Píosaí liom in áiteanna eile:

2022-05-20

Ríomhlóid

Agus ar iarratas ó Eoin P Ó Murchú, sa chló Rómhánach


......
Blianta fadó ó shin, bhí T-léine agam leis an íomhá seo, ach ceann scuaibe ar an sléa agus an mana 
Coinneoidh tusa féin an chistin glan, a chomrádaí.

Rinne mé leagan den íomhá thús blianta fada ó shin, ach bhí an buníomhá beagán garbh. Seo leagan feabhsaithe. 

Aguisín - Cıarán ó Meaċaır @antsiogghlas a chum ríomhlóid (= ríomhaire + réabhlóid) - ar na deiseanna a thugann an teicneolaíocht an Ghaeilge a chur chun cinn.

Aguisín 2 - ar mholadh ó Karoke na Gaeilge chuir mé ciorcal an dreama dearg in áit réalta na Soivéadach.


2022-05-18

Fonn a níos fiach


Bhí an leagan kindle de Fonn a níos fiach ar mo mhianliosta le cúpla bliain anois. Bhí cloiste agam go raibh sé lán de chruachaint Dhuibhneach - mura bhfuil dul amú orm bhí roinnt de chiorcal comhrá Allagar na hAoine á léamh ar mhaithe le saibhriú teanga. Ach ní raibh mórán cloiste agam faoi mar scéal maith, mar sin bhí sé fágtha ar an méar fhada agam. Go dtí gur mhol Eoin P Ó Murchú ar na mallaibh é, ar Twitter. Ba bharántas sin.

Baineann an príomhscéal le athair teaghlaigh a bhfuil súil géar aige ar giorria mór groí baineann - é i gceist aige dul sa tóir uirthi in am an ghátair. Rud nach mbíonn riamh i bhfad ón bpobal in áit iargúlta i mblianta an Ghorta Mhóir, fiú má tá bia cladaigh acu.

Tá trácht ar an bpobal agus fo-phlota faoin réice shaibhir áitiúil agus a ghiolla faiteach. Agus an toradh ar a chuid banaíochta... 

Tá ana chuir síos ar an bpobal agus a seiftiúlacht chun snáithe a choinneáil faoin bhfiacail.

Tá go deimhin caint craicneach crua Duibhneach sa leabhar - ach tá mórchuid de sothuigthe go maith sa chomhthéacs, agus is beag bac é ar an scéal a leanacht. 

Tá scéal na tóraíochta, nuair a thugann sé faoi faoi dheireadh éachtach eipiciúil. Gliceas fir agus a chuid eolais in iomaíocht le hinstinn agus gliceas an neach fiáin. Lá fada seilge trasna talamh sléibhe agus portaigh atá faoi bhrat sneachta.

Comhrac beirte. 

Mheabhraigh gnéithe den scéal The old man and the sea dom - an dúlra féin ina charachtar. Síon agus cruatan agus ocras le sárú chun an duais a bhaint.

Spléachadh ar gníomh nó dhó de dhráma mharfach an Ghorta agus an bochtaineacht.

Táim buíoch gur thug Eoin an sonc dom tabhairt faoi! 


Pádraig Ua Maoileoin
110 lch; clúdach crua, ISBN 978-1-911363-44-6

2022-05-15

Reic sa Beckett Locke

Táim i mo mhóidín de chuid Reic ó thús ama, agus nuair a chuala mé go mbeadh Tadhg Mac Dhonnagáin ina aoi speisialta, bhí fonn níos mó fós orm freastal air. Rinne mé mo bhealach dá réir Déardaoin seo caite isteach sa fásach stroighne atá tógtha le blianta beaga anuas ar na céanna thuaidh.
Bhí an ócáid le bheith in óstán béal dorais leis an ceoláras mór ag an bPointe, pé diabhal comhlacht mór a bhfuil a ainm baiste ar sin anois. Bhí an fhógraíocht san óstán discréideach go maith, ach threoraigh fáilteoir mé go dtí an seomra comhdhála ina raibh Reic mé.

