Ar bhóthar achrannach na feasa rúnda

Seo an tríú leabhar sa sraith a bhfuil Nnedi Okorafor ag tabhairt Sraith Nsibidi air. Córas scríbhneoireachta ársa is ea Nsibidi, baint aige freisin leis na cumainn rúnda Liopard.

Sna húrscéalta seo, déagóir í Sunny a rugadh i Meiriceá ach a fhileann a teaghlach ar an Nigéir. Masla (níos tromchúisí ná Poncán) ar a leithéid atá i gceist le Akata. Is ailbíneach í Sunny, agus ar ndóigh seasann sí amach! 

Sa chéad dá leabhar fuair sí amach go raibh saol comhthreomhar draíochta ann, pobal na Liopard seachas na nUan. Agus, cé nach raibh cumhachtaí ag baill eile dá teaghlach, go raibh aici - trína mhamó. Tagann sí chéile le triúr eile ar chomhaois léi agus déantar meitheal dlúth draoithe faoi oiliúint astu. 

Africanjujuism a thugann Nnedi Okorafor ar an cineál scríbhneoireachta atá aici sa leabhar seo, fáiscthe as béaloideas agus creidimh na hAfraice - pobail éagsúla na Nigéire go háirithe sa sraith seo. 

Cé go bhfuil an t-úrscéal féin as Béarla, is cuid nádúrtha de an ilteangachas is dual don áit - pidgin ina measc, ach luaitear teangacha uilig na tíre agus bíonn na carachtair ilteangach. 

Ag deireadh an úrscéal roimhe leag an damhán alla cumhachtach, fíodóir na scéalta agus na cinniúintí, Udide, dualgas ar Sunny agus a cara baineann, rud a ghoid a fo-treibh, mná láidre draíochta na Nimm, a fháil ar ais di. 

Tugann an ceathrar acu faoi thuras dhúshlánach tríd an alltar, castar sprideanna cumhachtacha orthu a chabhraíonn nó a bhacann iad. Téann siad go domhain eile fiú. 

Tagann fás agus forbairt orthu ar fad i dtuiscint agus scil. 

Tá taipéis iontach saibhir agus dlúth fite ag Nnedi Okorafor as sruthanna éagsúla tuiscintí Afracacha. An rud is aoibhinn liom na an idirthéacsúlacht idir saothair dá cuid féin (tugann siad cuairt ar an domhan Ginen ina bhfuil scéal eile dá cuid lonnaithe - Zarah the Windseeker, teicneolaíocht iontach forbartha ach ar bhunús plandaí.) Agus saothair eile - tá tionchar ag The Famished Road le Ben Okri ar an scéal. An bóthar, cnuasaí na gcnámh, ceann de na harrachtaí ar gá dul i ngleic leo. 

Eachtra samhlaíochta spreagúil, neamhghnách domsa. Beidh mé ag súil le tuilleadh agus san idirlín beidh mé ag athléamh an dá leabhar roimhe seo! 

Akata Woman 

Nnedi Okorafor 

Leagan kindle a fuair mise. 

Otherland

Le Mintz_l - grianghraif féin, Fearann poiblí, Nasc 
Tá ǀKaggen na San lárnach i scéalta !Xabbu

Níl fhios agam an i gcomhthéacs Metaverse a bhí sé, nó an amhlaidh gur luadh an t-úrscéal ar chúinse eile, ach chonaic mé tagairt fíor mholtach ar Twitter ó Nnedi Okorafor don úrscéal Otherworld. Ollúrscéal atá ann, breis agus trí mhíle leathanach, roinnte i gceithre imleabhar. 

San aimsir píosa beag romhainn atá an scéal lonnaithe, ach go bhfuil forbairt mhór tagtha ar an idirlíon - is féidir le daoine iad féin a thumadh i réaltacht fíorúil a théann i bhfeidhm, ach an trealamh ceart a bheith ag duine, ar na céadfaí uilig. Uaireanta bíonn trealamh ag daoine atá nasctha go hiomlán lena gcórás néarógach.

Samhlaíonn Tad Williams go bhfuil daoine iontach saibhre ag iarraidh iad féin a uaslódáil go dtí leagan iontach forbartha den réaltacht fíorúil seo chun neamhbhásmharacht a bhaint amach. (Tá leithéidí Peter Thiel agus Elon Musk ag caint ar a leithéid le fada, mar sin ní fantasaíocht amach is amach an tuairim sin!).

Tugann daoine eile faoi ndeara go bhfuil leanaí ag titim i gcóma, sáinnithe is cosúil sa líonrá, agus téann siad ar thóir eolais. Tá cliar mhór carachtar sa scéal, na laochra atá ag iarraidh leanaí gar dóibh a tharrtháil, agus an lucht saibhir atá ag obair ar an neamhbhásmhaireacht - maraon le carachtair eile nach léir baileach a ról, agus ceann de na bithiúnaigh is foréigní scanrúla ar léigh mé riamh. Diaidh ar ndiadh a scaoiltear an t-eolas linn faoi cad atá dáiríre a tharlú, agus cén fáth - agus cad go díreach atá ag croí an líonra nua seo, agus conas go díreach atá na daoine atá gafa sa scéal bainteach leis.

Tá go leor domhain fíorúla ann, ag tarraingt as samhlaíocht agus litríocht an chine le fada - rud a fhágann go leor spás do chrostagairtí. Leanann an eachtra san domhan fíorúil - áit a bhfuil cuid den gcliar sáinnithe agus san fíorshaol, áit a bhfuil daoine éagsúla ag iarraidh mistéir bainteach leis an scéal a réiteach.

Is ar Kindle a bhí ag léamh na leabhair - ach bhí greim daingean acu orm agus bhí orm srian a choinneáil orm féin chun gan dul tríd i gníomh chraois amháin ag déanmah neamhaird ar an saol thairis.

