Éifeachtaí líonra

Gaeilge dhomhanda, ó bhlag Kevin Scannell

Ar chúinsí éagsúla, iad uilig fite fuaite le ceannach Twitter ag Elon Musk agus leis an dóigh a bhfuil praiseach á dhéanamh aige den suíomh, tá an cuma air go bhfuil deireadh ré ann ag druidim linn. Ní léir fós cad a thiocfaidh ina áit don nGael ar líne. Tá cuntas Mastodon ar ásc de mo chuid féin agam le roinnt míonna anois, ach níl mórán comhrá ag tarlú ann. Tá rudaí rud beag níos bríomhaire ar BlueSky ach tá an bogearra féin fós amscaí - leagan beitea atá ann fós.

Bhí luach dom i Twitter toisc go raibh líonra sách mór teagmhála agam ann, agus comhrá leanúnach. 

Tá luach líonra i gcoibhneas le cearnú líon na nóid (i. Líon na baill i gcás meán sóisialta). Sin toisc gur féidir nasc a bheith idir aon dá nód. Ach ní hionann féidearthachtaí agus an méid a bhaintear amach. Agus i líonraí sóisialta bíonn cáilíocht éagsúil ag nascanna éagsúla. Agus bíonn cuid acu níos buaine ná a chéile.

Measaim gur i 1995 nó 1996 a chuir mé ríomhaithne ar Dennis King. Ar an liosta r-phost Gaeilge-A. Tá comhrá ar bun againn ó shin - ach níor casadh ar a chéile muid ach uair fánach amháin nuair a bhí Dennis agus Seán Ó Connor ag freastal ar ócáid éigin i gColáiste na Tríonóide, tráth a raibh lucht an Chiorcail Díospóireachta ag ól Tí Duke agus gur bhuail siad isteach. Ach tá an comhrá ar bun ó Gaeilge-A, ar ardáin éagsúla - cláracha plé, blaganna, Twitter. Murach sin ní dócha go mbeadh mé ar BlueSky. Ní duine mé a bhíonn i dtús cadhnaíochta ar ardán nua, agus i ndáiríre táim amhrasach faoi na seirbhísí tráchtála. (Níl fógraíocht ar BlueSky fós, ach glacaim leis go mbeidh. Caithfidh siad na costais a ghlanadh ar bhealach éigin). 

Chun go mbeidh tairbhe ag ardán ar bith is gá go mbeadh sé éasca lucht allagar a aimsiú. Bíonn réamhaithne i gceist, gan amhras, agus ó tharla go bhfuil gá le cuireadh do BlueSky, tá pobal ag fás de bharr aithne a bheith ag daoine ar a chéile. Ach gan aithne a chur ar dhaoine nua, níl fás i ndán, agus an rud nach bhfuil ag fás ar líne tá sé ag meath. 

Tá sé luath fós á rá conas mar a éireoidh le cúrsaí ar BlueSky ná Mastodon. Ach tá súil agam go mbeidh deiseanna allagar fós ann, agus freisin deiseanna fíoraithne a dhéanamh as ríomhaithne. Beatha teanga í a labhairt... 

Chuaigh mé síos i measc na #MastoDaoine, ach chuir mé cos amú.

Tógadh le Gaeilge mise, ach scoite amach ó aon phobal. Ní raibh oiread sin teagmhála agam fiú le mo leithéid féin, seachas le dornán teaghlaigh. Ní raibh na hinnealtóirí ar champas Belfield le mo linn fiú, agus ar aon nós bhí mé gafa le grúpa gasóga seachas le saol na hollscoile. Deis a mhothaím gur chaill mé, ní hamháin i leith an Chumann Gaelaigh. Nuair a chuaigh mé chun cónaithe i mBeirlín i dtús na nóchaidí, bhí fhios agam go mbeadh sé deacair fanacht i dteagmháil leis an nGaeilge. Bhí tuairim agam go raibh Gaeilge ar fáil ar an ollscoil ann, agus chuaigh mé i dteagmháil le hOllscoil na Gaillimhe - ní cuimhin liom go baileach cén fáth, alt a léigh mé is dócha - chun sonraí teagmhála a fháil. Mar a tharlaíonn bhí an Léann Ceilteach in ísle brí san Ollscoil Humboldt cé gur tháinig feabhas ar tar éis cúpla bliain agus ní raibh aon mhaith déanta.

B'é an chéad beart eile a tharraing mé chugham féin ná an leabhar fóin a chuardach do Ó, Ní agus Mac. D'éirigh liom teacht ar Ghaeilgeoir nó triúr an dóigh sin agus bhí teagmháil éigin agam le sciar acu ar feadh roinnt blianta. Bhí an gnáth dheacracht ann, ar ndóigh - ní leor spéis sa Ghaeilge mar bhunús do chaidreamh!

I lár na 1990í bhí rochtain agam ar an idirlíon. Ba mhór an deis a thug sé sin dom Gaeilge a "labhairt". Ar liostaí r-phost i dtosach, Gaeilge-A a bhí curtha ar fáil ag HEANET agus a raibh Marion Gunn, beannacht Dé lena hanam, agus Vincent Morley ina riarthóirí air. Ba chomhluadar sách béasach a bhí i gceist, agus is dóigh liom gur riail an Ghaeilge amháin is mó a thug orthu ladar a chuir sa bplé. Tá mé measartha cinnte áfach, gur chuir mo thuairimí láidre - mar is dual do Ghaeilgeoir bheith aige - as do thuairimí daoine eile ó chúlraí eile.

Tar éis tamaillín tháinig ann do na cláracha plé. Tá cuimhní maithe agam ar cumasc.ie agus chaomhnaigh Pádraig Ó Cinnéide roinnt den fhicsean comhoibritheach a cumadh ann ar a shuíomh féin. Pobal beag cluthar a bhí ann agus níl aon chuimhne agam go raibh ar na riarthóirí achrann ar bith a réiteach. Tá fhios agam go raibh mé fós sa Ghearmáin an uair úd mar chuir mé aithne ar Phádraig tríd agus thug cuairt air sa Bhaváir ar a laghad uair amháin roimh filleadh chun cónaí in Éirinn. 

Bhí cúpla rud ann go comhthreomhar ansin, agus níl na línte ama, mar a deir an ceann eile, soiléir i mo chuimhne. Tá mé measartha cinnte go raibh mé páirteach i gclár Plé Daltaí na Gaeilge agus mé fós sa Ghearmáin. D'éirigh rudaí teasaí go maith ansin uaireanta. Go hiondúil is sa thaobh dhátheangach a mbíodh an achrann is binibe agus scaití sciorr mé féin isteach ina leithéid. Anois is arís tharraing mé aird na riarthóirí ar snáithe a mheas mé a bheith ag éirí ró theasaí. Rinne siad tairiscint dom bheith i mo mhodhnóir cúnta, ach dhiúltaigh mé do ar an mbonn go raibh mé féin ró sáite sa phlé le bheith i mo réiteoir ionraic. 

Bhí mé páirteach ar feadh seal i gclár plé beo.ie ach bhí deacrachtaí modhnóireachta acu féin ansin, agus sa deireadh chuir siad deireadh leis an gclár plé oscailte, agus cheadaigh plé ar na haltanna amháin. 

Go luath sna náidí bhí mé ag plé freisin leis an gcéad Wiki, áit a raibh cúrsaí innealtóireacht bogearraí go príomha á phlé. Ní cuimhin liom anois cén fáth gur éirigh mé gafa le plé ar chúrsaí creidimh ann, ach rinne. In iarracht an príomh suíomh a choinneáil níos suaimhní iarraidh ar lucht pléite creidimh a seomra féin a aimsiú. Tharla amhlaidh agus bhog an plé anall. Bhí riarthóir an suímh ana sháite sa phlé é féin, agus tar éis roinnt achrainn rinne sé an leagan digiteach de "is liomsa an liathróid, agus tá mise ag dul abhaile anois". Bhí cúpla wiki eile thart, agus ábhar plé in ar a laghad ceann amháin acu ná conas plé a choinneáil ionraic ach sibhialta. Pléadh múnlaí éagsúla ach ag deireadh an lae tá dea mhéin de dhíth ar gach taobh agus is féidir le lucht mioscaise scéim ar bith a chur ó mhaith. Ach bhí aontú forleathan i measc na ndaoine a rinne staidéar ar an gceist gur fadhb shóisialta atá ann, nach féidir réiteach le teicneolaíocht, cé gur féidir le teicneolaíocht fadhbanna a mhaolú nó go deimhin a ghéarú. 

Ba cás ar leith na blaganna, tá an bhlag seo agam ó 2005 agus ar feadh tamaill bhí pobal beag blagadóirí Gaeilge ag cumarsáid lena chéile sna blagmhíreanna agus i dtráchtaireacht orthu. Idir seo is siúd chuaigh sin i léig. Bhí orm na tráchtanna ar mo bhlag féin a srianadh agus faoi dheireadh a mhúchadh ar fad toisc nach raibh ach turscar praistrithe le feiceáil ann, agus ba diomailt ama plé leis.

Ó 2010 bhí mé ar Twitter agus d'éirigh mé thar a bheith gafa leis. Comhlacht tráchtála is ea Twitter. Níl na húsáideoirí ag íoc. De réir an sean mana, is iad na húsáideoirí an táirge mura bhfuil siad ag íoc as. Idir fógraíocht agus margaíocht ar sonraí tá súil ag an comhlacht brabach a dhéanamh. Ní dóigh liom go bhfuil ag éirí go ró mhaith leo, ach sin scéal eile.

Bhí teannas i gcónaí ann idir mian Twitter a bheith ina "eite saoirse cainte de pháirtí an tsaoirse cainte" agus an gá úsáideoirí a mhealladh agus lucht fógraíochta dá réir. Díbríonn gairbhe a leithéid. Chuir mé Twitter i gcomparáid le tábhairne callánach blianta ó shin. Má bhíonn tábhairne ró challánach, fágfaidh daoine. Agus má troideanna síoraí ag briseadh amach.... 

Tá córas éigin modhnóireachta ag Twitter. Is féidir leis an úsáideoir féin cosc a chur ar theachtaireachtaí úsáideoir ar leith bheith infheicthe aige, agus a theachtaireachtaí a choinneáil ceilte air. Is féidir le cuntas a bheith príobháideach - dofheicthe seachas d'úsáideoirí atá ceadaithe ag an úsáideoir.

Is féidir cuntais atá i mbun mioscaise a thuairisciú, agus uaireanta faightear éisteacht. 