<racht>Ní mór dom i dtosach mo racht faoin seomra a chuir díom! Seomra cruinnithe, gloine ar thaobh amháin ag amharc amach ar an bhfaiche ar a stadann an luas. Leabhragáin bréige ar cheann an seomra timpeall ar teilifís mór (ar theip orm cabhrú le Ciara fógra reic a chuir air, ach d'éirigh le duine d'fhoireann an óstáin). Ar na seilfeanna - adhmaid bréige agus miotail - bhí cúpla carn leabhair, agus neart carn boscaí (folmha?) cairtchlár. Dearadh... Mar bharr ar an ndonais bhí na leithris béaldorais agus sruthlú le clos go rialta. Bord mór comhdhála i lár an seomra, agus cathaoireacha ar gach taobh de. 

Is mór idir é agus broinn na filíochta sa Generator Hostel </racht>

Ar ámharaí an tsaoil, bhí na hoirfidigh ann. Tá Ciara Ní É síoraí ag cur snas ar a taibhe - ag reic dánta ní hamháin lena guth, ach le aghaidh agus colainn a threisíonn na bhfocal. Mar is iondúil, reic sí píosaí léi féin idir na míreanna eile. 

B'é an fonnadóir Pauric Ó Meara an chéad aoi. Bhí scéal spéisiúil le n-insint aige faoin dóigh a thug scoláireacht Gaeltachta deis dó titim i ngrá léi, scoláireacht ar chuir sé féin agus cúpla comrádaí isteach air ar mhaithe le héalú ó ranganna! Chan sé cúpla amhráin idir Gaeilge agus Béarla, ceann acu cumtha aige féin. 

Ava Ní Loingsigh, ball den gcomharghrúpa filíochta Ó Bhéal na mBan a d'aithris ina dhiaidh sin. Bean Corcaíoch, díreach fillte ó seal Erasmus i Strasbourg. Bhí meascán dánta fada agus gairide aici dúinn. An ceann is mó a chuaigh i bhfeidhm orm ná a hinsint fileata uirthi féin i rang a trí ag baint an chraobh de buachaillí rang a sé chun páirt Jimín a ghlacadh sa dráma scoile - caipín Daideo uirthi agus an téacs de ghlan mheabhair! Dánta gealgháireacha ach doimhneacht iontu freisin. Le cleachtadh tiocfaidh breis feabhas ar a cuid reacaireachta - scaití bhí sí ag caint ró ghasta (nó b'fhéidir go bhfuil mise ró shean) ach ba léir an pléisiúr agus sásamh a bhain sí as an reacaireacht. 
I ndiaidh briseadh gairid ghlac Tadhg Mac Dhonnagáin seilbh ar an stáitse. Taibheoir oilte ildánach é Tadhg, agus é maith in ann brí a thabhairt don seanfhocal margaíochta a d'athlua sé - Sell the sizzle, not the sausage. 

Do reic sé dornán orthaí as an leabhar Aniar agus fuaimrian ón CD leo. Le brí agus fuinneamh. Agus ansin scéilín béaloidis faoin bairneach ag cuidiú leis an Slánaitheoir - ceann de na scéalta atá leabaithe san úrscéal Madame Lazare. Agus ar ndóigh bhí an lucht féachana cuí ceart ann do Amhrán an Ghaeilgeora Mhóir. Taibhiú spleodrach taitneamhach. 

Ceathrar a ghlac páirt sa mic oscailte. 

Bhain Stiofán Ó Briain corr deoir asainn leis an dán a scríobh sé ar na mallaibh nuair a d'éag a dheartháir go tobann - Aimsir ghnáthchaite. Bhí leagan Béarla aige freisin, toisc go mbeadh a leithéid de dhíth, dar leis, ar a dheartháir! (Déanaim dearmad go minic gur sna déaga a shealbhaigh cuid mhór d'fhilí Reic an Ghaeilge agus nach teanga coiteann a muintire í!). Bhí dornán eile dánta aige dúinn, ach is an ceann seo is mó a chuaigh i bhfeidhm orm. 

