Nur die Gedanken sind frei...

Deirtear go minic gur nuacht an rud go bhfuil duine éigin nach bhfuil ag iarraidh go bhfoilseofar é, agus gur fógraíocht gach rud eile. 

Rith sé liom nuair a chonaic mé an póstaer thuas, cuid de feachtas an AE.

Tá go leor constaic le sárú chun nuacht iontaofa cruinn a chur ar fáil. Tá fórsaí láidre tráchtála (atá ag ceannacht nuachtáin agus stáisiún raidió as éadan). Tá mioscais Státeagraithe nó billiúnaí eagraithe. Tá áiteanna ina bhfuil iriseoirí dá feallmharú.

Agus anois tá an caclathas ár mba i turscar ginte ag intleacht shaorga. 

Mar sin, tá muinín an phobail as iriseoireacht ag sleamhnú. Agus de dheasca easpa acmhainní, tá sé doiligh ag iriseoirí "dul amach agus fáil amach an bhfuil sé ag báisteach".

Agus ó tharla go bhfuil fiú an iriseoireacht is fearr ag brath ar ioncam fógraíochta, níl saoirse phreasa ann. 

Níl réiteach agam. 

Léim an taz ar líne. Comharchumann a chuireann an nuachtán ar fáil, agus ní thugaim oiread sin fógraíocht faoi ndeara. Cuirim cúpla Euro sa mhí ina dtreo.

Más buan mo chuimhne bhí a leithéid de mholadh ag Alex Hijmans cúpla bliain ó shin. Seirbhís síntiús ina bhféadfá síntiús a ghlacadh le hiriseoirí ar leith. 

Ó rinne Google praiseach den gcuardach, chlis orm an alt a aimsiú arís.

B'fhéidir go bhfuil múnla ansin. Ach bheadh dlíodóirí maithe agus pócaí domhain de dhíth chun teacht roimh dúmhál lucht saibhris is cumhachta. 

Leabharlanna, cinsireacht agus déagóirí

Naitsíthe i Berlin ag dó leabhair, Bealtaine 1933

Das war ein Vorspiel nur, dort wo man Bücher

Verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen.

Heinrich Heine

Almansor

Ní raibh ansin ach réamhrá, san áit a dóitear leabhair

Dóitear daoine faoi dheireadh. 

Spreagtha ag alt Alex Hijmans i Tuairisc.ie. 

Is creidmheach mé. Táim caomhach i gcúrsaí collaíochta. Is tuismitheoir mé. Tuigim imní tuismitheora. Bhí mé ag iarraidh súil a choimeád ar an méid a léigh mo chlann. Tuigim go mbeadh tuismitheoirí áirithe imníoch go mbeadh a gclann ag léamh ábhar nach dtaitneodh leo. 

Ach ní hé an bealach ceart póilíní a dhéanamh as leabharlannaithe. Tuigim do leabharlannaí a éilíonn síniú tuismitheora chun iad féin a chosaint ar lucht agóide eagraithe. 

Tá amhras domhain orm faoin lucht agóide céanna. Ní le lámh láidir a chuirtear síol an chreideamh, go rathúil. Is fíor gur déanadh a leithéid go minic go stairiúil, agus go ndéantar inniu féin. Ach ní chun leasa éinne sin. 

Qui in nomine Ecclesiae caritatem exercitat, numquam conabitur aliis fidem Ecclesiae iniungere. 

Benedict XVI 

Deus Caritas Est 31c

Ní déanfaidh siadsan atá i mbun carthanais ar son na hEaglaise riamh iarracht creideamh na hEaglaise a bhrú ar dhaoine. 

Admhaím, go háirithe in Éirinn, nár cloíodh leis an teagasc "Mol, ná brúigh". Ach tá sé follasach anois gur teip ar ghach bealach a d'eascair as sin. Pobal a bhí "caiticéisithe seachas soiscéalaithe" mar a dúirt Ard-Easpag Átha Cliath Diarmuid Martin. Ag leanúint rialacha gan tuiscint. Rud a d'fhág gur thit an tóin as cúrsaí nuair a chaill an chléir údarás de dheasca gníomhartha fill cuid dá mbaill agus an tsúil caoch nó níos measa an sciath chosanta a thug an cliarlathas do na fealltóirí. 

Ní i bhfolús a chuirtear tuiscint Críostaí ar chollaíocht agus atáirgeadh i gcrích. Baineann sé leis an Chríostaíocht mar chaidreamh seirce idir an duine agus pearsan - Dia. Iarmhairt ar sin tuiscint ar nádúr daonna, ar ghné de an chollaíocht agus an cineál. 

Chruthaigh Dia an duine ar a dheilbh féin, ar dheilbh Dé is ea a chruthaigh sé é. Fireann agus baineann is ea a chruthaigh sé iad.

Geineasas 1:27 

Tá an dioscúrsa reatha binbeach toisc nach bhfuil talamh coiteann ann idir an dá thaobh. Tá dhá thuiscint an éagsúil ar nádúr an duine i gceist, agus gan comhthuiscint ní féidir teacht ar chomhréiteach. 

Feictear dom freisin go bhfuil dreamanna éagsúla ag saighdeadh faoi na cogaí cultúir, ba da gcuid féin á chur thar abhainn acu. Muid in adharca a chéile agus daoine leochaileacha ag fulaingt. Ach rotha Mór an rachmais fós ag casadh, ag saibhriú an bheagán agus ag daibhriú an mórán. Agus an domhan trí thine. 

Tá tuismitheoirí agus déagóirí araon á scuabadh ag na gaoithe feanntacha seo. A clann a chosaint chun go mbainfidh siad sonas amach mian tuismitheora. Tá líne tanaí le siúl idir cosaint agus plúchadh. Uair éigin caithfear an scafall a scaoileadh nó is aimhleas an páiste a dhéanfar. Caithfidh an duine teacht in inmhe. 

Maidir le seachadadh luachanna agus an chreideamh, bhíodh iar shagart paróiste Bhré, John O Connell, beannacht Dé lena anam, ceanúil ar nath a luaigh sé féin le San Proinsias - "Teagasc Dia i gcónaí. Úsáid briathra nuair is gá". 

Sampla atá de dhíth. Ní síolteagasc agus rialacha gan comhthéacs. Oscailteacht. Meas ar an nduine óg. Léiriú don duine óg gur cás leat a leas. Do sheasamh a mhíniú. É seo i gcoibhneas le haois an linbh agus forbairt a thuisceana, gan amhras. Rud a déantar céim ar chéim. 

Táim imithe ar strae ó alt Alex cuid mhaith. Aontaím leis go bhfuil leabhair agus leabharlanna tábhachtach i forbairt an duine, a fhéiniúlacht agus a thuiscint. Tá na smaointe in iomaíocht le chéile. B'fhearr liom mo leanbh a bheith ag léamh leabhair atá, ar a laghad, imithe tríd lámha eagarthóra, foilsitheora agus roghnaithe ag leabharlannaí - seachas a bheith taobh le leaththuiscint ráflaí clós scoile agus idirlín. 

Tá an saol dúshlánach. Ach ní féidir balla cosanta a thógáil thart ar do chlann. Caithfear iad a chumasú chun dul i ngleic leis an saol, muinín agus féin tuiscint a spreagadh iontu. 

Agus is comhghuaillí sa chás sin leabharlannaí tuisceanach. 

 

Comharseilbh, carthain, ceannas, ciontacht

FAINIC - PLÉITEAR MIONSONRAÍ DE SCÉAL UÍ MHUIREAGÁIN An Choilíneacht SA BLAGMHÍR SEO. TÁ SCÉALMHILLEADH ANN DÁ RÉIR.

Arcadia, Thomas Cole, Fearann Poiblí

San scéal "An Choilíneacht" feicimid "múinteoir" ag míniú fíorstair an phobal do ábhar múinteora. Fuílleach an chine daonna iad "An Phobal" - cúpla céad duine ina gcónaí i ngleann iargúlta ar oileáin torthúil mara, folaithe agus cosanta ag sléibhte agus coillte. Diaidh ar ndiaidh foghlaimíonn an dalta fíor stair an Phobal - atá ceilte ar éinne nach múinteoir iad - ón múinteoir.

Eascraíonn an Phobal as coilíneacht a bhunaigh rachmasóir ar mhaithe leis féin nuair a bhí an tubaiste timpeallachta follasach; coilíneacht ina raibh amhais an rachmasóra agus beagán eile in uachtar agus mná go háirithe in íochtar.  Tarlaíonn, nuair atá sé follasach go bhfuil an sibhialtacht lasmuigh teipthe, ceannairc i measc na n-amhas; agus bíonn cúrsaí níos measa do formhór na ndaoine nach den dream beag amhais iad. Daoirse oibre i ndán do chách; daoirse collaíochta i ndán do na mná; ocras nó bás foréigneach i ndán d'éinne a dheineann iarracht éalú chun na coillte.

