Adalbert Stifter

"Allein der große goldene Strom der Liebe, der in den Jahrtausenden bis zu uns herab geronnen, durch die unzählbaren Mutterherzen, durch Bräute, Väter, Geschwister, Freunde, ist die Regel, und seine Aufmerkung ward vergessen; das andere, der Haß, ist die Ausnahme, und ist in tausend Büchern aufgeschrieben worden." 

Die Mappe meines Urgrossvaters 

Ach sé sruth leathan órga an Ghrá, a shruthlaigh anuas chugainn tríd na mílte bliain, trí croíthe gan áireamh Máithreacha, tríd leannáin, athair, deirfiúracha agus deartháireacha, cairde an gnáthrud, agus rinneadh faillí ina thaifead; eisceacht an rud eile, an Ghráin, agus scríobhadh faoi sna mílte leabhar.

Mála cáipéisí mo shin-shean-athair.

Tógadh mo nuachar san Oir-Ghearmáin, rud a fhág faoi thionchair eile í ná mar a bhí agamsa. Léitheoir is ea í freisin, agus bhí lear mór leabhair aici sular chuir muid aithne ar a chéile. Rinne sí staidéir ar an Seicis don ardteist thall, seachas Rúisis, agus tá gean aici ar an tSeic - nuair  a bhí cónaí orainn i mBeirlín (agus le linn dúinn bheith ag suirí) chuaigh muid ag siúl sách minic san gcuid sin den tSeic atá díreach trasna an teorainn ón Sacsan. Thug turas amháin níos faide isteach sa tír muid, go dtí an áit ina dtagann an Baváir, an Ostair agus an tSeic le chéile. 

Taobh tíre atá anseo a bhí riamh ina dhlúthchuid den tSeic ach a raibh pobail a labhair Gearmáinis ann ar feadh míle bliain. Faraor de bharr ainghníomhartha na Naitsithe dhíbir Rialtas na Seice na Gearmáiniseoirí - Forógraí Beneš. 

Tá lorg an chultúir fós ann, áfach, agus lorg domhain i litríocht na Gearmáinise. Is sa cheantar seo a rugadh agus tógadh ceann de scríbhneoirí an Biedermeier - Adalbert Stifter. Chuir mo nuachar a chuid saothair faoi mo bhráid, agus thaitin siad liom. Le déanaí, cé go bhfuil go leor dá shaothar ar mo leabhragán agus léite agam, fuair mé a shaothar ar fad don Kindle. Ní bhíonn ach thart ar euro a saothar scríbhneora atá as cóipcheart. Agus tá an Kindle fóinteach don té a léann ar an DART!

Gluaiseacht caomhach oisín-i-ndiadh-na-féine a bhí san Biedermeier, a tháinig chun cinn i ndiaidh corraíl cogaí Napoleon, agus  san Ostair ach go háirithe Metternich ag fáisceadh údarás na ríochta arís.

Tá cáil ar leith ar Stifter as an cuir síos álainn atá aige ar an dúlra, go háirithe an ceantar inár tógadh é. Is minic a scéalta agus úrscéalta ag amharc siar, cúrsaí suirí agus grá i gceist. Go hiondúil ní bhíonn eachtraí móra i gceist, ach ní bhíonn cosain an ghrá réidh - d'fhulaing sé féin de bharr caidreamh éagmaiseach a raibh droch-chríoch air.

Scríobh sé mór úrscéal stairiúil amháin - Witiko - faoi fear a tháinig chun cinn mar taoiseach sa cheantar sin sna meánaoiseanna agus a bhunaigh roinnt sliocht uasail.

Seachas sin áfach is mioneachtraí teaghlaigh a bhíonn i gceist, ach minic go leor is uaisle na pearsan atá i gceist, agus éirí agus titim a sleachta.

