Cruinne Honor

(C) David Burroughs Mattingly

Nuair a bhí mé tinn an samhradh seo caite, bhí mé ag léamh ficsean eolaíochta ar an fón, toisc nach raibh ar mo chumas díriú ar aon rud trom. Diaidh ar ndiaidh d'éirigh mé gafa le saothar ilghabhálach David Weber, dírithe ar an oifigeach cabhlaigh spáis Honor Harrington. Iarracht comhfhiosach macasamhail sraith Hornblower a chruthú.

Níl pioc de sraith Forester léite agam.

Pé scéal é, leanann úrscéalta Weber (agus scaití comhghleacaithe aige) gairm Honor Harrington óna tús mar Meánloingseach nua cháilithe go dtí go mbíonn sí ina hardcheannasaí cabhlaigh agus polaitíochta.

Ag troid le foghlaithe spáis, lucht díolta sclábhaithe (a póradh ag baint feidhm as leagan lofa géiniteach), agus cogaí le castaí polaitíochta agus míleata.

Gné spéisiúil ná go bhfuil sí "uchtaithe" ag ball de speiceas eachtardhomhanda, cat crainn óna pláinéad dúchais. Cat ar a bhfuil sé géag, agus a bhfuil ar a chumas mothúcháin a léamh. Diaidh ar ndiaidh foghlaimímid níos mó faoina dtréithe, agus go bhfuil siad i bhfad níos éirimiúla ná mar a dtuigimid i dtosach. 

Scaití scinn mé thar sleachta fada teicniúla faoi urchair agus a leithéid. I bhfad níos mó spéis agam sna carachtair agus san forbairt a thagann orthu. An ceannaireacht a léiríonn sí (agus roinnt eile). Stíl oiliúna spreagúil. Misneach. Sásta íobairtí a dhéanamh chun seasamh leis an dtuiscint docht ar dhualgas atá aici. Searc agus fuath. 

Duáilcí freisin - claonadh chun fíochmhaire i leith namhaid a bhíonn faoi smacht aici don gcuid is mó. Seachas nuair atá buairt mhór de dheasca bású a lucht grá. 

Diaidh ar ndiaidh forbraítear cliar carachtar sochreidte timpeall uirthi, tréithe fónta agus diúltacha acu ar fad. 

Agus polaitíocht ag teacht i dtreis seachas an bua nó caillteanas simplí mhíleata. 

Cruinne a fhillfidh mé air, ag athléamh. Tá mórchuid de na saothair ar fáil saor in aisce ar an idirlíon, beartas comhfhiosach de chuid an fhoilsitheora Baen, a chreideann go spreagann sé léitheoirí, agus go gceannóidh léitheoirí dílse leabhar de theann measa. Agus go mbaineann sé an ghaoth as seolta foghlaithe foilsitheoireachta. 

Táim sásta gur tháinig mé air. Ba é https://freesfonline.net/, bunachar de shaothair atá ar fáil saor in aisce ar líne a chur i mo threo iad. Tá nithe spéisiúla eile le fáil ansiúd. 

Is faoin bheith daonna ficsean eolaíochta maith. Na fadhbanna céanna i gcruinne nua. Ní fisiceoir ná bitheolaí oilte mé, ach creidim go bhfuil an cruinne seo i dteideal bheith áirithe ina fhicsean eolaíochta "crua", i. cé nach bhfuil an eolaíocht indéanta faoi láthair, tá sé insamhlaithe go bhféadfaí é a dhéanamh amach anseo. 

Gal is toit

Poul Anderson ag ól a phíopa

 Nuair a bhí dúlagar orm le déanaí bhí mé ag léamh go leor ficsean eolaíochta ar an fón, ar líne. Ag braith go mór ar https://freesfonline.net/. Bhí mé ag roghnú scéalta a bheag nó a mhór go randamach. Ach ag pointe éigin rith sé liom nach raibh an oiread sin le Poul Anderson léite agam sna déaga, agus gur mithid sin a cheartú. Léigh mé le fonn cuid dá raibh teacht agam orthu. Cuid mhaith acu lonnaithe i dtodhchaí samhlaithe. 

Gné amháin a shíl mé bheith ait ó mo thaithí reatha - eadhon go raibh ól tobac fairsing sna scéalta. Mura bhfuil dul amú orm, tá a leithéidí fíor freisin faoi shaothar Asimov.

Ach anois agus srianta agus coinníollacha ar chaitheamh tobac, tá cuma ait ar an nós. 

Is dócha, tráth a scríofa, go mbeadh sé chomh hait céanna dá mbeadh teir ar thobac! 

Aiséirí

FAINIC - PLÉITEAR MIONSONRAÍ DE SCÉAL UÍ MHUIREAGÁIN AISÉIRÍ SA BLAGMHÍR SEO. TÁ SCÉALMHILLEADH ANN DÁ RÉIR.