Beartaíonn líon beag ban, sna coillte agus i measc na mná leapan ag na hamhais, nach bhfuil de réiteach ar an scéal ach éirí amach, agus sibhialtacht nua a thógáil ar fothracha na coilíneachta. Léirítear sa scéal conas mar a éiríonn leo; agus go bhfuil sé beartaithe acu go gcuirfí an stair leis na corpán nach féidir iad a sheachaint má tá éirí amach le bheith ann.

"Dhéanfaidh muidne cinnte de nach mbeidh ach ár macasamhail féin ar an eolas fá seo go deo. Mná iontaofa!"

Cé go ndeirtear go bhfuil cách comhionann sa phobal, is léir gurb iad na múinteoirí, atá ar an eolas faoin bhfíor stair, agus an stair a chuaigh roimhe, atá i gceannas. Iad airdeallach ar na tréithe sainte a d'fhéadfadh an coimheá a chuir as a riocht, agus ar a gcumas iad a mhúchadh. Ní mínítear conas, ach ar ndóigh tá neart de na drochthréithe daonna atá foghlamtha agus a mbeadh oideachas sa chiall is leithne leor dóthanach chun iad a mhúchadh. Baineann sé sin go háirithe le saint agus ceann de na hábhair eile a phléitear go mion sa scéal - an dóigh go raibh ciníochas fite fuaite sa sochaí díreach roimh an teip, agus é ina mhodh smachtaithe ag an t-aos beag i gceannas. 

Dhá rud eile a phléitear mar chúis leis na fadhbanna ná creideamh; agus lánúnachas, agus grá collaí. Mheas mé (ach is creidmheach mé) an píosa faoi chreideamh sa scéal a bheith measartha eadomhain agus níor aithin mé mé féin ann; cé gur dúradh go mbeadh cead ag an gcéad glúin cloí leis an gcreideamh, nach mbeadh cead acu é a sheachadadh. Míníodh freisin, ó tharla nár tharrtháil a nDia daoine a chreid in gcreideamh ón tubaiste, go nglacfaidís leis go réidh nach raibh a gcreideamh fíor. Ní dóigh liom go bhfuil creideamh ar bith a shíleann sin; cé go bhfuil grúpaí beaga Críostaí ann gan amhras atá ag dreim leis "An Rapture" - go dtógfar ná fíréan ar neamh d'aon iarracht chun iad a tharrtháil ón tubaiste. Tá formhór na gcreideamh níos casta ná sin, agus is deacair liom a shamhlú go ngéillfí don coinníol a bhí luaite san scéal - ach níl sa scéal ag deireadh an lae ach sceitse de shaol a bheadh níos casta dá mba ann dó.

Bhí an pointe faoi leanaí a bheith á tógaíl scartha óna dtuismitheorí bitheolaíochta spéisúil - níor míníodh sa scéal conas a ghinfí iad. Bheadh sé le tuiscint, go háirithe agus gan ach pobal beag ann, go mbeadh córas éigin ann chun páistí folláine a ghineadh chun an pobal a choinneáil seasmhach. Tá méid an phobal luaite, ach níl an coibhneas idir fir agus mná; seachas go bhfuil fir fós ann agus mar sin gur ar gnáthbhealach a gintear clann. Bheadh ceisteanna agam áfach faoi an mbeadh pobal de 300 dáiríre inbhuanaithe - sin an teorainn a luaitear le hacmhainní an tearmainn atá acu, agus atá i gcosúil fíor leochaileach. 

Mheabhraigh an scéal dhá scéal eile dom a phléann le saol gan fir - cé nach bhfuil a leithéid i gceist go baileach sa scéal seo; saol gan patrarcacht atá ann.

San scéal Herland a phléigh mé anseo cheana - agus gearrscéal a léigh mé i bfad siar Houston, Houston, Do You Read? 

San dá scéal sin, saol iomlan gan fir atá i gceist ach tagann triúr fear isteach san saol sin agus is trina súile siadsan, nó le bheith cruinn tríd súile an duine is mó a bhfuil bá aige leis na mná a insítear an scéal. Spéisúil go leor, agus rud nach raibh fhios agam i dtosach - mná a scríobh an dá scéal, i 1915 agus 1977 faoi sheach.

Cabhraíonn ficsean samhlaíocht amharc ar fadhbanna agus réitigh a shamlú. Comhtráthúil go leor tháinig an aiste seo Instructions for the Age of Emergency  mo threo inné agus mé ag machnamh ar an scéal seo agus na ceisteanna a tharraingíonn sé anuas. Níl - go bhfios dom - aon rud le Monica Byrne léite liom. Ach tá an leabhar a luaigh sí A Paradise Built in Hell: The Extraordinary Communities That Arise in Disaster le Rebecca Solnit anois ar mo liosta. 

Pointe suntasach in san aiste, agus pointe atá thar a bheith tráthúil - baineann go leor den dioscúrsa faoi IS ag gabháil seilbh ar an domhain le himní an líon beag fear geal atá anois i seilbh na cumhachta go dtiocfaidh deireadh le domhan s'acu. Tiocfaidh, gan amhras - agus is gá go dtiocfadh mar níl sé inbhuanaithe. Ceist eile conas. [An an ábhar sin, ritheann scéal eile liom Emergency Skin le  N. K. Jemisin (ar fáil saor in aisce anseo)]

Is breosla na scéalta seo, idir diostóip agus útóip, chun machnamh a dhéanamh ar conas an saol a athrú - táimid i Ré na Géarchéime, agus ní féidir teacht slán gan an status quo a athrú, agus athrófar é - ach an n-athrófar chun feabhais é, nó an mbeidh cogadh agus ár ann? Tá na hacmhainní ann an pobal a chothú - ach níl na hacmhainní ann don saol santach caifeach atá an bheagán - muide ina measc - ag caitheamh ar chostas an mórán. Ar nhaithe linn féin tá leasú de dhíth. 

Is maith liom go bhfuil roinnt den ábhar seo á chíoradh as Gaeilge anois - féach freisin An Dara Rogha  le Celia de Fréine. 

Comhthéacs, comhthéacs, comhthéacs....

 

Cuimhneachán Rosa Luxemburg, Zwickau
Le Vwpolonia75 (Jens K. Müller, Hamburg) -Saothar féin, CC BY-SA 3.0

Sula raibh mórán eolas in aon chor agam faoi Rosa Luxemburg bhí an nath cáiliúil seo ar eolas agam "Saoirse an dreama ar mhalairt tuairime is ea saoirse i gcónaí." Tá cuma breá daonlathach air mar ráiteas. 

Ach ba Boilséiveach dian diongbháilte í Luxemburg, a feallmharaíodh agus éirí amach foréigneach a raibh sí ina ceannaire air á cloí ag trupaí ar son rialtas daonlathach Phoblacht Weimar. Tá ráitis iomlán eile dá cuid le léamh; leithéidí 

Die Nationalversammlung ist eine gegenrevolutionäre Festung, die gegen das revolutionäre Proletariat aufgerichtet wird. Es gilt also, diese Festung zu berennen und zu schleifen.

Daingean frith-réabhlóideach an Dáil Náisiúnta, atá tógtha i gcoinne an lucht oibre réabhlóideach, Is gá, dá réir, é a ghabhadh ó cheann go ceann agus é a threascairt.

Is léir mar sin, nach saoirse iomlan tuairimíochta a bhí i gceist aici. Ní lena beo a foislíodh an nath; is nóta imill atá ann ar lámhscríbhinn dá cuid nár críochnaíodh; bhí réabhlóid na Rúise a bhí díreach tite amach á phle aici. 

Is cosúil, i gcomhthéacs, gurb é a bhí i gceist aici go mba ghá oideachas a chuir ar an lucht oibre d'fhonn an soisialachas a chuir i gcríoch; go mba cheart go bhfágfadh deachtóireacht an lucht oibre spás don forbairt phearsanta agus taithí phearsanta - laisitigh de chóras an soisialachais; agus gur bhraith sí go raibh lámh láidir Léinín agus a comrádáithe ró-dhocht sa bpointe sin.

Tá a bheatha féin ag an nath anois áfach; é réabhtha ina chomhthéacs. Cabhraíonn sé gur mairtíreach  a feallmharaíodh a dúirt. Bhí sochraid ollmhór uirthi agus ar Liebknecht a maraíodh in éineacht léi. Oráidí paiseanta éifeachtach ab ea í freisin. Ní cúis iontais é mar sin go mbíonn oilithreacht bhliaintúil chuig a huaigh agus uaigh Liebknecht; na fíréin sóisialacha a leagan lusanna na gile dearg ar an uaigh.

Agus é seo á scríobh agam, níl mé cinnte nach bhfuil an nath úsáideach mar sin féin, fiú más brí ar leith nach raibh i gceist aici a bhíonn leis anois. Meabhraíonn sé nath eile dom;

Verschiedene Sprüche der Alten, die man öfters zu wiederholen pflegt, hatten eine ganz andere Bedeutung, als man ihnen in späteren Zeiten geben möchte.

Bhí brí iomlán éagsúil, ná an bhrí a tugtar níos déanaí leo, leis an iliomad rá de chuid na sinsir, a ndéantar athrá minic orthu. 

