Píosaí liom in áiteanna eile:

2022-08-07

An tIolrach Mór

Robert Blyth, after John Hamilton Mortimer
Boat in a Storm at Sea, 1803

Uair éigin i bhfad siar luaigh Máirtín Seoighe ar Twitter an leabhar seo, scríofa ag Pádhraic Ó Domhnalláin. Tá an méid seo luaite in ainm.ie leis "Nuair a nocht Éamonn de Valera dealbh Phádraic Uí Chonaire i nGaillimh ar 9 Meitheamh 1935 is ar Phádhraic Ó Domhnalláin a thit sé labhairt ar shaothar an údair mhairbh. Bhíothas ag aithint gurbh é an scríbhneoir Connachtach ba mhó cáil ag an am é. Fós féin moltar a iarrachtaí ar stíl phróis a fhorbairt."

San díolaim ilchineálach seo tá cruthúnas na hiarrachtaí sin. Is cosúil go raibh na dréachtaí éagsúla i gcló i nuachtáin agus irisí, agus gur chnuasaigh Ó Domhnalláin ar ball iad. Tá meascán de cineálacha scéalta sa leabhar. Giotaí cainte, mar shampla monalóg fear díolta gréithe ar aonach, nó comharsa clamhsánach. Píosaí machnamh faoi lucht siúil na linne sin, nó a leithéid. Scéalta ón stair - Rí deireanach Lochlannach Bhaile Átha Cliath a thit leis na Normannaigh, abair. Trodanna aonaigh. 

Agus ansin dornán scéalta téagartha nach mbeadh sé cruinn aistriúcháin orthu. Is amhlaidh go bhfuil logánú go pointe ar scéalta eachtrúla. Tá an scéal An tIolrach Mór féin bunaithe ar scéal ó Meiriceá - The voyage of the America le Elizabeth Phelps. Ach tá an aicsean - nó ar a laghad áit dúchais na mairnéalach - bogtha go hiarthar na hÉireann agus an scéal corraitheach faoin árthach dá scuabadh gan stiúir ar an mbóchna agus an lánúin óg tragóideach déanta dúchasach. Ní ghabhann sé chomh fada céanna le cuid de na scéalta eile - ceann faoi aistarraingt Napoleon as Moscó, nó scéal fhada le Hoffmann faoi cearrbhachas abair, ach bíonn nasc Éireannach - Gaillimheach - i gcónaí ann. 

Mar a luaigh Máirtín ó thús, tá an chaint spleodrach bríomhar saibhir soléite taitneamhach ann. Tá mé sásta gur chuir mé fios air ón leabharlann, cé gur thóg sé faid gach nfaid teacht chomh fada liom! 

2022-08-04

Lá gréine na blaisféime

 

Níl an foclóir critice ná físe agam chun a cheart a thabhairt do mharana seo Paula Kehoe agus Feargal Ward ar Aifreann na Marbh le Eoghan Ó Tuairisc.

Tá sé ráite in alt léi ag Paula go chreideann sí gur spreag scannán filíocht Uí Thuairisc. Is freagra an saothar seo ar an ndán agus an spreagadh sin. 

Bhí sé le feiceáil (faoi dheireadh!) ar TG4 aréir. Guth Ailbhe Ní Ghearbhuigh ár treorú tríd an marana; scannanú ar Marcus Mac Conghail in Áth Cliath agus Kazuyoshi Meiki i Hiroshima; radarcanna eile le buachaill óg (Tristan Warner?) agus uaireanta a mháthair (? Ríona Ní Fhrighil): ceol aduain le Seán MacErlaine agus Paul Jebanasam. Ní labhrann na h-aisteoirí; seachas guth Ailbhe cloistear blúiríní as an dán agus fuaimeanna eile. 

Radharcanna i mBaile Átha Cliath agus Hiroshima ag freagairt dá chéile - ag gearradh ó radharc go macalla san ionad eile. Radharcanna sráide san dá chathair chomh maith le radharcanna stáitsithe. Aghaidheanna. Dreachanna. Coimhthiú tríd mallghluaiseacht, uilinn ar leith ceamara - bun os cionn fiú. 