Duine eile a bhí ag reacaireacht ag an gcéad reic í Aoife (a bhfuil a sloinne éalaithe uaim arís) agus mheall Ciara í le roinnt dánta a roinnt linn. Dánta gairide agus casadh iontu! Ní raibh mórán fianaise don mheirg a mhaígh sí bheith ar a cuid reacaireachta... 

Chuir Covid bac ar Oisín Mac bheith i mbun a chuid Hip Hop Gaelaí ach thug spás do bheith ag cumadh agus bhí cúpla rian atá ar na bacáin aige dúinn. Filíocht freacnairceach fíochmhar. 

Mheall Ciara Colm Mac Gearailt chun cúpla dán a rá freisin. Dán as Béarla faoi Faiche an Choláiste - achainí é thabhairt ar lámh i gceart do cosmhuintir (!) na cathrach. Dán i nGaeilge a scríobhadh do Other Voices ach a fuair a phremiere ag Reic. Tearmann - cad atá ann agus cá bhfuil fáil air? 

Tá reic ina thearmann domsa - fiú más i dtimpeallacht nach maith liom a bhíonn an reacaireacht ag tarlú! 

Ag tnúth leis an gcéad ócáid eile. Beidh Reic ag dul go Luimneach go luath - caolseans go mbeidh mé féin ann, ach má bhíonn an deis agaibh, tapaígí é! 


2022-05-08

An bhfuil ré an náisiúin mar bhunús do rialtas thart?

Thugtaí Carcar na Náisiún ar impireacht na Hapsburg, fine a raibh géag Spáinneach agus géag Ostaireach acu féin, agus iad i gcumhacht ar feadh i bhfad. Go deimhin i ré na ríthe agus impireachtaí san Eoraip bhí an aicme rialaithe gaolta le chéile - ba colceathrair Rí Shasana Seoirse, Impire na Rúise Nicolas agus Impire na Gearmáine Wilhelm - a raibh a riochtaí in adharca a chéile san chéad Ár Eorpach. Ár a raibh baint mhór ag saint do choilíneachtaí san Afraic lena ghiniúint.

Nuair a scoireadh impireacht na hOstaire agus na Tuirce tar éis an Ár sin, bunaíodh Stáit nua ina raibh móraimh ag náisiún - dream a bhfuil teanga agus cultúr i gcoitinne acu. Ach i gcónaí agus fós bhí mionlaigh de náisiúin amháin ar an dtaobh "mícheart" den teorainn. Go deimhin i formhór na gceantar bhí sráidbhailte trína chéile ó thaobh cultúr - sráidbhailte ceardaíochta ina raibh Gearmáinis in uachtar, sráidbhailte talmhaíochta Slavacha, ceannaithe Giúdacha.

Ba leithscéal ag Hitler an mionlach Gearmáiniseoirí sa Sudetenland - nárbh cuid d'impireacht na Gearmáine seachas impireacht na hOstaire riamh é - chun tús a chur le hionradh agus scrios an dara ár Eorpach. Ár a scuab cultúr Giúdach na céadta bliain chun siúl agus a dhíothaigh na milliúin acu. 

Agus a rinne slad ar fánaithe freisin, fearacht na Roma agus Sinti. 

D'fhág na línte a tharraing na cumhachtaí móra ar mhapaí sa Mheánoirthear agus san Afraic an scéal amhlaidh - an lámh in uachtar ag dream amháin, dreamanna eile thíos leis, ach go minic an lámh in uachtar ag a dream féin thar teorainn.

Ceann de leithscéal Putin don ár reatha, ag ceilt a uaillmhian impiriúlach, ná go raibh leatrom á dhéanamh ag Stáit na hÚcráine ar Rúisigh, agus gur misean trócaire agus cosanta a ionradh.

Tá formhór na ceisteanna polaitiúla fíor áitiúil agus neamhspleách ar chultúr. Uisce glan, séarachas éifeachtach, bonneagar fiúntach, tithíocht, talmhaíocht,...

Creidim go mba cheart don Stáit a bheith díláraithe áitiúil daonlathach - mar atá á dhéanamh ag an Eilvéis leis na céadta bliain. 

