Stair ailtéarnach láidir, ficsean eolaíochta nach sroicheann an sprioc

Shamhlóinn Colm Ó Ceallacháin Éire eile, i lámha fear láidir ó chogadh na saoirse, greim daingean aige agus a scuaid brúidiúil péas rúnda ar an tír. Rud a d'fhéadfadh a bheith tarlaithe i bhfianaise an méid a bhí ag tarlú sna tríochaidí trasna na hEorpa. 

Baineann cuid den scéal leis an Ginearál, an deachtóir, a bheith ar leaba an bháis. A mhac imithe le ragairne agus drabhlás, a phósadh fuaraithe agus searc iompaithe ina ghráin. A bhean ag cuir a neart isteach i gcinntiú gurb ag a mac seachas a fear a gheobhaidh an cumhacht. 

Trasna an scéil tá scéal triúr aosánach, deich mbliana roimh tús an scéil. Bíonn lánúin ar saoire in iarthar Chorcaí, áit a bhfuil aint agus colceathrar na mná. Agus, mar a tharlaíonn, garmhac an Ghinearáil. Forbraíonn caidrimh éagsúla idir gean agus gráin eatarthu. 

Agus eascraíonn tragóid as sin. 

Baineann an ficsean eolaíochta, a theip dar liom, agus nach gcuireann pioc leis an scéal, le hiarrachtaí garmhac an Ghinearáil, am agus spás a chur as a riocht. 

Dá mbainfí as an scéal ar fad é, bheadh an t-úrscéal ina scéinséir stair ailtéarnach iontach maith. Le castaí agus corra gan choinne. 

Fiche

Colm Ó Ceallacháin

200 lch; clúdach bog; 

978-1-913814-64-9

Leabhar Breac 

Bódléar

Cé gur léigh mé an t-úrscéal seo taca an ama seo anuraidh, ar chúis amháin nó cúis eile níor scríobh mé faic anseo faoi. Scaoil mé cúpla teachtaireacht chuig na Spéiríní faoi, mura bhfuil dul amú orm. 

Tarlaíonn sé gur athléigh mé le déanaí é.

Scéal spéisiúil athrú ré atá ann. File pobail a thagann ar ais ón scoil éigse agus lagmhisneach air faoin seanreacht. Ach pobal a éilíonn na seancinnteachtaí, mar sin féin. 

Agus a shíleann cearta a bheith acu ar an bhfile, ar máistir scoile é freisin. 

Sagart tiarnúil paróiste. Bean óg spreagtha. Triantáin grá. Seanmhaighdean sa tóir ar fear. Tionchar na Fraince, agus an tionchar sin ag athrú. Agus sa chúlra, bagairt an Ghorta. 

Scéal éadrom lán grinn, ach an dáiríreacht tríd an ghrinn. 

Scíthléitheoireacht le lón machnaimh. 

Bódléar

Darach Ó Scolaí

136 lch; clúdach crua 

978-1-913814-65-6

Poblacht Shaor an Chnoic Dhuibh

           Angela M. Arnold, CC BY SA 3.0

Ag deireadh an dara ár Eorpach ghabh na comhghuaillithe an Ghearmáin agus roinn ina ceithre zón. Bhí a gceannairí tar éis an roinnt a aontú i Yalta. 

Ach níorbh ionann go baileach an roinnt agus an áit a bhí na hairm éagsúla nuair a ghéill an Ghearmáin. Bhí ceantar áirithe in oirdheisceart na Gearmáine a bhí idir ceantar a bhí gafa ag na Rúisigh agus na Meiriceánaigh. Dhá mhíle ciliméadair cearnach. Ceantar sléibhe gan mórán talmhaíochta (agus easpa bia dá réir). Ceantar a raibh go leor sclábhaithe seolta ag na Naitsithe chuige chun an tionsclaíocht a choinneáil ag dul. Ceantar a bhí plódaithe ag teifigh a bhí na Rúisigh go háirithe ag tiomáint rompu. 

Mar a tharla sa Ghearmáin uilig nuair a thit an seanreacht as a chéile, tháinig daoine a bhí sa bhfreasúra le chéile in Aktionsauschuss - coiste gnímh - chun an riarachán a choinneáil ag dul, agus chun na Naitsithe a ghabhadh agus a bhriseadh as oifig. Scoir rialtas míleata na gcomhghuaillithe formhór na gcoistí ar an bpointe. 

Ach sa cheantar gan gabhadh thart ar Schwarzenberg ní raibh malairt rialtas ann ar feadh thart ar sé seachtainí. Ag an am is mar Niemandsland - ceantar gan sealbhóir - a rinne daoine ann cuir síos air. Ach thar na blianta d'fhás miotais go leor thart air. Agus thosaigh daoine ag tabhairt Freie Republik Schwarzenberg - Poblacht Shaor an Chnoic Dhuibh - ar an interregnum. Tá an scéal tarraingteach dóibh siúd a chreid san Útóip daonlathach idir cumannachas an Aontais Shóivéadaigh agus caipitleachas Mheiriceá. 

Scríobhadh aiste sna 1960í ag staraí cumannach ón DDR. Agus sna 1980í lean úrscéal le Stefan Heym. Údar a raibh caidreamh achrannach aige leis an DDR. Ba Ghiúdach agus Cumannach é a theith sna 1930í, i dtosach go Prág agus ar ball go SAM. Bhain sé saoránacht Mheiriceá amach agus is mar saighdiúir in Arm Mheiriceá, freagrach as bolscaireacht, a d'fhill sé ar an nGearmáin. Idir eatarthu bhí ficsean rathúil á fhoilsiú aige - as Béarla. Bhí sé gníomhach mar iriseoir ar feadh seal ag fónamh don arm, go dtí gur seoladh ar ais go dtí na Stáit é. Nuair a thosaigh géarleanúint McCarthy ar chumannaigh theith sé soir arís agus chuir faoi sa DDR. Thuas Seal, thíos seal a bhí á chaidreamh leis na húdaráis. Iad amhrasach faoin ndearcadh easurramach neamhspleách aige. Nuair a thosaigh sé ag scríobh as Gearmáinis b'amhlaidh an scéal. 