Ceann de na gnéith agus na daoine is fearr a thaithnigh liom ná an carachtar !Xabbu, duine de fuíollach an phobal San san Afraic Theas, a raibh tréimhse áirithe caite aige sa bhfásach lena phobal dúchasach ach a bhí freisin tar éis bheith sa chathair agus oideachas curtha air. Bhí sé ag iarraidh foghlaim faoin réaltacht fíorúil chun oidhreacht scéalta agus saoil a phobail a chaomhnú. Tarraingítear isteach sa scéal níos leithne  é - agus tugann a scéalta béaloidis agus a thuiscintí sinseartha buntáistí dó agus dá chairde.

Ar an dtaobh eile cuireann a chol lena dhúchas bundúchasach féin agus an fuath nimhneach dá mháthair agus dá scéalta nimh agus olcas breise san bithiúnach - agus is cuid iad den tragóid (sa chiall claiseacach) a bhuaileann eisean ag deireadh. 

Tá scéalta grá den uile chinéal - na ceithre ghrá - fite fuaite san insint, agus tá tóraíocht eolais, agus feidhm na scéalaíochta, 

Bhí grúpa creidmheach ann mar céilí comhraic leis an drong saibhir freisin, ach bhraith mé nach raibh a sciar siadsan den insint forbartha leath chomh maith céanna. 

Tá a chuimhne caillte ag ceann de na príomhcharactar atá ag fánaíocht tríd an réaltacht fíorúil gan fhios aige i dtosach go bhfuil sé ina léithéid ná cén fáth ná conas - gléas éifeachtacht chun an scéal a roinnt linn diaidh ar ndiadh, gob ar ghob leis an méid atá á fháil amach ag dreamanna eile san fíor saol agus san réaltacht fíorúil.

Scéinséir iontach sásúil atá ann, dar liom. Agus neart ábhar machnaimh ann - cé go bhfuil amhras orm go bhfuil "uaslódáil aigne" indéanta in aon chor - agus táim cinnte nach bhfuil sé chun tarlú sa chéad seo amach romhainn. 

Se wo were fi na wosankofa a yenkyi

Feidhmíonn an éan Sankofa i gcultúr Akan Ghana mar carachtar a mheabhraíonn seanfhocal "Níl sé mícheart dul siar chun rud atá dearmadta agat a aimsiú". Sankofa an t-ainm a tharraingíonn laoch an úrscéilín is déanaí le Nnedi Okorafor, Remote Control, chuici féin tar éis tubaiste a fhágann cách ina baile dúchais marbh de bharr cumhacht diamhair éigin aici féin. Cumhacht a fuair sí as teagmháil le dreigít diamhar glas. Anois, nuair atá sí i mbaol lasann sí le loinnir glas marfach - agus teipeann ar ghléas ar bith teicneolaíochta a leagann sí lámh air.

Páiste atá inti ag tús an eachtra, agus níl i ndán di ach fánaíocht - sa tóir ar rud éigin nach dtuigeann sí féin ró mhaith. Gan de chomhluadar aici ach sionnach Eorpach a d'éalaigh ó gairdín na n-ainmhithe, agus a raibh teagmháil aige féin leis an ndreigít. 

Tá an scéal lonnaithe i nGána a samhlaítear a bheith roinnt blianta inár dtodhchaí. 

Sa fánaíocht di fásann finscéalta fúithi mar leanbh altrama an Bháis - agus tá sí beo ar féiríní a thugann daoine di de bharr an sceoin a chuireann a cumhachtaí orthu. 

Diaidh ar ndiaidh baineann sí smacht amach ar an gcumhacht - ach ní éiríonn léi socrú síos ainneoin sin. 

Tá noda ann go bhfuil cumhachtaí sa tóir uirthi - cé nach léir an ón gceantar nó an alltar nó an dá rud iad. 

Úrscéilín sásúil a shlog mé i léamh aon oíche. 

Cuireann Nnedi Okorafor síos ar an méid a scríobhann sí mar Africanfuturism agus africanjujuism. Fáiscthe as cultúr agus béaloideas na hAfraice. Tá sí diongbháilte nach dtig dhá leath den téarma a dhéanamh le fleiscín. Fágann sin dúshlán roimh Gaeilge a chur orthu! Diúltaíonn sí don réimír Afro- de bharr go dtagraíonn sin do sliocht na ndaoine a tugadh go Meiriceá ina ndaor, agus a bhfrámaí tagartha siúd de dheasca na staire sin. 

Is ábhar úr domsa a bhíonn ina scéalta, ag oscailt réimsí nua smaointeoireachta. 

Remote Control

Nnedi Okorafor

Tor

Ikenga

De réir an mhargaíocht don úrscéal is déanaí seo ó Nnedi Okorafor, tá sé dírithe ar leanaí "middle grade" — thart ar a deich de réir mo thuisceana. Tá an laoch féin agus a chairde dódhéag. Scéal maith is ea scéal maith áfach agus bhí fonn orm éalú go saol eile, mar sin chuir mé fios ar an scéal don kindle.

Tá an scéal lonnaithe i Nigéir an lae inniu. Maraíodh athair Nnamdi (ainm a chiallaíonn "Maireann m'athair"). Ba ceannaire na bpóilíní é, agus tá gach duine cinnte gur coirpeach mór le rá, Taoiseach na dTaoiseach atá freagrach as a bhás. Gan a athair ann chun saothrú dóibh, titeann Nnamdi agus a mháthair i mbochtaineacht. Goilleann rudaí go mór ar Nnamdi. Ag cuimhneachán bliana a athair tógann rudaí casadh. Sleamhnaíonn sé ón gcóisir agus leanann duine. Spiorad a athair atá ann, agus bronnann sé Ikenga air - dealbh rathúnais. Bronnann sé seo cumhachtaí ar leith air agus gabhann sé i ngleic leis na coirpigh - a bhfuil gnéithe draíochta ag baint le cuid acu. Africanjujuism a thugann Nnedi Okorafor ar an cineál seo scríbhneoireacht, í ag tarraingt as foinsí agus tuiscintí a dúchas Nigéireach - Igbo go háirithe. (Dar léi féin is Naijameiriceánach í, féiniúlacht doscoilte).

