Píosaí liom in áiteanna eile:

2021-05-08

Múnlaíonn teanga tuiscint

Dhá alt a tháinig mo threo ar Twitter le déanaí. Bhain ceann acu ón IASS i bPotsdam na Gearmáine le tábhacht na leaganacha a húsáidtear chun cuir síos ar imbhualadh ar na bóithre, agus an teanga a úsáidtear chun athrú córasach a bhaint amach i gcúrsaí iompair.

Déanaimis iarracht an teanga a úsáid. Tá malairt cathracha de dhíth orainn. Éilíonn sin malairt tuisceana. Agus múnlaíonn teanga tuiscint.

 Roinnt moltaí san alt: 

  • faiche stórais cairr seachas áit páirceála. 
  • bóthar oscailte (don iliomad trácht seachas carranna) seachas bóthar dúnta. 
  • Imbhualadh seachas tionóisc

 D'eascair roinnt plé ansin ar Twitter agus luadh réimse eile - gur dóigh eile amharc ar teanga nuair a deirtear "teanga mionlaithe" seachas "teanga mionlaigh" agus "Iar-Ghaeltacht" seachas "Galltacht".

Le intleacht shaorga seachas le daoine a bhaint an dara alt, nó le bheith cruinn an úsáid a bhaineann a leithéid as cnuasach teanga ar an idirlíon agus scéalta á mhúnlú aige do chluiche. Is cosúil de bharr a raibh "foghlamtha" aige ón cnuasach ar líne go raibh claonadh ag an inneall scéalta a chumadh ina raibh foréigean collaíochta ar leanaí go láidir iontu. Agus nuair a cuireadh cosc ar fhocail áirithe níor athraigh na hábhar mórán, d'aimsigh an inneall dóigh leis an ngraostacht a chuir in iúl le sofhriotal.

Bhí siar is aniar san alt faoi ach bhí abairt amháin a sheas amach dom "Lig sé dom taiscéaladh a dhéanamh ar ghnéithe de mo sícé nárbh eol dom  bheith ann".

Tá amhras orm go bhfuil a leithéid de thaiscéaladh bunaithe ar na cúinní is dorcha den idirlíon iomlán folláin. Níl gach rud san fo-chomhfhios gur ceart scóip a thabhairt dó! Tá sé go háirithe baolach dar liom barraíocht scóip a thabhairt d'fhantaisíocht faoi fhoréigean - gan amhras, is mionlach a dhéanfaidh iarracht é sin a thabhairt isteach san fíorshaol - ach is leor an mionlach sin chun eachtraí tubaisteacha a mbíonn tionchar leathan acu a chruthú. Meabhraíonn sé, mar shampla, uafás dúnmharú Ana Kriegel dom.

Tá cumhacht le teanga, ach athraíonn úsáid teanga an brí agus an tionchar. Is fiú a bheith airdeallach faoi - agus faoi cé atá á mhúnlú. Is cuimhin liom LTI - Lingua Tertii Imperii - Teanga an Treas Ríocht le Klemperer a léamh. Nótaí a thosaigh sé ag breacadh síos agus é san leathshaol ag seachaint a ghabháil ag na Naitsithe. Thosaigh sé air nuair a chuala sé freagra bean den lucht oibre ag trácht ar tuige a ghabh an Gestapo í - "Wejen Ausdruecke" - de bharr nathanna.

Tá amhras faoi leaganacha áirithe sa Ghearmáinis fós de bharr an mí-úsáid teanga a rinne na Naitsithe.

An ndóigh chíor Orwell an cheist leis an Newspeak i 1984. B'shin lomadh teanga. Tarlaíonn rudaí ar dhóigheanna níos caolchúisí anois sa dóigh is gur críonna an té a thuigeann go baileach cén brí atá le nathaíocht tráchtála agus údarásach - tá foghlamtha acu gur fearr iliomad focail bláfara d'fhonn an bhrí a cheilt!

Is mithid mar sin bheith airdeallach faoin teanga a mbainimid feidhm as.

2021-05-03

Seal ag fáisceadh miotail

Chaith mé dhá samhraidh ollscoile ag obair i monarcha Kromschröder in Osnabrück na Gearmáine. Ag déanamh codanna de méadar gáis. An chéad samhraidh ba iníon léinn eile mó pháirtí oibre ar an stáisiún oibre agus bhíomar ar aon bhuille mórán. Ní raibh ceachtar againn ag sárú an Akkord ná baol air - i. Bhí gné den tuarastal ag dul don líon píosa a bhí déanta in aghaidh an lae. Ní cuimhin liom muid fiú a bheith ag trácht air ná ag faire air seachas lá amháin. Bhí snua gréine uirthi go hiondúil, í seang aclaí - ach an lá áirithe seo bhí sí mílítheach agus ghabh sí leithscéal as nach mbeadh aon éachtaí oibre á dhéanamh againn. Bhí mé óg sotalach aineolach go maith, ach ní chomh haineolach sin nár thuig mé éirím an tagairt do "gach mí". Ní cuimhin liom bheith ró shuaite ar aon nós, mar níorbh aon rúpálaí mé féin. Bhí gá na píosaí a chuir isteach go cruinn san inneall. Rud a thóg am ormsa ach go háirithe.