Teanga shaibhir séimh atá ina scríbhinní, agus téann mothúcháin a phearsan agus áilleacht an dúlra, fiú an fásaigh, i bhfeidhm orm. Bíonn an searc cumhachtach sna scéalta, agus ní bhíonn mórán olc ná gráin i gceist. Léitheoireacht sítheach suaimhneach taitneamhach.

Bhí súil agam turas siúlóide a thabhairt ar an gceantar an samhraidh seo, ach níor chuir mé lóistín in áirithint in am, agus d'athraigh mé mo bheart dá réir. Tá súil agam filleadh ar an bheart! Agus gach seans go mbeidh níos mó le rá agam abhus faoi Stifter agus Witiko.

Athchuairt ar An Tionscadal

Chuir comhrá ar Twitter mé ag póirseáil ar mo leabhragáin chun sár-úrscéal Thomás Mac Síomóin a aimsiú arís.
Bhí dearmad déanta agam ar díreach chomh cumhachtach agus ilghnéitheach atá sé. Úrscéal a sáraíonn aon iarracht leaba Procrustes na seanrá a chuir i bhfeidhm air.
Tá gnéithe den scéinséir ficsean eolaíochta ann. Tá tagairtí don alltar agus pearsa meifisteofalach ag feidhmiú mar cineál deus ex machina chun casadh a chuir sa phlota.
Reacaire céad pearsain atá i príomh charachtar an scéal. Duine a shíleann é féin a bheith liobrálach ábharaíoch Marxach fiú - ach atá sáite go smior ina phost margaíochta agus dílis do modh oibre an caipitleachas creiche a chleachtann an ollcomhlacht ina bhfuil céim ard aige.
Duine é atá tugtha don féin iniúchadh, rud a thugann deis don údar an iliomad ceist a scrúdú gan a bheith ag cuir an scéal as a riocht.
Tagann sé ar nod faoi baile ar leith sna Piréiní, a bhfuil mistéir éigin ag baint leis. Spreagtar a fhiosracht ar mórán leibhéil, agus tugann sé turas ar an áit.
Faigheann sé áit a bhfuil an cuma air gur parrthas réamhtionsclaioch atá ann, sláinte agus fadsaoil as an gnáth ag an pobal. Ach an bhfuil cruimh san úll?
Téann sé ar thóir an rún, fonn air brabach a bhaint as. Le cabhair ó bhean de chuid na háite, a bhraitheann sáinnithe ann, aimsíonn sé an rún.
Baineann deireadh an úrscéil le plé lena fhostóir chun táirge tráchtála a fháisceadh as an rún.
Is anseo a chíortar ceisteanna fealsúnachta agus morálta go domhain agus 'meitheal machnamh' i mbun 'stoirm stuaime' ar na ceisteanna ar fad a eascraíonn as; ciniciúilacht agus idéalachas in adharca a chéile.

Ar shlí úrscéal ilmheáin atá anseo - idir insint dhíreach céad pearsa ann, dioscúrsa an stoirm stuaime,  tuairiscí eolaíochta- agus do radharcanna áirithe, script samhlaithe scannáin.

Táim buíoch don gcomhrá a sheol arís i dtreo an lón machnaimh is pléisiúr seo mé!

Feicim go bhfuil rLeabhar ar fáil ó litríocht!

Laudato Si (Moladh leat)

Tagairt do Chaintic na Gréine a chum San Proinsias Assisi atá i dteideal imlitir nua an Phápa. Mar seo a cuireadh Gaeilge air i Mise Proinsias Bhur mBráithrín le Gréagóir Ó Seanacháin agus Pól Ó Súilleabháin.

A Thiarna mhaith ró-ard na n-uile chumhacht!,
Leatsa gach moladh is glóir, gach onóir is gach beannú,
Duit féin amháin, a Ró-ard, is cóir á dtabhairt,
Is ní fiú duine ar bith tú a lua.

Moladh leat, a Thiarna liom, le lánlíon do dhúl,
Go háirithe a Shoilse, an Bráthair Grian,
Óir is é an lá é, agus is tríd a shoilsíonn tú sinn,
Agus é sciamhach is lonrach le niamhracht mhór,
Go mbeireann sé chugainn, a Ró-ard, do shamhailse.