 

Pláinéad Glas (foinse)

San scéal Aiséirí tá comhlacht mhór tar éis criú bheag a sheoladh chun domhain nua a aimsiú agus an domhain seo ar thairseach thubaiste aeráide. Foireann de chúigear duine, captaen, oifigeach slándála, bitheolaí, saineolaí talmhaíochta agus innealtóir. Agus intleacht shaorga ar a dtugtar Aoife. Seachnaíonn Seán antramorfachas thar sin áfach, agus tá an IS ag feidhmiú go fuar de réir prótacal agus algartaim réamhroghnaithe na comhlachta. Tá na daoine iad féin, ach a ndúisítear as tromshuan an turais iad, i gcultacha a smachtaíonn a gcolainn agus a n-intinn chun mothúcháin a d'fhéadfadh an misean a chuir i mbaol a mhaolú.

Tagann siad ar phláinéad atá torthúil, aer fholláin, fíoruisce iontach glan, clúdaithe le fásra glas. Léiríonn a n-iniúchadh gur neach amháin an fásra, le timthriall éifeachtach a choinníonn an talamh torthúil agus an síon seasmhach. Siosafas 2 atá ar an bpláinéad, pléann an chaptaen gá é athainmniú - tá nod san ainm áfach...

Ficsean eolaíochta crua atá anseo, réalaíochas ag baint leis an gcuir chuige cé nach bhfuil gach teicneolaíocht a luaitear forbartha fós.

Fágann Seán go leor snáithe ar foluain chun machnamh a spreagadh. Cad ba chúis leis an fabht i gculaith Bhlaithín a lig di mothúcháin ciontachta agus aiféala a bheith uirthi faoin gcoilíniú? Í féin? Nó tionchar eachtardhomhanda? Toisc go raibh an IS ag faire go géar tugtar an eachtra chun deireadh go luath, ach...

Tá sé suntasach gur mún na luchóga a tugadh mar ainmhithe saotharlanna a thugann an chaoi chun an neach eachtardhomhanda a smachtú. Marcáileann lucha a bhfearann le mún, agus is loitiméirí iad....

Nuair a fhilleann an árthach ar an domhan seo agus tubaiste tarlaithe ó shin, faoin IS atá sé cinneadh a dhéanamh cé mhairfidh ar athfhilleadh go Siosafas 2 ó tharla gan soláthair ach do bheirt. An Captaen agus an t-oifigeach slándála "Gunnaí" atá fós torthúil a roghnaítear - an rogha fuar fóinteach nach raibh ar chumas an chaptaein a dhéanamh. Ádhamh agus Éabha nua... 

Tá neart ábhar le cogaint sa scéal. Agus réalaíochas ag baint leis na carachtair agus réimse cineálacha daoine i gceist. 

Herland

Liosta de deich úrscéal ficsean eolaíochta le mná a scaip Nnedi Okorafor ar Twitter a chuir an t-úrscéal gairid seo ar mo shúile. (Bhí ceithre cinn acu léite cheana agam). Tugann ficsean eolaíochta agus samhlaíochta deis scagadh a dhéanamh ar rólanna agus tréithe a bhaineann le hinscne agus collaíocht. Rinne Ursula le Guin é sin go héifeachtach. Céim níos faide a théann Charlotte Perkins Gilman san úrscéal seo, ag samhlú tír ina bhfuil ard sibhialtacht ach nach bhfuil ann ach mná.

Duine de thriúr fear óg Meiriceánach an reacaire. Cairde. Fear saibhir, lothario ceart. Dochtúir agus bitheolaí. Socheolaí an reacaire féin. Tá siad ar thuras taiscéalaíochta i measc na "daoine fiáine" nuair a chloiseann siad ráflaí faoi "tír na mban". Faigheann siad nod nó dhó go bhfuil a leithéid ann agus beartaíonn turas.

Sáite mar atá siad i bhfireannachas tús an chéid seo caite ní féidir leo saol riartha ag mná amháin a shamhlú.

Sin a aimsíonn siad áfach. Tír dúnta isteach ag sléibhte. Maraíodh na fir ar fad dhá mhíle bliain ó shin. Partanaigineas a thug an pobal slán. Iad anois ina hardsibhibhialacht. Garraí torthúil déanta dá tír. Beartas ilghlúin pleanála. Máithreachas coiteann agus siúrachas, oideachas cúramach cnámha a pobail. Idéal álainn. Bhain an údar freang amháin asam nuair a luaigh sí gur "Airiasach" a bhí pobal na mBan. Ar ndóigh ní raibh an smál céanna is atá anois ar an téarma i 1915 ach ba chúis díomá dom an chiníochas.

Úrscéal gairid atá ann, ach tugann an codarsnacht idir an triúr fear, agus an dóigh stuama a phléann Poblacht na mBan leo deis don údar go leor smaointe a chíoradh.