Prionsabal na Coimhdeachta a bheith i réim. Gach ceist a réiteach go háitiúil, gar don bhfadhb. Pirimid údarás chun go mbeadh bealach aitheanta fadhbanna a chur go leibhéal níos airde nuair a chliseann ar réiteach áitiúil - agus chun teacht ar chaighdeán comónta dlí agus teicneolaíochta, agus chun cothromas a bhaint amach idir ceantar atá saibhir de bharr na staire nó buntáiste acmhainní, agus ceantar atá daibhir.

Ar ndóigh tá tábhacht le teangacha agus an cultúr a eascraíonn astu freisin, ach ní i gcónaí go bhfuil teorainn néata tíreolaíochta ag baint lena leithéid. 

Tá fasach eagar na hEaglaise Chaitlicí Rómhánach anseo. Tá paróistí agus deoisí aici - aonaid tíreolaíochta. Ach freisin tá na hOrd Rialta ann. Bíonn a mbaill faoi dlínse Easpaig ar cheisteanna áirithe, ach faoi dhlínse a gceannairí faoi cheisteanna eile.

B'fhéidir go mbeadh scéim dá leithéid fóinteach - ach chuige sin bheadh orainn scaradh le coincheap míleata an dílseacht - nach dtig le duine bheith dílis ach do Stáit amháin mar nach dtig leis troid ach in arm amháin (sa turas). 

Tá féiniúlacht gach duine againn geal leis níos casta ná sin, agus ag dul i gcastacht de réir mar a théann cumasc agus caidreamh idirnáisiúnta chun cinn. 

Ba mhaith liom Verfassungspatriotismus dílseacht don ndlí cóir agus bunreacht daonlathach a fheiceáil ag teacht chun cinn in áit tírghrá cúng míleata.

Is eagal liom áfach gur Aisling sin mar go bhfuil greim docht ag na fir láidre ar an gcumhacht, agus airgead le gnóthú as cogadh agus ár. 

2022-05-06

Gearrthóga - gaois gairme

Botún a bheadh ann ceapadh gur leis an intleacht amháin a bhaineann réiteach fadhbanna; tá ról thábhachtach ag dúthracht agus mothúcháin 

~ George Polya

sa leabhar "How to Solve It" a leagann amach modheolaíocht le fadhbanna mata a réiteach.


Múnlaíonn na huirlisí a bhaineann muid feidhm astu muid uilig: go háirithe, múnlaíonn na foirmiúlachais a bhainimid feidhm astú ár nósanna smaointeoireachta, chun leas nó aimhleas, mar sin ní mór dúinn a bheith airdeallach cad a theagascann nó a fhoghlaimímid, mar ní féidir dáiríre dífhoghlaim. 

~ Edsger Wybe Dijkstra

EWD 1305 Answers to questions from students of Software Engineering


Tá dhá dhóigh bogearra a dhearadh:
Simplí ionas gur léir nach bhfuil botún ann.

Casta ionas nach léir na botúin ann.

~ Tony Hoare

Má chuirtear breis foirne ag obair ar thogra bogearraí atá mall, beidh sé níos moille.
~ Dlí Brook

Ní féidir le promhadh ach cruthú go bhfuil fabht sa bhogearra - ní féidir leis cruthú nach bhfuil fabht ann.
~ Edsger Wybe Dijkstra

Eolaíocht ná fios a thuigimid sách maith gur féidir linn é a theagasc do ríomhaire; mura dtuigimid rud go hiomlán is ealaíon atá de dhíth chun plé leis.
~ Donald Knuth
Léacht Duais Turing 1974 - Computer Programming as an Art

Optamú roimh am fréamh gach oilc (nó a bhformhór ar a laghad) san ríomhchlárú.
~ Donald Knuth
Léacht Duais Turing 1974 - Computer Programming as an Art

Comhartha easpa aibíochta gairmiúla is ea friotal antrapamorfach a úsáid i leith córais ríomhaireachta

~ Edsger W.Dijkstra


Ní sócamas ar féidir déanamh dá éagmais is ea cuannacht matamaiticiúil, ach an ní a chinneann an teip nó bua atá i ndán. 
~ Edsger W. Dijkstra

Seachas mianach mhatamaiticiúil, an acmhainn is riachtanaí ag ríomhchláraitheoir chumasach ná sármháistreacht ar a theanga dhúchais.
~ Edsger W.Dijkstra
EWD498  How do we tell truths that might hurt?