Aus Makariens Archiv

Wilhelm Meisters Wanderjahre

Goethe

Cuireann friotal na sinsir smaointe nua in iúl go héifeachtach freisin; agus go hiondúil ní bhíonn míthuiscint i gceist anois. Ar an lámh eile, cruthaítear saobhíomhá den duine a chum an friotal an chéad lá riamh. 

N'fheadar.

---

Agus seo á scríobh agam bhain mé feidhm as an dá alt thíos. Bhí an smaoineamh ar foluain i gcúl mo chinn ar feadh i bhfad áfach - chuaigh mé ag lorg breis eolais agus fuair mé iad seo.

[1] Was „Freiheit der Andersdenkenden“ wirklich meint, Sven Felix Kellerhoff, Welt

[2] Warum die Freiheit für Rosa Luxemburg nicht die Freiheit der Andersdenkenden war, Cristoph Marx

Múnlaíonn teanga tuiscint

Dhá alt a tháinig mo threo ar Twitter le déanaí. Bhain ceann acu ón IASS i bPotsdam na Gearmáine le tábhacht na leaganacha a húsáidtear chun cuir síos ar imbhualadh ar na bóithre, agus an teanga a úsáidtear chun athrú córasach a bhaint amach i gcúrsaí iompair.

Déanaimis iarracht an teanga a úsáid. Tá malairt cathracha de dhíth orainn. Éilíonn sin malairt tuisceana. Agus múnlaíonn teanga tuiscint.

 Roinnt moltaí san alt: 

• faiche stórais cairr seachas áit páirceála. 
• bóthar oscailte (don iliomad trácht seachas carranna) seachas bóthar dúnta. 
• Imbhualadh seachas tionóisc

 D'eascair roinnt plé ansin ar Twitter agus luadh réimse eile - gur dóigh eile amharc ar teanga nuair a deirtear "teanga mionlaithe" seachas "teanga mionlaigh" agus "Iar-Ghaeltacht" seachas "Galltacht".

Le intleacht shaorga seachas le daoine a bhaint an dara alt, nó le bheith cruinn an úsáid a bhaineann a leithéid as cnuasach teanga ar an idirlíon agus scéalta á mhúnlú aige do chluiche. Is cosúil de bharr a raibh "foghlamtha" aige ón cnuasach ar líne go raibh claonadh ag an inneall scéalta a chumadh ina raibh foréigean collaíochta ar leanaí go láidir iontu. Agus nuair a cuireadh cosc ar fhocail áirithe níor athraigh na hábhar mórán, d'aimsigh an inneall dóigh leis an ngraostacht a chuir in iúl le sofhriotal.

Bhí siar is aniar san alt faoi ach bhí abairt amháin a sheas amach dom "Lig sé dom taiscéaladh a dhéanamh ar ghnéithe de mo sícé nárbh eol dom  bheith ann".

Tá amhras orm go bhfuil a leithéid de thaiscéaladh bunaithe ar na cúinní is dorcha den idirlíon iomlán folláin. Níl gach rud san fo-chomhfhios gur ceart scóip a thabhairt dó! Tá sé go háirithe baolach dar liom barraíocht scóip a thabhairt d'fhantaisíocht faoi fhoréigean - gan amhras, is mionlach a dhéanfaidh iarracht é sin a thabhairt isteach san fíorshaol - ach is leor an mionlach sin chun eachtraí tubaisteacha a mbíonn tionchar leathan acu a chruthú. Meabhraíonn sé, mar shampla, uafás dúnmharú Ana Kriegel dom.

Tá cumhacht le teanga, ach athraíonn úsáid teanga an brí agus an tionchar. Is fiú a bheith airdeallach faoi - agus faoi cé atá á mhúnlú. Is cuimhin liom LTI - Lingua Tertii Imperii - Teanga an Treas Ríocht le Klemperer a léamh. Nótaí a thosaigh sé ag breacadh síos agus é san leathshaol ag seachaint a ghabháil ag na Naitsithe. Thosaigh sé air nuair a chuala sé freagra bean den lucht oibre ag trácht ar tuige a ghabh an Gestapo í - "Wejen Ausdruecke" - de bharr nathanna.

Tá amhras faoi leaganacha áirithe sa Ghearmáinis fós de bharr an mí-úsáid teanga a rinne na Naitsithe.

An ndóigh chíor Orwell an cheist leis an Newspeak i 1984. B'shin lomadh teanga. Tarlaíonn rudaí ar dhóigheanna níos caolchúisí anois sa dóigh is gur críonna an té a thuigeann go baileach cén brí atá le nathaíocht tráchtála agus údarásach - tá foghlamtha acu gur fearr iliomad focail bláfara d'fhonn an bhrí a cheilt!

Is mithid mar sin bheith airdeallach faoin teanga a mbainimid feidhm as.

Táim ag éirí trasamhrasach

Bhí díospóireacht i rith na seachtaine ar Tús Áite faoi leithreisí scoile - ar cheart iad a bheith ilinscneach.

Go hiondúil is i téarmaí an tromaíocht a déantar ar leanaí a mhothaíonn nach bhfuil a inscne de réir a gcoilne a phléitear an cheist seo, agus is cinnte go bhfuil cás acu.

Mothaím féin gurb an réiteach is fearr ná go mbeadh leithris aonair ar fáil agus an nasc le hinscne briste dá réir.

Ní réitíonn sé sin áfach fadhb eile atá ag teacht chun cinn. Póilíniú teanga atá ag iarraidh, ar mhaithe le daoine trasinscneacha, ding a chuir idir an focal bean agus nithe áirithe a bhaineann le colainn baineann - cothú linbh, míostrú, breith linbh. 

Tá go leor de iompair inscne nach bhfuil ann ach gnás sóisialta agus cultúrtha. Feisteas, stíl gruaige, spéiseanna spóirt agus araile. Is mithid gan amhras an boscú fireann nó baineann sa chás sin a cheistiú agus a shárú. 

Ach formhór an leatrom ar mhná, tá sé fréamhaithe sa bhitheolaíocht - go háirithe an méid a bhaineann le clann a thabhairt ar an saol (nó roghnú gan). 

Gan amhras, mar phápaire, tá seasamh ar leith agam maidir le collaíocht agus atáirgeadh daonna. 

Ach tá pointe níos leithne ann, pointe a bhaineann le bitheolaíocht seachas idé-eolaíocht nó dearcadh saoil. 

Le fada, tá neamhaird a dhéanamh ar ghalair a bhaineann go háirithe le horgáin baineann nó go deimhin an éifeacht éagsúil atá ar cholainn baineann a bhíonn ag galair - fearacht taom croí - a bhíonn ar fir freisin. 

Ní dóigh liom gur chun leas an chine atá sé an t-aitheantas baineann a scaradh go hiomlán ó bhitheolaíocht. Cinnte ní srian ar dhuine a mhianta a lorg bitheolaíocht. Ach i réimse na folláine agus an tsláinte is gá an baineann a aithint, a staidéar agus a chuir san áireamh. 

Is gá na nithe a bhaineann le colainn baineann sa saol oibre agus sóisialta a chuir san áireamh. 

Ní dóigh liom go bhfuil sé ciallmhar ná úsáideach an focal bean a chur i leataoibh agus cromadh ar leaganacha fearacht "daoine a bhíonn ag míostrú" — toisc nach bhfuil ansin ach gné amháin de bhitheolaíocht atá fite fuaite le collaíocht agus atáirgeadh baineann. 

Agus sin mo racht go n-uige seo. 

Cumhacht an ilteangachais

I measc na gcuntas a leanaim as focalbhá ar Twitter tá cuntas an Duden Verlag - a fhoilsíonn focal an lae as a bhfoclóirí - na foclóirí a dhearbhaíonn an litriú caighdeánach sa Ghearmáinis. Ach ní foclóirí amháin a fhoilsíonn siad - ach leabhair a chíorann gnéithe go leor den teanga agus a húsáid.

Mar sin a chonaic mé fógra uathu don saothar seo, agus phrioc sé m'fhiosracht.
 

Die Macht der Mehrsprachigkeit: Über Herkunft und Vielfalt

 

Cumhacht an ilteangachais: maidir le Dúchas agus Ilchineálacht.

Tá Herkunft rud beag níos caolchúisí ná dúchas - ciallaíonn sé "cé dar díobh/cárb as"

Is as a taithí féin agus taithí a teaghlaigh atá Olga Grjasnowa a scríobh. De bhunadh Giúdach sa Rúis, rugadh í féin i mBaki san Asarbaiseáin. Nuair a bhí sí 11, i 1996 d'imigh an teaghlach mar theifigh chun na Gearmáine. D'fhoghlaim sí Gearmáinis agus is scríbhneoir as Gearmáinis í, a bhfuil ceithre úrscéal léi foilsithe. Tá sí pósta ar aisteoir de bunadh na Siria, agus tá beirt clainne acu. De bharr a sinsir, tá taithí aici ar an aistriú teanga sa teaghlach - ó Giúdais go Rúisis - is beag Asairis a bhí riamh aici. Rúisis a labhraíonn sí lena clann i mBeirlín; labhraíonn a athair Araibis leo. Go teoiriciúil, cibé - is minic iad ag códmheascadh.