Lón machnaimh spreagúil agus fós úr (faraor) cé gur i 1915 a foilsíodh i dtosach é. Greann éadrom íorónta a ligeann di síolta smaointe tromchúiseacha a chuir beagnach i ngan fhios.

Íosánaigh agus Eachtardhomhandaigh

Nach mbíonn na gealbhain leathphingin an péire? Agus ní thitfidh gealbhan acu as an aer gan fhios do bhur nAthair.
Matha 10:29

Ach ní féidir duit mo ghnúis a fheiceáil,” ar sé “óir ní féidir do dhuine mé a fheiceáil agus maireachtáil dá éis sin.”... Ansin tógfaidh mé mo lámh chun siúil agus feicfidh tú mo chúl; ach mo ghnúis ní fheicfear.”
Eaxodus 33:20‭, ‬23

Táim buíoch de Mháirtín, a bhíonn ag freastal go dílis ar an gCiorcal Díospóireachta as an scéal dhá imleabhar seo le Mary Doria Russell a chuir faoi mo bhráid. Pléann The Sparrow le céad teagmháil an chine dhaonna le Eachtardhomhandaigh. Comhartha raidió ceaptha ar domhan agus ceol cloiste ann. De bharr sraith comhtharlú (más comhtharlú atá ann), tá sagart de chuid Cumann Íosa i measc na céad daoine a chloiseann faoi agus beartaíonn an Chumann misean a sheoladh. Meascán de dhaoine tuata agus sagart. Pearsan lárnacha iad Emilio Sandez, páiste gréine a éalaíonn ó fhuath gharbh a drongadóir d'athair i bPuerto Rico isteach in oideachas Íosánach agus san ord ina dhiaidh. Sophia Mendez, de bhunadh Giúdach sephardi, a thógtar ó striapachas sráide in Iostanbúl le linn cogaidh ach atá i ndaoirseacht de chineál eile chun íoc as a gcuid oideachais. Cliar láidir ilghnéitheach timpeall orthu san dá leabhair idir daoine an phláinéad seo agus ón dá gcine ar an bpláinéad eile. Cine feoiliteach a bhfuil smacht acu ar chine níos líonmhaire plandaiteach.

Tá drogall orm barraíocht a rá faoin plota san dá leabhar, de bhrí gur scéinséir pholaitiúil den scoth atá ann.

Cloíonn sí go dlúth le heolaíocht réadúil freisin, agus cé go gcuirtear siar na haistir idir an dá ghrianchóras ag gar do luas an tsolais imíonn an t-am ar na pláinéad agus bíonn éifeachtaí amleata san áireamh.

Siar is aniar san am a reictear an scéal, iarmhairtí neamhthuartha míthuiscintí cultúrtha agus éifeacht claochluithe na teagmhála.

Úsáidtear na heachtraí chun creideamh agus cóir a scagadh go mion. Polaitíocht agus tuiscint. Smacht daonra agus cosaint comhshaoil.

Ath-Iób é Emilio a thógtar a chreideamh chun é scrios, is cosúil.

Ath Mhaois i pearsain eile.

Stair na misean, idir dearfach agus diúltach ina inspioráid ag an údar. Bean a thug droim láimhe do Chaitliceachas a hóige le hiompú ina Giúdach. Ach ar léir a tuiscint agus domhan-mhachnamh ar na ceisteanna.

Níl freagraí néata ar bith sa leabhar ach lón marana.

Go bhfios dom níor scríobh an údar a thuilleadh ficsean eolaíochta, ach is clochmhíle tuisceana an dá leabhar seo. Scríofa ag deireadh an chéid seo chaite, fáidhiúil tuisceanach.

The Sparrow
Children of God
Mary Doria Russell

Folús lonrach

Comhrá ar Twitter faoi ndear mé fios a chur ar an leabhar seo ón leabharlann. Díolaim litríocht ficsean eolaíochta as Éirinn. Aistriúchán ón nGaeilge trí dréacht acu, le Art Ó Riain, Tarlach Ó hUid agus Cathal Ó Sándair faoi seach. Bhí dréacht Ó Sándair léite agam sa bhunleagan ó tharla go bhfuil cóip den bpláinéad a phléasc i mo sheilbh. Casadh iontach cliste ar pharadacsa taisteal ama scéal Uí hUid.

Tá réimse leathan stíl agus cumas sa leabhar agus cuid de na dréachta cineál fadálach do léitheoir chomhaimseartha. (admhaím gur thug mé droim láimhe tar éis cúpla alt do mhisteachas AE.) 

Más buan mo chuimhne tá níos mó mná sa díolaim ná fir. Tá dhá scéal "uafás eolaíochta" le Clotilde Graves sa chnuasach a d'fhág goile agam do bhreis léi. Ar an ndrochuair níl faic léi le fáil tríd na leabharlanna poiblí. 