Níl mé baileach cinnte cén fáth gur chinn mé an úrscéal a tabhairt liom ó leabharlann Institiúid Ghoethe. Ach thaithin sé liom. Bunaithe go scaoilte ar na fíricí stairiúla - gur ghlac oibrithe cumannacha agus daonlathaigh shóisialta ceannas. Gur gabhadh Naitsithe. Gur seoladh bránna abhaile. Go raibh idirphlé le Meiriceánaigh agus Rúisigh. Go raibh saighdiúirí ón arm scortha ina bhagairt. 

Tá dhá leibhéal san insint - duine de na hoibrithe ar an gcoiste faoi agallamh mar dhea, agus reacaire ilfheasach. Tugann sin deis dó an scéal a dhaonnú. É bheith pearsanta. Bail leis na hoibrithe tá beirt intleachtóir, codarsnacht mhór eatarthu. Duine acu, Giúdach a bhí sa phríosún ag feitheamh ar phionós an bháis. A cuireadh ar chairde arís is arís. Go dtí gur éalaigh sé le linn buamáil Dresden. Agus tháinig ar íospartach eile na buamála, ógbhean a bhí fágtha balbh ag an uafás ach a ghreamaíonn dó amhail bairneach. Bhí staidéar déanta aige ar Útóipeanna. Feicim deis anois beart a dhéanamh dá réir. Stáit idir na mórchumhachtaí. Níl sin i ndán. Realpolitik. 

An fear eile, fuadar mistéireach faoi. Innealtóir mianadóireachta. Nasc láidir leis na Rúisigh aige. Ann ar deoraíocht. Fillte le misean, ach cad é? Tá úráiniam faoin dtalamh... 

Tá dóchas saonta ag na hoibrithe as na "cairde" san Aontas Sóivéadach. Iad dall ar an Stailíneachas. Osclaítear a súile diaidh ar ndiaidh... 

Úrscéal thar a bheith spéisiúil faoi thréimhse iontach corrach. A bhfuil lorg a iarmhairtí fós láidir sa cheantar. 

Breis faoin gcúlra stairiúil as Gearmáinis anseo. 

Idir flaitheas Dé is flaitheas Chonaill

Seo insint Proinsias Mac a'Bhaird ar óige agus teacht in inmhe Colm Cille. Duine idir dhá flaitheas, flaitheas Cineál Chonaill a bhfuil éileamh áirithe aige air, agus flaitheas Dé atá á lorg aige. Tá sé luaite ag scata léirmheastóir go bhfuil an duine seachas an naomh i lár báire - tá osnádúr an naomhsheanchas léannta agus laochsheanchas an bhéaloidis fágtha ar lár. Is fusa iompu Criomhthainn, mac flaithe, ina Colm, scríbhneoir, ab, bunaitheoir a thuiscint dá réir.

É ag feidhmiú i líonra caidrimh teaghlaigh agus polaitíochta, faoi thionchar athrú ré ó phágántacht go Críostaíocht agus an dá rud fite fuaite le hiomaíocht prionsaí agus abaí.

Tá feidhm cliste bainte ag Proinsias as mion oighearaois an tseandacht mhall mar thairseach idir dhá ré, é tar éis aird a thabhairt ar an stair a fheiceann tionchar aige seo, agus ar ball an plá a scaip comhluadar Chluana Ioraird ar an sochaí in Éirinn, agus ar dhán Choilm go háirithe. 

Fuair mé taitneamh i léamh Phroinsias ar an aighneas le Finian Magh Bhile faoin leabhar - scéal níos sothuigthe ná an gnáth goid suarach agus é fite fuaite le polaitíocht na bhfiní. Leanann tragóid cath Cúl Dreimhne, ach go bhfuil tagairt agus insint ag Proinsias do na cúinsí ar fad a luaitear leis - i bhfoirm úrscéil ar ndóigh seachas stair. Mar atá ráite aige féin ina iarfhocal, tá simpliú agus múnlú déanta aige ar na heachtraí, agus an duine aonair agus a chaidrimh pearsanta chun tosaigh. (Ach mar is dual d'oide maith, tá na foinsí staire ar bhain sé feidhm astu luaite aige ina iarfhocal freisin, don té ar mhian leis dul níos doimhne sa scéal). 

Tá cinneadh Cholm Chille glacadh le pionós an díbeartha sothuigthe dá réir, an ciontacht a mhothaíonn sé as an ár a raibh páirt nach beag ag a mhórtas cine agus uabhar pearsanta ina spreagadh. 

Ach tá cuma na réalaíochta agus na fírinne ar insint Phroinsias, agus is éasca bá agus tuiscint a bheith ag an léitheoir leis an gcarachtar. 

Más buan mo chuimhne, dúirt Proinsias ag Fómhair na Leabhair i mBéal Feirste go raibh rún aige cloí le Gaeilge nach raibh tionchar na Lochlannach air fós. Ar An Cúinne Dána thug Antain Mac Lochlainn suntas d'úsáid an fhocal "iris" sa chiall liteartha "creidimh, reiligiún" agus "scál", taibhse. Tá dornán focail eile mar iad ach iad i gcónaí i gcomhthéacs a fhágann sothuigthe iad. Nae a bhíonn ar uisce, abair agus is ar bhirling a fhágann Colm Cille Daire Calgach chun aghaidh a thabhairt ar Albain. 

Tá dán bhreá mar chlabhsúr ar an leabhar, ag tarraingt as 

Fil súil n-glais

fégbas Éirinn dar a h-ais;

noco n-aceba íarmo-thá

firu Érenn nách a mná.

A leagtar ar Cholm Cille. 