Shéan an Ghearmáin ar feadh i bhfad gur "tír inimirce" atá ann - "Gastarbeiter" a tugtar fós ar inimircigh a thagann chun oibre sa Ghearmáin - mórchuid acu ann ó 60í an chéad seo caite agus sliocht a sleachta anois ann - ach de bharr dlí na Gearmáine ní gá gur saoránaigh iad. Fiú agus mé i mo chónaí i mBeirlín ba chás liom staid na dTurcach óga a raibh orthu seasamh sa scuaine ag athnuachan a cead cónaithe. Ar feadh tamall bhí mé féin sa scuaine céanna, scuaine a raibh ort bheith ann i lár na hoíche chun seans a bheith agat coinne a fháil san oifig. Ar ball áfach bhí oifig ar leith ann do shaoránaigh an Comhphobal Eorpach agus roinnt tíortha pribhléideacha (léigh - geala ) eile.

Na daoine óga seo a rugadh sa Ghearmáin, ba Alman (Gearmánach) a tugadh orthu i dtír a sinsir ar saoire; agus Turcach (agus rudaí níos measa) a tugadh orthu ag an mórphobal i dtír a mbreithe.

I bhfianaise go bhfuil inimirce go hÉireann ag treisiú, agus an reifreann lofa a cheileann saoránacht gan cheist ar páistí a rugadh anseo, tá imní orm go bhfuil na botúin a chíortar san saothar seo maidir le teanga agus cumhacht á aithris againne.

Tar éis an tsaoil, Bhabh uachtaránachta ba luach saothar nuair a phearóidigh Eilís II leath-abairt foghlamtha Gaeilge - síor-cheistiú a fhaigheann an bhean de sliocht Yoruba a fuair a scolaíocht iomlán trí Ghaeilge.

Tá plé sa leabhar ar an dóigh a mbíonn an ilteangachas "dearfach" ann agus an t-ilteangachas "amhrasach". Cé gur eisceacht an aonteangachas is eisceacht atá ann a bhaineann le mionlach cumhachtach. Éilítear foirfeacht i dteanga an Leitkultur (Cultúr ceannais) ar an inimirceach is a shliocht - foirfeacht nach ngéilltear dó má tá a chneas nó a dhreach mí-cheart nó a ainm as an gnách.

Moltar an aicme ceannais as roinnt de theanga eile a shealbhú - go háirithe más teanga eile cumhachta é. Séantar luach teanga agus dúchas an inimircigh.

Daoine breaca mo chlann féin - ach tá an cneas ceart orthu. Níor fhág sin iomlán saor ar thromaíocht ar scoil iad de bharr dúchas a máthair, ar ndóigh. Ach níl sé le aithint orthu ar an bpointe gur "eile" iad. Agus tá sé measartha éasca Gearmáinis a chothú in Éirinn.

Ach céard faoi Yoruba, Igbo, teangacha eile na hAfraice? Cuirtear an ard-teist ar fáil i dteangacha an Aontais, agus foghlaim dá réir. Tá Araibis - an teanga chaighdeánach, glacaim leis - ar fáil freisin.

Ní bóthar aon-treo an imeascadh agus b'fhearrde muid dá mbeadh teacht ag ar bpobal uilig ar a fréamhacha uilig. Tá níos mó i gceist le teanga agus cumarsáid - tá gaois agus seanchas i ngach teanga, dóigh an domhan a fheiceáil. Foinse samhlaíochta agus athnuachana. 

Is ola ar mo chroí é nuair a chloisim tuismitheoirí a labhairt teanga a tíortha dúchais lena gclann - creidim gur láidre muid an chineál ilchineálacht sin a aithníonn go bhfuil bua agus tallann i ngach pobal, le roinnt leis an mórphobal. Ní mór áfach an deighilt agus an aicmiú dá réir a sheachaint - an gaois a roinnt seachas é a theorannú do scothaicmí.

Diabhal ar an gCros

Is amhlaidh, nuair a tháinig an athdhianghlasáil agus dúnadh na leabharlainne gur cheannaigh mé leagan Kindle Devil on the Cross le Ngũgĩ wa Thiong'o. Seo an chéad úrscéal a scríobh sé ina theanga dhúchais. Scríobhadh an t-úrscéal ar pháipéar leithris sa ghéibheann, áit a raibh sé curtha gan triail i ndiaidh dó bheith gníomhach le meitheal pobail ag scríobh agus ag léiriú dráma.

Scéal - idir réalaíoch agus osréalach - Warĩĩnga atá ann, bean óg a bhfuil corr curtha ina chinniúint toisc gur bhréag seanfhear saibhir í ach dhíbir uaithi é nuair a d'éirigh sí torrach. Ag tús an úrscéil tá an cuma air go bhfuil sí tar éis a saol a chuir le chéile arís, ach ansin cailleann sí a post mar rúnaí cionn is nach bhfuil sí toilteanach luí leis an bas. Tréigean a leannán í mar go gcreideann sé gur ghéill sí. Díbríonn an tiarna talún as a hárasán í.

Cosctar í as lámh a chur ina bás féin, agus taistealaíonn sí abhaile go dtí a ceantar dúchais Ilmorog. Ar tacsaí roinnte, áit a mbíonn allagar faoi cás Chéinia idir na paisinéirí. Faigheann siad uilig cuireadh ag cóisir lucht gadaíochta. 

Cóisir is comórtas sách osréalach atá ann, agus tagann deireadh leis nuair a thugann slua den gcosmhuintir faoi ach go gcoscann an phéas go foréigeanach iad.

Tugann na heachtraí misneach do Warĩĩnga a haisling bheith ina hinnealtóir a chuir i gcrích. Filleann sí ar an oideachas, faigheann sí obair mar mheicneoir chun íoc as, fásann caidreamh idir í agus duine eile de na paisinéirí ar cumadóir ceoil é.

Bíonn an dara turas go hIlmorog i gceist chun a gealltanas a fhógairt dá teaghlach féin agus dá theaghlach saibhir siúd - ach cuirtear corr eile san scéal ansin. 

Úrscéal cumhachtach polaitíochta atá ann, agus an réalachas ina orlaí tríd an osréalachas agus taibhrimh Warĩĩnga. 

Níl aon réiteach néata i gceist ach agraíonn an údar a chás (Marxach) go láidir agus go sciliúil, agus de réir mar a thugann Warĩĩnga droim láimhe do sodar i ndiaidh na huaisle eachtrannacha is ea téann sí i gcumas agus in áilleacht. 

Lón machnaimh agus léamh taitneamhach araon. 

Mangairí an Amhrais

Ní cuimhin liom go baileach cad a spreag mé le fios a chuir ar an leabhair seo. Tá imní orm le fada maidir le neamhlitearthacht eolaíochta sa phobal i gcoitinne agus i measc an dreama atá le cinntí a dhéanamh go háirithe.

 Iniúchadh ar chás Mheiriceá atá sa leabhar seo – ach tá scáil fhada domhanda ar chinntí i Meiriceá. Iniúchadh chúramach ar dream beag fear a bhfuil tionchar thar na bearta imeartha acu le blianta i Meiriceá. Ar son lucht déanta tobac i dtosach – agus i gcoinne gníomhú ar athrú aeráide anois. Airgead mór laistiar daofa – mar gur ridirí ar son an mhargadh saoir iad agus prionsaí an mhargaidh sásta tacaíocht airgid mór a thabhairt dá lucht cosanta.

Chuir sé ionadh orm cé chomh fada siar is atá fréamhacha an fhadhb, agus níor thuig mé go raibh an eolaíocht ag iniúchadh athrú aeráide baileach chomh fada sin siar.

Patrún atá le feiceáil arís agus arís sa leabhar: foilsítear torthaí eolaíochta, ar cheart go mbeadh rialúcháin mar thoradh acu chun an fhadhb aitheanta a mhaolú. 

Ach is in irisí eolaíochta piarmheasta a foilsítear iad. Téann ridirí an mhargaidh ar an ionsaí i nuachtáin agus irisí a léitear go coiteann – go spleodrach mothúchánach cinnte, san áit go bhfuil na heolaithe tur, fuarchúiseach agus ag plé le dóchúlachtaí – agus ag fágáil an doras oscailte i dtólamh do bhreis taighde.

Tuigeann lucht mioscais gur leor síol an amhrais a chuir – bláthóidh sé mar níl daoine ceanúil ar athraithe a d'fheadfadh srian a chuir orthu.

Má theipeann ar argóint i gcoinne an eolaíocht déantar fogha faoin eolaí.

Agus arís, tá an buntáiste ar thaobh ridirí an mhargaidh.

Tá buntáiste á bhaint acu freisin as nós na meáin "cothromaíocht" a lorg san tuairisciú ar mhaithe le "hoibiachtúlacht". Éisteacht leis "an dá thaobh" gan cuir san áireamh na fíricí, nó údarás. 