Le mistéir bás a athair a réiteach caithfidh Nnamdi smacht a fháil ar na cumhachtaí nua seo, agus go háirithe ar a fhearg féin. Ní leor an neart nua a bhronnann an ikenga air. Murach a chara, cailín darb ainm Chioma, theipfeadh air. (Níl mé cinnte faoi bhrí Chioma, ach is é chi spiorad nó diagacht an duine aonair a shocraíonn a chinniúint, agus ciallaíonn Oma maith). 

Is iomaí cor agus casadh san scéal agus is minic nach bhfuil rudaí mar a shíltear iad a bheith. 

Ach le cairdeas agus muinín baintear amach bua. Agus fágtar an doras oscailte do bhreis scéalta faoi Nnamdi agus Ikenga. 

Ba léitheoireacht taitneamhach an scéal domsa agus shamhlóinn do mbainfidh daoine óga sult as. Lasmuigh de cúpla abairt fánach Béarla caighdeánach atá ann. Agus tá an cúpla abairt pidsin soiléir i gcomhthéacs. 

Ach tá boladh agus blas na hAfraice ar an scéal, chomh fada agus atá ar mo chumas breith a thabhairt! 

Octavia Butler - Earthseed

Luaigh mé cheana gur sheol NK Jeminsin agus Nnedi Okarafor i dtreo Octavia Butler mé, scríbhneoir Meiriceánach de shliocht na hAfraice.

Tá dhá úrscéal, The Parable of the Sower agus The Parable of the Talents sa sraith.

Bhí sé i gceist aici sraith fhada a chruthú ach níor éirigh léi. 

Seasann an dá leabhar ina bhfuil a laoch Lauren Oya Olamina lárnach go maith astu féin, dar liom.

Ag tús an scéil, is déagóir óg í. De bharr iarsmaí andúil a máthair i ndruga ar leith, fulaingíonn sí pian daoine eile má fheiceann sí ag fulaingt iad. Tá a hathair pósta arís agus muirir air. Tá cónaí orthu in eastáit bheag tithíochta, balla thart air, i timpeallacht Los Angeles. Lasmuigh, tá an tír ag titim in anord de bharr corraíl pholaitiúil agus tionchar athrú aeráide.

Tá an cuma ar go bhfuil an saol sách maith ach tuigeann sí an baol agus meabhraíonn agus beartaíonn in aghaidh an anachain ainneoin go mbíonn achrann dá bharr lena hathair, atá ag iarraidh misneach a choinneáil sa phobal bheag, a bhfuil sé mar ministéir acu freisin. Ainneoin go n-aithníonn sé go bhfuil dealramh lena smaointe agus bearta conas maireachtáil lasmuigh.

Diaidh ar ndiaidh buaileann na tubaistí agus bíonn uirthi dul ar a seachaint. Bailíonn sí pobal in iarracht tosú as an nua san anord, agus bíonn sí ag teagasc a síol teagaisc féin dóibh - go bhfuil sé i ndán don gcine daonna éalú go dtí na réalta agus saol úr a chruthú - gurb é sin an dóigh chun na fórsaí oilc a fhágann an cine scoiltí a shárú. 

Tagann bunúsachas creideamh, gaoth i seolta feachtas Uachtaráin atá ag iarraidh lámh láidir a imirt, salach ar a hiarrachtaí pobal a chruthú agus bíonn uirthi tosú as an nua arís. A grá caillte aici. A leanbh goidte. Deartháir aimsithe agus caillte arís.

Trí súile a hiníon goidte agus dialanna - léi féin, lena fear agus lena deartháir a insítear scéal an dara leabhair.

Is samhlú iontach é ar mhisneach agus dóchas i ngleic leis an olc agus an diostóip. Ach freisin ar chostas pearsanta agus teaghlaigh an té a fhéachann le fís a chur i gcrích. 

Fáiscthe as taithí údair agus léitheoireacht leathan an linbh uaignigh. Lón machnaimh (agus é ana thráthúil cé gur sna nóchaidí a scríobh sí é.). 

Cloch maith sa seánra "Cad a tharlódh dá..." agus gan mórán gá le díchreideamh a chur ar fionraí. D'fhéadfadh formhór na heachtraí titim amach mar a rinne sí cur síos orthu. Tharla a leithéidí cheana... 

Persepolis

Más buan mo chuimhne beirt ón Iaráin a bhí ar an ollscoil liom. Bhíodar araon ciúin cúthail. Duine acu glanbhearrtha, an fear eile féasógach. Monuar ní cuimhin liom ainm ceachtar acu. Ná ní cuimhin liom an deoraithe ab ea iad, nó an raibh siad tagtha ón Iaráin chun stáidéar agus é i gceist acu filleadh. Bhí an réabhlóid sé bliana roimhe sin – tá cuimhne éigin agam ar an léiriú a tugadh ar gabhadh ambasáid Mheiriceá, taobh Mheiriceá gan amhras den scéal. Tá cuimhne éigin agam ar ionradh Saddam Hussein – cara mór an Iarthair ag an am – agus an t-ár fuilteach a lean sin. Ach i ndáiríre críoch aineoil i bhfad i gcéin an Iaráin.

Faraor, ó shin i léith tá deachtóireacht na gcléireach ag daingniú, agus iad i mbun mísc sa cheantar ar gob ar ghob le Meiriceá, Iosrael, an Rúis agus na himpireachtaí  eile -  agus an Eoraip ag coinneáil airm leo ar fad.

Tá an Iaráin sna cinnlínte arís de bharr feallmharú ginearál dá gcuid ag Meiriceá. Lean tubaiste eitleáin sin. Tá an seachchogadh san Siria ag leanacht ar aghaidh. 

Bhí cloiste agam cheana faoin leabhar (agus scannán beochana) Persepolis, ach ní raibh sé léite agam. Ach nuair a mhol Nnedi Okorafor ar Twitter é shocraigh mé go raibh sé thar am agam é léamh agus chuir mé fios ar ón leabharlann dá réir.