Is faoi m'ainm féin a bhí mise riamh ar líne. Maítear uaireanta gur fadhb atá i leasainmneacha nó ainmneacha cleite ar líne, ach is é mo thuiscint ná go léiríonn taighde a mhalairt. Glacadh a bheith, nó a síltear a bheith le maslaí agus boirbe an chúis is mó leo - lucht léitheoireachta a aontaíonn leis an maslóir, a threibh, a ghríosaíonn a leithéid.

Gné thrioblóideach de na meáin shóisialta i lámha na comhlachtaí móra caipitleachas faire ná na halgartaim a bhrúnn ábhar i dtreo an úsáideora a mheallfaidh é. Ar an ndrochuair, is ábhar a spreagann fearg agus tuairimí láidre is éifeachtaí, dar le roinnt staidéar. Agus sin a tharlaíonn. As sin eascraíonn conairt idirlín a dhíríonn, minic go leor, ar ainniseoir bhocht éigin a bhfuil rud éigin míchúramach ráite aige.

Ar ndóigh, cé go bhfuil an caipitleachas faire chun tosaigh ó thaobh an dóigh a bhíonn an gnáthdhuine ar líne, ní fréamhacha tráchtála atá faoin idirlíon. 

Tógadh go leor de sna hollscoileanna agus forais taighde. Airgead poiblí a d'íoc as. (Go háirithe airgead Roinn cosanta Mheiriceá, ní mór a rá). Bhí baint ag go leor daoine le tuairimí láidre faoi saoirse - saoirse cainte ach saoirsí eile freisin. Tá go leor den idirlíon ag braith ar bhogearraí foinsí oscailte. Tá sruth láidir smaointeoireachta a chreideann go daingean sa gheilleagar oscailte bronntanais atá i gceist le bogearraí foinse oscailte. Is minic gur liobraíoch atá na daoine seo. Más Meiriceánaigh iad, is minic iad amhrasach faoin rialtas nó údarás. Ar ndóigh, ní ag Meiriceánaigh atá an monaplacht.

Fionlannach ón mionlach Sualannach é Linus Torvalds, ceannródaí Linux. Ísiltíreach é Guido van Rossum, ceannródaí python. Féitheoga an chórais a cuid oibre siadsan. 

Is as an cultúr seo a d'eascair coincheap an Fediverse. Go mbeadh freastalaithe scaipthe neamhspleácha ann, gan aon údarás lárnach. Ach go mbeadh prótacail oscailte ann a chiallaigh go bhféadfaí ábhar a scaipeadh eatarthu. Forbróir sa Ghearmáin a chum an bogearra Mastadon, a chuireann ar chumas úsáideoirí teachtaireachtaí gairide a scríobh agus a roinnt le úsáideoirí eile - gan a bheith teoranta don ardán lena bhfuil siad cláraithe. 

Cosúil, ar an ndromchla le Twitter, ach le difríochtaí tábhachtacha. 

Cé gurb iad lucht liobraíoch teicneolaíochta a chuir tús leis na coincheapa agus uirlisí seo, d'aimsigh mionlaigh a mhothaigh faoi ionsaí sna mór meáin iad i bhfad ó shin, agus mhúnlaigh an chultúir chun go mothóidh siad ar a gcompord ann.

Nuair a bhí amhras ag fás ionam maidir le Twitter, agus nuair a chonaic mé mastodon.ie á mholadh ag daoine go bhfuil meas agam ar a dtuairimí, mealladh trasna mé.

Admhaím nár fhéach mé ach go fánach ar na rialacha, agus níor shíl mé go dtiocfainn salach orthu. Bhí siad pas beag scaoilte, ach níor shíl mé go síleadh aoinne gur balacs mé. Agus níor shíl mé go dtiocfainn salach ar na rialacha ag cosc scata - fóibeacha, trasfóibeachas ina measc.

Ar feadh seachtaine nó mar sin, bhí ag éirí go breá liom. Bhí comhluadar deas gaelach ann, agus is beag teachtaireacht ó lasmuigh den mbolgán sin a chonaic mé, toisc nár bhac mé ach le mo hamlíne baile, sé sin, daoine a roghnaigh mé féin a leanacht. Maith go leor, daoine a raibh Twaithne (i. Aithne ó Twitter) a formhór. Ní dóigh liom go raibh mórán cumarsáide agam le daoine a bhí ann roimh an fás rábach reatha. Léigh mé beagán faoi - fíor bheagán, le bheith ionraic. Shíl mé an t-alt seo a bheith spéisiúil. Áit gur tábhairne callánach é Twitter, is cóisir tí ásc ar leith Mastodon, i dteagmháil scaoilte le cóisirí eile. 

Bhí na hardán seo faoi bhrú leis an fás rábach. Gan comhlacht tráchtála laistiar daoibh, tá siad ag brath ar deontais chun íoc as freastalaí atá sách cumasach an trácht a riaradh. Cuidíonn slua fhoinsiú na fiacha sin a ghlanadh agus rinne mé deontas le fonn agus mhol do dhaoine eile amhlaidh a dhéanamh. 

Ach tá sé measartha simplí freastalaí níos cumhachtaí a fháil - ceist airgid atá ann don gcuid is mó. Níl sé chomh simplí céanna foireann modhnóirí agus riarthóirí deonacha a earcú agus an líon úsáideoir ag fás go rábach. 

Nuair a scaip mé, tríd teachtaireacht a trasphóstáladh ó Twitter, nasc le halt Cathal Mac Coille, ag tuairisciú faoi chruinniú dream a bhfuil amhras orthu agus imní faoi gnéithe áirithe den trasinscneachas, mheas úsáideoir eile go raibh mo theachtaireacht trasfóbach. Thuairisc é. Agus i bhfaiteadh na súil, bhí mé barráilte. Bhí cead achomhairc agam. Ghabh mé leithscéal agus dúirt go bhfanfaidh mé glan ar an ábhar. Níor glacadh leis an achomharc. 

Sin ceart úinéirí an freastalaí. Cuireann sé díomá orm nach ndeachaigh an té a thuairiscigh mo theachtaireacht i dteagmháil go díreach liom i dtosach. Bheadh an teachtaireacht bainte anuas agam. Ceist achrannach atá ann, agus tá agus bhí mé sásta géilleadh do rialacha an tí i gcás mar é. 

Tá an píosa seo ana fhada, ach is tríd an taithí atá agam síos na blianta a thuigim eachtra seo mo barráile. Géillim go raibh an ceart acu, de réir tuiscint s'acu ar cad is trasfóbachas, i. Aon rud á ardaíonn ceisteanna faoi trasinscneachas. 

Is blár achrannach catha atá ann, le daoine a bhfuil gonta ar gach taobh (agus tuilleadh a bhfuil ba eile le cuir thar abhainn acu). 

Is deacair do riarthóirí agus modhnóirí, atá ag obair go deonach, smacht a choinneáil ar comhrá mar sin. Tá ceist ann freisin, mar a d'ardaigh Alex Hijmans i tuairisc.ie, faoi cumas na riarthóirí cumarsáid trí Ghaeilge a mheas.

Is dóigh liom go bhfuil ceacht foghlamtha agam (arís eile). Ba mhaith liom páirt a ghlacadh i gcóras fearacht Mastodon. Ach níl an t-am ná na scileanna agam freastalaí a riaradh mé féin agus ar aon nós is bheith páirteach i bhplé a shantaím. Rud a thiocfadh salach ar modhnóireacht..

Paidrín thrócaire Dé

(Lasmuigh de shéipéal Naomh Uinseann, an Buailtín) 

Ba inné Féile Faustina Kowalska, a chuir an deabhóid don Trócaire Diaga chun cinn. Ní deabhóid é atá agam, agus chuaigh mé ag lorg leagan Gaeilge de na hurnaithe. Cé gur tháinig mé ar leagan ar líne, ba phraistriúchán lochtach a bhí ann. Thug an tAthair Brian Ó Fearraigh an leagan atá in úsáid aige féin dom ar Twitter. Seo thíos é:

1. Ár nAthair, 'Sé do Bheatha, An Chré

2. Cnaipe an Ár nAthair:

A Athair Shíoraí, Ofráilim Duit Corp agus Fuil, Anam agus Diagacht Do Mhic Ró-lonmhuin, Ár dTiarna Íosa Críost, mar chúiteamh Duit inár bPeacaí agus i bPeacaí an tSaoil go Léir.

3. Cnaipe an Ábhe Máire:

Ceannaire: As Ucht A Pháise Dhólásaí

Freagra: Déan Trócaire Orainne agus Ar An Domhan Uilig.

4. Ag Deireadh (fá thrí)

A Dhia Naofa, A Dhia Naofa Uile-Chumhachtaigh, A Dhia Naofa Shíoraí,

Déan Trócaire Orainne agus ar an Domhan

Pádraig agus Brighid sa Róimh

Lasar gréne áine apstal Erenn óige Pátric go méit míle rop dítiu diar tróige.	Lasar gréine áine Aspal Éireann ógh Pádraig agus a mhílte mar dídean dár dtruántacht
Brigit bán balc núalann, cenn cáid caillech n-Érenn. Maire ocus Sanct Brigit,⁠ for a fóessam dún díblinaib!	Brighid bán bailc uasal ceann cáidh cailleach Éireann Muire agus Naomh Brighid faoi choimirce na díse go rabhaimid

Bhí an Bráthair Conor McDonogh i mbun staidéar sa Róimh agus scaip sé an dá phictúir thuas agus luaigh Féilire Aonghusa leis na rannta. I gColáiste na bProinsiach a bunaigh na Gaeil sa Róimh atá siad, Coláiste Naomh Iosadóir. Fuair mé an rann maidir le Pádtraig san réamhra gan dua ar CELT. Agus an chéad leathrann maidir le Brighid faoina Lá Féile. (Tá mo chuid nua Ghaeilge thuas ag braith ar an mBéarla anseo).

Ach ní raibh teacht ar an dara leathrann ann. Rinne mé roinnt gúglála, agus fuair mé é - i ndán ar a tugtar Iomann Bhroccáin. Athinsint i bhfoirm véarsaí atá ann ar shaol Bhrighid de réir Cogitosus is cosúil. D'aimsigh mé leagan Béarla anseo.

Nuair atá faill agam, tá sé i gceist agam filleadh ar an ndán, tá cuma spéisiúil air, ach sáraíonn sé mo chumas meabhair a bhaint as gan taca. 

Aguisín - d'fhiafraigh Séamas Barra ar Twitter cathain a rinneadh na pictiúir; d'fhreagair an Bráthair Conor go raibh billeog san Eaglais a dúirt gurb i 1641 a rinneadh. Domenico Castelli a bhí freagrach as an obair.

Bliain achrannach in Éirinn 1641... 