Tá Proinsias dílis freisin do chanúintí Uladh, rud a chuireann, dar liom féin, le fiúntas an leabhair. 

Leabhar an-éagsúil ó na scéinséirí a thug Proinsias dúinn roimhe, nó an greann atá i bhFatwa. Agus an slacht is dúil ar earraí Leabhar Breac air freisin. 

Ach leabhar atá chomh máistriúil céanna. Agus dá mba rud é go raibh fonn air an scéal a leanacht go hAlbain chun cuir leis an méid a scríobh sé i dTairngreacht, bheadh fonn orm é a léamh! 

Mar a tharlaíonn, is ón leabharlann a fuair mé Flaitheas an uair seo - tá spás do leabhair nua ag éirí iontach gann i mo theachsa! 

An Deireadh

Toisc gur fhág bus a d'imigh luath, nó b'fhéidir nár tháinig ar chor ar bith fanacht leathuaire orm ar na mallaibh sna Clocha Liatha, theith mé isteach sa leabharlann ón bhfuacht. Bheartaigh mé súil a chaitheamh ar an (mbeagán) leabhar Gaeilge féachaint an rud rud ar bith nach raibh léite agam acu a mbeadh fonn orm léamh. 

Thit mo lámh ar An Deireadh, le Séamas Mac Annaidh. Scéinséir, de réir an bhlurba. Scéinséir ar leith, mar a bheithfeá ag súil leis ó údar Cuaifeach mo lon dubh buí! An cuma air i dtosach gur scéal coitianta lánúin meánaosta atá ann, a bhfuil fuaire ina gcaidreamh agus an nead fágtha ag a clann. Dúlagar ag teacht ar an mbean, dar lena fear, reacaire an chéad insint, dialann. Casadh sa scéal ansin, reacaire eile. Léargas eile. Casadh eile fós, reacaire eile.

Cleas éifeachtach. Coinnítear an léitheoir ar tinneall, ag iarraidh ciall a bhaint as scéal a shleamhnaíonn ón gnáthshaol go eachtraí áiféiseacha ach féideartha.

Cé atá ag buaileadh bob ar ché? Cad atá ag tarlú dáiríre?

Scíthleitheoireacht siamsúil. Faraor, corr botún cló a mhileann an pléisiúr. Ach táim sásta go maith gur casadh mo threo é. Tá dearcadh fiar ar an tsaoil ag Mac Annaidh atá ina dheis marana. 

Béal na Péiste

Caitlín a spreag m'fhiosracht faoin úrscéal seo le Fionntán de Brún. Léigh mé a chuid gearrscéalta Litir ó mo mháthair altrama roinnt blianta ó shin. Cheannaigh mé an t-úrscéal seo san Siopa Leabhar cúpla seachtain ó shin.

Deacair é a aicmiú. Scéinséir? Bildungsroman? Stair? Fealsúnacht? Tá siad uilig ann. Scéal Réamonn Prút. Stócach as Béal Feirste. Éalaíonn ó léithe tríochaidí an chéid seo caite go dtí an Domhan Mór. Ag ceapadh go leanfaidh a chomrádaí é. Aimsíonn é féin i mBeirlín an chogadh. É ag iarraidh bheith ag ceol is ag ól is ag pógadh na mban. Ach tá an ré dorcha.

Ní mian liom an scéal a mhilleadh, toisc go bhfuil gnéithe den scéinséir ann. Táim taithíoch ar litríocht na Gearmáine faoin ré sin - Fallada, Remarque, Kästner. Feictear dom go bhfuil an t-atmaisféar cruthaithe go héifeachtach ag de Brún. Taighde cúramach déanta agus úsáid éifeachtach bainte as foinsí. Sliocht as litir ó Mharacó mar dhea ag tús an scéil atá fileata. Comrádaí le Prút ó Pháras a theith ó dheas a scríobh. 

Corr sa scéal a fhágann Prút ar ais in Éirinn le linn an chogaidh. Síleann na Gearmánaigh go bhfuil ábhar spiaire acu ann. Dul abhaile a mhian seisean. Géibheann a dhán. 

An dara cuid den scéal, cogadh eile. Béal Feirste na n-ochtóidí déanacha. Prút ar ais go sealadach ó deoraíocht fada sa Fhrainc. An tig leis a shaol sócúil ar leataobh a chaomhnú? An bhfuil scáil a stair fós ann?

Cad is ciontacht ann?

Tá neart snáithe fágtha ar foluain ag an údar chun go mbeadh ábhar machnaimh ag an léitheoir, gan baint de snáithe bunaidh an scéil. An féidir saol a chaitheamh ar do mhian, i mbun eachtraíochta go soineanta? An bhfuil sé cóir, nó an bhfuil ciontacht sa chluas bodhair? An dualgas gníomh?

Tá úrscéal láidir anseo ag Fionntán, léitheoireacht pléisiúrtha a chuireann an duán go doimhin sa bheo go gasta. Agus a fhágann neart le smaoineamh air agus an scéal léite. 

Béal na Péiste

Fionntán de Brún 

Cló Iar-Chonnacht

An Loch

Go hiondúil, ní bhacfainn le húrscéal d'fhoghlaimeoir fásta. Ach tá beagán aithne agam ar Phóil, agus aithne ar a chuid iriseoireachta. Traidhfil blianta ó shin bhí cúpla colúin aige faoin ndúlra timpeall Loch nEathach. Thaithin an cur síos ar an ndúlra iontu go mór liom. 

Tá an tabhairt faoi ndeara céanna sa scéal seo, ach scéal lánúine fite tríd. Scéal tinnis agus téarnamh. Grá faoi ghruaim. Gruaim ag géilleadh go dóchas, shílfeá. Tá casadh i ruball an scéil áfach. Casadh a bhain siar asam, admhaím. Níl fhios agam an mbeadh an scéal níos fearr dá uireasa. 