Dírbheathaisnéis óige agus teacht in inmhe Marjane Satrapi atá ann. Bean atá mórán ar chomahois liom féin. Cailín ó theaghlach meánaicmeach de shliocht na huaisle. Bhí beagán mearbhall orm mar ba léir, cé go raibh prionsabail den eite chlé acu, agus gaolta leo i ngéibheann go raibh detente éigin ag an teaghlach le deachtóireacht an Shah agus iad sách maith as. Cailín aimsire acu, fiú (agus mearbhall ar Marjane óg de bharr an bearna idir prionsabal a tuismitheoirí agus a n-iompar i leith an chailín aimsire, arbh cailín dáiríre í!) Iad sáite in agóid in aghaidh an Shah ansin sna seachtóidí ach ag iarraidh an chuid is measa a sheachaint. Creideann an meánaicme tuata go bhfuil an chléir de dhíth chun an cosmhuintir dearóil a bhreith leo (agus is beag meas a léiríonn siad ar an gcosmhuintir chéanna) ach go mbeidh siad in ann fáil réidh leo ina dhiadh sin. Mar is eol dúinn, bhí dul amú orthu. Is cosúil gur éirigh, a bheag nó a mhór, le Muintir Satrapi teacht ar detente leis an réimeas nua, ag iarraidh teacht timpeall ar na srianta. Ach go raibh Marjane féin béalscaoilte ceannairceach ionraic. Rud a chothaigh deacrachtaí di sa scoil nua faoi réimeas an rialtais, seachas an oideachas Eorpach i scoil Fraincise a bhí aici roimhe. 

Gabhtar gaolta agus cairde leo nuair a ghéaraínn ar an réimeas de bharr an cogaidh leis an Iaráic. Ina measc Uncail a chuir sí aithne air nuair a scaoil an réabhlóid as braighdeanas an Shah é – ach gur cuireadh faoi ghlas arís é. Ise a bhí leis, an t-aon cuairteoir ceadaithe, sular cuireadh chun báis é. Eachtra eile a chuaigh i bhfeidhm orm – an mionsonra uafar. Ní ceadmhach ógh a cuir chun báis. Mar sin, nuair a gabhadh bean óg  cumannach, phós duine í mar dhea agus éignigh í sular lámhachadh í. Seoladh suim tarcaisneach ag a teaghlach – an spré á aisíoc mar dhea.

Seolann an muintir chun na hOstaire í chun a leithéid a sheachaint di féin tar éis roinnt trioblóide leis na húdaráis ar scoil. Saol neamhshocair atá roimpi mar dhéagóir aonair san Ostair, gan tuiscint acu siúd timpeall uirthi do shaol agus laincisí na hIaráine, í féin idir meallta agus col aici do saol héadónachais collaíochta agus drugaí a chomhscoláirí. Ach géilleann sí do faoi dheireadh agus cé go n-éiríonn léi oideachas éigin a bhaint amach, bíonn uirthi bogadh ó lóistín go lóistín. Deireadh an scéal go mbíonn sí ar na sráideanna ar feadh tréimhse go dtí go bhfágann droch babhta tinnis san ospidéal í. Éiríonn léi teacht as, agus filleadh ar a muintir sa bhaile. 

Anois tá a mhalairt fadhb aici, deacair uirthi socrú isteach i saol aisteach ceilte an mheánaicme, ag sleamhnú thart ar na dlíthe – ag ól agus an cóisir faoi choim ach claíomh an réimis i gcónaí ós a cionn. 

Éiríonn léi áit ollscoile a bhaint amach agus brostaíonn isteach i bpósadh nach grá atá i gceist leis dairíre ach míthuiscint agus drúis. 

Faoi dheireadh teipeann ar an bpósadh agus fágann sí an tír – go buan.

Úrscéal grafach, dubh agus bán atá i gceist leis an leabhar. Inste go maith, tríd tuiscint an reacaire le linn na heachtraí. Lán de sonraí a chuirfeadh ag smaoineamh tú. An Mullah ionraic abair, a thugann deis di staidéar mar gur maith leis gur fhreagair sí gan fimíneacht san agallamh meoin.

Rud a bhí i gcúl mo chinn agus mé á léamh – seo dearcadh an mheánaicme tuatach as ar fáisceadh í. Fós féin tá tírghrá láidir le sonrú ina measc, iad ag dlúthú leis an réimeas faoin "ionradh Arabach" ón Iaraic – tiománta ón Iarthar. 

Ach is ón cosmhuintir a thagann leithéid Suleimani – an fear a mharaigh SAM. An tírghrá céanna, ach gan taithí ná bá leis an Iarthar.

Tá bóthar fada achrannach le dul sula mbeidh síochán san Meán Oirthear – agus tá go leor leorghníomh le déanamh ag impireachtaí an Iarthair a shéid faoin achrann – Meiriceá agus an Bhreatain go háirithe a rinne ionsaí ar an daonlathas agus a chuir an Shah in áit an chéad lá ar mhaith le hola. Ach táimid ar fad san Iarthar tar éis leas a bhaint as an fhulaingt agus an ola – agus ag díol airm le gach taobh san ár.

Iarchóilíneachas

Ar cúpla cúis tá scata leabhar le hAfracaigh nó le daoine de bhunadh na hAfraice léite agam le déanaí. Tarraingíonn scéal scéal agus chuir Nnedi Okorafor i dtreo Octavia Butler mé. Níl léite agam fós dá saothar ach Kindred  - scéal taisteal aimsire. Tugtar bean de sliocht sclábhaithe siar go ham na sclábhaíochta chun a sinsear féin a shlánú. Is iomaí corr is casadh sa scéal agus tuiscint scanrúil le baint as ar éifeacht na daoirse ar an duine.

Is de bharr Nnedi freisin a léigh mé úrscéal Ben Okri The Famished Road úrscéal réalaíochas draíochtúil lán spioraid agus draíocht ach deannach agus dua an ghnáthshaoil i gceantar na mbochtán uirbeach freisin, i dtír ar thairseach an neamhspleáchais.

Liosta éigin saothair a sheol i dtreo Wizard of the Crow le Ngũgĩ wa Thiong'o mé, leabhar atá á léamh faoi láthair agam (go mall toisc go bhfuil sé ró mhór iompair thart!).

