Báisteach ó Dhia chughainn, ach gan é bheith fliuch...

Báisteach ó Dhia chughainn, ach gan é bheith fliuch.

is cuid an lae amáraigh go gcuirfidh sé anocht!

Báisteach 

Ní athraíonn doineann 

blas na meala, 

ní mhúchann grian 

nuair a théann sí i dtalamh; 

mura ndiúlann ithir 

de chíoch na spéire, 

is gearr é saol 

an chine dhaonna.

Joe Steve Ó Neachtain 

Tá ciúnas ar an saol mór máguaird

Cé is móite de ghiob-gheab na fearthainne

Méara binbeacha na fearthainne ar an díon

Ag seinm tiúin

Méara friochanta na fearthainne

Méara fada fuinniúla na fearthainne

Méara bríomhara binbeacha bíogúla ag scinneadh go haclaí

as Oíche Nollag

Eoghan Ó Tuairisc

Fadó, fadó, nuair a bhí Lá amháin sa tseachtain scríobh Seán de Fréine an t-alt atá neadaithe thuas maidir le na focail ar bháisteach. Luaigh @ceanncait ar Twitter go bhfuil neart focail agus nathanna i Foclóir Uí Dhónaill. Anseo thíos roinnt torthaí ar chuardach droim ar ais an bhfocal "rain" - tá neart eile ann!

bruth báistí	teas a leanann báisteach é
seadbháisteach, seadbhraon, braon i mbéal na gaoithe	braonacha báistí ar an ngaoth, ceobhrán
draonán, drothán, fliuchbháisteach, salachar báistí, salacharaíl báistí, fearthainn bhog.	báisteach ceomhar le braonacha beaga
brádán, ceobhrán	rud beag níos troime ná an ceann roimhe seo
Ag deoradradh fearthainne	braonacha ag titim
bogfhearthainn	báisteach eadrom le braonacha beaga
craobhmhúr	báisteach scaipthe
breacbháisteach	ceathanna anois is arís
clagarnach	báisteach trom a bhainfeadh ceol as an díon!
dallcairt	titim trom báistí nó sneachta
forlacht	titim an-trom báistí
Ag gleadhradh báistí	ag cuir go trom
léidearnach	fearthainn trom tiománta ag an ngaoth
spútrach	braonacha troma báistí a dhéanann preabadh ón dtalamh
gailfean báistí	báisteach trom tiománta ag an ngaoth
bailc, bús báistí, tuile, tulca	múr trom bháistí
Ag balcadh fearthainne	ag cuir go trom
batar/batarnach fearthainne, Ag dubhfhliuch fearthainne	cith trom báistí
brúisc fearthainne	cith tobann báistí
Lá buan fearthainne	fearthainn ar feadh an lae
Lá duartain	fearthainn trom ar feadh an lae
Fearthainn chinnte	fearthainn gan stad
Ag caidhleadh báistí	báisteach fearacht buillí
Báisteach dheannachtach	báisteach fuar a dhéanfadh libín asat
Ag cur de dhíon is de dheora, ag cuir sceana gréasaí	báisteach trom
díle bháistí	báisteach thar a bheith trom
báisteach
fearthainn
aimlithe	millte ag an bhfearthainn
Ní dhéanfaidh sé brí (fearthainne)	ní thitfidh mórán báistí
cafarr	caipín báistí ar chnoc
cídeog	clúdach don cloigeann agus na guailne ó bháisteach nó gaoth
fáfall	glanadh báistí
turadh	stop le fearthainn
aiteall	sos idir dhá chith
frasach	ceathach
cithnéal, frasnéal	scamall báistí
múrabhán	scamall dorcha fearthainne
brollach na fearthainne	ar tí tosú a chuir
Tháinig an lá ina chac báistí	milleadh an lá ag báisteach
Cúpla ceann eile a bhí ag Toose ar Eachtraigh Dom 2022-02-28 agus atá in FGB
Sreangán báistí	Ní thabharfá puinn aird air ach fliuchadh sé go maith tú (ceobhrán) ~ Toose
Péatar báistí	báisteach trom
cáitheadh sneachta / báistí	ag stealladh báistí
Ceo doininne ar chnoc, ceo soininne ar aibhnte