Gné eile ná an chaoi go raibh na daoine seo ag feidhmiú tríd institiúid taighde nó meithil machnaimh a raibh cuma an neamhspleáchais orthu, foinsí airgeadais ceilte ag stádas carthanais. 

Cúis imní dom an "daonchairdeas" a ligeann do rachmasóirí cáin a sheachaint, cuma na maitheasa a chur orthu féin agus ag an am céanna tionchar láidir a imirt ar chúrsaí polaitíochta gan faire daonlathach. (Ní caomhaigh amháin a bhaineann buntáiste as seo, ar ndóigh). 

Agus, anuas ar sin, tá an airteagal creideamh acu gur "lámh dofheicthe an mhargaidh" réiteach na faidhbe bun-os-cionn leis an bhfirinne. Tá sé suntasach freisin gur in earnáil na n-airm – i. Íoctha ag an gcáiníocóir – a rinne na fir seo a gcuid obair eolaíochta – nach raibh mórán baint aige leis an méid a bhí á ionsaí acu. Mar ag deireadh an lae, cé gur rachmasóirí is mó a ghnóthaíonn as dul chun cinn teicneolaíochta, is minice ná a mhalairt gurb é an cáiníocóir a d'íoc as forbairt agus taighde. Fiú más san earnáil príobháideach a rinneadh fionnachtain is rí mhinic gurb an stáit a scaip.

Tá lón machnaimh sa leabhar – agus is mithid comharthaí sóirt mioscais lucht scaipthe an amhrais a aithint.

Merchants of Doubt

Naomi Oreskes, Erik M. Conway

Bloomsbury 2010

ISBN 9781596916104

Seacht gcéim go gcailltear do thír

Alt le Robert McMillen a spreag mé le fios a chuir ar Seven steps to lose your country leis an iriseoir agus scríbhneoir ón dTuirc Ece Temelkuran.

Ba sa Tuirc is túisce a tháinig poblachas údarásach chun cinn, cé gur meirge an chreidimh atá ar foluain ag Erdoğan agus a pháirtí. Le traidisiún tuatach poblachtach a bhaineann sí, dream a chur ar son an daonlathais agus i gcoinne údarás an airm.

Tarlaíonn sé go raibh saothar Arendt ar ollsmachtachas léite le measartha déanaí agam. Admhaím go raibh mé ag streachailt leis!

Cuntas finné atá anseo maille anailís a aithníonn na cosúlachtaí idir gluaiseacht Erdoğan agus gluaiseachtaí fearacht Trump, Brexit nó AfD na Gearmáine.

An dóigh a ghabhann ceannasaithe i bhfeidhm ar an "bhfíor pobal" chun iad a ghríosadh. An dóigh a aimsíonn siad na laigí san dioscúrsa liobrálach chun an ghaoth a bhaint as seolta céilí comhraic. Na nithe san (nua) liobrálachas, sa coibhneasaíochas, sa indibhidiúlachas a réitigh an bhealach don na gluaiseachtaí seo a dhéanann earra eile i margadh na smaointe de fírinne eolaíochta- a chuireann ar a gcumas maíomh gur easpa measa agus cos ar bolg atá ann iarraidh orthu glacadh le fíricí.

Cé nach bhfuil gluaiseacht láidir dá leithéid in Éirinn fós, tá na síolta ann. Aicme a mhothaíonn, agus sciar den fhírinne acu, tréigthe agus faoi chos.

Is breosla cumhachtach doicheall agus formad don té atá sásta teacht i dtír ar gan náire, chun "fíor dhaoine" a chur in adharca "scothaicme sotalach".

Tá an leabhar soléite, soiléir, pearsanta, daonna. Tá dóchas aici - as mná óga.

(bheadh pointí polaitíochta nach n-aontaíonn léi fúthu, ginmhilleadh go háirithe. Ach roinnim a dóchas i mná óga. Go háirithe iadsan atá spreagtha ag an gcóir idirnáisiúnta atá den riachtanas chun dul i ngleic leis an géarchéim aeráide).

Is mithid ullmhú.

How to Lose a Country: The 7 Steps from Democracy to Dictatorship

Ece Temelkuran

Toghadh Pobail

Nach dem Aufstand des 17. Juni
Ließ der Sekretär des Schriftstellerverbands
In der Stalinallee Flugblätter verteilen
Auf denen zu lesen war, daß das Volk
Das Vertrauen der Regierung verscherzt habe
Und es nur durch verdoppelte Arbeit
Zurückerobern könne. Wäre es da
Nicht doch einfacher, die Regierung
Löste das Volk auf und
Wählte ein anderes?

Bertolt Brecht
Die Lösung.
Buckower Elegien, 1953.

Tar éis éirí amach an 17ú Meithimh
Chuir rúnaí cumann na scríbhneoirí
Bileoga eolais á scaipeadh ar Stalinallee
Orthu bhí scríofa go raibh muinín an Rialtais iontu
scriosta ag an bpobal agus
nach raibh de rogha acu ach obair níos déine fós chun é a atógáil.
Nach mbeadh sé níos fusa don rialtas
An pobal a scoir, agus pobal nua a thoghadh?

Bertolt Brecht
An Réiteach

Conair Frainc go Santiago

Tá aithne éigin agam le roinnt blianta ar Fhrainc Mac Bhrádaigh, atá - i measc roinnt cúram eile atá leagtha ag Cumann Íosa air - ina eagarthóir le flosc ar an iris an Timire, agus ar Foilseacháin Ábhair Spioradálta a fhoilsíonn trí leabhair nó mar sin i nGaeilge chuile bliain.

Seo dialann dá chuid ag trácht ar siúlóid an Chamino, ag tosú sa Fhrainc. Tagann deireadh leis an insint i bPamplona na Spáinne cé gur lean sé féin air go Santiago.

Dialann atá ann seachas treoirleabhar. Cuir síos ar áiteanna agus daoine a chuaigh i bhfeidhm air.

Bhraithfeá scaití go bhfuil scáil scéil eile laistiar de nach gcíorann sé go hiomlán riamh. É ar sos gairme agus drogall air bheith aitheanta mar chléireach cé nach séanann sé a cháilíocht. Tagairtí do gan bheith ag éisteacht nó ag rá Aifrinn. Tagairtí thar a bheith ionraic do gan bheith in inmhe fónamh do dhaoine mar ba mhian leis. Gan bheith i ndán sólás a roinnt ar na dúbhrónach.

Tá cuir síos bhreá ar dhúlra, ailtireacht agus daonra deisceart na Fraince sna leathanaigh seo, maille scéalta faoina chomhoilithrigh a shiúl píosa fada nó gearr den mbóthar leis.

Faoi lucht aíochta idir caoin agus colgach.

Spreagann siúl scéal agus aithris scéalta agus tá blaiseadh de stair na Fraince, fearann claíomh le fada le fáil. Stair a bhfuil nascanna ag dul i bhfad siar le stair Shasana agus Éirinn freisin.

Tá lón machnaimh sa leabhar. Labhair sé féin ar shochraid Liam Ó Muirthile faoin míún siúl atá ar fáil ina dhialann siúd, Oilithreacht Pinn. Tá a leithéid le fáil sa leabhar seo.

Tar éis an tsaoil is ar oilithreacht atáimid ar fad ar an saol seo : cuidíonn siúl na gcos ar aistir fhada linn meabhrú ar sin.

Conair na Fraince go Santiago
Údar: Frainc Mac Brádaigh, SJ
ISBN: 978-1-906982-41-6

Creimeadh cuimhne

Ghlac m'iníon páirt i nDeireadh seachtaine ceol clasaiceach ag an deireadh seachtaine. Bhí ceolchoirm le bheith ann tráthnóna Domhnaigh. Lorg mo nuachar lóistín ciúin don mbeirt againn síos freisin. Tarlaíonn sé gur i Loch Garman a bhí an lóistín, i gCill Mhic Aodha. I scoil Cumann na gCarad i mBaile Phort Láirge a bhí m'iníon lonnaithe agus b'éigean í a fhágáil ann ag a deich maidin Sathairn

.

D'fhág muid an baile sách luath, ag fáil bricfeasta fán slí. Stáisiún artola i gCam Eolaing. 

Chaitheamar fuílleach an lae ag fálróid thart ar chósta an chopair agus na Comaraigh. Bhí cloiste ag Uta faoi Easanna na Machan. Chaith mé cúpla saoire i mBun Machan sna 1980í ach níl mórán cuimhne agam ar an tíreolas, agus ní dóigh liom go raibh mé riamh ag siúl sna Comaraigh. Bhí muid taobh leis an loingseoireacht satailíte ar an nguthán. Rud a bhí míshásúil. Ní thugann an méid teoranta a léirítear ar an scáileán beag tuiscint ar an taobh tíre, ar chomhthéacs.

Sa bhreis ar sin tá claonadh san algartam an bóthar is gaiste a lorg, rud nach bhfeileann don bhfálróid.

Fadó bhíodh atlas sa charr againn, rud a thug tuiscint níos fearr ar an dturas (ainneoin nach mé an loingseoir is fearr, go háirithe ag luas gluaisteáin). 