Le giolcadh an línseora

 Tá alt ag Conchúr Caomhánach san eagrán is déanaí de Léann Teanga: An Reiviú - "Códswitcheáil agus códmixeáil: iniúchadh ginearálta ar an gcódmheascadh Gaeilge-Béarla ar na meáin shóisialta"

Rinne sé iniúchadh ar leith ar na leaganacha a bhaineann le Twitter agus Tweet. Ag giolcaireacht a bhíonn mé féin, ó thosaigh mé cuntas @anciorcal i Feabhra 2011 I( scoilt @aonghusoha uaidh tar éis tamaill mar do raibh fonn orm mo thuairimí féin a thabhairt agus cuireadh ar mo shúile dom nach raibh sé cuí sin a dhéanamh faoi ainm ghrúpa). Is maith liom giolc agus na foirmeacha eile a bhaineann leis mar go bhfuil sé éasca iad a sní isteach in abairt Ghaeilge - agus leithéidí Údarás na Giolcaireachta  a chumadh. Níorbh mé an chéad duine le Gaeilge ar Twitter ná baol air, agus bhí díospóireacht bhríomhar faoi théarmaíocht ag an tús, agus cúpla leagan in íomaíocht. Rinne mé fein roinnt tochailt, agus d'iarr mé ar Kevin Scannell roinnt tochailt a dhéanamh ina chorpas.

Is le teann grinn a chum Ciarán Ó Meachair an traslitriú tbhaoit (ar mhaithe le w/v a sheachaint is dócha). Tvuít an traslitriú údaraithe, cé go dtugann téarma.ie aitheantas freisin do giolc. Ar ndóigh, an rud a luíonn le réasún an focal Tweet a lorg i de Bhaldraithe, agus ar feadh seal bhí gíog in úsáid ach fuair giolc an ceann is fearr air sa deireadh. Measaim go bhfuil baint mhór ag úsáid RnaG leis sin - giolc is mó a chloisim ar an raidió.

Nuair a thug saorálaithe an Ríomhacadaimh faoi Ghaeilge a chuir ar chomhéadan Twitter, bhí díospoireacht ann faoi Tweet agus na leaganacha a bhí le húsáid - bhí lámh beag agam féin san obair sin tríd an comhéadan aistriúcháin a bhí ag Twitter an uair úd. B'é an cinneadh gur ainmbhranda é Tweet agus go mba cheart cloí leis dá réir, Rud a rinneadh. Ó shin i léith áfach tá Twitter tar éis dul i muinín aistrítheoir eile agus tá míréir áirithe agus bearnaí sleamhnaithe isteach san comhéadan (faoi láthair tá neart teaghráin gan aistriú). Mar sin bíonn tvuít á atweetáil ...

Spreagadh mé chun é seo a scríobh de bharr amhras a bheith orm faoin sampla a roghnaigh Conchúr a phlé - ach feictear dom anois gur sampla ana mhaith atá ann, mar go léiríonn sé na gnéithe agus na fórsaí a mhúnlaíonn téarmaíocht ar líne agus as líne.

Anseo thíos cuid de na samplaí a fuair Kevin:

@conn Fáilte. Ni raibh fhios sin agam! Agus sin focal nua dom, giolcadh. Is dócha go bhfuil míniú eile air chomh maith?

— Donal (@donal) November 23, 2008

 

Bunaithe ar roinnt tochailte eile is cosúil gurb í Roseanne Smith (a bhíodh gníomhach ar Twitter faoin ainm @enormous ach atá imithe ó shin) a bhí laistiar de @giolcairithe - bot a rinne athghiolcadh ar giolcanna as Gaeilge. Is dócha mar sin gurb di atá an creidiúint ag dul as an téarma a cheapadh ar Tweet.

A chairde, tá @giolchairithe múchta agam ar feadh tamaill. Táim ag iarraidh cúpla rud a dheisiú. LDG @enormous

— giolchairithe (@giolchairithe) April 24, 2010

Ag tabhairt aghaidh ar shaol naimhdeach

Berthold Wolze - In's feindliche Leben (Der lästige Kavalier) 1874

 

 

 

 

Chuir @Sinabhfuil (Lucille Redmond) ceist faoin bpictiúr seo, a húsáidtear go minic anois do méimeanna, go háirithe faoi fearmhíniú. Baineadh feidhm as sa leabhar le Nicole Tersigni, a d'eascair as sruth méimeanna a sheol sí ar Twitter - Men to avoid in Art and Life. D'aimsigh mé an bunleagan tríd cuardach droim ar ais íomhánna ar Google. Ach an teideal a bheith aimsithe againn, bhí @Sinabhfuil in ann breis eolais a aimsiú. Chuir sé mearbhall uirthi gur luadh gur baintreach í an bhean - tá sé follasach go bhfuil sí an-óg. Cinnte, tá éide dobhrón uirthi agus í ag gol. Ach baintreach?

Chuir sé sin ar thóir breis eolais mé agus tháinig mé ar snáithe Twitter le "Töchter der Zeit" (Iníní an Ré) - cuntas atá tiomnaithe do litríocht na mban ó 1770-1930.

Wie ich sehe, macht Berthold Woltzes Gemälde ‚Der lästige Kavalier‘ mal wieder die Runde. Aus diesem Anlass ein kleiner Thread zu dem Bild und zu einigen Nuancen, die in seiner heutigen Rezeption meist ein wenig untergehen … /1 https://t.co/rVAjokOGU0

— Töchter der Zeit (@toechterderzeit) September 7, 2021

Nuair a cuireadh ar taispéaint é i dtosach i 1874 bheadh tuiscint mhaith ag an bpobal air, agus cuireadh ar chlúdach iris ban é. Is faoin teideal "In's feindliche Leben" a cuireadh ar taispéaint i dtosach é. Léiríonn sé cailín in éide dóbhrón, i gcarráiste den tríú grád i traein. Mar ba léir do lucht féachana na linne, iníon a bhfuil a tuismitheoirí agus a taca caillte aici agus í ag tabhairt aghaidh ar shaol nua deacair - ag brath ar charthanas gaolta, nó níos dóichí i bpost mar buime nó oide leanaí, ar bheagán pá agus níos lú measa - agus i mbaol ag miangas agus macnas fir an tí, agus í thíos leis is dócha dá ngéillfeadh. Sa chomhthéacs seo tá an lästige Kavalier (An fear uasal éilitheach) sothuigthe. Bheadh fhios ag lucht féachana an ré cad a bhí i gceist agus go díreach cé chomh "huasal" is a bhí an boc atá ag brú isteach i spás na mnaoi. Ag pointe éigin athraíodh teideal an phictúir chun an fear a chuir ina lár - mar ba mhian leis bheith i saol na mnaoi óige, go sealadach, go dtí go raibh a mhian sásta.

Is bocht an scéal é go bhfuil na béasa sin fós ann, agus cé go bhfuil saoirse áirithe ag mná agus gan iad a bheith spléach i gcónaí ar fhear do "chosaint" (ó fhir eile) agus le teacht isteach cinnte a bheith acu, níl an béascna sáraithe fós agus tá eagoithrme cumhachta fós ann i go leor earnáil. Shílfeá gur #MeToo seachas fearmhíniú tátal an phictúir seo, atá tráthúil ar bhealach eile arís.

Contúirt agus comhcheilg

Ian Malcolm ar Twitter a tharraing m'aird ar an scéal seo - scéinséir ó ré an chogadh fhuar. Détente ar an dtairseach, shílfeá, agus Uachtarán na Rúise agus Uachtarán SAM le casadh ar a chéile; agus roimhe sin Uachtarán SAM le cuairt a thabhairt ar fós a shinsir roimhe.

Tagann bleachtaire príobháideach Éireannach de thaisme ar lorg comhcheilge - an bhfuiltear le Uachtarán SAM le cuir den saol in Éirinn? Nó an bhfuil plota níos doimhne ar bun? Cé hiad na dreamanna éagsúla atá in adharca a chéile go fuilteach i mBÁC agus faoin tír? Cé a cuireadh i dtalamh ó fomhuireán, agus cárbh as é? 

Léitheoireacht éadrom atá i gceist, gluaiseann an scéal ar aghaidh go maith, agus tá an ghnáth corr agus casadh a bhíonn le fáil ina leithéid ann. Tá an "logánú" go maith - Éireann na 1970í agus scáil cogadh na saoirse agus a pholaitíocht sin fite fuaite le polaitíocht an saoil mór agus an cogadh fuar agus an eagla roimh cogadh núicléach.

Tá roinnt beag seanmóireachta ann a bhraithim é bheith beagán smolchaite nuair atá na pearsan ag smaoineamh ar cad atá déanta acu, agus cén fáth. Ach tá léargas deas stairiúil ann freisin measaim ar conas a déanadh antoisceach de dhuine!

Táim buíoch d'Ian as an nod, agus tá súil agam gur bhain sé féin sult as!

Faoi Rún go hÉirinn

Seán Ó Ciardhuáin

Foilseacháin Náisiúnta Teoranta

1972

Báisteach ó Dhia chughainn, ach gan é bheith fliuch...

Báisteach ó Dhia chughainn, ach gan é bheith fliuch.

is cuid an lae amáraigh go gcuirfidh sé anocht!

Báisteach 

Ní athraíonn doineann 

blas na meala, 

ní mhúchann grian 

nuair a théann sí i dtalamh; 

mura ndiúlann ithir 

de chíoch na spéire, 

is gearr é saol 

an chine dhaonna.