Agus ansin na radharcanna seo gearrtha le foinsí scannáin eile mar chuid de marana na scríbhneoirí - scannán 16 mm a rinneadh i Hiroshima roimh 1935 . Freagra ealaíonta Francach ar an ár - Hiroshima, mon amour. - scannán a rinne a údar nuair nach raibh ar a chumas clár faisnéise a dhéanamh. Scannán coiscthe John Huston Let there be light  maidir le fulaingt intinne saighdiúirí Meiriceá. Macallaí de sin ar an dtaobh eile san scannán 他人の顔, (aghaidh duine eile). Blúiríní fáisnéise ag léiriú na hiarmhairtí uafásacha do na daoine. Radharcanna ón gcéad scannán a rinne Seapánaigh tar éis cinsireacht Mheiriceá - 原爆の子 (leanaí an bhuama admhaigh - Children of Hiroshima as Béarla). [Measaim go bhfuil teideal scannáin eile sleamhnaithe uaim. Is ait liom gur baineadh feidhm as teideal Béarla, as Béarla, na scannáin san scriopt. B'fhearr liom dá mbeadh Gaeilge curtha ar an Seapáinis. ].

Tá an collage físe seo, fite le chéile leis na focail a reiceann Ailbhe, iontach éifeachtach chun an corraíl a eascraíonn as an mbuamáil agus a spreag agus a lean é a chruthú san breathnóir. Ach an bhfuil na ceachtanna foghlamtha againn? 

Trom, ach a áilleacht féin ag baint leis an scannán seo. 


2022-08-03

Seilg i measc na nAlp

1913 Saint-Moritz Bobsleigh derby le Albert Ewald

Seilg san Eilbhéis! Seadh, — “Seilg,” an t-ainm is fearr liom. Agus nach mór a chuireas an focal sin i gcuimhne dhom! 

Tar éis léacht Phádhraic Uí Ciardha ar litríocht taistil chuir mé fios ar sciar de na saothair a luaigh sé tríd an gcóras iasachtaí idirleabharlainne.  De bhrí go ndearna na leabharlanna atheagar ar a gcórais, agus de bhrí gur minic leabhair as Gaeilge go domhain sa stóras, bhí orm iad a lorg cúpla uair agus moill mór orthu, ach tá roinnt faighte anois agam. Ar ndóigh, dá mbeinn ag smaoineamh i gceart bheadh Seilg i measc na nAlp ar fáil ó Chorpas ARÉ! Ní eagrán 1913 a fuair mé, ach eagrán a rinne Clódóirí Lurgan i 1980. Eagrán sa chló rómhánach, ar ndóigh - agus pictiúr leis ach iad comhaimseartha leis an eagrán sin seachas stairúil. Is fusa anois teacht ar ábhar a bhaineann le ré a scríofa agus turasóireacht Geimhridh san Eilbhéis ina thús - agus tacaíocht aige gan amhras ón líon mór daoine a bhí ag tarraingt ar na sléibhte ar mhaithe le faoiseamh ón eitinn. Mar a bhí Míchéal Breathnach féin.

Ní marú ainmhithe is ábhar don bpaimfléid ainneoin a theideal. Measaim go raibh brí eile ag Breathnach le seilg anseo - turas i gcomhluadar amuigh faoin aer. Tá sin le tuiscint óna thuras ar bhóithre na smaointe go "Cathair na gCeo (Londain!)" agus é ag smaoineamh ar a chairde sa Chonradh i Londain.

Turas aon lae atá i gceist leis an insint, ón sanatóir i Leisín go láthair eile sna hAlp - Les Diablerets - thart ar dhá mhíle déag tríd coillte agus sléibhte, agus radharc acu ar oighearshruth. Fán bealach tagann an grúpa ilnáisiúnta, atá ag taisteal ar traîneau (carr sleamhnáin á tharraing ag capaill) suas na cnoic agus ar luge (carr beag sleamhnáin) síos le fána, ar rásanna bobsleigh. Cuir síos an Bhreatnaigh ar an rás céanna croí an insint; tugann sé blas iontach ar an eachtraíocht. Tugann sé insint ana mhaith freisin ar an dtaobh tíre, ar an bpobal idirnáisiúnta a bhí cruinnithe, agus ar an siamsaíocht eile a tharraing siad acu féin - sleamhnú ar locha reoite, abair. 