Tá mé ag siúl sléibhe ó bhí mé sna déaga agus taithí agam dá réir ar léamh léarscáil cé nach mbeadh ardscileanna loingseoireachta agam. Le roinnt blianta is annamh mé freagrach as an treo a lorg do ghrúpa agus tá meath tagtha ar an mbeagán scil a bhí agam. Ach tá tuiscint éigin ar treo agus suíomh fágtha agam. 

(Eadarlúid: is cosúil go bhfuil sealgairí dúchasacha san Artach ag fulaingt galar na teicneolaíochta freisin, meallta ar strae ag loingseoireacht leictreonach agus deighilte amach ón ndúlra i feithicil. Iad ag bású i dtimpistí níos minice ná a sinsir. Ach na sinsir céanna ag tabhairt rabhadh faoin athrú aeráide - dul faoi na gréine bogtha na ciliméadair dar leo. De bharr athraithe san oighear agus i ndlús an atmaisféir). 

Bhí ar camchuairt Déiseach ana dheas. Agus tráthnóna roimh dinnéar bhí faill againn Gairdíní Chill Mhic Aodha a shiúil. Ní hé Deireadh Fómhair buaic séasúr gairdíní, ach bhí go leor deas le feiceáil ann. Crainn coimhthíocha faoi dhuilliúir. Deora Dé beagnach chomh mór le mo dhearna. Is dóigh liom go ndeachaigh siad thar fóir leis na hárais sióga atá ag scaipeadh go rábach le blianta beaga anuas. Ach bhí long Lochlannach, fulacht fia, campa buachaill bó agus Indiach dearg, agus bád foghlaí mara folaithe i measc na gcrann freisin! Bhain piasún preab asainn - nó b'fhéidir a mhalairt! Tá reilig lámh leis an dteach agus roinnt iarsma spéisiúil ann - cros atá cosúil le cros ard ach gan é ach 55 cm ar airde! 

Bhí dinnéar bhreá againn, glasraí ón ngarraí acu san áireamh. Oíche mhaith codlata. Bricfeasta mór groí. 

Tar éis Aifrinn i gCoill an hÓraigh (bheadh trua agat don dream a úsáideann an logainm Béarla) chuaigh muid ag fálróid síos go Rinn Duáin. Bhí cupán caife againn ann agus thapaigh muid an deis atlas bóthair a cheannach. Leis sin agus an GPS chuaigh muid ag taisteal an chósta, suas go Baile Hac (cé go bhfaca mé Each luaite ar fógra áitiúil). Trasna Inbhear na Bearú ar an mbád farantóireachta, go dtí an Pasáiste Thoir. Mias anraith san Dún Mór. Timpeall an chósta go dtí an Trá Mór agus ar ais go Port Láirge. Ceolchoirm agus abhaile ina dhiaidh. Dinnéar blasta in Áth na Fuinseoige, Tí Chester Beatty! (Molaim é. Blasta, flúirse, gan gimicí).

De bharr an Atlais a bheith againn, ainneoin gur fhág muid an obair faoin GPS, measaim gur fearr an tuigse atá agam ar an ár gcamchuairt.

Ach níl aon cheist ach go bhfuil éifeacht ag ár uirlisí ar ár gcumas, iad ag ceilt an cruinne thart orainn ainneoin an eolais a chuireann siad ar fáil dúinn!

An bhfuil an todhchaí (pholaitiúil) Glas?

I dtoghchán na Baváire, bhain an Páirtí Glas amach an dara háit. 17.5%.
Ní dócha áfach go mbeidh siad sa Rialtas- b'fhearr leis an CSU margadh a dheánamh leis na Vótóirí Saora, gluaiseacht nach mian leis bheith ina pháirtí ach a bhfuil meon den eite lár dheis i dtreis ann.
Murach aistarraingt na liobrálaigh (eacnamaíochta) i ndiadh olltoghchán na Gearmáine b'fhéidir go mbeadh na Glasaigh sa rialtas náisiúnta thall arís.

Tá a chomhghleacaithe ó fadó i ndroch chuí. Tá an SPD ag íoc as géilleadh ginearálta don nua liobrálachas agus claochlú an locht oibre a fhágann gluaiseacht na gceardchumann níos laige agus scaipthe ná mar a bhí le fada.

Níl ceist ar bith gurb an athrú aeráide an gad is gaire don scornach againn ar fad agus é ag treisiú mura bhfuil sé ag cúisiú mórán chuile fadhb domhanda eile, ceist na dteifeach ach go háirithe.

Is cinnte gurb ag an ngluaiseacht Glas atá an fís is cuimsithí.

Easaontaím leo ar cheisteanna áirithe sóisialta agus feictear dom go bhfuil a seasamh ar an éiceolaíocht daonna bun os cionn lena seasamh le héiceolaíocht na cruinne.

Bíodh sin mar atá, tá súil agam go mbeidh deis acu abhus freisin dul i mbun  freagracht agus athrú chun feabhais a chuir ar dán na cruinne agus an ghnáthdhuine.

Murach sin, feictear dom gur daoirse don mórán agus flúirse don bheagán atá rómhainn. Ar feadh aga gairid go loiscfear an chruinne.

Iomann molta leabharlanna

Is craosléitheoir mé.

Nós a d'forbair mé an-óg. Bhí sé d'ádh orm go bhfuil teach mo mhuintire trasna an bhóthar ó Leabharlann Phoiblí Tír an Iúir. Áit a thaitigh mé go rí mhinic agus mé ag fás aníos. Ainneoin gur ficsean is mó a léim, ficsean beagnach ar fad deánta na fírinne lasmuigh de chúrsaí gairmiúla agus creideamh, d'fhoghlaim mé go leor. Nuair atáim sáite i leabhar táim scoite amach ón saol.

Nuair a d'fhill mé ar Éireann i dtosach agus mé ag obair i lár na cathrach bhí deis agam feidhm a bhaint as leabharlann an Goethe Institut agus réimse leabhar i nGearmáinis a léamh.

Táim ag obair anois trasna an bhóthair ó Leabharlann Mhullach Íde.

Agus tá córas iontach iasachtaí idir leabharlanna ann, a chuireann ar mo chumas leabhair a roghnú as catalóg mórán gach leabharlann poiblí in Éirinn.

Tá teacht agam mar sin ar saothair a bheadh deacracht teacht orthu de bharr iad a bheith as cló le fada.

Bhíodh táille beag ar an seirbhís sin; níl faoi láthair.

Is áis iontach oideachais fad saoil an leabharlann phoiblí.

Feicim daltaí agus daoine fásta i mbun staidéar agus taighde ann.

Is maith ann na leabharlannaithe cé gur fada ó lorg mé comhairle óna leithéid. Mar sin féin scaití roghnaím leabhar le léamh de bharr é bheith curtha go feiceálach romham i taispeántas acu é.

Is cuid de luach na leabharlanna é seo, go dtiocfá ar seod nua (dhuitse) de thaisme ar na leabhragáin ann.

Is minic freisin gur tagairt in alt (ar líne nó in iris) a chuireann sa tóir ar leabhair mé, agus go gcuirim aithne ar údar nua de bharr.

Tá moltaí cairde agus léitheoirí eile fíor thábhachtach freisin.

Seoda is ea ar leabharlanna; is trua áfach gur minic nach mbíonn ach seilf nó dhó, go hiondúil as radharc i measc teangacha an Domhain a bhíonn ag an nGaeilge. Agus go leor de na leabhair i bhfolach i stóras mar nach mbíonn tóir na eolas ag formhór na léitheoirí orthu.

Is mór an trua gan leabharlann mór Gaeilge againn, ag fónamh do phobail na Gaeilge.

Intleacht shaorga agus an dara réabhlóid tionsclaíochta

Le tamall anois tá comhrá scaoilte idir Eoin P. Ó Murchú, Tomaí Ó Conghaile agus mé féin faoi intleacht shaorga ar Twitter, muid ag tarraingt aird a chéile ar altanna spéisiúla a thagann muid orthu.

Le déanaí chuir Eoin an alt téagartha seo faoinár mbráid. (Cuid 1, Cuid 2)

Tagaim le go leor den léargas ann. Táim féin i gcampa an amhrais agus imní.

Ní hé an scéal aige faoi IS bradach a dhéanann díothú ar an gcine daonna ar mhaithe le cuir chun cinn a mhisean, eadhon nótaí buíochais foirfe a scríobh is a scaipeadh, atá ag déanamh scime dom.

Dímhorálta, mar a phléitear san alt, atá teicneolaíocht. Ach bíonn baint ag an úsáid a bhaintear as le moráltacht. Agus braitheann an feidhm a bhaintear as ar an dream a bhfuil smacht acu air.

Ainneoin a deirtear san alt faoi theicneolaíocht foinse oscailte a bheith ar fáil do chách, is foirne móra le trealamh chostasach a rinne an dul chun cinn is mó go dtí seo. Agus is iad sonraí eochair na héachtaí ríomhfoghlama. Fágann sin an lámh in uachtar ar na comhlachtaí móra atá i lár an 'chaipitleachais airdill', atá ag cnuasach na sonraí a bhronnann muid orthu ar mhaithe le táirgí atá neadaithe go domhain inár saol. Facebook agus Google.

