

Ach is spéisiúil an nath triarach 

MAKER

MAKAR

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ

File mar dhéantóir. 

Rinne mé timpeall an bhaile ar an mballa agus thug aghaidh ar Thaobh an Bhogaigh ansin. Ó tharla gur thosaigh mé mo thimpeall ag Ard eaglais Eaglais na hÉireann bhí an balla le trasnú agam. Mheall geata isteach mé i ngairdín ealaíne beag ciúin. 

Bhain mé amach Cearnóg Dhoire shaoir. 

Thug mé suntas don ealaíon. Go háirithe do leagan Robert Ballagh de phictiúir Goya. (Bhí leagan déanta de phíosaí adhmaid ag mo mhamó). 

Is cloch mhíle léanmhar i stair na hÉireann Domhnach na Fola. Thug mé cuairt ar Iarsmalann Dhoire shaoir. Bhí sé tochtmhar na rudaí nithiúla a bhain leis an stair a bhí ar eolas agam a fheiceáil. 

Ciarsúr Edward Daly. Casóga réabtha ag piléir. Fógraí agus forógraí. 

Tá súil agam go bhfuil a leithéid sa stair. Go mbeidh rath ar an athmhuintearas.