Bheadh spéis agam agus is dóigh liom go bhfuil go leor ábhar ann do dhíolaim ficsean eolaíochta as Gaeilge. Is cinnte go bhfuil na samplaí, aistrithe ag an eagarthóir Jack Fennell, san cnuasach seo ar a laghad chomh maith leis na céanna Béarla. 

Tá stair ag an bhficsean samhlaíoch sa Ghaeilge, ar ndóigh. 

Tá eolas fóinteach sa réamhrá agus sna nótaí ar chúlra scéalta agus údar. Lón léitheoireachta fiúntach. 

Tógadh an teideal ó ceann de na scéalta, tragóid faoi eolaí mies à thiteann i ngrá (nó i ndrúis) le neach a chíonn sé faoin micreascóp. 

Ní folús atá sa leabhar áfach ach géarú goile éifeachtach agus cruthú go raibh cumas sa réimse ag Éireannaigh. 

A Brilliant Void

Jack Fennell 

https://www.easons.com/a-brilliant-void-jack-fennell-9781999700850

Cogadh na Reann

Ba cheannródaí sa bhficsean eolaíochta é HG Wells. Agus is clasaiceach a leabhar War of the Worlds. Measaim gur léigh mé an bunleagan blianta fada ó shin, ach tá sé i gcúl mo chinn le fada an aistriúchán go Gaeilge a léamh, aistriúchán a rinne Leon Ó Broin sna 1930í ach a d'fhoilsigh Evertype roinnt blianta ó shin in eagrán faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh.

Cuntas céad pearsa atá ann ar ionradh ó Mhars, cé go mbaineann an reacaire feidhm as cuntas de chuid deartháir leis chun léargas níos leithne a thabhairt ar an scéal ná a bheadh dá mba a reacaireacht fhéin amháin a bheadh sa leabhar - ó tharla an reacaire bheith sáinnithe ag na hionróirí agus a ngléasanna ó thús deireadh.

Tá cosúlachtaí láidre idir an reacaire agus Wells féin, agus mar sin is fuighle an fhir le hoideachas agus smaointe forásacha a chleachtann sé. Éiríonn ana mhaith leis an aistriúchán an carachtar a thabhairt slán go hinchreidte, an réimse teanga ceart a aimsiú.

Tá an scéal féin láidir, sibhialtacht Shasana ag titim as a chéile go gasta de bharr uirlisí agus airm na Marsaigh a bheith oiread sin níos fearr. Fáidhiúil freisin an slí a shamhlaigh Wells innealra agus airm - airm cheimiceacha ina measc.

Teipeann chomh tobann céanna ar ionradh na Marsach - de bharr baictéir áfach seachas aon fhreasúra ón gcine daonna.

Cuireann léaráidí dubha agus bána, garbha Mathew Staunton go mór le hatmaisféar na scéine sa scéal agus an reacaire ar a sheachaint i ndomhan atá á chreimeadh go gasta faoi ionróirí uafásacha.

Scéal a bhfuil ceachtanna agus úire ann fós ainneoin forbairt ar eolaíocht ó Ré Wells.

Tá screamh na sibhialtachta tanaí....

Cogadh na Reann

H. G. Wells, aistrithe ag Leon Ó Broin
Céad eagrán , 2015
Léaráidí le Mathew Staunton.
In eagar ag Aibhistín Ó Duibh
Portlaoise: Evertype.
ISBN 978-1-78201-099-9

Deil Neimhe

Gnóthachtáil ard is ea géilleadh na tuisceana roimh nithe a sháraíonn tuiscint. Iadsan nach ngéilleann, scriostar ar deil neimhe iad.

Aistriúchán (míchruinn, is cosúil) ar Zhuang Zhou Leabhar XXIII alt 7,a thug teideal d'úrscéal ar leith de chuid Ursula le Guin.

Scéal faoi fhear a athraíonn a bhrionglóid an cruinne. Tá síceolaí ceaptha cabhrú leis teacht saor on eagla a chúisíonn seo ann: ach is amhlaidh a bhaineann sé feidhm as an mbua chun an saol a fheabhsú, dar leis féin. Seachas go mbíonn iarmhairtí neamhthuartha lena iarrachtaí. Is iomaí cas is corr sa scéal roimh deireadh.

Ní aithris ar Philip K Dick atá i gceist, ach léiriú ómóis de chineál.

Mar is iondúil le Le Guin tá sí ag imirt a samhlaíocht chun daonnacht a iniúchadh.

The Lathe of Heaven

Ursula K le Guin

Chuaigh Ursula le Guin ar shlí na fírinne de Máirt. Bhí sé i gceist agam píosa a scríobh anseo fúithi cibé, tá athléamh nó léamh as an nua déanta agam ar roinnt dá saothair le cúpla bliain anuas.

Tá an cuir síos 'ficsean tuairimeach' seachas ficsean eolaíochta feicthe agam ar a saothar, agus feileann sé go maith mar sainmhíniú.