Leabhar beag gairid soléite. Agus léargas ana dheas ar dhúlra agus dhuine. 

Léaráidí gleoite ag Ciaraíoch ann, an tabhairt faoi ndeara céanna maidir leis an dúlra iontu. 

Tréaslaím a saothair leo beirt! 

An Loch

Pól Ó Muirí

Maisitheoir : Ciaraíoch 

Leabhar Comhar 

ISBN: 978-1-9162403-8-4

An mbíonn andróideach ag brionglóid faoi chara chaoin?

Fainic i dtús báire: is duine mise atá thar a bheith amhrasach faoi intleacht shaorga; faoin dream a thugann faoi, ach freisin faoin méid is féidir baint amach dáiríre. Chothaigh sé sin deacracht áirithe dom an díchreideamh a chuir ar fionraí agus an scéal seo á léamh agam. 

Ach ar ndóigh is ar déagóirí seachas seanduine liath de mo chineál atá an t-urscéal seo dírithe. 

Mar sin féin tá lón machnaimh ann foia ghrá, teicneolaíocht, tromaíocht agus cairdeas. 

Cailín óg éirimiúil í Millí - ar bharr an ranga i ngach ábhar; ach gan cara ar bith aici agus dailtíní ag spochadh aisti. Obair taighde faoi rún á dhéanamh ag a hathair; ag soláthair orgáin shaorga chun cabhrú le daoine atá tinn, agus fad saoil a thabhairt dóibh. A máthair caillte le fada agus gan ach cuimhne ar éigin aici. Iad araon scoite amach ón saol. Millí ag streachailt leis an uaigneas - ach freisin ag glacadh leis an gá a hathair a chosaint tríd rún a chuid oibre a chaomhnú - a máthair básaithe de bharr briseadh isteach san saotharlann a bhíodh acu.

Tugann sí droim láimhe dá réir d'iarracht chailín eile, a bhfuil náire uirthi as a bheith páirteach i spochadh, cairdeas a snaidhmeadh... 

An bhfuil réiteach na faidbhe in andróideach a chruthú, bunaithe ar fionnachtain a hathair? An féidir le neach saorga mothú a bheith aige? 

Scéal láidir, agus is iomaí corr agus casadh ann; agus deireadh thar a bheith sásúil, dar liom. Scíthléitheoireach le lón machnaimh ag neart ceisteanna tráthúla. Thaithin sé go mór liom, ainneoin m'amhras! Tá an dearadh agus na léaraidí gleoite freisin.

I mo Chroí Istigh

Áine Ní Ghlinn

Ar mhaithe le L-spás a chaomhnú, is ón leabharlann a fuair mé féin é!

Otherland

Le Mintz_l - grianghraif féin, Fearann poiblí, Nasc 
Tá ǀKaggen na San lárnach i scéalta !Xabbu

Níl fhios agam an i gcomhthéacs Metaverse a bhí sé, nó an amhlaidh gur luadh an t-úrscéal ar chúinse eile, ach chonaic mé tagairt fíor mholtach ar Twitter ó Nnedi Okorafor don úrscéal Otherworld. Ollúrscéal atá ann, breis agus trí mhíle leathanach, roinnte i gceithre imleabhar. 

San aimsir píosa beag romhainn atá an scéal lonnaithe, ach go bhfuil forbairt mhór tagtha ar an idirlíon - is féidir le daoine iad féin a thumadh i réaltacht fíorúil a théann i bhfeidhm, ach an trealamh ceart a bheith ag duine, ar na céadfaí uilig. Uaireanta bíonn trealamh ag daoine atá nasctha go hiomlán lena gcórás néarógach.

Samhlaíonn Tad Williams go bhfuil daoine iontach saibhre ag iarraidh iad féin a uaslódáil go dtí leagan iontach forbartha den réaltacht fíorúil seo chun neamhbhásmharacht a bhaint amach. (Tá leithéidí Peter Thiel agus Elon Musk ag caint ar a leithéid le fada, mar sin ní fantasaíocht amach is amach an tuairim sin!).

Tugann daoine eile faoi ndeara go bhfuil leanaí ag titim i gcóma, sáinnithe is cosúil sa líonrá, agus téann siad ar thóir eolais. Tá cliar mhór carachtar sa scéal, na laochra atá ag iarraidh leanaí gar dóibh a tharrtháil, agus an lucht saibhir atá ag obair ar an neamhbhásmhaireacht - maraon le carachtair eile nach léir baileach a ról, agus ceann de na bithiúnaigh is foréigní scanrúla ar léigh mé riamh. Diaidh ar ndiadh a scaoiltear an t-eolas linn faoi cad atá dáiríre a tharlú, agus cén fáth - agus cad go díreach atá ag croí an líonra nua seo, agus conas go díreach atá na daoine atá gafa sa scéal bainteach leis.

Tá go leor domhain fíorúla ann, ag tarraingt as samhlaíocht agus litríocht an chine le fada - rud a fhágann go leor spás do chrostagairtí. Leanann an eachtra san domhan fíorúil - áit a bhfuil cuid den gcliar sáinnithe agus san fíorshaol, áit a bhfuil daoine éagsúla ag iarraidh mistéir bainteach leis an scéal a réiteach.

Is ar Kindle a bhí ag léamh na leabhair - ach bhí greim daingean acu orm agus bhí orm srian a choinneáil orm féin chun gan dul tríd i gníomh chraois amháin ag déanmah neamhaird ar an saol thairis.

Ceann de na gnéith agus na daoine is fearr a thaithnigh liom ná an carachtar !Xabbu, duine de fuíollach an phobal San san Afraic Theas, a raibh tréimhse áirithe caite aige sa bhfásach lena phobal dúchasach ach a bhí freisin tar éis bheith sa chathair agus oideachas curtha air. Bhí sé ag iarraidh foghlaim faoin réaltacht fíorúil chun oidhreacht scéalta agus saoil a phobail a chaomhnú. Tarraingítear isteach sa scéal níos leithne  é - agus tugann a scéalta béaloidis agus a thuiscintí sinseartha buntáistí dó agus dá chairde.