 An dara bliain cuireadh ar an stáisiún céanna arís mé, ach is banoibrí oilte a bhí mar pháirtí agam. Bean ard sheang fhionn. Caiteoir toitíní. Ba bheag a foighne leis an mbogán de mhic léinn a bhí ina chonstaic uirthi an uasmhéid pá a bhaint amach. Thug a dúil san tobac faoiseamh áirithe dom - deis breith suas ar an obair agus í amuigh i gcóir gal. Bhí uimhir ar chúl an innill chun an líon páirteanna a chuntas. Bhí scáthán beag láimhe ann chun amharc ar. Shíl mé go n-íosfadh sí ar fad mé nuair a bhris mé é - ag ligean do titim go ciotach... Ní dócha go raibh sí chomh crua sin in aon chor, ach mífhoighne uirthi, mífhoighne dlisteanach. Tá cuimhne éigin agam uirthi a bheith ag déanamh roinnt de mo chuid oibre nuair a bhí an carn eadrainn ró ard - ar a cumas sise trí nó ceithre oiread a dhéanamh san am a thógfadh sé ormsa. Is dóigh liom gur fill a ghnáthpháirtí oibre ón saoire - níor chaith mé i bhfad ar an stáisiúin sin cibé. Rinne mé cúpla lá oibre ar líne eile ach arís ba bhac mé ar an ghnáthluas oibre. Tá cuimhne orm ar an mbean ghealgháireach chatach fhionn a bhí i mo dhiaidh ar an líne, arís ag teacht trasna chun roinnt de mo chuid oibre a dhéanamh chun maolú luais an líne a chosc.

Chaith mé an chuid eile den samhradh ag líonadh agus ag folmhú cineál de mhiasniteoir ollmhór ina nglantaí dhá leath cás an méadair. Mac léinn eile, níos aosta (mar a bhíonn aos léinn na Gearmáine) mar compánach oibre.

Tá cuimhne agam ar chúpla aghaidh ón tréimhse, cé go bhfuil na hainmneacha imithe as mo chuimhne. Firín beag feosaí a mbíodh boladh láidir biotáille as tráthnóna Aoine agus muid ar an seal tráthnóna ab ea an Meister. Os a chionn bhí bainisteoir, fear ciúin liath nár tháinig as an oifig, a bhí i gcúinne den urlár oibre, ach ar éigin. Feisteoir floscach, croiméal agus gruaig go guaillí aige. Níl mé iomlán cinnte faoin gcéimleathas a bhí i réim, ach bhí údarás aige. Inimircigh ón Iúgslaiv. Fear mór tanaí agus a chomrádaí firín beag íseal le caipín urnaí seasta air. Chuir ceist orm an tír Moslamach í Éire. Coirdíneach catach - teifeach aitheanta a bhí ina mhac léinn - ónar fhoghlaim mé gur mó leigheas ar an dtart atá le fáil as tae te a ól ná deoch súilíneach fuaraithe.

Dá mbeadh níos mó eolais agam féin gach seans go mbeadh níos mó foghlamtha agam ón gcomhluadar ilghnéitheach úd!

Rud amháin a chuir iontas orm an uair siúd, agus a dhéanann fós ná an flosc dochreidte oibre a léirigh siad agus am á thomhas chun an Akkord - an candam a bhí le baint amach - a shocrú. Shílfeá gur míbhuntáiste a leithéid. Níl fhios agam an mórtas oibre a bhí i gceist, nó an raibh buntáiste eile i gceist. Nó an raibh iomaíocht i gceist le meitheal an seail eile.

Ba luachmhar an taithí a bhí ann, cé nach ndearna mé aon saibhreas airgid! 