Cinnte, tá na hÚrscéalta Hainish, fearacht Left Hand of Darkness agus The Dispossessed lonnaithe i measc na gcian phláinéad agus chum sí an ansible, gléas a scaip eolas níos gaiste ná solas.

Ach draíocht atá i gceist le scéalta Earthsea; léamh ar scéal le fréamhacha san Aeneid a húrscéal Lavinia.

Shamhlaigh sí tír lár Eorpach Orsinia agus lonnaigh gearrscéalta (atá léite agam) agus úrscéal (nach bhfuil léite fós agam) ann.

Tá sraith eile aici ina bhfuil an suíomh cosúil leis na meánaoiseanna ach go mbíonn bua ar leith ag na príomh charachtair ann, cineál draíocht ach tréith ar leith ag gach duine acu.

I scéalta dá chuid bíonn leagan amach éagsúil ar daoine, ó thaobh inscne de abair. I Left Hand of Darkness mar shampla níl inscne ag pobal an phláinéid ach ar feadh tréimhse míosúil ar féidir leo bheith fireann nó baineann agus d'fhéadfadh aoinne acu leanbh a thabhairt ar an saol (cé gur fear ón Domhain seo an reacaire).

Ní fear geal an laoch caighdeánach aici. Tá Ged, draoi Earthsea dorcha agus is iad na daoine geala an cine ar easpa forbartha.

Úsáideann sí na suíomhanna iomadúla seo chun scéalta taitneamhacha eachtrúla a scríobh agus ábhar a spreagann machnamh a chuir roimh an léitheoir. An duine agus a streachailt an rud cóir a dhéanamh is cúis léi.

Tá oidhreacht saibhir fágtha aici againn ar chuir mé aithne i dtosach air sa leabharlann i mo dhéaga agus a bhfuilim ag tarraingt as stór an leabharlann arís chun an eolas agam air a athnuachan agus a dhoimhniú.

Go raibh suaimhneas síoraí aici, agus go raibh léamh ar a saothair!

Nnedi Okorafor

Nasc a scaip Neil Gaiman d'alt a spreag mo shuim i Nnedi Okorafor. Bhí a scríobhnóireacht samhlaíoch molta san alt aige agus ag Ursula le Guin, beirt a bhfuil ana mheas ar a shaothar agam.

Scríobh mé anseo cheana faoi Binti, an chéad leabhar a léigh mé. A bhuí le córas iontach na leabharlanna, tá an dara imleabhar léite freisin agam (agus an tríú réamh cheannaithe don Kindle). Tá trí leabhar eile léite freisin agam.

I Lagoon tagann eachtardhomhandaigh go farraigí Nairobi ag cuir corr suntasach i saol na tíre sin; corr a fheicimid tríd súile triúr a thugann na eachtardhomhandaigh le chéile d'fhonn idirghabháil a dheánamh dóibh.

Baineann The Book of Phoenix le todhchaí ina bhfuil comhlacht príobháideach i mbun innealtóireacht ar dhaoine, ag cruthú neacha le hollchumhachtaí. Is bean de bhunadh na hAfraice í Phoenix, níl sí saolaithe ach dhá bhliain ach de bharr an t-innealtóireacht uirthi tá cuma daichead bliain uirthi. Déanann sí, agus roinnt eile do na neacha atá curtha as a riocht muirthéacht. Tá go leor breise sa scéal ach tá drogall orm é a mhilleadh!

Úrscéal cumhachtach pianmhar is ea Who fears death? Ewu (baolach i Yoruba) í laoch an scéal, Onyesonwu (igbo ar 'cé air a bhfuil eagla roimh an bás?').  Gineadh í nuair a éignigh fear Nuru (Arabach) a máthair Okeke (Afracach). I domhain iar apacailipteach tá creideamh ann gurb iad na hOkeke atá ciontach as, agus gur dual do na Nuru sclábhaithe a dheánamh daoibh. Tá col agus eagla roimh Ewu fearacht Onyesonwu. Diaidh ar ndiaidh tuigeann sí gur asarlaí í, cumhacht aici a cruth a athrú. Tugann sí aghaidh ar a hathair chun an sean reacht a scrios agus a gceart a bhaint amach do Okeke.

Tá na scéalta ar fad báite i mbéaloideas agus creidimh na hAfraice. Pléitear caidreamh idir ciníocha, idir baill teaghlaigh, miangas na mban is na bhfear, foréigean agus fuath. Tá gearradh baill ghiniúna bainteach le scéal Onyesonwu.

Fearacht an damháin alla agus na hasarlaithe fáisceann Nnedi Okorafor as pian agus fuinneamh an tsaoil as fíonn scéal láidir ar lón machnamh é.