Le déanaí freisin de bharr an aistriúchán Titeann Rudaí as a Chéile, tá dornán úrscéal agus cnuasach aistí le Chinua Achebe léite agam.

Is maith le hÉireannaigh - Gael go háirithe - amharc orainn féin mar phobal a bhí faoi chois ag coilíneacht. Tá barántas éigin inár stair don tuairim sin ach tá amhras orm, amhras atá ag fás, an é sin iomlán an scéil.

Ar an gcéad dul síos, ós rud é go bhfuil cónaí orainn san Eoraip tá brabach á bhaint againn as torthaí an choilíneachais. Agus as an fána eacnamaíochta a fhágann ar ár gcumas earraí saoire (dúinne) idir ámh agus monaraithe a cheannach ón domhan i mbéal forbartha.

Is Caitliceach mé. Tuigim riachtanas agus tairbhe an mhisean. Creidim fós go ndearna misinéirí na hÉireann níos mó leasa ná aimhleasa. Ach is deacair a shéanadh go raibh aimhleas ann.

Go háirithe nuair a réitigh an misean an bealach do choilíniú agus níos measa.

Tá stair Rí Afonso an Congó spéisiúil, abair.

Chaith mo dheartháir seal ina phoitigéir i Uganda agus chuir an ciníochas as do. Bhraith sé gur géilleadh dá thuairim de bharr lí a chnis seachas a shaineolas.

Anois agus muid i ngleic géarchéim aeráide is gá dúinn bheith ionraic linn féin agus iarracht a dhéanamh a bheith cóir leis na daoine ó thíortha a chreach an Iarthair agus atá anois ag fulaingt iarmhairtí ní hamháin an choilíneachais stairiúil agus láithreach ach freisin iarmhairtí saol caifeach an Iarthair. Pé acu an teifigh abhus iad nó ina gcríocha féin.

Beidh sé deacair.

Herland

Liosta de deich úrscéal ficsean eolaíochta le mná a scaip Nnedi Okorafor ar Twitter a chuir an t-úrscéal gairid seo ar mo shúile. (Bhí ceithre cinn acu léite cheana agam). Tugann ficsean eolaíochta agus samhlaíochta deis scagadh a dhéanamh ar rólanna agus tréithe a bhaineann le hinscne agus collaíocht. Rinne Ursula le Guin é sin go héifeachtach. Céim níos faide a théann Charlotte Perkins Gilman san úrscéal seo, ag samhlú tír ina bhfuil ard sibhialtacht ach nach bhfuil ann ach mná.

Duine de thriúr fear óg Meiriceánach an reacaire. Cairde. Fear saibhir, lothario ceart. Dochtúir agus bitheolaí. Socheolaí an reacaire féin. Tá siad ar thuras taiscéalaíochta i measc na "daoine fiáine" nuair a chloiseann siad ráflaí faoi "tír na mban". Faigheann siad nod nó dhó go bhfuil a leithéid ann agus beartaíonn turas.

Sáite mar atá siad i bhfireannachas tús an chéid seo caite ní féidir leo saol riartha ag mná amháin a shamhlú.

Sin a aimsíonn siad áfach. Tír dúnta isteach ag sléibhte. Maraíodh na fir ar fad dhá mhíle bliain ó shin. Partanaigineas a thug an pobal slán. Iad anois ina hardsibhibhialacht. Garraí torthúil déanta dá tír. Beartas ilghlúin pleanála. Máithreachas coiteann agus siúrachas, oideachas cúramach cnámha a pobail. Idéal álainn. Bhain an údar freang amháin asam nuair a luaigh sí gur "Airiasach" a bhí pobal na mBan. Ar ndóigh ní raibh an smál céanna is atá anois ar an téarma i 1915 ach ba chúis díomá dom an chiníochas.

Úrscéal gairid atá ann, ach tugann an codarsnacht idir an triúr fear, agus an dóigh stuama a phléann Poblacht na mBan leo deis don údar go leor smaointe a chíoradh.

Lón machnaimh spreagúil agus fós úr (faraor) cé gur i 1915 a foilsíodh i dtosach é. Greann éadrom íorónta a ligeann di síolta smaointe tromchúiseacha a chuir beagnach i ngan fhios.

Titeann Rudaí as a Chéile

Thart ar cúig bliana ó shin léigh mé dornán úrscéal le Chinua Achebe, "Things fall apart" ina measc. Thaithin sind liom. Ó shin tá scata saothair le Nnedi Okorafor léite agam, scéalta a bhfuil dúshraith láidir de draíocht agus déithe na hAfraice, na hIgbo ach go háirithe leo. 

Bíonn amhras orm faoi aistriúchán nuair atá ar mo chumas an bunsaothair a léamh. Bhí mé fiosrach faoin leagan seo áfach. Agus nuair a chonaic mé cóip tí m'athair thapaigh mé an deis é bhlaiseadh. 

Tá an t-aistriúchán molta ag Breandán Ó Doibhlin ar an mblurba. Ós máistir ar an gceird é féin is dea theist sin. 

Anois agus an scéal léite agam is dóigh liom go ndeachaigh dán Okonkwo i bhfeidhm orm níos doimhne as Gaeilge ná sa bhunleagan Béarla. Tá baint ag an scéal agus a chinniúint deiridh go háirithe le teacht lucht an Bhéarla agus a gcultúr, a bhain an bonn de thuiscint agus gradam Okonkwo agus a rath. Ní hé seo tús agus deireadh a thubaiste dar ndóigh, agus mór chuid acu fréamhaithe ina dhuáilce féin, a fhearg ach go háirithe. Fearg atá fréamhaithe in eagla - go mbeadh toradh éagumas a athair féin le hiompar aige nó le feiceáil ina mhac. 

Tugtar léargas iontach sa leabhar ar dheasghnátha na treibhe agus na fáthanna atá leo. Cuid acu dorcha fuilteach ónar dtuiscint agus léan i gceist leo. Ach córas a dhlúthaigh pobal agus a raibh cóir agus cothrom áirithe leo. 