Moladh leat, a Thiarna liom, ón tSiúr Ré is na réaltaí,
Thuas sa spéir a chum tú iad go gléineach, iad ina seoda, iad spéiriúil.

Moladh leat, a Thiarna liom, ón mBráthair Gaoth,
Is ón aer, is ó scamallacht is ó shoineann is ó gach síon,
Ós tríothusan dod chréatúir a thugann tú scamhard.

Moladh leat, a Thiarna liom, ón tSiúr Uisce
Atá fíorfhóinteach is uiríseal, is atá ina seoid agus geanmnaí.

Moladh leat, a Thiarna liom, ón mBráthair Tine,
ós trína a bhíthin a shoilsíonn tú an oíche,
Agus é chomh hálainn, chomh bríomhar is groí

Moladh leat, a Thiarna liom, ónar Siúr Máthairthalamh
a bhíonn dár gcothú is dár riar
Is a ghineann torthaí den uile ghné
le cois na bhflós daite is an uaine

Moladh leat, a Thiarna liom, óna dtugann pardún ar a ngrá duit
Is a fhulaingíonn an easláinte is an anacair
Is méanar dóibh siúd a chuireann suas leo go suaimhneach,
mar is agatsa a Ró-ard a chorónófar

Moladh leat, a Thiarna liom, ónar Siúr Bás na colainne
Nach dtig le haon duine beo éalú óna lámh.
Is mairg a éagann i bpeacaí atá marfach;
Is méanar dóibh siúd ar a dtiocfaidh sise agus iad ar do mhianta ró-naofa
Óir ní dochar dóibh an dara bás

Molaigí is beannaígí mo Thiarnasa
Gabhaigí bhur mbuíochas-sa
Is déanaigí fónamh dó le mór-uirísle

Ar leaba bháis a scríobh Proinsias an dán seo, ina chanúint féin. Tá an bunleagan maille leagan Laidine le Lúcas Wadding sa leabhar; leabhar toirtiúil le scríbhinní Laidine Proinsias agus leaganacha i nGaeilge leis an lucht eagar. Leabhar spéisiúil.

Mise Proinsias Bhur mBráithrín
Gréagóir Ó Seanacháin, Pól Ó Súilleabháin,
Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 1902420527 

Iarracht canóin úrscéalta na Gaeilge a dheimhniú

Pléite ag Tuairisc agus  Irish Central. Comhdháil de chuid Notre Dame. Mo smaointe thíos (nó nasc chucu) faoin sciar de atá léite agam, cé gur duine mé atá drogallach fé liostaí agus comparáid ar saothar iomlán litríocht ar bith a aicmiú. Ar son pléisiúir is mó a léim.

• Séadna (1905) leis An tAthair Peadar Ó Laoghaire Léite agam. Fadálach, go leor athrá ann; athinsint ar scéal idirnáisiúnta béaloidis, fear a fhaigheann buntáiste ón Diabhal ach a bhuaileann bob air ag deireadh. Tábhachtach mar saothar luath agus mar uirlis ag an Athair Peadar i cur chun coinn caint na ndaoine.
• Deoraíocht (1910) le Pádraic Ó Conaire Léite agam. Sách osréalach agus duairc. Saothair eile le Ó Conaire a thaitníonn níos fearr liom, ach tábhachtach mar gur bhris le maoithneachas agus tuath.
• Mo Bhealach Féin (1940) le Seosamh Mac Grianna. Léite agam. Ach níor shíl mé gur úrscéal a bhí anseo; shíl mé é dírbheathaisnéiseach agus é ag cíoradh a fhealsúnacht.
• An Béal Bocht (1941) le ‘Myles na gCopaleen’ Léite, agus athléite. Fíor greannmhar, aor den scoth ar ghnéithe de gluaiseacht na Gaeilge.
• Cré na Cille (1949) le Máirtín Ó Cadhain.  Léite le fonn. Clasaiceach agus úrscéal ar leith, caint ar fad!
• Néal Maidine agus Tine Oíche (1964) le Breandán Ó Doibhlin. Léite. Leabhar deacair ach is fiú an tairbhe an trioblóid.
• Dé Luain (1966) le Eoghan Ó Tuairisc Le léamh.
• Caoin Tú Féin (1967) le Diarmaid Ó Súilleabháin Le léamh.
• An Uain Bheo (1968) le Diarmaid Ó Súilleabháin Le léamh.
• Fuíoll Fuine (1970) le Máirtín Ó Cadhain. Le léamh. Gearrscéal atá anseo.
• Méirscrí na Treibhe (1978) le Alan Titley. Léite
• An Fear Dána (1993) le Alan Titley. Léite
• Cuaifeach mo Londubh Buí (1983) le Séamas Mac Annaidh Léite.
• Éagnairc (1994) le Pádraig Ó Siadhail Le léamh.
• Desiderius a Dó (1995) le Pádraig Ó Cíobháin Le léamh.