Joe Steve Ó Neachtain 

Tá ciúnas ar an saol mór máguaird

Cé is móite de ghiob-gheab na fearthainne

Méara binbeacha na fearthainne ar an díon

Ag seinm tiúin

Méara friochanta na fearthainne

Méara fada fuinniúla na fearthainne

Méara bríomhara binbeacha bíogúla ag scinneadh go haclaí

as Oíche Nollag

Eoghan Ó Tuairisc

Fadó, fadó, nuair a bhí Lá amháin sa tseachtain scríobh Seán de Fréine an t-alt atá neadaithe thuas maidir le na focail ar bháisteach. Luaigh @ceanncait ar Twitter go bhfuil neart focail agus nathanna i Foclóir Uí Dhónaill. Anseo thíos roinnt torthaí ar chuardach droim ar ais an bhfocal "rain" - tá neart eile ann!

bruth báistí	teas a leanann báisteach é
seadbháisteach, seadbhraon, braon i mbéal na gaoithe	braonacha báistí ar an ngaoth, ceobhrán
draonán, drothán, fliuchbháisteach, salachar báistí, salacharaíl báistí, fearthainn bhog.	báisteach ceomhar le braonacha beaga
brádán, ceobhrán	rud beag níos troime ná an ceann roimhe seo
Ag deoradradh fearthainne	braonacha ag titim
bogfhearthainn	báisteach eadrom le braonacha beaga
craobhmhúr	báisteach scaipthe
breacbháisteach	ceathanna anois is arís
clagarnach	báisteach trom a bhainfeadh ceol as an díon!
dallcairt	titim trom báistí nó sneachta
forlacht	titim an-trom báistí
Ag gleadhradh báistí	ag cuir go trom
léidearnach	fearthainn trom tiománta ag an ngaoth
spútrach	braonacha troma báistí a dhéanann preabadh ón dtalamh
gailfean báistí	báisteach trom tiománta ag an ngaoth
bailc, bús báistí, tuile, tulca	múr trom bháistí
Ag balcadh fearthainne	ag cuir go trom
batar/batarnach fearthainne, Ag dubhfhliuch fearthainne	cith trom báistí
brúisc fearthainne	cith tobann báistí
Lá buan fearthainne	fearthainn ar feadh an lae
Lá duartain	fearthainn trom ar feadh an lae
Fearthainn chinnte	fearthainn gan stad
Ag caidhleadh báistí	báisteach fearacht buillí
Báisteach dheannachtach	báisteach fuar a dhéanfadh libín asat
Ag cur de dhíon is de dheora, ag cuir sceana gréasaí	báisteach trom
díle bháistí	báisteach thar a bheith trom
báisteach
fearthainn
aimlithe	millte ag an bhfearthainn
Ní dhéanfaidh sé brí (fearthainne)	ní thitfidh mórán báistí
cafarr	caipín báistí ar chnoc
cídeog	clúdach don cloigeann agus na guailne ó bháisteach nó gaoth
fáfall	glanadh báistí
turadh	stop le fearthainn
aiteall	sos idir dhá chith
frasach	ceathach
cithnéal, frasnéal	scamall báistí
múrabhán	scamall dorcha fearthainne
brollach na fearthainne	ar tí tosú a chuir
Tháinig an lá ina chac báistí	milleadh an lá ag báisteach
Cúpla ceann eile a bhí ag Toose ar Eachtraigh Dom 2022-02-28 agus atá in FGB
Sreangán báistí	Ní thabharfá puinn aird air ach fliuchadh sé go maith tú (ceobhrán) ~ Toose
Péatar báistí	báisteach trom
cáitheadh sneachta / báistí	ag stealladh báistí
Ceo doininne ar chnoc, ceo soininne ar aibhnte

Turas Góidrisc

Le Bargode, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons

Tá sé de nós ag lucht scríofa ceannlínte Nuacht RTÉ leagnacha neamhchoitianta a úsáid, agus is breá liom an aclaíocht intinne a thugann sin dom. (Tá daoine eile ar malairt tuairime!). An ceannteideal inné is déanaí a phrioc m'fhiosracht Paráid na Féile Pádraig: ní turas Góidrisc a dhéanfar i mbliana. Tugann an ceannlitir le fios gur ainm dílís Góidrisc - ach cé hé féin?

Sular dhírigh Ailbhe Ó Monacháin m'aird ar deireadh an ailt bhí an cuardach tosaithe agam: tá "turas góidrisc (gan ceannlitir) ag FGB agus an ciall "turas in aisce" leis. D'aimsigh mé dhá shampla i gCorpas Stairiúil na Gaeilge.

Uch! Is Truagh Mo Ghuais Ón Ghleobhroid

Do mhairg ní fhuil acht malairt re góidrisc

I n-a thaisteal tar beannaibh na bóchna,

Guth na cuaiche, mo nuar, dom dhóigh-se,

Im chluais deis ní headh do thósnuigh.

Dánta, Amhráin is Caointe Sheathrúin Céitinn

Bíth a haimrél ins an Ruiséil
cuid dá caithréim chomhgaraigh
théid a lucht gliaidh tar muir dToirrian
is don Innia órchlochaigh
gnáth a tréinfhir ins an Éigipt
fá leor éide ar óigfhearaibh
is tig ar dtionól dóibh go Briostó
nach é gunó Góidrisce.

Flann mac Eoghain Mac Craith

I n-Ainm an Áirdmhic.

Duanaire Dháibhidh Uí Bhruadair III

Tá an méid seo le rá ag eDil faoi "gunó Góidrisce":

gunó (= gnó) Góidrisce (prov.) a profitless venture, Ó Bruad. iii 72 § 12 

eDIL s.v. 2 gnó or dil.ie/26237

In alt na nuachta féin, mar a dúirt Ailbhe liom, tá an méid seo:

"Taoiseach Dhún Briste i Maigh Eo ab ea Góidrisc a chuir bagairt gan tairbhe ar Naomh Pádraig, dar leis an Duinníneach."

De bharr na noda in eDIL chuaigh mé sa tóir ar Dhuanaire Uí Bhruadair agus fuair (via archive.org) an fonóta seo leanas leis an dán. 

i.e. no fruitless journey or profitless adventure. For the story of Góidrisc and the legend of Dúin Briste see Mr. Thomas F. O'Rahilly's article in Gadelica, Part i, p. 171 et seqq., and the Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland of the year 1912, vol. xlii, p. 106 et seqq. In addition to the present instance and the two references given by me in my edition of Geoffrey Keating's Poems, pp. 28 and 157, Risteard Ua Foghlugha has sent me the following quatrain by Tomás Ó Maolriain, taken from Murphy Ms. (Maynooth) xii, p. 293

 also the following line from the Contention of the Bards,

Tuig a Thaidhg gé taoi ró ghlic: gur éirigh daoibh toisc Ghóidrisc.

(Féach Iomarbhágh na bhFileadh I)

D'aimsigh mé Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland 1912. Tá alt ann:

THE PROMONTORY FORTS AND EARLY REMAINS OF THE COASTS OF COUNTY MAYO

PART I.— THE NORTH COAST (TIRAWLEY AND ERRIS)

By THOMAS JOHNSON WESTROPP, M.A.

Downpatrick and Dunbriste (Ordnance Survey Map, No. 7).

Tá sraith fínscéalta luaite san alt, agus an Dún féin luaite le fathach darbh ainm Góidrisc: tá cill ar an gceann tíre atá luaite le Pádraig, agus a ainm ar an gceann tíre.

1. Bhíodh an fathach ag cuir as do Phádraig ag é ag rá aifrinn; thosaigh Pádraig ag urnaí, scoilt an carraig ón gceann tíre, agus bhásaigh an arracht.
2. Foghlaí ab ea Góidrisc, ag creachadh an ceantar agus ag tabhairt an chreich ar ais go dtí an dún. Tháinig baintreach bhocht ag éileamh a heallach; d'eitigh sé í. Chuir sí a mallacht air, agus scoilt an charraig ón mórthír.
3. Tháinig Padraig ag éileamh cúiteamh don pobal. Chuaigh sé ar a ghlúine ag urnaí. Chaith an fathach sleá leis, ach theip air aimsiú. Nuair a chas sé chun teitheadh, thit an charraig idir é agus an dún - agus a) cailleadh é nó b) thiontaigh sé ina Chríostaí agus rinneahd manach de.
4. sin, nó rinne sé iarracht léim ar ais thar an bhearna ach thit i bhfarraige. (Féach Léim an Fhathaigh thuas)
5. Nó bhí sé ar thuras nuair a thit an charraig, agus nuair nach raibh sé in ann dul isteach sa dhún, d'imigh agus ní fhacthas arís é.

Táim buíoch as Nuacht RTÉ a chuir ar an dturas seo mé, nárbh aon turas Góidrisc é, dar liom!

 Tá leagan iomlán eile de scéal Dún Bhriste in Annála MhicFhirbhisigh, is cuimhin liom dul sa tóir air tamall siar, ach is ar Twitter a chuir mé torthaí mo chuardaigh agus níl mé in ann teacht orthu.

 

Maidhc abú

Maidhc. 1957
Maidhc abú 1960
Maidhc bleachtaire 1961
Maidhc sa Danmhairg 1968

Ní raibh iomrá ar bith agam ar P.D. Linín go dtí gur luaigh Eoin P. Ó Murchú tamall ó shin a leithéid de dhuine a bheith ann agus scéalta bleachtaireachta do ghasúir scríofa aici. Ansin le déanaí chuala mé caint arís uirthi mar go raibh píosa léi san díolaim a d'fhoilsigh an Roinn Gnóthaí Eachtracha - bhí Róisín Ní Dhorchartaigh ar duine den triúr ban ceannródaíoch a chuaigh isteach sa Roinn - bhí sí i gcomhluadar Mháire Mhac an tSaoi sa bheart sin. Róisín Bean Mhic Dhonnchadh a hainm tar éis pósta agus tá clann léi fós i seirbhís an stáit. Tá nóta fúithi ar an Vicipéid. 

Spreag an chaint mé le dul sa tóir ar na leabhair ón leabharlann. Is cinéal crannchur a bhíonn in iasacht idir leabharlainne - agus is an leabhar deiridh Maidhc sa Danmhairg is túisce a fuair mé. Thóg sé i bhfad orm Maidhc Bleachtaire - an dara úrscéal - a fháil.

Is gearrscéalta atá i gceist le Maidhc agus Maidhc abú  - eachtraí gairide spleodracha. Bíonn Maidhc agus a chairde ag cumadh scéimeanna ar mhaith le pingeacha a shaothrú. Sa leabhar Maidhc tá siad ag iarraidh airgead a chnuasach chun scútar a cheannach. (Sé sin, gluaisrothar bheag). Coisctear sin orthu, fiú nuair atá siad tar éis deontóir fláithiúil a aimsiú agus i Maidhc abú teilifíseán an sprioc.

Maidhc an cheann feadhna sna scéimeanna; Colm agus Cian a chomrádaithe, agus uaireanta Nuala. Ní bhíonn rath ar na scéimeanna go hiondúil, agus go deimhin tarraingíonn siad achrann ar Mhaidhc agus a chairde sách minic. Mar sin féin tarrtháiltear leanaí, tagtar i gcabhair ar dhaoine, rugtar ar chorr bhithiúnach. Tá dhá eachtra ina dtagann Maidhc agus a chairde i gcabhair ar scoláire eachtrannach á tharrtháil ó thromaíocht agus ag foghlaim caoinfhulaingt do nósanna eile!