Mar a deirim measaim go bhfuil an scéal níos láidre as Gaeilge, cultúr agus teanga eile atá faoi bhrú an Béarla. Más buan mo chuimhne bhí blas an pidgin ar an mbunsaothar. Anseo tá na focail igbo fite fuaite i nGaeilge créúil uasal ar fearrde a oireann sé (ar mo chluasa inmheánacha) d'oineach an laoch treibhe i ngleic leis an gcinniúint agus an casadh taoide a tháinig leis na Sasanaigh agus a rialtas agus creideamh nua. Agus a ndímheas aineolach ar a bhfuil ann rompu, ainneoin eisceacht nó dhó ina measc. 

Iad spléach cibé ar dream ó threibh eile chun idir teangaireacht a dhéanamh - dream áfach nach bhfuil ionraic agus a chuireann leis an éagóir ar síol foréigin é. 

Scéal chráite a bhfuil na méirscrí le feiceáil fiú blianta fada i ndiaidh deireadh le coilíneachas. 

Is maith go bhfuil an saothar seo ar fáil dúinn, inár dteanga féin a tháinig slán ar éigean ón gcoilíneachas céanna agus atá fós ag streachailt! 

Ní raibh an dá úrscéal eile atá luaite mar chuid de thriológ leis seo léite agam. Spreagadh mé fios a chur orthu ón leabharlann. 

Titeann Rudaí as a Chéile
Chinua Achebe
Irene Duffy Lynch a d'aistrigh
= 2018.34 =

Akata

Ó léigh mé sraith Binti Nnedi Okorafor agus saothair eile léi bhí mé ag lorg an dá leabhair Akata Witch agus Akata Warrior. Theip orm iad a fháil ón leabharlann. Ansin fuair mé amach go bhfuil malairt teidil i gceist, i. 'What Sunny saw in the flames' agus 'Sunny and the Mysteries of Osisi'

Fós níor éirigh liom iad a fháil ón leabharlann agus ghéill mé do mo mífhoighne agus cheannaigh don Kindle iad.

Cailín óg de bhunadh na Nigéire í Sunny, a rugadh i Meiriceá. Leasainm maslach ar bunadh na hAfraice i Meiriceá is ea Akata.

Tá a teaghlach fillte ar an Nigéir. Ach sa mhullach ar a Meiriceánacht seasann Sunny amach ar chúis eile - is albino í. Ní mór di an ghrian a sheachaint dá réir.

Ní haon ionadh mar sin go bhfuil sí imeallaithe ar scoil, as alt san saol.

Tagann corr ina cinniúint nuair a chuireann sí aithne ar roinnt déagóirí imeallaithe eile. Faigheann sí amach go bhfuil draíocht ag baint leo - agus léi. Gur de phobail na Liopard í. Rún é seo atá le coinneáil ó na gnáthdhaoine, na hUain.

Ach cabhraíonn a cairde nua léi, a bhí i bpobal na Liopard ó rugadh iad, teacht ar an oideachas cuí agus a tallann a fhorbairt.

Aithníonn comhairle na Liopard gur meitheal ar leith an ceathrar, agus cuirtear iad i ngleic le draoi atá tar éis géilleadh don olc.

Ag deireadh an chéad leabhair éiríonn leo é a chloí ar éigin ach tá an ainspioraid a bhí á chothú aige lena dhrochghníomhartha beagnach láidir go leor briseadh isteach san ceantar ón alltar.

Rud a tharlaíonn san dara leabhar ach tar éis go leor eachtraí faigheann an ceathrar an ceann is fearr air an ainspioraid arís.

Tá na leabhair ar maos le traidisiún Afracacha agus na treibheacha éagsúla san Nigéir. Ní saineolaí mé, ach uair ar bith ar chuardaigh mé eolas fuair mé amach go raibh fréamhacha san stair nó sa chultúr ag nithe luaite.

Tá noda láidir sa leabhar go bhfuil breis eachtraí i ndán do Sunny is a cairde.

Táim ag súil leo! Cruinne samhlaíoch draíochta atá cruthaithe ag Nnedi Okorafor ach tá daonnacht, grá agus cairdeas ag a chroí. Agus streachailt agus spraoi.

N K Jemisin

Tagairtí ag Nnedi Okorafor agus Neil Gaiman a thug nod dom faoin scríbhneoir seo. Thosaigh mé ar sraith dá cuid a fháil ón leabharlann. Trí úrscéal agus Urscéilín. Lonnaithe i gcruinne atá faoi réir ag triúr Déithe a bhfuil castacht agus teannas sa ghaol eatarthu. Teannas agus gaol as a gintear an cruinne agus daoine.

Pearsa amháin lárnach i ngach scéal. Baineann i trí chinn de na leabhair. Lag de réir an gcéad amharc. Ach cinniúnach agus cuirtear bearta lucht cumhachta droim ar ais de bharr grá agus caoinfhulaingt.

Cruinne shaibhir samhlaíochta. Ach mar atá fíor faoi ficsean samhlaíoch fiúntach, grá, daonnacht, ceart ina lár. Bealach chun casadh a bhaint as ceisteanna an tsaoil. Níl carachtar ar bith iomlán geal nó dorcha ina meoin. Laigeachtaí agus láidreachtaí acu - scaití ag eascairt as a chéile, mar a bhíonn san fíor saol.

Foinsí nua domsa á oscailt ag an mbean seo, Meiriceánach de bhunadh na hAfraice i bhfad siar.

Tá mé ag tnúth tabhairt faoi cruinne eile dá cuid anois agus na scéalta faoi The Hundred Thousand Kingdoms léite agam.

Tá eolas fúithi agus sciar dá smaointe le léamh ag http://nkjemisin.com/

Nnedi Okorafor

Nasc a scaip Neil Gaiman d'alt a spreag mo shuim i Nnedi Okorafor. Bhí a scríobhnóireacht samhlaíoch molta san alt aige agus ag Ursula le Guin, beirt a bhfuil ana mheas ar a shaothar agam.

Scríobh mé anseo cheana faoi Binti, an chéad leabhar a léigh mé. A bhuí le córas iontach na leabharlanna, tá an dara imleabhar léite freisin agam (agus an tríú réamh cheannaithe don Kindle). Tá trí leabhar eile léite freisin agam.