Ní dóigh liom go bhfuil faic le Diarmuid Ó Suilleabháin léite agam; ach is cinnte gur scríbhneoirí tábhachtacha de chuid na Gaeilge i mo thuairim agus taithí féin gach duine eile ar an liosta. Bheadh dornán eile ina gcomhluadar agam; is ait liom mar shampla gan "Lig sin i gCathú" bheith luaite.

A Bhean Óg Ón

Ar chúpla cúis tá spéis i saothar Máire Mhac an tSaoi athmhúscailte ionam le deireanas. Tá a nóibhille A Bhean Óg Ón ar mo leabhragán le blianta. Sílim gur léigh mé cheana é, ach níl cuimhne beacht agam air. Ach de bharr a bhfuil léite agam ó shin sílim gur mó sásamh a bhain mé as an babhta seo pé scéal.

File mór de chuid Iarthar Duibhneach é Piaras Feiritéar agus tá roinnt dánta grá cúirtéiseach dá chuid a bhaineann le Meg Ruiséal.

San úrscéilín seo samhlaíonn Máire Mhac an tSaoi eachtra ina dtagann Piaras i gcabhair ar Mheig. De bhrí gurbh de na huaisle an dís, agus iníonacha na n-uaisle ach go háirithe ina gceithearnaigh i gcluiche na dTithe Móra um maoin agus tionchar, tá polaitíocht agus uisce faoi thalamh na linne léirithe san scéal, agus gnáth eachtra gaisceoireachta freisin. 

Leabhairín bheag thaitneamhach, bunaithe ar an stair agus fáiscthe as filíocht Feiritéar (mórán mar atá scéal Ghearóid Iarla as a chuid siúd).

Cúpla uair  a chloig sonas is só le baint as cinnte.

A Bhean Óg Ón….
Máire Mhac an tSaoi
Cló Iar-Chonnachta 2001
ISBN 1902420500

Mac Grianna an Bhéaloidis

Níl fhios agam níos mó cár phioc mé suas cóip de "An Grá agus an Ghruaim" ach tá fianaise áirithe ar an leabhar gur i siopa dara láimhe a fuair mé é. I dócha gur cheannaigh mé moll leabhair eile leis mar is cosúil nár léigh mé ó shin é. Ach chuala mé dráma ar Raidió na Gaeltachta faoi Seosamh Mac Grianna ar na mallaibh a spreag mé chun léitheoireachta agus bhí an leabhar i measc na leabhair a chroch mé liom ar saoire. Leabhar scoile atá san eagrán atá agam (fianaise láidir ansin go bhfuil an cúrsa éirithe ana bhog ó shin!) ach níl an oiread sin dochar déanta don leabhar buíochas le Dia - tá an ghráin agam ar leabhair smeartha.