 

Scéinséir ceart is ea Maidhc Bleachtaire. Tá an bhean óg ón Latvóin (tír samhalta i Lár na hEorpa) imithe gan tásc ná tuairisc - bhíodh sí ina cailín aimsire le hUncail Mhaidhc. Níl na daoine fásta ró-bhuartha - beatha duine a thoil. Ach síleann na daoine óga go bhfuil rud éigin amhrasach faoin scéal agus tosaíonn siad ag fiosrú. Ní fada go bhfuil siad ar a seachaint ó bhithiúnaigh armtha allúracha, sáite i réabhlóid, agus  sroicheann an scéal a bhuaicphointe le eachtra spleodrach i sorcas... Le Maidhc agus a chairde an lá áfach!

Taidhleoir é athair Mhaidhc agus tugann sin é go dtí an Danmhairg don tríú eachtra. Tá a mhuintir ar comhdháil thábhachtach ag socrú conradh idirnáisúnta - agus nuair a bhíonn bean óg Éireannach trína chéile ag na póilíní níl ach Maidhc agus a chairde Colm agus Cian atá san ambasáid. Tarrangaítear isteach i scéal iad a bhfuil a fréamhacha ag dul siar go dtí an chogadh agus frithbheartaíocht na Danmhairge. Bíonn tóraíocht agus eachtraí ann - tríd an Tivoli ag pointe amháin - ach éiríonn le Maidhc agus a chomrádaithe teacht ar fios fatha an scéil agus feirmeoirí na Danmhairge agus na hÉireann araon a tharrtháil ó chonradh cam trádála! Tá na firící ag an údar faoin áit agus an stair - ina measc go raibh bean rialta de chuid na hÉireann i measc na híospartaigh nuair a chuaigh buamaí ar strae agus ceannáras an Gestapo i Cóbanhávan á bhuamáil. 

Bhain mé an taitneamh as an scíthléitheoireacht seo, agus measaim go mbainfeadh daoine óga an lae inniu freisin. Tá Just William feicthe curtha i gcomparáid agam le Maidhc. De réir an méid a chuimhním air de sin - a léigh mé daichead éigin bliain ó shin, ní aontaím. Ní rógaire é Maidhc. Ní ar mhaithe leis féin a ghníomhaíonn sé - ach as croí maith ar son an chirt. Is túisce a chuirfinn i gcomparáid é le Emil i Lönneberga Astrid Lindgren (mar Michel a chuir mise aithne ar siúd) nó Emil ó Emil agus na Bleachtairí  Erich Kästner. 

Laochra iadsan nach rógairí iad, ach nach naoimh iad ach oiread. Bíonn siad i scréipeanna, ach déanann siad an beart fónta i gcónaí agus bíonn siad cliste grinn agus glic.

Is clasaicí in óglitríocht na hEorpa iad agus measaim gur mór an trua é nach bhfuil an cháil sin ag Maidhc i measc na nGaeil Óga. Níl  ach leabhar amháin fós ar fáil ó Cló Iar Chonnachta - Maidhc san Danmhairg.

Chuir CIC sraith leabhair le Enid Blyton ag baint leis an gCúigear Cróga agus an Seachtar Stuama i gcló le déanaí. Is maith ann na leabhair sin, agus tuigim an bhuntáiste margaíochta a thugann ainm aitheanta úair Bhéarla. 

Creidim áfach go bhfeadhfadh rath a bheith ar athchló ar na leabhair faoi Mhaidhc - go háirithe dá ndéanfaí dearadh tarraingteach orthu (nílím iomlán tógtha le líníochtaí Fhionain de Bharra!).

Iontráil P.D. Linín  i gcartlann na leabharlainne náisúnta.

Otherland

Le Mintz_l - grianghraif féin, Fearann poiblí, Nasc 
Tá ǀKaggen na San lárnach i scéalta !Xabbu

Níl fhios agam an i gcomhthéacs Metaverse a bhí sé, nó an amhlaidh gur luadh an t-úrscéal ar chúinse eile, ach chonaic mé tagairt fíor mholtach ar Twitter ó Nnedi Okorafor don úrscéal Otherworld. Ollúrscéal atá ann, breis agus trí mhíle leathanach, roinnte i gceithre imleabhar. 

San aimsir píosa beag romhainn atá an scéal lonnaithe, ach go bhfuil forbairt mhór tagtha ar an idirlíon - is féidir le daoine iad féin a thumadh i réaltacht fíorúil a théann i bhfeidhm, ach an trealamh ceart a bheith ag duine, ar na céadfaí uilig. Uaireanta bíonn trealamh ag daoine atá nasctha go hiomlán lena gcórás néarógach.

Samhlaíonn Tad Williams go bhfuil daoine iontach saibhre ag iarraidh iad féin a uaslódáil go dtí leagan iontach forbartha den réaltacht fíorúil seo chun neamhbhásmharacht a bhaint amach. (Tá leithéidí Peter Thiel agus Elon Musk ag caint ar a leithéid le fada, mar sin ní fantasaíocht amach is amach an tuairim sin!).

Tugann daoine eile faoi ndeara go bhfuil leanaí ag titim i gcóma, sáinnithe is cosúil sa líonrá, agus téann siad ar thóir eolais. Tá cliar mhór carachtar sa scéal, na laochra atá ag iarraidh leanaí gar dóibh a tharrtháil, agus an lucht saibhir atá ag obair ar an neamhbhásmhaireacht - maraon le carachtair eile nach léir baileach a ról, agus ceann de na bithiúnaigh is foréigní scanrúla ar léigh mé riamh. Diaidh ar ndiadh a scaoiltear an t-eolas linn faoi cad atá dáiríre a tharlú, agus cén fáth - agus cad go díreach atá ag croí an líonra nua seo, agus conas go díreach atá na daoine atá gafa sa scéal bainteach leis.

Tá go leor domhain fíorúla ann, ag tarraingt as samhlaíocht agus litríocht an chine le fada - rud a fhágann go leor spás do chrostagairtí. Leanann an eachtra san domhan fíorúil - áit a bhfuil cuid den gcliar sáinnithe agus san fíorshaol, áit a bhfuil daoine éagsúla ag iarraidh mistéir bainteach leis an scéal a réiteach.

Is ar Kindle a bhí ag léamh na leabhair - ach bhí greim daingean acu orm agus bhí orm srian a choinneáil orm féin chun gan dul tríd i gníomh chraois amháin ag déanmah neamhaird ar an saol thairis.

Ceann de na gnéith agus na daoine is fearr a thaithnigh liom ná an carachtar !Xabbu, duine de fuíollach an phobal San san Afraic Theas, a raibh tréimhse áirithe caite aige sa bhfásach lena phobal dúchasach ach a bhí freisin tar éis bheith sa chathair agus oideachas curtha air. Bhí sé ag iarraidh foghlaim faoin réaltacht fíorúil chun oidhreacht scéalta agus saoil a phobail a chaomhnú. Tarraingítear isteach sa scéal níos leithne  é - agus tugann a scéalta béaloidis agus a thuiscintí sinseartha buntáistí dó agus dá chairde.

Ar an dtaobh eile cuireann a chol lena dhúchas bundúchasach féin agus an fuath nimhneach dá mháthair agus dá scéalta nimh agus olcas breise san bithiúnach - agus is cuid iad den tragóid (sa chiall claiseacach) a bhuaileann eisean ag deireadh. 

Tá scéalta grá den uile chinéal - na ceithre ghrá - fite fuaite san insint, agus tá tóraíocht eolais, agus feidhm na scéalaíochta, 

Bhí grúpa creidmheach ann mar céilí comhraic leis an drong saibhir freisin, ach bhraith mé nach raibh a sciar siadsan den insint forbartha leath chomh maith céanna. 

Tá a chuimhne caillte ag ceann de na príomhcharactar atá ag fánaíocht tríd an réaltacht fíorúil gan fhios aige i dtosach go bhfuil sé ina léithéid ná cén fáth ná conas - gléas éifeachtacht chun an scéal a roinnt linn diaidh ar ndiadh, gob ar ghob leis an méid atá á fháil amach ag dreamanna eile san fíor saol agus san réaltacht fíorúil.

Scéinséir iontach sásúil atá ann, dar liom. Agus neart ábhar machnaimh ann - cé go bhfuil amhras orm go bhfuil "uaslódáil aigne" indéanta in aon chor - agus táim cinnte nach bhfuil sé chun tarlú sa chéad seo amach romhainn. 

Uraiceacht na Giolcaireachta

Thart ar 2010 measaim a thosaigh mé cuntas Twitter, i dtús báire ar mhaithe le bolscaireacht ar son @anciorcal, ach níorbh fhada go raibh mé sáite i gcomhráite agus conspóidí. Cuireadh ar mo shúile dom, agus táim buíoch don té a rinne, nach raibh sé oiriúnach a bheith ag tabhairt tuairimí pearsanta faoi ainm "eagraíochta" sa chiall is scaoilte.

Cé go leanaim scata cuntas as Béarla (agus teangacha eile) is ar mhaithe le comhrá Gaeilge atá mé ar Twitter. Agus tá fíor aithne curtha agam ar roinnt daoine spéisiúla nach raibh ach Twaithne^* agam i dtosach. Neart eile agus ní heol dom a bhfíorainmneacha fiú, ach tá sult agus tairbhe sa ríomhaithne. Dornán beag a bhfuil cosc curtha agam orthu mar gur éirigh eadrainn ró mhinic, go hiondúil de bharr míthuiscint fánach.

Nádúr na cumarsáide ar líne nach bhfuil ann ach an bhfocal lom, agus cé gur féidir mothúcháin a chur in iúl le leithéidí emoji, is go comhfhiosach a déantar sin. Mar sin níl fáil ar an eolas faoi mothúcháin a bheadh ar fáil i gcomhrá aghaidh ar aghaidh a thugann le fios go an comhrá ag druidim le líne nach ceart a thrasnú.

Ó xkcd

Is iomaí tairbhe atá faighte agam as na comhráite ar Twitter. Moltaí léitheoireachta i nGaeilge agus Béarla. Na cinn Gaeilge go háirithe luachmhar - murar leabhar nua foilsithe atá i gceist, gach seans nach mbeadh sé tagtha i mo threo. (Is iontach na hiasachtaí idir leabharlainne). Eolas faoi cláracha teilefíse agus raidió. 

Is féidir le Twitter bheith achrannach gránna - mná go háirithe thíos leis. Tá sé d'ádh orm nach minic go mbím i gconspóid cé go bhfeicim na macallaí scaití. (Agus bíonn an cnaipe tuairiscithe in úsáid agam dá réir!)

Tugann sé sásamh ar leith dom nuair is féidir liom duine atá ar thóir eolais a chuir i dteagmháil le duine a bhfuil an t-eolas acu.

Gan amhras poll ama atá ann, ar éasca éirí ró ghafa leis, go háirithe agus an fón glic le lámh. (Cúis atá le m'aistharraingt bhliantúil um Carghas).