2021-05-02

guth na ngreabhróg 'sa céatteamain

 

Inné, lá Bealtaine, bhí an aimsir go maith, agus chuaigh mé ag siúl (arís - is beag deireadh seachtaine nach bhfuil cúpla uair an chloig siúl déanta agam!). Nílim teoranta níos mó do na 5 km timpeall orm. Thosaigh mé inné thart ar dó i gCill Chomhghaill - tá siopa glasraí ansin a thaithíonn muid  agus fuair mé síob chomh fada leis. Tá sé buailte le Charraig Chill Chomhghaill - cnap mór d'aill nach bhfuil feiceálach ón mbaile níos mó, ach tá ó thaobh na farraige. Is cosúil  gurb ann a lonnaigh daoine i dtosach, ar mhaithe leis an léargas ar an dúiche thart orthu. Tá roinnt cuairteanna tugtha agam air ó thosaigh mé ag cuir eolas as an nua ar an gceantar ina bhfuilim lonnaithe, de bharr na paindéime.
Carraig Chill Chomhghaill
An Radharc uaidh
Tá roinnt siúlóidí marcáilte thart ar Chill Chomhghaill, ina measc Lúb Bhaile Dhonncha Riabhaigh. Leanann leath amháin de seo an bóthar, ach an leath eile is lánaí agus imeall páirceanna atá i gceist, agus is mar sin a shiúl mé chomh fada leis an trá - ag stáisiún traenach Chill Chomhghaill. Shiúl mé fán trá in aice an iarnróid ansin agus dul ó dheas. Tá coilíneacht thábhachtach póraithe ag Geabhróga Beaga ar an trá seo idir Chill Chomhghaill agus an Caisleán Nua. Ar feadh formhór an bhealaigh bhí siad le clos agam - ba léir go raibh na céadta acu ann, ach is ar éigean a chonaic mé iad - seachas nuair a bhí siad san aer nó ag titim mar a bheadh cloch isteach san fharraige! Clocha duirlinge an trá, agus na geabhróga ar aon chuma leis na clocha, geal leis. (Agus níl radharc ró ghéar agamsa)

Ar an dtaobh eile den iarnród tá tailte fliucha agus go leor éanlaithe ann freisin - chonaic mé ealaí agus éigrit - agus chuala mé go leor eile, ainneoin claisceadal na ngeabhróg!

Gar do phointe an sé mhíle bhí guthanna eile in iomaíocht leis na héin. Tá aerfort ann ag lucht eitleáin spóirt agus bhí dordán ingearán agus innill le clos.

Thug mé cuaird ar thearmann na n-éin cúpla seachtain ó shin, ach bhí na cosáin fós dúnta ar mhaithe leis na cuairteoirí geimhridh. Inné bhíodar ag oscailt agus chuaigh mé ag fánaíocht tríd riasc agus coill. Chonaic mé splanc daite anois is arís, agus chuala mé longhaire ilchineálach - ach ní fhaca mé le cinnteacht ach fáinleog. 
Shíl mé nach raibh romham anois ach siúlóid fadálach ar bhóithre cúnga tuaithe abhaile. Shiúl mé go dtí an Claí Dubh ó Phointe an Chúig Mhíle ar a leithéid, agus ansin ar bhóthair níos gnóthaí i dtreo an Caisleán Nua. Ar amhraí an tsaoil, agus mé ar bhord le hÁras an Túir Faire chonaic mé dreapadh as cúinne mó shúil agus chuaigh ag amharc níos grinne air. Bhí fógra ann do lúb-shiúlóid a thabharfadh timpeall an chuid eile den bhaile mé agus ar an mbóthar go dtí Baile an Chinnéidigh.

Siúlóid thaitneamhach a bhí ann - cé gur shíl mé go mbeadh táinrith bulláin i mo threo ag pointe amháin. Buíochas le Dia is cosúil go raibh ar a laghad an méid céanna imní orthu fúm agus a bhí orm fúthu.
I ndiaidh dom cúpla ghort a thrasnú tháinig mé amach ar lána cré a d'iompaigh ina lána tarra tar éis tamall. Bóthar an Rí go Cill Mhantáin, tráth dá raibh ón gCaisleán Nua - Caisleán Nua Mhic Fhionnagáin. Chonaic mé droichead ársa fán bhealach - droichead nua tógtha comhthreomhar leis. Lámh le fothrach an Chaisleáin tá Eaglais de chuid Eaglais na hÉireann agus doras ana bhreá práis air. Do San Proinsias atá an eaglais tiomnaithe agus is é a iomann don dúlra atá léirithe ann ag Imogen Stuart. 

Ina dhiadh sin áfach ní raibh romham ach truslóga fada ar chosa a bhí ag lagú ar bhóithre tuaithe abhaile. Ceithre huaire san iomlán a bhí mé ag siúl. Siúlóid ana bhreá murach na stráicí bóthair a raibh orm cuir díom go hairdeallach!

Aguisín - is cosúil gur Feadóg chladaigh seachas Geabhróga beaga cuid de na héin a chonaic mé san áit go mbíonn an coilíneacht póraithe.