Gearrscéalta atá anseo - cuid mhór acu lonnaithe i Rann an Feirste agus cosúlachtaí idir na téamaí agus na téamaí i scéalta a dheartháir Máire - ach an reacaireacht an éagsúil, gan a bheith maoithneach. Tá idir grá agus gruaim anseo cinnte, ach tá daonnacht domhain ann, ainneoin duairceas a bheith ann freisin.

Tá scéal ó ré eile ann freisin "Creach Choinn Uí Dhónaill", agus seo buaic an leabhair domsa. Shamhlóinn go bhfuil ábhar scannáin den scoth ann. File maslaithe a bhaineann díoltas amach trí saighdeadh faoi comharsa cumhachtach chun creach a dhéanamh ar an taoiseach a mhaslaigh é, dar leis - ag baint feidhm as a chuid filíochta agus a thuiscint ar shíceolaíocht an taoisigh. Bean álainn a rinne iarracht roimh ré an masla a réiteach ach ar theip ar a hiarracht - ach nach ngéilleann don teip agus a úsáideann a tuiscint féin ar mheon an taoisigh chun an cealg a bhaint as craos agus mórtas. Féile, troid, creach, éalú, capaill, con ... agus filíocht agus cainteanna láidre.

Tá athnuachan déanta ar mo spéis sa Ghriannach agus rún daingean agam Mo Bhealach Féin a athléamh agus iarracht eile a dhéanamh tabhairt faoi Dá mBeadh Ruball ar an éan.

Rún na nGallán

Bhí an t-úrscéal seo le Seán i measc an beart is déanaí leabhair a fuair mé agus a léigh mé agus mé thiar.

Scéinséir agus ficsean eolaíochta atá ann an babhta seo, agus scéal nó dhó grá (agus drúise) fite fuaite lena chéile. Dúirt Seán ar ócáid eile gurbh é a chuspóir scéalta éadroma, a d'fhéadfá léamh in aon suí amháin - ar eitilt chun na Mór Roinne, abair - a sholáthar.

Tá sin déanta go maith anseo aige, agus gléas éifeachtach reacaireachta aimsithe aige sa mhéid is go mbíonn duine amháin ag reic a scéal féin ag an tús, agus ansin duine eile ag reic cuid eile den scéal don nduine sin ar ball.

Scéal taisteal ama, agus formad eolaíochta. Thaitin an scéal liom, agus choinnigh m'aird don tréimhse. Ach sílim go raibh an deireadh ró néata - gur mhothaigh an údar go raibh air na snáithe ar fad a bhreith le chéile go néata ag an deireadh. Freisin, ó tharla gur scéal taisteal ama atá ann, rith sé liom go bhfeadfadh na daoine "maithe" dul siar agus bheith ann roimh an "drochdhuine" seachas an an ruball chasta a cuireadh leis, ruball nár chreid mé go hiomlán ar chúiseanna ar leasc liom iad a roinnt anseo chun ná mhillfinn pléisiúr na léitheoireachta ar dhaoine eile!

Tríd is tríd, áfach, molaim an leabhair mar giorrú bóthair éadrom más ar thuras cúpla uaire atáir! Tá cealú an díchreidimh éasca: tosaíonn an scéal amach go hana nádúrtha agus shilfeá nach raibh mórán aisteach faoin gcaoi a fhorbraíonn sé ainneoin go bhfuil taisteal ama siar i bhfad go tógáil Galláin Carnac i gceist. Bhí an formad eolaíochta agus scolártha ach go háirithe thar a bheith inchreidte.

Rún na nGallán
Seán Ó Connor
Coiscéim 2012

An Milléanach léirithe!

Le tamall anuas tá cóir an ádh liom ag buachan leabhair ón raidió agus araile agus is mar sin a fuair mé cóip den Béal Bocht grafach.

Tá an bunsaothar léite agus athléite agam - agus leath leabhragán lán de shaothar eile Myles agam gan trácht ar Amaidí a dheartháir!