Ar an dtaobh eile cuireann a chol lena dhúchas bundúchasach féin agus an fuath nimhneach dá mháthair agus dá scéalta nimh agus olcas breise san bithiúnach - agus is cuid iad den tragóid (sa chiall claiseacach) a bhuaileann eisean ag deireadh. 

Tá scéalta grá den uile chinéal - na ceithre ghrá - fite fuaite san insint, agus tá tóraíocht eolais, agus feidhm na scéalaíochta, 

Bhí grúpa creidmheach ann mar céilí comhraic leis an drong saibhir freisin, ach bhraith mé nach raibh a sciar siadsan den insint forbartha leath chomh maith céanna. 

Tá a chuimhne caillte ag ceann de na príomhcharactar atá ag fánaíocht tríd an réaltacht fíorúil gan fhios aige i dtosach go bhfuil sé ina léithéid ná cén fáth ná conas - gléas éifeachtacht chun an scéal a roinnt linn diaidh ar ndiadh, gob ar ghob leis an méid atá á fháil amach ag dreamanna eile san fíor saol agus san réaltacht fíorúil.

Scéinséir iontach sásúil atá ann, dar liom. Agus neart ábhar machnaimh ann - cé go bhfuil amhras orm go bhfuil "uaslódáil aigne" indéanta in aon chor - agus táim cinnte nach bhfuil sé chun tarlú sa chéad seo amach romhainn. 

Altai

Roinnt blianta ó shin tharraing Danny Brown m'aird ar an úrscéal stairúil Q ar bhain mé an-sult as. Ní cuimhin liom anois conas ar tháinig mé ar an leabhar eile seo de chuid an comharghrúpa chéanna - atá anois ag feidhmiú faoin ainm Wu Ming (anaithnid as Sínis), ach tháinig mé air tamall siar, agus fuair mé leagan bog saor in aisce de - ón bhfoinse seo, sílim. (Chuir mé cúpla euro i hata s'acu as an pléisúir a fuair mé as é léamh - anseo)

Tá nasc leis an úrscéal Q sa mhéid is go bhfuil páirt bheag ag an ainrialaí a reiceann Q sa scéal nua seo faoi phearsa aonair i ngleic le cumhachtaí móra agus diamhaire a linne - an streachailt idir an Veinéis agus an Turc Otamánach díreach roimh Cath Lepanto.

Is mac le bean Giúdach i Ragusa (Dubrovnik) é an reacaire, ach is uasal Veinéiseach é a athar - agus tar éis bás a mháthair tógann a athair ar ais chuig an Veinéis é - áit a bhíonn sé ag feidhmiú mar chuid den péas rúnda. Tá col aige lena sinsreacht Giúdach - ach is baol an sinsearacht céanna dó sa Veinéis. Tarlaíonn eachtra san longchlós, agus tuigeann sé go tobann go bhfeileann sé dá mháistrí ceap milleáin a dhéanamh as féin - tar éis an tsaoil is Giúdach faoi choim é, agus bheadh sé inchreidte dá réir é bheith ina thaca ag babhdán na linne - Giudach Sephardeach a raibh tionchar aige ag cúirt an Sultain. 

Teitheann sé lena bheo, agus tar éis eachtraí go leor, agus in aghaidh a thola, scuabtar soir é go Iostanbúl agus isteach i lár na comhcheilge atá ar bun ag Josef Nasi chun ríocht an Chipir a bhaint amach dó féin - mar tearmann do Giúdaigh, mar nach bhfuil ag éirí leis an Tiarnas atá aige i Tiberias na Pailistíne. 

Tá bunús stairúil leis na heachtaí ar fad - ach is féidir freisin macallaí go leor a fheiceáil le heachtraí an lae inniu; agus an cogaíocht agus achrann a fhágann teifigh agus anró ar go leor. Agus na tubaistí is feidir eascairt as iarrachtai cabhrú le dreamanna thar a chéile. 

Scéinséir den scoth atá ann - agus is mar scéinseir a léigh mé é. Ach tá lón marana iomadúil tráthúil eile le baint as. Tráthúil, agus an iarracht tearmann do Giúdaigh a chruthú ag cothú achrann agus foréigean agus anró fós. Agus cumhachtaí móra na cruinne fós ag baint feidhm as daoine agus pobail, nach mbíonn leo ach saol síochánta a chaitheamh, mar cheithearnaigh nó ceap milleáin.

An Craiceann agus a Luach

Bunaithe ar an móitíf béaloidis den fear a fhaigheann greim ar chraiceann /cochall murúigh agus smacht uirthi dá réir, tá úrscéal iontach filíochta scríofa ag Eithne Ní Ghallchobhair.

Scéalaí í Eithne sa mhullach ar a saineolas domhain ar bhéaloideas agus ar an nGaeilge agus cruthaíonn sí íomhánna cumhachtacha le teanga spleodrach lán uaim.

Ar chreatlach an scéil traidisiúnta tógann sí úrscéal a chíorann grá - collaí, máithreach, clainne; comhbhá le dúlra ; béadchaint ; fireannachas tocsaineach smachtaithe ;  deacracht comhshamhlú le pobal an té atá éagsúil go feiceálach. Téamaí comhaimseartha uilíocha.

Mar a rinne sí i Múscail, a Ghiorria, tá scéalta béaloidis eile - faoi seilg rónta go háirithe - fite fuaite tríd.

Tá ár gcraiceann róin againn ar fad, agus má bhaintear dínn de láimh láidir é, fulaingt atá i ndán dúinn. Bronntar searc, ní féidir é ghabháil. Agus tá grá máthair iontach láidir!