Is cosúil go raibh a dhá oiread scríofa aici faoi Onyesonwu, scéal a d'eascair as bás a hathair féin agus freisin as léamh faoi éigniú mná Afracacha ag Janjaweed an Súdáin, iarracht comhfhiosach pobail a scriosadh. Rinne sí dian eagarthóireacht ar an scéal chun é a laghdú go toirt leabhar amháin. Ar an mórgóir d'éirigh léi- ach is dóigh liom go raibh deireadh agus buaic an scéil ró thobann dá bharr.

Tá teacht ar samplaí dá scríbhneoireacht ar líne, blaiseadh i bhfoirm gearrscéalta.

Tá sraith eile leabhar scríofa aici nach bhfuil teacht agam orthu tríd na leabharlanna - Akata Witch agus Akata Warrior. Asarlaíocht agus bean óg de dhúchas na Nigéire a rugadh i Meiriceá ach a d'fhill. Í ina hailbíneach agus mar sin imeallaithe faoi dhó.

De bhunadh Igbo í Nnedi Okorafor féin, agus í tógtha i Meiriceá ach ag filleadh go minic ar fód a sinsir. Naijamerican an cuir síos aici uirthi féin. Fágann sin tuiscint ar an Afraic agus deighilt a thugann deis di é úsáid mar ábhar scéalaíochta aici. Bhí sí ag díriú ar saol aclaíochta go dtí gur chuir scolóis corr ina chinniúint.

Tá samhlaíocht agus spreagadh sna scéalta, léargas neamhghnách i bhficsean eolaíochta agus fantaisíochta. Ábhar machnaimh freisin gan a bheith ag seanmóireacht. Mná láidre a laochra, gan a bheith foirfe - iontach daonna.

Beidh mé ar thóir tuilleadh!

---

Aguisín, 2018-01-21

Cheannaigh mé an tríú leabhair Binti - The Night Maskerade le teann mífoighne. Cheannaigh mé é sular foilsíodh é ach seoladh chuig mo Kindle i rith na seachtaine é. Tá sé níos faide agus níos cumhachtaí arís ná an dá imleabhar eile, agus an cuma air gur tubaiste atá i ndán do Bhinti agus a cairde - cairde atá scaipthe thar cine éagsúla agus pobail éagsúla daonna anseo.

Tá lón marana iontach ann san dóigh a théann sí i ngleic leis an tubaiste; go síochánta, ag iarraidh a gairm mar "harmoniser" - réiteoir a chuir i gcrích.

Níl sé éasca mórán a rá gan an scéal a mhilleadh - ach a rá go bhfuil casadh agus corr iontacha ann don léitheoir.

Anois caithfidh mé teacht ar Akata Witch agus Akata Warrior - ar chúis nach dtuigim níl ceachtar ar fáil sa leabharlann ná don Kindle.

Binti

Is maith liom ficsean eolaíochta. Ach go hiondúil is fear geal an laoch. Go deimhin, seachas Ursula le Guin, is fir geala na húdar ar fad atá léite agam, measaim. Tá saothair le Guin spéisiúil, mar go lúbann agus gcasann sí daonnacht. Craiceann dorcha ar draoithe Earthsea, agus na barbaraigh geal craicneach. I ciotóg an dorchadas, daonna nach mbíonn fireann ná baineann ach ar feadh tréimhse áirithe, uair sa mhí.

Ach thairis sin, is deacair éalú ón fráma tagartha, an fear geal ina laoch.

Scaip Neil Gaiman alt ar Twitter le déanaí faoi Nnedi Okorafor. Údar a mhol sé féin, agus Ursula le Guin. Bean le cos amháin sa Nigéir, agus cos eile i Meiriceá.

Spreag sin m'fhiosracht. Tá gearrscéal léi ar líne. Géarú goile. Pósadh idir teicneolaíocht agus draíocht na hAfraice, ju-ju. Láidir.

Chuir mé fios ar leabhar léi ón leabharlann. Binti. Ficsean eolaíochta, an laoch ann,  bean óg den treibh Himba (arbh ann dó dáiríre sa Naimib).

Urscéilín 90 lch ach dlús iontach ann. Tá sé de bhua ag Nnedi Okorafor cruinne a chruthú i cúpla abairt.

Nósanna ársa na dtreabh agus teicneolaíocht an todhchaí fite fuaite le chéile. Tá tábhacht sa scéal le otijze, cré measctha le ola bláthanna a bhaineann an Himba feidhm as chun a gcraiceann a chaomhnú ceal uisce.

Tá bua na matamaitice ag Binti, agus sa scéal seo ciallaíonn sin freisin bua intinne ar féidir leis eolas agus aibhléis a stiúradh agus a smachtú. Agus daoine agus nithe a chuir ag réiteach le chéile.

Tá áit faighte aici in Ollscoil ar phláinéid i gcéin, an cead duine dá pobal, a bhfuil drochmheas ag an mórphobal Khoush orthu, a leithéid a bhaint amach.