Tá's ag an saol gur scigaithris atá in ainm is a bheith an seo ar an tOileánach leabhar a raibh ardmheas ag Myles air:

"One of the finest books I have read in any language is An tOileánach by a Blasket islander, now dead ... every page is a lesson how to write, it is all moving and magnificent" "Cruiskeen Lawn"  (17 January 1955)

Cé gur léir na tagairtí don Oileánach measaim féin gur géire an aoir nuair atá sé ag plé le "Gaeilgeoirí" (i. an dream  a thagann ag foghlaim na Gaeilge gan tuiscint don bpobal) agus dar ndóigh do na deá leabhair Conallacha. Is mó go mór an sult a bhainfidh an té a bhfuil slám leabhair le Máire léite aige as, fágaim. 

Tá sár obair déanta ag cló Maigh Eo agus a gcomhghleacaithe ag cuir an leabhar san cló nua grafach. Tá na mór eachtraí ar fad ann, léirithe i stíl a fheileann go paiteanta don ngreann dorcha. Tá nod sna nótaí go raibh - nó go bhfuil - scannán beartaithe agus go bhfuil an leabhar bunaithe ar ullmhúchán don scannán céanna. Shamhlóinn go bhfeidhmeoidh sin chomh maith.

Beidh mé ag filleadh ar an leagan seo chomh maith leis an mbunleagan, agus tá súil agam spéis mo chlann mhic (agus ar ball m'iníon) a spreagadh ann!

An Béal Bocht

Údar / Author: Myles na gCopaleen
Maisitheoir / Illustrator: John McCloskey
Eagarthóir: Breandán Ó Conaire
Bog/Paperback - ISBN: 978-1-899922-87-1 €12.00
Crua/Hardback - ISBN: 978-1-899922-88-8 €20.00

Duinnín daonnachtaí ag réiteach cruacheisteanna

Bhí sé d'ádh orm go raibh faill agam freastal ar sheoladh 'Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg' a bhí ar bun oíche Luain i gClub an Chonartha. Slua measartha beag a bhí ann agus Liam Mac Con Iomaire ag déanamh an chúram go paiteanta mar is dual dó. Dá iníon Nuala atá an imleabhar seo tiomnaithe ag Biddy Jenkinson - is í Nuala a bhí mar bean glúine don smaoineamh Duinnín a chuir ag bleachtaireacht, nuair a d'iarr sí scéal ar Bhiddy don iris Blaiseadh. Cuid dá saothar cheannródaíoch don mBéal Binn ab ea an iris.

Thug Liam spléachadh ar an saothar dúinn, agus tharraing as a stór eolais agus grinn in óráid bhreá. D'fhoghlaim mé go raibh Dinneen tugtha don imeartas focal agus don ghreann. Samhlaím é ina leaba i measc naomh na nGael ag baint ana sult as an saothar seo, á chreathadh ag rachtanna sona gáire. Tá an leabhar slogtha ina iomláine agam faoi seo. Tá sé ar maos le ghreann, focalbhá, béaloideas agus nathaíocht.  Castar pearsan mór le rá, fíor agus bréagach sna leathanaigh seo: Arsène Lupin, Biddy Mulligan agus gan amhras Searbhlach de Hoilm. Cé gur ag bleachtaireacht atá Dinneen sna scéalta, ní bhíonn coir - de réir dlí pé scéal é - i gceist i gcónaí, agus ní bhíonn gabhadh mar thoradh. Ag réiteach fadhbanna daonna is mó a chíonn muid é, agus é thar a bheith tuisceanach don lag. Go deimhin sílim gur mó cleamhnas ná triail atá mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí - uaireanta dá ainneoin féin.
Tá clúdach álainn (féach thuas) deartha ag Cliona Cussen don leabhar, agus é léirithe le grianghraif chliste,  mar dhea gurbh de Ua Duinnín agus na carachtar iad. Luaitear na grianghraif ar an fordhuilleog ag gabháil buíochas don duine - anaithnid faraor - a d'fhéach chuige go raibh siad ar fáil don leabhar. Tríd síos tá tagairtí oiriúnacha dá fhoclóir - go hiondúil mar réamhrá do scéal, mar a bhí sa chéad leabhar.