Ach i ré seo na paindéime, agus deiseanna eile comhrá tearc, is breá liom go bhfuil an líonra sóisialta seo agam chun nascanna a chruthú agus a chothú. 

Mo bhuíochas leo siúd a choinníonn comhluadar liom agus a spreagann aclaíocht intinne ionam tríd ceisteanna meabhracha agus blúiríní eolais a chur faoi mo bhráid. 

---

^*Sinéad (@gobblefunkerr) a chum an téarma meabhrach Twaithne ar an aithne a chuirtear ar dhuine ar Twitter.

Tá dhá ó Seiceach ag Labhraí Loingseach

Tamall siar bhí cuntas Twitter Motherfoclóir faoi stiúir ag bean ón tSeic @lejdulka agus ag pointe éigin sí go raibh dán cáiliúil de chuid athbheochan na Seicise faoi anáil miotais na hÉireann. Chuir sin ag tochailt agus ag cuimhneamh mé!

Chuaigh mé féin díreach ón Ollscoil go Beirlín. Tar éis bliana nó mar sin casadh mo nuachar anois agam; agus ceann de na rudaí a bhí i gcoitinne againn ná fonn siúlóide. Níl an tSeic (an tSeicslóvaic an uair úd) ach cúpla uair an chloig ar traein ó Bheirlín agus is iomaí deireadh seachtaine a chaitheamar ar siúl san České Švýcarsko (Eilvéis na Boihéime), díreach trasna an teorainn ón Sacsan - ceantar gaineamhchloiche a bhfuil go leor clasán agus craosán ann, agus áirsí diamhaire cloiche - agus go leor siúlóid marcáilte go soiléir tríothu. Chabhraigh sé go raibh na proinntithe (agus an leann) go maith agus saor don té a raibh Deutschmark ina phócaí ...

Níl de Seicis agam ach dornán nath proinntí, ach chuir sí Adalbert Stifter in aithne dom. Scríbhneoir as Gearmáinis a rugadh sa Böhmerwald/Šumava ar teorainn na hOstaire anois. Tá roinnt mhaith dá chuid úrscéalta lonnaithe sa cheantair sin, agus chaitheamar seachtain nó mar sin ar saoire taitneamhach ann i 1993 measaim. I measc na húrscéalta atá aige tá ceann cáiliúil Witiko - scéal atá bunaithe ar fíorscéal faoi ceann fine sliocht uaisle a raibh ról lárnach acu i stair na Boihéime. (Is cosúil go raibh sraith i gceist aige, ach is dóigh liom nach bhfuil ann seachas an ceann téagartha seo ach úrscéal gairid faoi deireadh tragóideach géag den sliocht sna cogaí creidimh - Der Hochwald). 

Bhí roinnt Kafka léite agam roimhe agus ó shin ar ndóigh, Giúdach de bhunadh Prág a scríobh as Gearmáinis freisin. In aistriúchán Gearmáinise freisin atá An Dea-Saighdiúir Švejk le Jaroslav Hašek léite agam; tá cuid eile dá shaothar léite le fonn agam, greann dóite go háirithe ag baint leis an Strana Mírného Pokroku v Mezích Zákona (An páirtí um dul chun cinn measartha laistigh de shrianta an dlí). (Bhí mé ag súil go mór cóiriú raidió Breandán Uí hEithir ar Švejk a chlos - bhí sé le bheith mar chuid de chomóradh na bhFlaitheartach, ach cuir an paindéim poll sa phlean).

Eolas sách dromchlach ar an tSeic atá agam mar sin, ach spéis áirithe. Agus cuimhní geala (cuireann suirí loinnir ar chuimhní!).

Tagairt eile a ritheann liom ná go bhfuil Cath an tSléibhe Bháin (Bitva na Bílé hoře) luaite san úrscéal An Cléireach le Darach Ó Scolaí. Bhí saighdiúirí Gaelacha i go leor áiteanna ar an Mór Roinn, go minic san áit a raibh manaigh rompu...

Zum Exempel – Dragoner – sprich:
Aus welchem Vaterland schreibst du dich?
Erster Dragoner.
Weit aus Hibernien her komm' ich.

Wallensteins Lager
Friedrich von Schiller

Ar ndóigh, nuair a d'fhill mé ar Éirinn agus nuair a thosaigh mé ag freastal ar an gCiorcal Díospóireachta - thar ar 2003 - chuir mé aithne ar Michal Měchura. An uair úd bhí sé fós ag obair le Microsoft, ach ó shin i leith is ar a scileanna ríomhchláraithe atá go leor de bhonneagar na dána digiteacha Gaeilge tógtha.

Ar aon nós, ón tagairt a thug @lejdulka  don dán, thuig mé gur scéal Labhraidh Loingseach agus a dhá ó pill a bhí i gceist. Bhíos thar a bheith fiosrach cad a spreag Karel Havlíček Borovský an ábhar seo a úsáid! Is cosúil go raibh spéis ag daoine forásacha  san tSeic in Éirinn - go bhfaca siad cosúlachtaí idir an Bhoihéim faoi riail na nOstarach agus Éireann faoi riail na Breataine; agus gur spreag leithéidí feachtas Uí Chonaill um Repeal iad - cé go raibh tuiscint thar a bheith éagsúil acu ar ceist na teangan ná mar a bhí ag Uí Chonaill (cá bhfios cén corr a chuirfí i stair na hÉireann dá dtuigfeadh an Conallach go mba thábhachtaí an Ghaeilge ná an chreideamh chun Éire saor daonlathach a bhaint amach?)

De bharr cúpla nod ó @lejdulka tháinig mé ar alt le fear darbh ainm Moritz Hartmann - Boihéamach a labhair Gearmáinis agus a thug cuaird ar Éireann agus é ar a sheachaint (de bharr an bhaint a bhí aige le feachtais forásacha sna críocha Gearmánach). Más fíor a insint ar an scéal (Briefe aus Dublin, Hartmann), chuala sé scéal Labhraidh Loingseach ó iar-mhairnéalach i dteach óil de chuid an daoscarshlua iar-ghorta i bplódcheantair Bhaile Átha Cliath. (Agus gach seans gur chuala). Bhí an scéal lonnaithe ag an reacaire i gCill Mhantáin (Viklov), mar atá leagan Seicise Borovský.  Borovský a bhaist Kukulin (Cú Chulainn) ar an mBearbóir, ámh. Agus a rinne dord Seiceach den gcláirseach Gaelach.

Agus mé ag tochailt tháinig mé ar an bhfíseán thuas, scannán bunaithe ar an ndán a rinne Karl Zeman sna caogaidí. 

Scéal ársa atá ann, ar ndóigh, ag dul siar chomh fada le Midas na Gréige - ach buan uilíoch mar nach bhfuilimid saor fós ó rialtóirí a imríonn cos ar bolg ar an bpobal ar mhaithe leo féin. Scéal úsáideach, mar sin, do dream forásach - tuigeann an eolach agus an té a bhfuil dúil sa tsaoirse aige an nod, ach is féidir é shéanadh ar na húdaráis - pé acu Hapsburg nó Cumannach....

Moladh eile a rinne @lejdulka ná an leabhar Ireland and the Czech Lands a léamh; sraith aistí acadúla a chuireann cúrsaí éagsúla san dá thír trí chéile. Chuir mé fios air ón leabharlann agus bhain mé adhmaid áirithe as. Na cosúlachtaí spéisiúla; na teagmhálacha freisin. Agus na codarsnachtaí! Ceachtanna fós le foghlaim. Trácht ann ar dhearcadh (impiriúil) taistealaithe Sasanacha agus Gearmánacha - nó cainteoirí Gearmáinise, ar aon nós - ar an dá chríoch a bhí bhí leatrom ag cumhacht ar mhalairt teanga agus leagan den gCríostaíocht - agus cos ar bolg dá réir. Uaisle de na Seanghall as Éirinn a fuair gradam agus tailte tríd seirbhís d'arm na hImpireachta. Beagán eolais ar scor clochar na bProinsiasach i bPrág agus scaipeadh na mbráithre. Seoda beaga eolais.

Ar ndóigh tá Seicis curtha anois ag Radvan Markus ar Cré na Cille; agus tá nascanna cultúrtha eile ann, sa chaoi is go raibh comhdháil as Gaeilge in Ollscoil Cathail i 2017. ‘Ar an Imeall i Lár an Domhain?’: An tairseachúlacht i litríocht agus i gcultúr na hÉireann agus na hEorpa. Cloisim go mbeidh leabhar ag eascairt as sin féin.

Tá súil agam go mbeidh deis agam arís cnoic agus coillte na Seice a shiúil!

 

Múnlaíonn teanga tuiscint

Dhá alt a tháinig mo threo ar Twitter le déanaí. Bhain ceann acu ón IASS i bPotsdam na Gearmáine le tábhacht na leaganacha a húsáidtear chun cuir síos ar imbhualadh ar na bóithre, agus an teanga a úsáidtear chun athrú córasach a bhaint amach i gcúrsaí iompair.

Déanaimis iarracht an teanga a úsáid. Tá malairt cathracha de dhíth orainn. Éilíonn sin malairt tuisceana. Agus múnlaíonn teanga tuiscint.

 Roinnt moltaí san alt: 

• faiche stórais cairr seachas áit páirceála. 
• bóthar oscailte (don iliomad trácht seachas carranna) seachas bóthar dúnta. 
• Imbhualadh seachas tionóisc

 D'eascair roinnt plé ansin ar Twitter agus luadh réimse eile - gur dóigh eile amharc ar teanga nuair a deirtear "teanga mionlaithe" seachas "teanga mionlaigh" agus "Iar-Ghaeltacht" seachas "Galltacht".

Le intleacht shaorga seachas le daoine a bhaint an dara alt, nó le bheith cruinn an úsáid a bhaineann a leithéid as cnuasach teanga ar an idirlíon agus scéalta á mhúnlú aige do chluiche. Is cosúil de bharr a raibh "foghlamtha" aige ón cnuasach ar líne go raibh claonadh ag an inneall scéalta a chumadh ina raibh foréigean collaíochta ar leanaí go láidir iontu. Agus nuair a cuireadh cosc ar fhocail áirithe níor athraigh na hábhar mórán, d'aimsigh an inneall dóigh leis an ngraostacht a chuir in iúl le sofhriotal.

Bhí siar is aniar san alt faoi ach bhí abairt amháin a sheas amach dom "Lig sé dom taiscéaladh a dhéanamh ar ghnéithe de mo sícé nárbh eol dom  bheith ann".