Simplíocht réamhriachtanas de chuid iontaofacht.

~ Edsger W.Dijkstra
EWD498  How do we tell truths that might hurt?

2022-05-03

Suim sa Dúlraidh


An té a chuireas suim san dúlraidh is annamh a bhíos sé uaigneach, agus is féidir dó aoibhneas a bheith air áit a mbeadh daoine faoi ghruaim. Ní bhíonn lá dá shaoghal nach nochtann iongantas éigin nua do amach as ucht na cruinne. A fhad agus mhairfeas sé ag breathnú ina thimcheall tchífidh sé áilneachtaí ilghnéitheacha dá léiriú ó shéasúr go séasúr, agus cuirfidh sé aithne ar chréatúirí suimeamhla fá n-a gcuid nósann aistidheach a mbíonn bunadhas na ndaoine dall ortha.

Nuair is léir do riar Dé ar obair tríotha sin, méaduigheann a ghrádh don Cruthuitheoir a chum iad, don Rialtóir a threoruigheas iad, agus don Athair Neamhda a bheir aire dóibh.

Thug Naomh Proinsias Assisi cion bráthar fiú do na feithidí a ba lugha ar bith. Bhí mórán de na filí fosta a thuig áilneacht na dúlraidhe agus a rinne teanga dá lán eile daoine nach raibh acfuinn acu a n-iongantas féin a chur i mbriathra béil. Bhí file Sasanach ann a scríobh dán fada ar scéal shean-mhairnéalaigh, agus tá rann amháin san dán sin a ba mhaith liom a thoghadh mar théacs don leabhar seo i gcómhair an aosa óig. Is é seo an rann, agus é aistrithe agam go Gaedhilg:

Is é 's fearr guidhe, bheir grádh a chroidhe
Don uile nídh eadar bheag a's mór:
An Té a chinn ár mbeatha linn
Bheir seisean cion do chách i gcómhar. 

... 

Támuid fighte fuaighte istigh i ngréasán na cruinne agus, dá bhrígh sin, is díol stuidéir dúinn gach nídh dá bhfuil ann. 

Is fusa áilneacht a mhothachtáil ná a mhíniú. 

... 

Más mian leat áilneacht d'fheiceáil, foscail do shúla agus tchífidh tú sin. 


Tá dearmad déanta agam conas a dtáinig an leabhar seo i mo sheilbh. Measaim go bhfuil sé i mo L-spás le fada, ach tháinig mé air le déanaí ar chúis éigin. Aontaím go láidir leis na smaointe atá i réamhrá an leabhair as ar thóg mé na sleachta thuas - tá an Canónach ag déanamh teanga dom mar a dúirt sé go ndéanann filí! 


2022-05-01

Paidir Naomh Tomás More um shuairceas

Thomas More, le Hans Óg Holbein, 1527




A Thiarna,
Deonaigh goile maith dom agus rud lena shásamh, 
Deonaigh colainn folláin dom agus suairceas é choinneáil amhlaidh, 
Deonaigh anam simplí dom a thuigeann conas an maith a chur i dtaisce, agus nach gcuireann  an t-olc sceon air,
Ach a aimsíonn ina ionad modh rudaí a chur ina gceart, 
Deonaigh anam dom nach eol dó leadrán, clamhsán, osnaíl ná olagón,
Ná barraíocht struis de dheasca an chonstaic úd dá ngairtear "mise"
Deonaigh dom a Thiarna acmhainn grinn, an grásta glacadh le magadh fúm, an cumas lúcháir a aimsiú sa saol agus é a roinnt le daoine eile.

Áiméan.

Lag aistriúchán liomsa. De réir a thuairisc féin deir an Pápa Proinsias an urnaí seo go laethúil.