Éacht eile. Fúm imleabhar a haon a athléamh anois, agus nára fad uainn imleabhar a trí!

Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg
Biddy Jenkinson
Coiscéim 2011
286 lth.

Íosa Nazórach, Imleabhar II

Tá an dara imleabhar de sraith Josef Ratzinger ar Íosa Críost léite anois agam. As Gearmáinis an babhta seo - tá níos mó muiníne agam as leagan Gearmáinise, gan dul sa bhfiontar ar saothar aistritheora! Cé gur chuir an foilsitheoir Pápa Benedict XVI mar údar ar chlúdach an leabhair, déanann sé féin soiléir ina réamhrá don gcead eagrán nach saothar le údarás na hEaglaise atá ann, ach tuairimí phearsanta:

"Es steht jedermann frei, mir zu widersprechen. Ich bitte nur um jenen Vorschuss an Sympathie, ohne den es kein Verstehen gibt."

Níl bac ar aon duine mé a bhréagnú. Ní iarraim ach an réamhíocaíocht sin de chomhbhá atá riachtanach chun go mbeadh comhthuiscint ann.

Ach ó tharla gur toradh ar saol fhada de staidéir, machnamh agus urnaí na tuairimí,is mór is fiú é a léamh. Gan amhras, leabhar dóibh siúd a chreideann cheana atá ann - cothú do chreideamh seachas díonchruthú. Pléann an imleabhar seo leis an Seachtain Mhór - ó Dhomhnach na Pailme go dtí an Aiséirí. An rud is mó a chuirimse spéis ann ná an léargas a thugann sé ar na sleachta san sean Tiomna ar féidir iad a léamh mar fháistine ar an Pháis agus ar ról Íosa - mar a léiríonn a bheatha an caoi cheart leis an fáistine faoi Ghiolla an Tiarna agus faoin Meisias a léamh - mar a thagann na snáithe ar fad le chéile in Íosa. Mar Rí, ach le ríocht nach den saol seo í. (Eoi 18:36)
Is mór an chabair a leithéid de leabahir domsa - bím i gcónaí ag streachailt nuair a dhéanaim iarracht an sean Tiomna a léamh. 

Cathracha

Rós Sarajevo (Lorg buama. Grianghraif de chuid Labattblueboy )

Tá clú na fánaíochta ar na Gaeil riamh anall; agus clú na scéalaíochta. Is léir go bhfuil an dá thréith go smior in Eoghan Ó Néill, agus cruthúnas eile curtha ar fáil aige ina leabhar Cathracha. Tá an leabhar seo ar mo mhianliosta le tamaill, ach i mo sheilbh agam ón Samhradh, agus geall le léite agam anois. Cuir síos ar seacht gceann déag de Chathracha na Cruinne, agus uaireanta ar na críocha thart orthu. Áiteanna as an ngnáth siúlta aige mar iriseoir pinn agus físe. Agus súil neamhspleách aige, nach gcloíonn leis an gcuir síos ar mhaithe leis an dturasóir amháin, ach a nochtann a léargas pholaitiúil ar cheisteanna na cathrach úd. Cuid acu a bhfuil  stair corrach fós i réim iontu - Sarajevo mar shampla, nó Tehran.

Thaitin an leabhar go mór liom. Is trua áfach nár caitheadh rud beag dua leis an eagarthóireacht - tá an leabhar breac leis an I mallaithe. Tá roinnt ailt as alt - smaointe ó alt amháin sleamhnaithe isteach in alt eile.Agus, cé go bhfuil grianghraif breátha sa leabhar, is ag deireadh gach caibidil atá siad seachas ag léiriú an scéil. Is trua sin.

---

Cathracha
Eoghan Ó Néill
Coiscéim 2007

Ochtú Bua an Éirí Amach

Pádraic Ó Conaire, ón gnáth-fhoinse.