Tá amhras orm go bhfuil a leithéid de thaiscéaladh bunaithe ar na cúinní is dorcha den idirlíon iomlán folláin. Níl gach rud san fo-chomhfhios gur ceart scóip a thabhairt dó! Tá sé go háirithe baolach dar liom barraíocht scóip a thabhairt d'fhantaisíocht faoi fhoréigean - gan amhras, is mionlach a dhéanfaidh iarracht é sin a thabhairt isteach san fíorshaol - ach is leor an mionlach sin chun eachtraí tubaisteacha a mbíonn tionchar leathan acu a chruthú. Meabhraíonn sé, mar shampla, uafás dúnmharú Ana Kriegel dom.

Tá cumhacht le teanga, ach athraíonn úsáid teanga an brí agus an tionchar. Is fiú a bheith airdeallach faoi - agus faoi cé atá á mhúnlú. Is cuimhin liom LTI - Lingua Tertii Imperii - Teanga an Treas Ríocht le Klemperer a léamh. Nótaí a thosaigh sé ag breacadh síos agus é san leathshaol ag seachaint a ghabháil ag na Naitsithe. Thosaigh sé air nuair a chuala sé freagra bean den lucht oibre ag trácht ar tuige a ghabh an Gestapo í - "Wejen Ausdruecke" - de bharr nathanna.

Tá amhras faoi leaganacha áirithe sa Ghearmáinis fós de bharr an mí-úsáid teanga a rinne na Naitsithe.

An ndóigh chíor Orwell an cheist leis an Newspeak i 1984. B'shin lomadh teanga. Tarlaíonn rudaí ar dhóigheanna níos caolchúisí anois sa dóigh is gur críonna an té a thuigeann go baileach cén brí atá le nathaíocht tráchtála agus údarásach - tá foghlamtha acu gur fearr iliomad focail bláfara d'fhonn an bhrí a cheilt!

Is mithid mar sin bheith airdeallach faoin teanga a mbainimid feidhm as.

An múnlaíonn Teanga Intinn?

I bhfreagra ar cheist ó Lucille Redmond (@Sinabhfuil) ar Twitter faoi inscne gramadaí mhol David Stifter caibidil as an leabhar seo - ina bhfuil míniú ar aicmiú ainmfhocail i dteangacha éagsúla, (ní firinscneach agus baininscneach amháin, ná fiú firinscneach, baininscneach agus neodrach atá i gceist). Agus a léiríonn go bhfuil gné fánach leis an aicmiú, rud a mhíníonn go bhfuil an focal don nGrian abair ar malairt inscne i dteangacha atá gaolta. Go deimhin braitheann inscne gramadaí na talún sa Ghaeilge ar canúint an chainteora! 

Ach tá téama níos leithne san leabhar - an bhfuil tionchar ag teanga dúchais ar smaoineamh agus tuiscint? Bhíodh tráth ann gur glacadh leis go raibh - nach bhféadfaí smaoineamh gan na focail chun é chur in iúl. Tá mórán teangeolaí anois den tuairim go bhfuil a mhalairt iomlán fíor agus nach bhfuil tionchar dá laghad ag teanga ar tuiscint. 

Argóint níos caolchúisí a chuirtear chun cinn sa leabhar seo - go ndíríonn teanga aird ar gnéithe faoi leith, agus dá réir go bhfuil tionchar aige ar tuiscint. 

Tosaíonn sé le scoláireacht David Lloyd George (!) ar úsáid dathanna i bhfilíocht Homer - leithéid an muir ar dhath na fíona dhorcha. Léiríonn sé gur forbair idirdhealú idir dathanna ar bhealach ana rialta idir teangacha, ó thaobh na focail ar lí. Ach go maireann difríochtaí idir andóigh a  deighiltear uaine agus gorm - nó fiú dúghorm agus gorm geal. 

Leanann sé ar argóint siar agus aniar ó Lloyd George tríd bitheolaithe agus teangeolaithe ón dearcadh nach bhfaca na Gréigigh na dathanna ar an dóigh céanna linne, go bréagnú sin, go forbairt na tuisceana reatha. 

A chuimsíonn go bhfuil tionchar go deimhin ag foclóir dathanna ar aithint dathanna - gar do na teorainn idir líonna éagsúla a bhfuil focal orthu. 

Tá a mhacasamhail déanta aige le dhá sampla eile - inscne gramadaí agus treo. Tá teangacha a léiríonn treo de réir na ceithre harda, nó an timpeallacht seachas an duine atá ag labhairt (i. Deas, clé). 

Luann sé gnéithe eile sonracha, mar shampla an dóigh a chuirtear am titim amach gnímh agus an am a breathnaíodh é in iúl, agus sampla aige de theanga a éilíonn an dá phíosa eolais sin a bheith i gcónaí luaite. 

Rud spéisiúil a mhaíonn sé ná go bhfuil teangacha beaga áitiúla ar bhealaí go leor níos casta agus saibhre ná mórtheangacha. Agus go bhfuil gá staidéar dá réir orthu chun foghlaim faoi chumas labhartha ann féin. Rud atá práinneach agus teangacha ag imeacht as go tiubh. 

Leabhar iontach soléite spéisiúil, fiú don tútach i gcúrsaí teangeolaíochta. Geal le heachtra cuid de na scéalta ann! 

Through the Language Glass

How Words Colour Your World

by Guy Deutscher

Gogamán

Go bhfios dom is focal Feirsteach atá anseo, ar duine a thugann aire do leanaí dhuine eile. De bharr leathtagairt a chuala mé féin ar leagan cainte do Síle na nGog mar an ainm an na híomhánna meánaoiseacha úd, plé a lean ar aghaidh ar an gclár go dti gogaide agus a léithéad, tharraing @Beirneach anuas an cheist faoi Gogamán ar Twitter. Bhí Iarla den tuairim gur le teann magaidh a thug bean as Tír Chonaill an focal do Mhuintir Béal Feirste.

Tagann sin leis an sainmhíniú atá ag Ciarán Ó Duibhín anseo: faoin ceannfhocal - Baby-sitter deir sé 

gocamán (so used in Belfast, from Rannafast word for a hen set to hatch another's eggs; in Scotland the word is applied to the bird that hatches the cuckoo's eggs)

Tá cúpla brí ag  Dwelly ar gocamán:

gocaman: /gɔxgəman/ fir. gin. ⁊ iol. -ain 1 usher 2 attendant 3 minder

Dar le MacBain:

gocaman

an usher, attendant, sentinel, or look-out man; Martin's (Western Isles, p.103) gockmin, cockman; from Scandinavian gok-man, look-out man (Arms.; Mackinnon says it is Danish). For root, cf. German gucken, peep. Norse gauksman; gauk maðr, cuckoo man. Norse gaukr, cuckoo; Scottish gawk.

Níor aimsigh mé fianaise don focal gauk maðr ach tá do maðr :

<maðr> man, person; husband; henchman -- [Pokorny manu-s, or monu-s :: man, human being]  

 

Ach freisin 

gocaman na cuthaige: meadow pipit, titlark (anthus pratensis)
   

I measc na n-ainmneacha ar tearma.ie ar an éin sin tá "banaltra na cuaiche"

Ach tá focal i eDil ar tharraing Dennis King aird air: cobcan  atá luaite mar bhanalta na cuaiche i dTromdhámh Ghuaire. Traslitrí go cabhcán a rinne Feargal Ó Bearra ar sin; ach ní léir go bhfeileann sin, mar gur malairt  leagan ar fabhchún atá ansin dar le Ó Dónaill. Tá crostagairt ag eDil go dtí an Duinníneach - cinéal fabhchún atá i cabhcán dar leis; agus crostagairt aige freisin go hulchabhán. 

Maidir le gocamán sa chiall fear faire, is cosúil gurb ón Danmhairgis a tháinig sé. Bhí cúpla rud le rá ag Alex Mulholland (@molach95):

Gocaman - Gauk-madhr (Lochlannais)

 

Ach https://dsl.ac.uk/entry/snd/gowk_n1_v1

Cuthag - Cuckoo (Gàidhlig)

Gowk - Cuckoo/Idiot (Beurla Ghallda/Scots)

Hunt The Gowk Day/Latha Ruith na Cuthaige (April Fools)

Tá an focal "gog" ann mar leagan leanbaí ar ubh; agus tá bheith ar do ghogaide.  Tá an focal "gawk" ar amharc (amaideach no míbhéasach) as Béarla; agus guck sa Ghearmáinis.

Is é mo thuairim féin áfach gur anall thar Sruth na Maoile agus roimhe sin ó Críocha Lochlainn a tháinig an focal, ag athrú brí diaidh ar ndiaidh. Agus ansin le casadh eile ó Rann na Feirste go Béal Feirste, agus ar ais - is cosúil! Murach cobcan na Tromdháimhe bheinn lán cinnte!

---

2020-09-02 Aguisín

Tar éis dom an méid thuas a chuir le chéile, chuaigh Dónall Chaoimhín Mac Murchaidh (@Beirneach) ag tochailt arís, agus tháinig ar nithe éagsúla.

Mar shampla, tá "bean glúine" ag an Duinníneach mar ciall leis an bhfocal "gogaide".

Agus is iomaí ainm ar anthus pratensis in Éirinn agus in Albain ag tagairt don ról aici i tógáil na cuaiche.

"Banaltra na cuaiche," atá ag muintir Chonnacht ar an riabhóig móna.  "Coimhdre na cuaiche," atá ag muintir Thír Eoghain uirthi.  Tá "gobadán na cuaiche," agus "an giolla cuaiche" ag na Muimhnigh uirthi, agus tugtar "éinín na cuaiche" uirthi freisin.

Saoghal Éanacha, Seán Mac Giollarnáth, 1925 

Tá "gobadán na cuaiche" agus seanfhocal ag dul leis "Titfidh an spéir nuair a rachaidh an gobadán i mbéal na cuaiche" ag Ó Dónaill.

Dinneen 1904: 

gobadán, " also the little bird (titling) that attends the cuckoo; a flatterer; a parasite; a botch (Mayo)."

Ciallacha "gogán" i nGaeilge = ubh gan sliogán (Uíbh Laoire) agus babhla adhmaid

 Ó "Focal na nUltach" Ciarán Mac Murchaidh - "Coimhdire na cuaiche, the bird that follows the cuckoo, gnly. the meadow pippet (Derry)." Tá an focal Coimhdire agus coimhdire na cuaiche ag Ó Dónaill freisin.

I nGaeilge na hAlban: 

meadow pipit (dìdig, gocan na cuthaige, gocan-cubhaige, gocan-cuthaig, mion-eun, snàthag, snàthdag, tàcharan-cubhaige)

---

Aguisín breise: Corpas an Fhoclóra agus Gaois.