Tá na híomhánna a chruthaigh Eithne iontach láidir spleodrach - ba bhreá liom léaráidí a fheiceáil curtha leis an leabhar, samhlú ealaíontóra ar an gcaint ceolmhar a mhúscailíonn pictiúir de fiántas agus síocháin dúlra agus duine, de ghrá agus de ghráin, de lúcháir agus dobrón. 

Toil Dé

Bhí mé ag fanacht i bhfad leis an leabhar seo teacht chugham ón leabharlann. Measaim go ndeachaigh an t-iarratas ar strae - nuair a d'fhiosraigh mé an cheist le lucht na leabharlanna is cosúil gur seoladh duine éigin go domhain isteach i stóras éigin chun é aimsiú.

Is dócha gur Bildungsroman atá ann, fear óg de sliocht sean uaisle Gaelach ag teacht in inmhe le linn Cogadh na Saoirse agus ina dhiaidh. Gaol maith aige lena athair, agus caidreamh le bean óg - ach go dtéann sise i dtreo na Poblachta áit a chloínn seisean leis an Saorstát.

Tréimhse sna hÓglaigh, tréimhse i gcampa géibhinn, tréimhse in Ollscoil na Tríonóide agus é i gceist aige bheith ina oide, tréimhse ar ais ar an bhfeirm de dheasca tubaiste sláinte a bhain dá athair. Agus an fear céanna ag tabhairt óráid sa Seanad nuair a bhuaileann an taom é.

Tá deireadh an scéil aisteach, agus iomarcach dar liom - measaim dá mbeadh eagarthóir liteartha maith ag Mac Giolla Iasachta go bhfágfaí an chríoch ar lár!

Feictear dom gur chuir sé go leor leor dá thaithí agus smaointe féin sa scéal, agus is iomlánú maith é dá réir ar a dhialann. Tá an insint féin tarraingteach go maith.

Measaim go bhfeictear ann conas ar thráigh go leor d'fhuinneamh na ndaoine de bharr aighneas an Chonartha. Agus bhí cúrsaí talmhaíochta thíos leis chomh maith, dar le Mhic Giolla Iasachta, cúis na Gaeilge.

Úrscéal spéisiúil. Ní sa chlúdach deas as barr an leathanaigh a bhí an chóip a fuair mé, ach i gclúdach crua leabharlainne! 

Diabhal ar an gCros

Is amhlaidh, nuair a tháinig an athdhianghlasáil agus dúnadh na leabharlainne gur cheannaigh mé leagan Kindle Devil on the Cross le Ngũgĩ wa Thiong'o. Seo an chéad úrscéal a scríobh sé ina theanga dhúchais. Scríobhadh an t-úrscéal ar pháipéar leithris sa ghéibheann, áit a raibh sé curtha gan triail i ndiaidh dó bheith gníomhach le meitheal pobail ag scríobh agus ag léiriú dráma.

Scéal - idir réalaíoch agus osréalach - Warĩĩnga atá ann, bean óg a bhfuil corr curtha ina chinniúint toisc gur bhréag seanfhear saibhir í ach dhíbir uaithi é nuair a d'éirigh sí torrach. Ag tús an úrscéil tá an cuma air go bhfuil sí tar éis a saol a chuir le chéile arís, ach ansin cailleann sí a post mar rúnaí cionn is nach bhfuil sí toilteanach luí leis an bas. Tréigean a leannán í mar go gcreideann sé gur ghéill sí. Díbríonn an tiarna talún as a hárasán í.

Cosctar í as lámh a chur ina bás féin, agus taistealaíonn sí abhaile go dtí a ceantar dúchais Ilmorog. Ar tacsaí roinnte, áit a mbíonn allagar faoi cás Chéinia idir na paisinéirí. Faigheann siad uilig cuireadh ag cóisir lucht gadaíochta. 

Cóisir is comórtas sách osréalach atá ann, agus tagann deireadh leis nuair a thugann slua den gcosmhuintir faoi ach go gcoscann an phéas go foréigeanach iad.

Tugann na heachtraí misneach do Warĩĩnga a haisling bheith ina hinnealtóir a chuir i gcrích. Filleann sí ar an oideachas, faigheann sí obair mar mheicneoir chun íoc as, fásann caidreamh idir í agus duine eile de na paisinéirí ar cumadóir ceoil é.

Bíonn an dara turas go hIlmorog i gceist chun a gealltanas a fhógairt dá teaghlach féin agus dá theaghlach saibhir siúd - ach cuirtear corr eile san scéal ansin. 

Úrscéal cumhachtach polaitíochta atá ann, agus an réalachas ina orlaí tríd an osréalachas agus taibhrimh Warĩĩnga. 

Níl aon réiteach néata i gceist ach agraíonn an údar a chás (Marxach) go láidir agus go sciliúil, agus de réir mar a thugann Warĩĩnga droim láimhe do sodar i ndiaidh na huaisle eachtrannacha is ea téann sí i gcumas agus in áilleacht. 

Lón machnaimh agus léamh taitneamhach araon. 

Dianmhuilte Dé

Cúpla bliain ó shin léigh mé An Uain Bheo le Diarmuid Ó Súilleabháin. Bhí sé maith go leor ach ní raibh mórán spéise agam i laoch an scéil. Rinne mé iarracht ina dhiaidh sin Maeldún a léamh ach chuir an laoch samhnas orm. Níor chríochnaigh mé é. Níor léigh mé faic le Ó Súilleabháin ó shin. Bhí máistreacht ar an dteanga aige gan cheist ach is an son pléisiúr a bhím ag léamh. 

Ach tugadh ardmholadh do Dianmhuilte Dé sa chlár Saol agus Saothar Deichniúr Údar Gaeilge mar sin chuir mé fios air. 

Scéal ó casadh an chéad seo caite suas go cogadh na saoirse. Scéal grá agus streachailte. Aicmeachas, agus achrann. 