Níl a muintir sásta go bhfágfadh sí a gcríocha. Ní mór di mar sin éalú i gcoim na hoíche.

Éalaíonn sí, agus imíonn go dtí ann ollscoil. Tá sí ar spás árthach beo (cineál ribe róibéis teicneolaíochta, le pluaiseanna ann ina bhfuil fásaigh chun ocsaigin a sholáthar - mion sonraí iontach samhlaíochta).

Tá sí ag cuir aithne, agus ag sní cairdeas fiú ainneoin coimhthíos na cianta, leis na hábhar mic léinn eile arbh Khoush iad. (Ní mór dom admháil go ndearna mé talamh slán de, ainneoin go leor nod, gur daoine geala a bhí iontu - ach is Arabaigh atá i gceist. Deacair éalú ón bhfráma tagartha geal Eorpach)

Ach déantar fogha agus ár ar an long ag neacha dárbh ainm Meduse - neacha atá mar a bheadh smugairlí róin iontu.

Tagann Binti slán mar go bhfuil buachloch a thug sí léi, ar a dtugann sí edan, ar cosaint é ar dhóigh éigin.

Tá drogall orm níos mó a sceitheadh den scéal, mar is scéinséir den scoth atá ann.

Tarraingíonn Nnedi Okorafor go leor ceisteanna anuas, ciníochas, coilíneachas, goid earraí cultúrtha, oineach i síocháin agus cogadh, taidhleoireacht. Oideachas agus samhlaíocht.

Tá fios curtha agam ar an dara imleabhar, agus Binti ag iarraidh filleadh ar a muintir, cé go bhfuil sí ar ndóigh athraithe go mór.

Tá an tríú imleabhar le foilsiú san athbhliain. Tá saothair eile léi a mbeidh mé sa tóir orthu freisin.

Athchuairt ar An Tionscadal

Chuir comhrá ar Twitter mé ag póirseáil ar mo leabhragáin chun sár-úrscéal Thomás Mac Síomóin a aimsiú arís.
Bhí dearmad déanta agam ar díreach chomh cumhachtach agus ilghnéitheach atá sé. Úrscéal a sáraíonn aon iarracht leaba Procrustes na seanrá a chuir i bhfeidhm air.
Tá gnéithe den scéinséir ficsean eolaíochta ann. Tá tagairtí don alltar agus pearsa meifisteofalach ag feidhmiú mar cineál deus ex machina chun casadh a chuir sa phlota.
Reacaire céad pearsain atá i príomh charachtar an scéal. Duine a shíleann é féin a bheith liobrálach ábharaíoch Marxach fiú - ach atá sáite go smior ina phost margaíochta agus dílis do modh oibre an caipitleachas creiche a chleachtann an ollcomhlacht ina bhfuil céim ard aige.
Duine é atá tugtha don féin iniúchadh, rud a thugann deis don údar an iliomad ceist a scrúdú gan a bheith ag cuir an scéal as a riocht.
Tagann sé ar nod faoi baile ar leith sna Piréiní, a bhfuil mistéir éigin ag baint leis. Spreagtar a fhiosracht ar mórán leibhéil, agus tugann sé turas ar an áit.
Faigheann sé áit a bhfuil an cuma air gur parrthas réamhtionsclaioch atá ann, sláinte agus fadsaoil as an gnáth ag an pobal. Ach an bhfuil cruimh san úll?
Téann sé ar thóir an rún, fonn air brabach a bhaint as. Le cabhair ó bhean de chuid na háite, a bhraitheann sáinnithe ann, aimsíonn sé an rún.
Baineann deireadh an úrscéil le plé lena fhostóir chun táirge tráchtála a fháisceadh as an rún.
Is anseo a chíortar ceisteanna fealsúnachta agus morálta go domhain agus 'meitheal machnamh' i mbun 'stoirm stuaime' ar na ceisteanna ar fad a eascraíonn as; ciniciúilacht agus idéalachas in adharca a chéile.

Ar shlí úrscéal ilmheáin atá anseo - idir insint dhíreach céad pearsa ann, dioscúrsa an stoirm stuaime,  tuairiscí eolaíochta- agus do radharcanna áirithe, script samhlaithe scannáin.

Táim buíoch don gcomhrá a sheol arís i dtreo an lón machnaimh is pléisiúr seo mé!

Feicim go bhfuil rLeabhar ar fáil ó litríocht!

An Fhondúireacht

Is cuimhin liom saothar Asimov a léamh agus mé sna déaga. Mar a tharla, le cúpla bliain anuas bhuail taom Asimovachais mé agus rinne mé (ath)léamh ar pé chuid dá shaothar a raibh teacht agam air tríd an leabharlann. Ina measc an dá mór-sraith, a thug sé le chéile ag deireadh - An Fondúireacht agus na Róbáit.