Trecheng Breth Féne - Eadarlúid - Focail Liteartha sa bhFoclóir Gaeilge Béarla

Le cúpla bliain anois táim ag aistriú giotaí Sean-Ghaeilge ó chnuasaigh Dennis King, mar shampla https://www.sengoidelc.com/ agus na Tréanna. Is minic mé ag ceadú Foclóir Uí Dhónaill ar mhaith leis an "mot juste", an focal oirúnach. Tá sé de nós agam cloí le focal at a gar don mbunleagan má aimsím ann é. Beag beann ar an nod "Lit(eartha) leis. B'é an míthuiscint a bhí orm ná go raibh na focail seo sa nua-litríocht ach ní sa chaint.

Nuair a thosaigh mé ar an dtogra seo ar mholadh Dennis King bhí plé maidir leis an nós seo ar Twitter. Luaigh Sharon Arbuthnot (cuid d'fhoireann eDIL) gur mheas sí gurb as an bhfoclóir sin a tháining mórchuid na tearmaí leis na nod i FGB. Spreag sé sin mé chun amharc ar an réamhra, agus tá sé ráite go soiléir ansin:

Aidhm an Fhoclóra

... Lena chois sin cuireadh isteach focail áirithe as seanlitríocht na Nua Ghaeilge nach n-úsáidtear go coitianta anois, ach a mbeadh a mbrí ag teastáil le lucht léite na litríochta sin. Cuireadh an nod Lit. le focail den aicme sin lena chur in iúl gur sa litríocht amháin a fuarthas iad. Mar an gcéanna cuireadh an nod Lit. le haon bhrí ar leith d'fhocal nach bhfuil le fáil anois ach sa tseanlitríocht, e.g. scanradh, m. (gs. -aidh).1. Lit: Rout; scattering, dispersal. 2. Fright. ...

Tá sé ráite ag Sharon Arbuthnot gur minic, agus focal a bhfuil fianaise airithe dó sna meánaoiseanna, go ndeirtear léi go bhfuil sé fós sa chaint agus an iontráil i FGB mar thaca dó sin - beag beann ar an nod Lit. Is léir mar sin go mba cheart a bheith airdeallach san úsáid. Sin ráite, tá athbheochan tagtha ar fhocail áirithe Liteartha de réir taighde atá déanta ag Kevin Scannell. Mar shampla, focal coitianta anois - sa mheamráiméis ach go háirithe - 

earnáil, f. (gs. -ála, pl. -álacha).Lit: Part, share; branch, division; class, category, kind.

Dar leis an scagadh minicíochta ar potafocal.com (a eascraíonn as scagadh Kevin) Is é earnáil an 1,285ú focal is minice úsáid sa Ghaeilge. Tagann sé chun cinn uair amháin i ngach 16,992 focal.
Agus tá 

aonbheannach, m. (gs. & npl. -aigh, gpl. ~).Lit: Unicorn. 

sa bhfaisean!

Tá míle éigin ceannfhocal nó brí leis an nod Lit in FGB.

Chun críche an togra seo chuir mé pobalbhreith ar Twitter. 

Ar mholadh @KingDonncha1 tá Trecheng Brethre Féne a chuir i nGaeilge na linne seo ar mo bhlag. Tá ceist foclóireachta ardaithe maidir le focail in @FoclirUDhnaill leis an nod Lit. Bhí sé i gceist agam iad úsáid le fonótaí. Tuairimí?

— (⧖)نAonghus Ó hAlmhain (@aonghusoha) June 21, 2020

Ní bhfuair sé ach 22 freagra, ach seans go bhfuil sé sin sách ionadaíocht don lucht leitheoreachta atá ag an togra seo. Bhí 3/4 den tuairim go mba cheart na focail liteartha a úsáid, ach nótaí mínithe a chuir leo - mar a bhí beartaithe agam. Sin mar sin an cuir chuige. Cá bhfios nach ndeanfaí athbheochan ar roinnt acu!