Bhí bá áirithe agam leis an príomhcharachtar cé go raibh sé foréigneach taghdach achrannach. Rud a tharraing a chinniúintí air, buille i ndiaidh buille agus casadh bhreá ag deireadh an scéil. 

Léigh mé go craosach é. Tá an chaint ann dúshlánach úr saibhir. Íomhánna áille focail. 

Agus é léite agam braithim nach bhfuair an bhean a mheall sé, agus a thréig sé ar ball iar pósadh, ach ar fhill sé ag deireadh saol, a ceart i gceart. Ach níor léir dom sin agus mé ag léamh. 

Sa Teach seo anocht

Úrscéal gairid, úrscéilín dáiríre atá anseo. Caibidlí gairide. Sruth comhfheasa fir atá á intinn déanta suas aige a bhean, a bhfuil a ghrá di fuaraithe a thréigean. Agus an tig inar tógadh é. Agus a mhac, a bhfuil grá aige fós dó. É diongbháilte imeacht ar maidin. Scéal coitianta faraor. 

Tá teannas san insint, gnéithe den scéal á nochtadh diaidh ar ndiaidh. Ach mar a bheadh sceitse a fhágann fairsinge don léitheoir ionannú leis an reacaire. Macalla de tragóidí bheaga saol aon duine a thug grá seal agus ar tháinig athrú ar an gcaidreamh - agus ní dócha go bhfuil mórán fear nach n-aithneodh tréithe acu san reacaire. Is obair leanúnach caidreamh ar bith seachas finscéal sona amach ón bpósadh go bás. 

Luaigh Mícheál agus é ag caint ar An Cúinne Dána ar RnaG gur insint an fhir amháin atá anseo. Ach tugtar go leor eolais le go gcuirfeadh an léitheoir a léamh f(h)éin ar an scéal. 

Thaithin an scéal go mór liom, ainneoin a truamhéalaí is atá an ábhar. Agus tá an insint snasta. Mórán d'aon ráig amháin a léigh mé é. Bheadh freisin murach go raibh obair le déanamh! 

Táim buíoch de Chló Iar-Chonnacht a chuir cóip léirmheasa chugham. Tá oiread leabhair maithe foilsithe le déanaí gur dócha go mbeadh an ceann seo éalaithe uaim! 

Sa Teach seo Anocht
Mícheál Ó Conghaile
Cló Iar-Chonnacht

Eachtraí Thomáis

Fadó, fadó bhí post samhraidh agam leis an Irish Academic Press. Iadsan a d'fhoilsigh saothair Edward Mac Lysaght ar sloinnte na hÉireann, agus b'shin a raibh d'aithne agam air. Luaigh @riadach ar Twitter go raibh úrscéal ana mhaith scríofa aige agus phrioc sin m'fhiosracht. Ní raibh fhios agam fiú Gaeilge a bheith aige.

Is Bildungsroman é Eachtraí Thomáis is dócha - scéal lonnaithe faoin dtuath in Éirinn ag tús an chéid seo caite. Fear óg ó theaghlach gustalach go maith a díbríodh agus tar éis seal a chaitheamh ar deoraíocht filleann go hÉirinn le cara níos sine a bhfuil feirm faighte le huacht aige. 

Titeann i ngrá go mí shona faoi dhó. Feirmeoirí agus spailpíní, agus lucht an tí mhóir. 

Is sa chéad pearsa, ag amharc siar, a insítear an scéal, mar dhea agus gur dó féin atá sé ag scríobh. 

Ní reacaire uilefheasach atá againn agus is treise an scéal dá réir. 

Caint nádúrtha atá ann, le tuin láidir Déiseach. 

Ní dóigh liom go bhfuil mórán dá leithéid léite as Gaeilge agam - mheabhraigh sé Hesse nó Hans Fallada dom.

Úrscéal réalaíoch, agus insint réalaíoch nár fhéach le gach ceist a fhreagairt. Agus cur síos breá ar réimsí saoil. 

Adios

Tá dearmad déanta anois agam cén tagairt go díreach a phrioc mé le fios a chur tríd an leabharlann ar saothair Tharlach Uí hUid.

Díolaim dánta a tháinig mo threo i dtosach "Rachtanna". Níor bhain mé mórán adhmaid as. Ró theagascúil, mhothaigh mé. An ceacht ró fhollasach.
Níor bhain sé geit filíochta asam.

Scéal eile an úrscéal Adios. Lonnaithe i Mallorca ach Béal Feirste tús na trioblóidí mar chúlra. Scéal grá agus cailliúint a nochtar diaidh ar ndiaidh fad is atá an reacaire ag titim i ngrá athuair, agus ag an am céanna ag iarraidh úrscéal díoltais lonnaithe sna trioblóidí a scríobh. (Beidh spéis ag Aodhán Ó Deá sa bhfíric gurb caitheamh an Fháinne a tharraing aird an stuaire ar reacaire an scéil).

Tá snáithe iomadúla an scéil fite go maith le céile, agus úsáid éifeachtach bainte as Mallorca mar shuíomh, George Sands agus Chopin úsáidte, bia agus (go leor) deoch, turasóirí idir Éireannach, Sasanach agus Poncánach úsáidte go maith.

Na scéalta foilsithe mír ar mhír, ár dtuiscint ar an reacaire agus go deimhin a thuiscint ar féin ag doimhniú caibidil ar chaibidil.

Thaithin sé liom agus tá súil agam anois na dírbheathaisnéis a léamh.

Is mór an peaca nach bhfuil leabharlann cuimsitheach de leabhair Ghaeilge san ardchathair. Táim ag brath ar iasachtaí idir leabharlanna, crannchur ar bhealach mar nach mbíonn fáil i gcónaí ar an leabhar atá uaim. Nó go nglactar leis an iarratas (a chaithfear cuir ar leabharlann ar leith) ach nach mbíonn toradh. B'éigean dom dhá iarratas a dhéanamh chun Adios a fháil.