I Lagoon tagann eachtardhomhandaigh go farraigí Nairobi ag cuir corr suntasach i saol na tíre sin; corr a fheicimid tríd súile triúr a thugann na eachtardhomhandaigh le chéile d'fhonn idirghabháil a dheánamh dóibh.

Baineann The Book of Phoenix le todhchaí ina bhfuil comhlacht príobháideach i mbun innealtóireacht ar dhaoine, ag cruthú neacha le hollchumhachtaí. Is bean de bhunadh na hAfraice í Phoenix, níl sí saolaithe ach dhá bhliain ach de bharr an t-innealtóireacht uirthi tá cuma daichead bliain uirthi. Déanann sí, agus roinnt eile do na neacha atá curtha as a riocht muirthéacht. Tá go leor breise sa scéal ach tá drogall orm é a mhilleadh!

Úrscéal cumhachtach pianmhar is ea Who fears death? Ewu (baolach i Yoruba) í laoch an scéal, Onyesonwu (igbo ar 'cé air a bhfuil eagla roimh an bás?').  Gineadh í nuair a éignigh fear Nuru (Arabach) a máthair Okeke (Afracach). I domhain iar apacailipteach tá creideamh ann gurb iad na hOkeke atá ciontach as, agus gur dual do na Nuru sclábhaithe a dheánamh daoibh. Tá col agus eagla roimh Ewu fearacht Onyesonwu. Diaidh ar ndiaidh tuigeann sí gur asarlaí í, cumhacht aici a cruth a athrú. Tugann sí aghaidh ar a hathair chun an sean reacht a scrios agus a gceart a bhaint amach do Okeke.

Tá na scéalta ar fad báite i mbéaloideas agus creidimh na hAfraice. Pléitear caidreamh idir ciníocha, idir baill teaghlaigh, miangas na mban is na bhfear, foréigean agus fuath. Tá gearradh baill ghiniúna bainteach le scéal Onyesonwu.

Fearacht an damháin alla agus na hasarlaithe fáisceann Nnedi Okorafor as pian agus fuinneamh an tsaoil as fíonn scéal láidir ar lón machnamh é.

Is cosúil go raibh a dhá oiread scríofa aici faoi Onyesonwu, scéal a d'eascair as bás a hathair féin agus freisin as léamh faoi éigniú mná Afracacha ag Janjaweed an Súdáin, iarracht comhfhiosach pobail a scriosadh. Rinne sí dian eagarthóireacht ar an scéal chun é a laghdú go toirt leabhar amháin. Ar an mórgóir d'éirigh léi- ach is dóigh liom go raibh deireadh agus buaic an scéil ró thobann dá bharr.

Tá teacht ar samplaí dá scríbhneoireacht ar líne, blaiseadh i bhfoirm gearrscéalta.

Tá sraith eile leabhar scríofa aici nach bhfuil teacht agam orthu tríd na leabharlanna - Akata Witch agus Akata Warrior. Asarlaíocht agus bean óg de dhúchas na Nigéire a rugadh i Meiriceá ach a d'fhill. Í ina hailbíneach agus mar sin imeallaithe faoi dhó.

De bhunadh Igbo í Nnedi Okorafor féin, agus í tógtha i Meiriceá ach ag filleadh go minic ar fód a sinsir. Naijamerican an cuir síos aici uirthi féin. Fágann sin tuiscint ar an Afraic agus deighilt a thugann deis di é úsáid mar ábhar scéalaíochta aici. Bhí sí ag díriú ar saol aclaíochta go dtí gur chuir scolóis corr ina chinniúint.

Tá samhlaíocht agus spreagadh sna scéalta, léargas neamhghnách i bhficsean eolaíochta agus fantaisíochta. Ábhar machnaimh freisin gan a bheith ag seanmóireacht. Mná láidre a laochra, gan a bheith foirfe - iontach daonna.

Beidh mé ar thóir tuilleadh!

---

Aguisín, 2018-01-21

Cheannaigh mé an tríú leabhair Binti - The Night Maskerade le teann mífoighne. Cheannaigh mé é sular foilsíodh é ach seoladh chuig mo Kindle i rith na seachtaine é. Tá sé níos faide agus níos cumhachtaí arís ná an dá imleabhar eile, agus an cuma air gur tubaiste atá i ndán do Bhinti agus a cairde - cairde atá scaipthe thar cine éagsúla agus pobail éagsúla daonna anseo.

Tá lón marana iontach ann san dóigh a théann sí i ngleic leis an tubaiste; go síochánta, ag iarraidh a gairm mar "harmoniser" - réiteoir a chuir i gcrích.

Níl sé éasca mórán a rá gan an scéal a mhilleadh - ach a rá go bhfuil casadh agus corr iontacha ann don léitheoir.

Anois caithfidh mé teacht ar Akata Witch agus Akata Warrior - ar chúis nach dtuigim níl ceachtar ar fáil sa leabharlann ná don Kindle.

Binti

Is maith liom ficsean eolaíochta. Ach go hiondúil is fear geal an laoch. Go deimhin, seachas Ursula le Guin, is fir geala na húdar ar fad atá léite agam, measaim. Tá saothair le Guin spéisiúil, mar go lúbann agus gcasann sí daonnacht. Craiceann dorcha ar draoithe Earthsea, agus na barbaraigh geal craicneach. I ciotóg an dorchadas, daonna nach mbíonn fireann ná baineann ach ar feadh tréimhse áirithe, uair sa mhí.

Ach thairis sin, is deacair éalú ón fráma tagartha, an fear geal ina laoch.

Scaip Neil Gaiman alt ar Twitter le déanaí faoi Nnedi Okorafor. Údar a mhol sé féin, agus Ursula le Guin. Bean le cos amháin sa Nigéir, agus cos eile i Meiriceá.

Spreag sin m'fhiosracht. Tá gearrscéal léi ar líne. Géarú goile. Pósadh idir teicneolaíocht agus draíocht na hAfraice, ju-ju. Láidir.