Comhlachtaí a bhfuil smacht orthu ag líon ana bheag daoine. Meiriceánaigh fireannacha geala don gcuid is mó. Iad go hiondúil an-óg nuair a fuair siad seilbh ar ollshaibhreas. Sceith béil faoi seo go leor comhlachtaí teicneolaíochta maidir le urraim ar mhná agus mionlaigh, nó fiú oibrithe ar scil íseal.

Tá béalghrá faoin daonchairdeas agus liobrálachas coitianta ina measc. Ach liobraíochas an saor mhargadh a n-idéeolaíocht.

Chuimhnigh gur teip Mark Zuckerberg bean a mhealladh, agus fraoch dá bharr a chuir síol an togra as ar eascair Facebook.

Tá amhras orm faoin leagan amach ar dhaonchairdeas atá ag an drong shaibhir seo. Níl aon cheist ann ach go gcuirfidh siad aon táirgí intleacht shaorga i bhfeidhm chun cruinne níos fearr a chruthú, de réir a slat tomhais siúd.

Is féidir go mbeadh feabhas áirithe don gnáthdhuine i gceist. Tá an-leas déanta ag teicneolaíocht na faisnéise san Afraic- fóin soghluaiste ag cabhrú le cúrsaí airgeadais agus trádála.

Mar sin féin tá idé-eolaíocht láidir i Meiriceá go háirithe gur gá srian a chuir ar phobail sa chuid eile den domhain ar mhaithe le saol (ró-chaiteach) an iarthar.

Cinnte tá ocras ar domhan. Ach is mó duine atá i mbaol báis de bharr murtall. Agus is cúiseanna cogaidh is polaitíochta is mó atá ag gorta.

Ainneoin sin tá suimeanna móra á chaitheamh ag daonchairde an Iarthar chun frithghiniúint agus ginmhilleadh a bhrú ar an domhain i mbéal forbartha. Dearcadh coilíneach uasal le híseal.

Faoi láthair fónann sé do olagarcacht an Iarthar lucht saothair saor a bheith sna tíortha seo ar féidir teacht i dtír orthu le táirgí saora a chuir ar fáil do íseal aicme an Iarthar.

Ach de réir mar a thagann forbairt ar intleacht shaorga agus innil uathoibríoch beidh níos lú gá le seirbhísí daonna thiar, agus mar sin le déantúsaíocht daonna thoir.

Lean go leor fulaingt daonna an réabhlóid tionsclaíochta abhus.

Cad atá i ndán dúinn sa réabhlóid nua tionsclaíochta? Tá na hollchomhlachtaí níos láidre ná go leor stáit, agus a gcuid maoine á úsáid chun meon an phobail a chúbadh ar mhaithe leo féin.

Tá amhras agus imní orm!

Q

Danny Brown a chuir an t-úrscéal spéisiúil seo faoi mo bhráid. Scríobh cnuasach údar iodálacha ainm chleite Luther Blissett é. Wu Ming (gan ainm) a thugann na comhúdair orthu féin anois agus is óna suíomh a fuair mé leagan PDF béarla, leagan a bhí sách soléite ar Kindle.

Úrscéal stairiúil atá i gceist, ó ré an corraíl san Eoraip de bharr an athrú creideamh.

Tá beirt i gceist, reacaire céad pearsan atá ina mhac léinn i Wittenberg Luther, spreagtha ag an saoirse nua a fheiceann sé de bharr an creideamh nua. Déantar ceannairceach agus trodaí de diaidh ar ndiaidh, in Éirí Amach na Scológ i dtosach, agus ansin sna gluaiseachtaí athbhaistíocha. Ainrialaí foréigneach.

Tríd litreacha a chuirtear an pearsa eile in iúl. Gníomhaire rúnda de chuid cairdinéal sa Róimh, ag brú na gluaiseachtaí nua trí bhreabaireacht agus tionchar a imirt san treo is fearr a fheileann don streachailt polaitíochta idir Impire, Rí na Fraince, agus an Eaglais Rómhánach.

Q (ó  Cóheilit an bhíobla) a ainm cleite siúd a thug teideal an úrscéil.

Scéal eachtraíochta den scoth atá ann, fite fuaite le stair agus go leor pearsana stairiúla ann. An dá phearsa an ghar do gluaiseacht na staire, iad i gcomhluadar na pearsain a raibh tionchar acu.

Boladh na mire agus na fola a scuab an Eoraip ar na leathanaigh, na cogaí is na cúistiúin. Polaitíocht agus airgead, cumhacht na baincéireachta.

Ní mór dom a rá go raibh sé níos fusa dom Q a thuiscint seachas an fear eile a thug a ghrá do saoirse don pobal bheith sáite in dúnmharú agus ár.

Ach is dócha go bhfuilim ró ghéilliúil d'údarás le ainriail a thuiscint.

Léamh den scoth, agus go leor ábhar machnaimh i ré corraitheach eile.

Diamhasla agus masla

Airteagal 6 1 i
...
Aon ní diamhaslach nó ceannairceach nó graosta a fhoilsiú nó a aithris is cion inphionóis é de réir dlí.

I measc an rabharta reifrinn atá ar na bacáin ag an rialtas táthar ag moladh an tAirteagal seo a leasú, chun deireadh a chuir leis an tagairt do dhiamhasla. Ba mhithid. Ní raibh, go bhfios dom, ionchúiseamh rathúil faoin Airteagal riamh. Tharraing sé caint roinnt blianta siar nuair a leasaigh rialtas Fianna Fáil an dlí, ag iarraidh foclaíocht de chineál éigin a chuir air, agus ag cuir pionós airgid in áit an tréimhse carcair a bhí faoin seanreacht. Bhí corraíl le déanaí nuair a rinneadh clamhsán faoin acht sin faoin fear grinn is tráchtaire Stephen Fry. Mar a tharlaíonn sé ní raibh an té a rinne an ghearáin ag maíomh go raibh sé fhéin maslaithe - bhí sé follasach go raibh sé ag iarraidh drochchlú a tharraingt ar an dlí. Ní dheachaigh an cás ró fhada.

Ach cé nach bhfuil feidhm leis an dlí, is drochrud é bheith ar na leabhair. Tá sé dochrach dlí a bheith ar na leabhair nach bhfuil sé i gceist go gcuirfí i bhfeidhm riamh é.

Tá gné eile freisin - tá tíortha ann, dtíortha Moslamacha ach go háirithe, ina úsáidtear dlíthe diamhasla chun cearta daonna a shárú.

Is deacair do Rialtas na tíre seo cuir ina choinne sin agus an foráil sa bhunreacht.

Sé an rud faoi srianta ar shaoirse cainte ná go bhfeidhmíonn siad ar mhaithe leis an gcinsealacht, pé acu a chuirtear i bhfeidhm go gníomhach iad nó go mbíonn tionchar indíreach i gceist.

Tá súil agam mar sin go leasófar an Airteagal go cúramach ar mhaithe le breis saoirse.

Bheadh an imní orm dá gcuirfí, mar atá tarraingthe anuas ag roinnt tráchtairí, fuathchaint in áit diamhasla.

Níl aon cheist ach go bhfuil cosaint dlite do dhaoine ó fuathghríosadh agus caint a spreagann foréigin.

Ach go minic is cód fhocal fuathchaint do tuairimí a thagann salach ar an gceartchreideamh measúil. Fíricí mí chompordacha san áireamh.

Tá baol ann don dioscúrsa poiblí má húsáidtear an dlí chun cosc a chuir ar plé ar thuairimí áirithe, más leor lipéad a chuir ar dhuine chun gan dul i ngleic lena thuairimí.

Ní hionann sin a rá go bhfuil clár raidió nó colún nuachtán dlite do gach duine ar imeall an dioscúrsa poiblí.

Ach ba cheart go mbeadh an dlí coiriúil ag cosaint an pobal, ní an cinseal.

Tá cosaint dlite ó bhréaga agus ón gríosadh fuatha. Ach is tríd na bréaga a nochtadh, cur ina gcoinne is ceart sin a dheánamh seachas le bagairt dlí coiriúil.

Tá súil agam go mbeidh breis saoirse mar thoradh ar an leasú seo, seachas slat eile chun saoránaigh mí chompordacha a lascadh.

Ibrahim Halawa

Saoránach de chuid na hÉireann ach de bhunadh na hÉigipte é Ibrahim Halawa. Gabhadh é féin agus a dheirfiúracha i measc slua mór daoine i Mosc i ndiaidh agóid ar son uachtarán na hÉigipte a toghadh go daonlathach ach a cuireadh as oifig ag an arm. Uachtarán a bhí ina bhall den bráithreachas Moslamach, eagraíocht idirnáisiúnta polaitíochta.

Tá athair Ibrahim Halawa ina cheannaire Moslamach san tír seo, agus é de réir gach cosúlacht, báidhiúil don  mbráithreachais (ar a laghad).