De labore Proinsias

Fuair
mé blaiseadh den úrscéal seo ag ócáid san siopa leabhar. Spreagadh goile a spreag mé chun cuairt a thabhairt ar eaglais San Pietro in Montario áit a bhfuil eachtra tábhachtach sa scéal. 

Scéinséir den scoth atá anseo. Is léir an taighde a rinne Proinsias mar go gcloíonn an scéal tríd síos le fíor stair. Ach go bhfuil rud sa bhreis curtha aige leis, casadh nó sonra ar mhaithe leis an scéil. Dhá eagraíocht comhcheilge in adharca a chéile. Dream acu fréamhaithe in idéil na hEaglaise Ceiltí agus ag iarraidh an pápacht a scrios. Na Céilí Dé baiste acu orthu féin. An Nobilita Nera (na hUaisle Dubha) ina gcoinne, ag saothrú faoi rún chun an pápacht a chosaint. Gnáth pholaitíocht eaglasta freisin. Tairngreacht Malachy mar snáithe tríd. A thuarann deireadh go luath leis an bpápacht.... 

Iriseoir Éireannach ar sos gairme a thagann ar eachtra gan choinne agus a bhíonn idir na frontaí. Sáite ann dá ainneoin, mar fhinné ar taca é do dhream acu ach contúirt do dhream eile. Ach é amhrasach fúthu uilig. 

Cúl scéal iontach faoi Cholm Chille agus a faoistin, a aimsítear agus a chuireann corr sa scéal. 

Deireadh drámata agus na cairdinéil atá bailithe chun comharba Pheadair a roghnú tar éis éirí as Benedict faoi ionsaí. 

Ionsaí a chloítear ar éigin. 

Blas na féidearthachta agus fírinne ar an scéal ar fad ainneoin eachtraí taibhsiúla. Gan ann ach nithe a d'fhéadfadh titim amach mar a tharla. 

Pléisiúr iontach. 

Mothófá ciontach ag slogadh saothar na mblianta d'aon alp chraosach amháin. Mar a rinne mé. Á léamh ar dart. Beag nár chuaigh mé thar an stáisiún, bhíos chomh sáite san insint. 

Táim cinnte áfach go bhfillfidh mé ar an scéal arís le fonn. 

Scéinséir comhcheilge den scoth. 

(bhain an tagairt san iarfhocal don dóchúlacht go bhfuil comhad ramhar ag roinnt gníomhaireachtaí faisnéise ar Phroinsias de thoradh an chineáil taighde a bhí ar bun aige miongháire asam. Tá súil agam go mbeidh cúpla leabhar eile uaidh sula dtagann siad chomh fada leis.) 

Tairngreacht
Proinsias Mac a'Bhaird
Leabhar Comhar

Tonn Tuile

De bharr alt i Tuairisc le Pól Mac Uistín a chuir mé fios ar an leabhar seo ón leabharlann. Cé gur foilsíodh i 1974 an cóip a fuair mé, ba mhacasamhail eagrán 1947 a bhí i gceist, sa seanchló.

Scéal cliseadh pósadh, mion eachtra buirgéiseach. Bhí an cúlra agus an atmaisféar spéisiúil, áfach. Blianta an dara chogaidh mhór, teaghlaigh a raibh baint ag an nglúin roimhe le gluaiseacht na saoirse, ar thaobh an Chonartha. Reacaire ó na sé contae. Léargas ar na ciorcail gnó agus siamsaíochta aige, i mBaile Átha Cliath, Tír Chonaill agus sa bhaile sa Dún. Comhráití a thugann stair is meoin sóisialta.

Sruth comhfheasa go pointe, dearcadh an reacaire ar a bhfuil ag titim amach agus coimhthíos ag fás idir é agus an bhean a phós sé.

Bhí macallaí ann de úrscéalta Gearmáinise ón ré atá léite agam, Hans Fallada, abair.

Ní saineolaí mé, ach is dóigh liom gur fíor don maíomh san alt gur rud nua a bhí ann tráth a fhoilsithe.

Níl fhios agam áfach an mórán tóir a bheadh ag léitheoirí Gaeilge na linne air.

Tá Caitlín Nic Íomhair ag tathaint orm le fada Máire Nic Artáin leis a léamh. Tá sé ag luí thart gan léamh agam le tamaill. Cuirfear sin ina cheart go luath!

An Uain Bheo

Nod ó Iarla a chuir sa tóir ar an úrscéal seo le Diarmuid Ó Suilleabháin mé.
Fuair mé i leabharlann Mullach Íde é. Sna seascaidí a scríobhadh é. Níl aon cheist ach gur máistir ar a cheird agus ar a theanga an Súilleabhánach. Mar sin féin, bhí mé ag streachailt leis an leabhar. Go bunúsach ní raibh bá agam le, ná spéis agam i, príomh phearsa an leabhar. Louis Stein: mac léinn drabhlásach drúisiúil den uas mheán aicme. Mhothaigh mé go raibh sé ró féin lárnaithe, agus go deimhin ag cuir an dallamullóg air féin.
B'fhéidir, dá mbeadh an úrscéal léite agam agus mé sna fichidí, go mbeadh tuiscint agam dó. Ach anois is súil athair- a bhfuil beirt mhac ar an ollscoil- atá agam ar á chás. Agus níl suáilce na foighne ró láidir ionam.

Cé go raibh dua ag baint leis an leabhar seo dom, tá fonn orm breis le Diarmuid Ó Suilleabháin a léamh- údar atáim nach mór iomlán aineolach air.

Bhí an reacaireachta cumhachtach, inchreidte. Friotal shaibhir, oiriúnach do mheon na pearsain - agus carachtair láidir inchreidte, na pearsain tánaisteacha  léirithe go láidir freisin.

Úr-sceal i bhfad ón ársaíocht gaelach ar an bportach. Saol mic léinn cathrach.

Blas a ré air, ach gan é bheith as dáta.