Chuir mé fios ar leabhar léi ón leabharlann. Binti. Ficsean eolaíochta, an laoch ann,  bean óg den treibh Himba (arbh ann dó dáiríre sa Naimib).

Urscéilín 90 lch ach dlús iontach ann. Tá sé de bhua ag Nnedi Okorafor cruinne a chruthú i cúpla abairt.

Nósanna ársa na dtreabh agus teicneolaíocht an todhchaí fite fuaite le chéile. Tá tábhacht sa scéal le otijze, cré measctha le ola bláthanna a bhaineann an Himba feidhm as chun a gcraiceann a chaomhnú ceal uisce.

Tá bua na matamaitice ag Binti, agus sa scéal seo ciallaíonn sin freisin bua intinne ar féidir leis eolas agus aibhléis a stiúradh agus a smachtú. Agus daoine agus nithe a chuir ag réiteach le chéile.

Tá áit faighte aici in Ollscoil ar phláinéid i gcéin, an cead duine dá pobal, a bhfuil drochmheas ag an mórphobal Khoush orthu, a leithéid a bhaint amach.

Níl a muintir sásta go bhfágfadh sí a gcríocha. Ní mór di mar sin éalú i gcoim na hoíche.

Éalaíonn sí, agus imíonn go dtí ann ollscoil. Tá sí ar spás árthach beo (cineál ribe róibéis teicneolaíochta, le pluaiseanna ann ina bhfuil fásaigh chun ocsaigin a sholáthar - mion sonraí iontach samhlaíochta).

Tá sí ag cuir aithne, agus ag sní cairdeas fiú ainneoin coimhthíos na cianta, leis na hábhar mic léinn eile arbh Khoush iad. (Ní mór dom admháil go ndearna mé talamh slán de, ainneoin go leor nod, gur daoine geala a bhí iontu - ach is Arabaigh atá i gceist. Deacair éalú ón bhfráma tagartha geal Eorpach)

Ach déantar fogha agus ár ar an long ag neacha dárbh ainm Meduse - neacha atá mar a bheadh smugairlí róin iontu.

Tagann Binti slán mar go bhfuil buachloch a thug sí léi, ar a dtugann sí edan, ar cosaint é ar dhóigh éigin.

Tá drogall orm níos mó a sceitheadh den scéal, mar is scéinséir den scoth atá ann.

Tarraingíonn Nnedi Okorafor go leor ceisteanna anuas, ciníochas, coilíneachas, goid earraí cultúrtha, oineach i síocháin agus cogadh, taidhleoireacht. Oideachas agus samhlaíocht.

Tá fios curtha agam ar an dara imleabhar, agus Binti ag iarraidh filleadh ar a muintir, cé go bhfuil sí ar ndóigh athraithe go mór.

Tá an tríú imleabhar le foilsiú san athbhliain. Tá saothair eile léi a mbeidh mé sa tóir orthu freisin.

Croí phobal na Gaeilge ar Twitter?

Le déanaí tá Tuairisc ag iarraidh tátal a bhaint as cnuasach sonraí agus taighde Kevin Scannell ar Twitter agus an Ghaeilge. Tá eolas luachmhar sa chnuasach ag Kevin, a bhfuil achoimre de ar fáil ag
http://indigenoustweets.com/ga/. Ach ceist eile conas croí phobal a thomhais.

Tá gá le slat tomhais éigin, agus roghnaigh Kevin an céatadán giolc i ngaeilge agus tairseach 66%. D'fhág sin cuid mhór daoine a bhím féin ag plé as Gaeilge go laethúil as an áireamh, toisc go mbíonn comhráití eile as Béarla acu, nó go mbíonn go leor giolc as Béarla á athghiolcadh acu, nó an úsáid á bhaint acu as gifeanna.

Tá Twitter mar a bheadh teach tábhairne glórach, daoine ag sleamhnú ó chomhrá go comhrá. Tá sé de nós agam féin gan ach Gaeilge a labhairt, toisc gurb é sin an chúis go bhfuilim ann. Ach bím ag leanacht scata cuntas as Béarla, (agus teangacha eile) a thagann le mo spéiseanna - spás, teicneolaíocht faisnéise, litríocht, nathaíocht. Sách minic spreagann giolc ach comhrá i nGaeilge. Tá comhrá leanúnach faoi intleacht shaorga ar bun idir @Murchadhmor @tomairua agus mé féin, altanna á bhabhtáil againn. Le déanaí mhuscail giolc le @neilhimself mo spéis i @nnedi agus d'eascair comhrá le @olamajekodunmi1 as sin. Bíonn roinnt comhrá macarónach agam, mise ag giolcadh as Gaeilge, an té a bhfuilim ag allagar leo as Béarla.

Fearacht teach tábhairne freisin tá daoine ann nach bhfuil fonn orm caint leo, agus iad balbhaithe nó fiú blocáilte dá réir. Mar atá san fíor saol, ní pobal amháin lucht labhartha Gaeilge Twitter, ach scata pobail, agus daoine ar leith ina nascanna idir phobail.

Measaim gur thug an graif a scaip @kscanne de na comhráití pictiúr sách soiléir, ainneoin go raibh daoine áirithe ar lár de bharr an cuóta 66%.

Níl mórán eolas agam ar mhatamaitic na graif, ach shamhlóinn go mbeadh sé spéisiúil graif na comhráití ag sciar de na Gaeilgeoirí is béalscaoilte ar Twitter a iniúchadh, ag tosú leo mar nód agus ag rianadh na nascanna @ ina gcuid giolc agus na freagraí iontu.

Níl fhios agam an bhfeadfaí é sin a dheánamh go huathoibríoch nó an gá an léitheoir daonna fós.

Tá machaire taighde ansin, agus go leor nithe eile le scagadh.

Thug mé suntas dó go raibh Ciarán Ó Feinneadha ag léiriú spéiseanna Fheargal Uí Chuilinn (suaimhneas síoraí ar a anam) tré sampla dá ghiolc a úsáid.

Tá cnuasach Khevin luachmhar agus ábhar go leor taighde ann!