Saoradh na deirfiúracha ar bhannaí agus scaoileadh abhaile iad. Le ceithre bliana bhí Ibrahim Halawa i ngéibheann agus an olltriail a raibh sé páirteach ann á chuir ar athló arís is arís. Fuarthas neamhchiontach é ar na mallaibh, agus a dheirfiúracha freisin. Ach de bharr páipéarachais tá sé fós faoi ghlas.

D'eagraigh na deirfiúracha feachtas láidir chun a chas a choinneáil i súile an phobail. Ní cosúil go raibh mórán toradh air, ach tá taidhleoireacht i gcásanna mar seo casta. Níl mé cinnte ach measaim go raibh údarás na hÉigipte ag maíomh gurb saoránach dá chuid é. Cuireann sin dris chosáin dleathach roimh taidhleoireacht. (Tá suas le cúigear saoránach Gearmánach de bhunadh na Tuirce faoi ghlas sa Tuirc faoi láthair ainneoin dícheall Rialtas na Gearmáine)

Le linn an fheachtais sin agus go háirithe tar éis an bhreith go raibh siad neamhchiontach bhí go leor atá gránna á rá agus á scaipeadh ar líne acu siúd a bhfuil tuiscint chúng ciníoch acu ar cad is Éireannach ann.

Tuiscint atá mícheart dar liom, agus bunoscionn leis an stair chomh maith.

Tá inimirce ó thíortha éagsúla ag fás gan amhras ó dheireadh an chéid seo chaite. Ach ní raibh an tír seo riamh chomh scoite amach ná chomh íon is a shilfeá ón mbladar acu.

Mar sin féin, ag féachaint ar an méid atá ag tarlú ar fud na hEorpa, ní mór a rá gur cúis dlisteanach imní an Ioslam pholaitiúil. Go háirithe an tionchar atá á imirt aige ar sliocht imircigh nach raibh glacadh leo sna pobail ina raibh siad ina saoránaigh.

Ar feadh seal bhí dóchas agam go bhforbródh AKP na Tuirce leagan daonlathach Ioslamach. Faraor faoi Erdogan tá siadsan freisin bogtha i dtreo leagan eisiach éadulangach. Agus maraon le tíortha antoisceacha fearacht an Araib Shádach, tá siad ag gríosadh fuatha i measc ógánaigh a mhothaíonn nach bhfuil glacadh leo sna tíortha a bhfuil saoránacht acu. Is liosta le háireamh na sléachta atá tionscnaithe ag ógánaigh éadóchasacha a tháinig faoi thionchar fuathghríosóirí a theagascann leagan chúng éadulangach Ioslam.

Tá deis agus priacal ag baint le filleadh Ibrahim Halawa (ach a bhfillfidh sé). De bharr an fheachtais, tá a phríobháideachas caillte aige, agus ní dócha gur féidir sin a thabhairt ar ais dó.

Tá ceithre bliana caite i mbraighdeanas aige, agus ní fios cé na tionchar a imríodh air. Is cosúil go raibh easláinte ag cuir as dó.

Tá sé riachtanach go bhfaigheadh sé deis a oideachas, a réabadh de bharr an tréimhse príosúin, a chríochnú. Tá sé riachtanach go bhfaigheadh sé deis ceart imeascadh (níos fearr ná a athair nach dtig leis labhairt le pobal na tíre ach tríd ateangaire!).

Caithfear iarracht coinsiasach a dheánamh Ibrahim Halawa agus ógánaigh mar é a cheangail isteach sa phobal. Tá cearta ag dul le saoránacht. Ach tá dualgais freisin agus is gá féachaint chuge go bhfuil saoránaigh idir nua agus sean ag cloí leis an dlí.

Ní mór dúinn foghlaim as taithí na hEorpa agus bheith airdeallach faoi fórsaí ó laistigh nó lasmuigh atá ag scaipeadh síol an easaontais agus fuatha.

Is féidir iarracht imeasctha a éileamh ar saoránaigh ó chúlra eile agus go deimhin ar inimircigh nach bhfuil saoránacht bainte amach acu, ná fonn orthu sin a dheánamh.

Ach is gá doirse a oscailt freisin.

Deis atá i filleadh Ibrahim Halawa le léiriú go ndéanfaidh an stáit cúram de shaoránach atá tar éis fulaingt. Tapaítear é!

Siamsaíocht mharfach

Chuir alt nuachtáin faoi réamháisnéis ar bhua Trump sna 1980í, alt a luaigh diostóipeanna Huxley agus Orwell, mé sa tóir ar an leabhar "Amusing Ourselves to Death" le Neil Postman. Tá leabharlanna fós ann, buíochas le Dia, agus is ón leabharlann a fuair mé é.

Léigh mé saothar Orwell, Huxley agus Bradbury agus mé sna déaga, agus tá siad athléite agam roinnt uaireanta ó shin.

An tátal as leabhar Postman ná go ndearna teacht an teilgraif agus ansin an teilfís claochló ar chultúr Mheiriceá; claochló chomh mór agus an rinne an cló a tháinig roimhe. Dar leis ba é a bhí sa dtreis i gcultúr an chló ná smaointe a léiriú le doimhne agus machnaimh. De bharr go raibh na smaointe scríofa síos, bhíodar neadaithe i gcomthéacs. D'fhéadfaí iad a stáidéar, a mheas agus a bhréagnú. Léigh daoine rudaí a raibh tionchar acu orthu féin, agus ar a smaointe - mar bhí an méid a bhí á léamh acu, sna nuachtáin ach go háirithe áitúil agus dá barr bainteach le saol s'acu. Lean gníomh as an méid a léigh siad, go minic.

Chuir an teilegraf an áitiúlacht as an áireamh - scaip blúiríní nuachta ar luas an tsolais timpeall na cruinne. Ach is giotaí beaga gairide gan comhthéacs, agus gan tionchar ar shaol na leitheoirí, a líon cuid mhór de na nuachtáin feasta.

Chuaigh an teilfís céim eile chun cinn - tháinig an siamsaíocht in áit an eolais. Tá na focail díbeartha ag an íomha; na mothúcháin in áit an mhachnaimh. Ach tá chuile rud - polaitíocht, creideamh, oideachas fiú - faoi chúing an teanga nua seo, teanga na híomhánna, an té atá mealltach don tsúil - ní bhíonn duine míofair ná éagúil ag léamh na nuachta. Is lú fós comhthéacs na scéalta nuachta agus is annamh tionchar acu saol an feictheora;' seachas ar a chuid mothúcháin. Seans go gcaithfí vóta i dtreo duine a mhaíonn réiteach a bheith aige ar fhadhb, nó go leireofaí spéis i bpobalbhreith. Ach maidir le hathrú iompair... (Inniu, tá an t-achainí ar líne ann, "gníomh" éasca eile gan tionchar ar iompair).

Bíonn síor athrú i gceist - "Agus anois" tobann gach 30 soicind ar a mhéid. 15 soicind clú do chách, rabhartha íomhánna. Cuid acu a bhaineann stádás iocóin amach, ar féidir brí éigin a fháisceadh astu - mórchuid afách imithe le gaoth.

I lár na 1980í a scríobhadh an t-anailís seo, nuair nach raibh iomrá an an idirlíon agus nuair nach raibh ríomhairí ach i dtús a ré. Níorbh léir an blathú a thiocfadh faoina gcumas mar go raibh maíomha áiféiseacha faoina gcumas bréagnaithe go minic agus gan "sonraí móra" ar íor na spéire ag mórán.

Cé gur thug an idirlíon luath an focal scríofa ar ais go pointe, tá sé díbeartha arís ag an bpictúir na an físéain a scaipeann ar nós víreas, na méimeanna a ghlacann áit an mhachnaimh.

Is beag duine againn nár mhothaigh faoi alt - ní áirim leabhar - an "Ró-fhada, ná léigh" mharfach úd. Admháim, fiú agus an leabhar seo á léamah agam, nár éalaigh mé ón tochas Twitter a d'fhág mé ag amharc ar an bhfón cliste gach cúpla leathanach.

Tá flúirse eolais againn ó gach cearn den domhain, in íomáhanna a théann i ngleic lenár mothúcháin.

Ach an ndeanaimid anailís orthu? An bhfuil ar ár gcumas iad a scagadh, na claonta a aithint; ár meon a athrú de bharr firicí, gníomh úr orthu chun ár leasa?

Nó an bhfuil greim magairle ag lucht rachmais orainn trénár miangas? Muid i ngeimhle mothúchánach dár fí féin?

Measaim go bhfuil muid beo san ré "Iar Ford" a thuar Huxley; ní gá cosc ar leabhair, mar nach bhfuil éinne á léamh, agus is beag tionchar orainn ag na leabhair a léimid cibé. Ní gá nuachaint nuair atá méimeanna ann, slúán in áit smaointe.

Is féidir go bhfuil gné amháin de thuar Orwell linn - an dá nóiméad fuatha saorga don namhaid samhalta, an deamhan ar gá é bhrú faoi chois.

Ach seachas sin is cosúil gurbh iad ár miangais ár nDéithe, agus muid ag gníomhú dá réir.