Tá Gaeilge curtha anois ag Panu Petteri Höglund ar an gcéad úrscéal den sraith faoin Fondúireacht. Stair ficsean eolaíochta thar cúpla céad bliain den Fondúireacht - foras léannta atá ceaptha ag an Saoi Hari Seldon, a bhfuil tairngreacht ar bhonn matamaitice déanta aige ar theip Impireachta de bharr faillí san eolaíocht. Foras eolaíochta leis an t-eolas a chaomhnú atá san Fondúireacht ar an gcéad amharc - cineál Áirc Naoi. Ciclipéid a gcúram is cosúil. Diaidh ar ndiaidh áfach nochtar gurbh é seo síol impireachta nua, nó an ea? Cumhacht áitiúil iad cinnte ar imeall an Réaltra. Cumhachta a chuireann cúpla craiceann di de réir mar a oireann. 

Dhá rud a rith liom agus mé á léamh agus atá bunoscionn le tuiscintí na linne seo - creideamh saonta i maitheas an chumhacht eitneach, agus flúirse todóga á chaitheamh. Sin agus gan mná a bheith luaite in aon chor geall leis! Rudaí a bhaineann le ré scríofa an leabhair, is dócha.

Pé scéal é, bhí sé d'ádh ag Panu go raibh dhá aistriúcháin - i bhFionlainnis agus i Sualainnis léite aige sular thug sé faoin tiontú. Múnla an tiontú Sualainnise le Sam J Lundwall a lean sé anseo, is é sin, béim a chuir ar insint nádúrtha san sprioc theanga gan cloí ró mhór le foclaíocht an bunleagain.

Feictear dom gur éirigh go maith leis cé go raibh corr nath anseo is ansiúd a mheas mé a bheith rud beag seanchaite agus iad romham don ceathrú nó cúigiú uair. Léigh mé an leabhar ar thuras aer chun na Gearmáine agus chuir mé an aistear díom gan stró, an bóthar giorraithe go breá ag leagan (Ultach¹) Phanu de hAsimov!

Is breá liom an chaoi atá iothlainn na Gaeilge á leathnú aige.

An Fhondúireacht
Isaac Asimov a scríobh, Panu Petteri Höglund a d’aistrigh go Gaeilge
Maisiúcháin le Mathew Staunton. 

Evertype.

ISBN 978-1-78201-080-7

An Fhondúireacht

---

¹ Aguisín: Bhí comhrá ar Twitter agam le Panu ó shin. Mheabhraigh sé dom gur chloí sé leis an gCaighdeán sa leabhar, rud is nós dó anois. Is fíor dó faoi sin, ach de bharr na cora cainte agus araile is i nGaeilge Uladh a chuala mo chluas inmheánach an scéal. Tharlódh áfach, ós rud é go raibh ríomhaithne agam ar Phanu ina thréimhse Conallach go bhfuil dul amú orm!

Rún na nGallán

Bhí an t-úrscéal seo le Seán i measc an beart is déanaí leabhair a fuair mé agus a léigh mé agus mé thiar.

Scéinséir agus ficsean eolaíochta atá ann an babhta seo, agus scéal nó dhó grá (agus drúise) fite fuaite lena chéile. Dúirt Seán ar ócáid eile gurbh é a chuspóir scéalta éadroma, a d'fhéadfá léamh in aon suí amháin - ar eitilt chun na Mór Roinne, abair - a sholáthar.

Tá sin déanta go maith anseo aige, agus gléas éifeachtach reacaireachta aimsithe aige sa mhéid is go mbíonn duine amháin ag reic a scéal féin ag an tús, agus ansin duine eile ag reic cuid eile den scéal don nduine sin ar ball.

Scéal taisteal ama, agus formad eolaíochta. Thaitin an scéal liom, agus choinnigh m'aird don tréimhse. Ach sílim go raibh an deireadh ró néata - gur mhothaigh an údar go raibh air na snáithe ar fad a bhreith le chéile go néata ag an deireadh. Freisin, ó tharla gur scéal taisteal ama atá ann, rith sé liom go bhfeadfadh na daoine "maithe" dul siar agus bheith ann roimh an "drochdhuine" seachas an an ruball chasta a cuireadh leis, ruball nár chreid mé go hiomlán ar chúiseanna ar leasc liom iad a roinnt anseo chun ná mhillfinn pléisiúr na léitheoireachta ar dhaoine eile!

Tríd is tríd, áfach, molaim an leabhair mar giorrú bóthair éadrom más ar thuras cúpla uaire atáir! Tá cealú an díchreidimh éasca: tosaíonn an scéal amach go hana nádúrtha agus shilfeá nach raibh mórán aisteach faoin gcaoi a fhorbraíonn sé ainneoin go bhfuil taisteal ama siar i bhfad go tógáil Galláin Carnac i gceist. Bhí an formad eolaíochta agus scolártha ach go háirithe thar a bheith inchreidte.

Rún na nGallán
Seán Ó Connor
Coiscéim 2012