Bhí gocamán eile inár measc darbh ainm Fred a raibh nead theolaí déanta aige . -- Diarmaid Ó Gráinne, An Traimp 

Ciall eile ag an nGráinneach feictear dom, seachas feighlí linbh!

B' fhéidir nach rabh de dhíth air ach céile leapa agus gogamán de fheighlí páistí fá choinne a chuid nighneach ? -- www, LEAVING CERT NOTES

Nó siúd is gur tógadh le crábhadh agus le hidéal na mná clannaí í , agus í cruthaithe ina gogamán maith ag páistí , bhí sé ag déanamh scime daoithi an rabh sé de dhíobháil uirthi tar éis an tsaoil an chéad doisín eile de bhliantaibh a chaitheamh ina feighlí ar bheirt nighneach a chlannaigh a grádh geal le mnaoi eile . -- www, LEAVING CERT NOTES

Tá an cuma ar an dá sliocht deiridh sin gurb as saothar amháin iad.

(Is ea: "Ainmhian na Máistreása Óige" le Panu Petteri Höglund, i gcló i Sciorrfhocail, Evertype, 2009)

Ach ní raibh an oíche thart go fóill agus, go hádhúil, bheadh Kate ag imeacht go luath siocair go raibh an gogamán le ligint ar shiúl.

Taisce Focal, Beo, Dáta: 1 Aibreán 2005

An gogamán bocht.

Ar ais arís: ag pilleadh ar an obair, Meon Eile, Louise Smith

In olcas a théann an scéal don cheann feadhain David, a éiríonn ró-ghafa le dúnmharú a tharla sa teach céanna sa bhliain 1902, inár mharaigh fear a bhean chéile, a iníon agus an gogamán leo.

Dhá rogha ón phictiúrlann: The Canal agus Rosewater, NÓS

Cad is pobal Gaeilge Twitter ann?

Tá mise ar Twitter ó 2011. Roimhe sin bhí mé ag baint feidhm as liostaí ríomhphost, cláracha plé, agus bloganna. Tá a leithéid riachtanach dom chun bheith ag comhrá as Gaeilge le daoine fásta. Níl baint gairmiúil agam leis an nGaeilge agus níl aon dlúthphobal Gaeilge gar dom. Fiú roimh an dianghlasáil covid bhí dua i gceist le deiseanna a aimsiú Gaeilge a labhairt.

Is go fíor annamh a úsáidim teanga seachas Gaeilge ar Twitter; níl spéis ná foighne agam bheith ag plé na Gaeilge as teangacha eile agus níl aon scil agam i múineadh. 

Ach ní lia duine ar Twitter ná cúis a bheith air, agus iompair teanga dá réir. Gan trácht orthu siúd atá ag amharc go ciúin ar an aicsean. 

De réir twitter táim ag leanacht míle cúig chéad cuntas; agus tá breis agus ceithre mhíle do mo leanacht. Ní féidir le daonnaí ar bith an oiread san caidreamh a bhainistiú agus bheadh ionadh orm má bhí comhrá ceart idir mé féin agus níos mó ná céad cuntas fá seach. 

Le grúpa i bhfad níos dlúithe a bhíonn cumarsáid rialta agam agus uaireanta bíonn an comhrá sin dhátheangach, Gaeilge agamsa agus Béarla ar an dtaobh eile.

Ó thús tá taighde luachmhar cainníochtúil ar bun ag Kevin Scannell agus torthaí ar fáil ar leithéidí http://indigenoustweets.com/ga/

Anois is arís déantar alt a fháisceadh as staidreamh Kevin. An ceann is déanaí le caint a tharraingt ná alt i Nós leis an gceannteideal gáifeach Tá 46 duine áirithe i ‘gcroíphobal’ na Gaeilge ar Twitter — cé hiad féin?

Alt ag leanacht dhá alt eile a bhain le feiceálacht na Gaeilge - anseo agus anseo.

I gcás na 46 cuntas, an slat tomhais a bhí i gceist ná

A) gníomhach, sé sin ar a laghad giolc sa tseachtain.

B) 66% nó níos mó de na giolcanna aitheanta mar Gaeilge. Tá athghiolc san áireamh anseo.

C) nach cuntas ar son eagraíochta atá i gceist. 

Tá mé féin ar an liosta. Ach tá daoine air nach raibh comhrá agam riamh leo, nó nach bhfuil mé sásta comhrá leo ar chúis amháin nó eile. Ba dheacair mar sin pobal a thabhairt ar an gcnuasach.

Ní dóigh liom gur féidir le modhanna cainníochta léargas a thabhairt ar phobal, ná ar bhríomhaireacht teanga ar líne.

Agus ní dóigh liom gur ceart tátal a bhaint bhaint as staidreamh lom gan breis eolais a lorg agus a aimsiú chun bonn cáilíochtúil a chuir faoi. 

Agus ar aon nós tá col agam le liostaí!

Tá staidreamh Kevin tábhachtach agus measaim go mbeidh taighdeoirí eile in ann tógáil air, go háirithe maidir le gnás athraitheach teanga ar líne, cad atá ag dó na geirbe ar lucht na Gaeilge ar líne agus nithe spéisiúla mar é. 

Ach is gá bheith fuarchúiseach faoi staidrimh agus an comhthéacs a chuir san áireamh. 

Agus sin mo racht go n-uige seo!

Aguisín - rinne mé dearmad a lua nach bhfuil teacht ag an api, de réir mo thuisceana, ach ar cuntais poiblí. Tá go leor Gaeil faoi ghlas ar twitter. 

Ó, Ae, Cíocha? Ó Cualann

Ó Cualann ⁊ Beannach Bheag
ón gcladach idir Chill Chomhghaill ⁊ Na Clocha Liatha

Tá an Sliabh suntasach (ainneoin nach bhfuil sé chomh hard sin) ar a dtugtar as Béarla an Sugarloaf gar don áit a chónaím, agus ar an mbealach go Bré. Agus sin an radharc a bhfuil taithí agam air.

Tá roinnt ainmneacha luaite leis as Gaeilge: Ó Cualann atá air ag Logainm. Roinnt blianta ó shin ar Twitter d'fhiafraigh Eoin Ó Riain cén fáth nach raibh Cualann séimhithe. Fuarthas freagra ón mBrainse Logainmneacha:

Gidh go bhfuil leaganacha de Ó Cualann agus Sliabh Cualann fianaithe sa Ghaeilge roghnaíodh Ó Cualann mar ainm oifigiúil den Great Sugar Loaf, *agus tá sé le fáil ar léarscáil na hÉireann ar scála 1:575,000 (cóipcheart, Rialtas na hÉireann, 1970) agus i nGasaitéar na hÉireann (1987). Níl séimhiú fianaithe sna leaganacha luath de Ó Cualann, agus glacadh leis an leagan seo gan séimhiú .i. tuigeadh gur dóichí go raibh an easpa séimhithe reoite ann. Ní léir brí na céad míre, ach tá sí caighdeánaithe mar Ó. Is fiú súil a chaitheamh ar leaganacha den dá logainm san Onomasticon Goedelicum mar atá ullmhaithe ag Instidiúd Ard Léinn Bhaile Átha Cliath—tá beagaín ón dinnsheanchas luaite ann:

Seo an méid atá luaite ansin:

22347

óe cualand *ae cualann* LL 195, Gwynn, Poems fr. Dind. 56; v. Ae Chualand; as. Óe Cualann, Gwynn, Poems fr. Dind. 60; in cloch forsa fuirmeadh ceand Cualann isi in Oe Cualann, on Sliab Cualann, UM 151a; betw. Senchoraid and Cuilenn (Glencullen ?), Gwynn, Poems fr. Dind. 62; seems same as Druim Ing, Gwynn, Poems fr. Dind. 60; + the Three Rock mt in S c. Dublin; v. Druim Ing

Seasann UM do  leabhar Uí Máine.
Tá tagairt do dhán ón Dinnseanchas ansin: an dán Bend Etair II

Bend Etair, étan fri tuind,
Dún mBrea maic Senboth Saeruill,
Óe Cualand fri fogla frais,
Druim Ing maic dobga Dorb-glais,
....
Crimthand Sciath-bél, scíam fri cath,
las' torchair Cúalu cétach,
tuc a chend slúag-barr samlaid
i n-Óe Cúalann crech-adbail.

Ind ail úag fors' ruirmed sain
cend rúad ruibnech ind ríg-fhir,
is di as ainm ós chói chabsaid
ind Ói airdirc imarsaid.

Tá tagairtí don scéal seo i bfoinsí eile - fearacht an leabhar Mágh Ealta Éadair . Tá cóip de agam áit éigin, ach ní heol dom cé hiad Crimthain ná Cuala!

Tá tagairt eile san OG:

24734
sliab cualann Sugarloaf mt nr Bray, c. Wicklow, AFM-ndx, CS-ndx; Glencullen mt
betw. c. Dublin and c. Wicklow, AU-ndx; but v. Cualu; *Trí slébe hÉrenn: Sliab
Cua, Sliab Mis, Sliab Cualann, Triads (ed. Meyer), §37*

Tá Ae Cualann luaite sna tréanna

38

Trí haird Hérenn: Crúachán Aigli, Ae Chúalann , Benn mBoirchi.

Trí arda Éireann: Crúachán Aigli4, Ó Cualann, Sliabh Dónairt 4 Cruach Phádraig

Ní mór a rá go bhfuil Log na Coille luaite le Ae Chúalann i foinsí áirithe. Is Log na Coille an sliabh is airde i gCill Mhantáin - ach níl sé chomh feiceálach le hÓ Cualann.

San ábhar scanáilte ag Logainm tá litir chun na nuachtáin ag Liam S Gógan ag maíomh gur cíocha an Bandé Cuala atá i gceist. An raon uile, Beann Éadair san áireamh luaite aige le colainn Chuala. Is deacair sin a thuiscint agus tú gar dóibh, ach ag amharc ón gcósta, mar atá sa ghrianghraif thuas, is féidir an samhail sin a fheiscint.

Giolaspar atá ag Logainm ar an sliabh níos ísle ar a thugaim Beannach Bheag. Is dóigh liom féin gur don talamh faoi a thagraíonn Giolaspar. Tá scéal go raibh "gilt spur" mar chíos ar an bhfearann sin.

The name Giltspur, which originally refers to a townland on the northern slopes, is explained by a transaction in the late 12th century, whereby Dermod MacGiollamocholmog granted one carucate of land in Kilruddery to Richard de Felda for a pair of gilt spurs, to be presented to him and his heirs each year at Michelmas 
~ Place-Names of County Wicklow - Liam Price (Foinse)