Tá an stíl áit éigin idir stíl an scéalaí agus an stíl a bheadh ag cainteoir deisbhéalach i measc a chairde. Bíonn an ruthag ann nuair is gá - agus is maith a fheileann a leithéid don cuir síos ar spóirt geimhridh sna laethanta luatha laochúla úd. Súil aige freisin don dúshlán roimh ar bpobal a mhair sna críocha sin, agus a raibh baol maidhmeanna sléibhe mar buanchuid dá saolta.

B'fhiú eagrán níos snasta den paimfléid seo a cuir amach - agus más féidir cuir leis as an méid a scríobh sé - go lear altanna más fíor, b'fhearrde fós é.

Tá oiread saibhreas atá ceilte ar leitheoirí na linne seo - ach n'fheadar conas é chuir ina lámha. Tuigim go mbeidh díolam litríocht taisteal ag eascairt as an dtogra a bhí ar bun ag Pádhraic agus daoine eile in Ollscoil Mhá Nuad. 

2022-08-02

Tóraíocht na Dea-Bheatha



Ní bhainim pléisiúr as aon ní, dá mhéad tairbhe a bheadh ann, más ar mhaithe liom féin a d'fhoghlaim mé é. Dá mbronnfaí eagna orm ar an choinníoll go gcoinneoinn agam féin í agus gan í a fhoilsiú do dhaoine eile, is amhlaidh a dhiúltóinn í.
Seinice, Litreacha: 6.4

Is méanar dúinn go bhfuil a chuid féin déanta ag Antain Mac Lochlainn de mhana Seinice! Ón uair go bhfaca mé é ag foilsiú blúiríní gaoise ó na sean údair ar Twitter, bhí mé fiosrach agus nuair a chuala mé leabhar a bheith ar na bacáin aige, shantaíos é.
Bhí mé ag súil le saothar fearacht Focail le gaois. Ach is saothar i bhfad níos luachmhara agus cuimsithí atá anseo - suirbhé ar an bhfealsúnacht, go háirithe an Stua, ag tarraingt ní hamháin as na bun údair, agus sleachta dá gcuid curtha i nglan Ghaeilge soléite, ach ag tarraingt freisin as tuiscintí smaointeoirí ó shin agus smaointeoirí atá i réim anois.
Agus, thar rud ar bith eile, smaointeoireacht agus marana Antain féin, faoin méid a bhaineann sé féin as dá shaol féin. Agus an méid nach bhfuil glacadh aige leis, agus cén fáth. Agus an méid gur gá tuiscint, comhthéacs linne a scríofa, carachtar na fealsamh, agus eachtraí saoil. 
Lán leabhar de ghaois agus marana, agus sleachta úsáideacha ann ó údair sean agus nua. (Beagán díomá orm nár chuir sé Gaeilge ar roinnt de na sleachta a scríobhadh ar dtús i mBéarla. Is trua sin, measaim, mar go ndéanfaí aclú ar an nGaeilge ach é sin a dhéanamh, agus bheadh an léitheoir tumtha sa Ghaeilge. Ach is mionrud sin dáiríre.) 
Is pápaire mé féin, gan amhras, ach mar a d'aithin Antain féin, tá an Chaitliceachas tar éis codanna den fealsúnacht agus a cleachtais a chuir ag fónamh don beatha Críostaí. Ní cúis iontais sin, tá ar aon Weltanschauung dul i ngleic leis an nádúr daonna agus na ceisteanna céanna a chíoradh - agus tá cuid mhaith de na freagraí i gcoitinne ag na machnóirí.
Is fiú go mór an leabhar seo a léamh - sin ráite ag duine ar fearr go mór leis ficsean a léamh, i dteanga ar bith, agus gur beag saothar mar seo atá léite aige i nGaeilge (nó teanga ar bith eile!)





Antain Mac Lochlainn 
232 lch; clúdach bog; 
 978-1-913814-16-8