Sin, más fíor, an teist a thug Seosamh Mac Grianna ar gearrscéalta Phádraic Uí Conaire "Seacht mBua an Éirí Amach". Mar a luaigh mé, bhí an leabhar seo i measc na leabhair a cheannaíos ar na mallaibh; agus deis agam ó shin na scéalta a léamh.

Cuireann Éirí Amach na Cásca corr i saol gach duine sna scéalta seo; agus níl an Éirí Amach lárnach in aon scéal. Ina áit is ar an gcaidreamh daonna - an ghrá agus an gean ina ghnéithe iomadúla a dhíríonn Ó Conaire a mháistreacht.

Agus is máistir scéalta iad seo cinnte. Tá áthas orm go bhfuair mé an deis dul i ngleic leo. Is mór an feall an leabhar a bheith as cló; ach tá an cuma air go bhfuil teacht fairsing air sna leabharlanna.

Grá goirt

Tá Salann Garbh le Joe Steve Ó Neachtain léite anois agam.

Cnuasach cumhachtach gearrscéalta. Lán de dhaonnacht: an ghrá, agus an pian , a eascraíonn as na híobairtí agus an an cúram a leanann grá. Scéalta iontacha iad; máistreacht ar ábhar agus foclóir aige. Is minic casadh ag deireadh an scéal a iompaíonn ár dtuiscint ar cad atá ag tarlú bun os cionn, ag nochtadh léargas nua ar an bheith daonna agus an ceistiú cinnteachtaí.

Corr scéal lán de ghreann ann, ach an chuid is mó dáiríre; brónach gan a a bheith éadóchasach. Is léir a ghean ar an gcine, agus ar an muintir ar díobh é. Máistir eile a léiríonn an saol mór tríd lionsa a áit dhúchais. Is léir go bhfuil na scéalta lonnaithe thiar; ach d'fhéadfadh na heachtraí baint le duine ar bith áit ar bith.

Sár leabhar.

Salann Garbh
Joe Steve Ó Neachtain
ISBN: 9781905560554
Cló Iar Chonnachta 2009

Ciardhubhán Conallach

Tá "An Mairnéalach Dubh", aistriúchán Sheosaimh Mhic Grianna ar "The Nigger of the Narcissus" le Joseph Conrad léite anois agam.

Seo mórscríbhneoir amháin ag cuir Gaedhilg ar shaothar mhórscríbhneoir eile: Saor focail sárbhuailteacha, síorbhuailteacha iad beirt.

Scéal long ag filleadh ón Oirthear atá i gceist; an reacaireacht ag bogadh ón tríú pearsa, go dtí an chéad phearsa uatha, go dtí an chéad phearsa iolra - ach i gcónaí a léiriú an scéil ó dhearcadh na "lámha" - na mairnéalaigh san forchaiseal. Long seoil atá ann, céimíocht daingean i bhfeidhm a fhágann an chaptaen uasal, aonair i bhfad ós cionn na hoifigigh, agus iadsan i bhfad ós cionn na mairnéalaigh. Bhí ana thaithí ag Conrad ar an saol seo; agus tá beartas ann a bhfuil an chéimíocht de dhíth orthu - ní féidir plé daonlathach a bheith ann faoi conas go díreach an bád a stiúradh, níl leigheas ar uaigneas agus freagracht an máistir loinge.

Cuireann beirt isteach ar suaimhneas na loinge, ciardhubhán an teidil, a ligeann air féin é bheith tinn d'fhonn obair a sheachaint, agus firín suarach eile a bhíonn ag cothú trioblóide.

Buaileann droch stoirm an long agus iad ag teacht timpeall Gob an Dóchais, rud a chuireann leis an teannas drámata ar bhord.

Agus an cuir síos uilig i prós Conallach atá ar comhchéim ar a laghad le saothar snasta Conrad.

Seo cur síos ar sean mhairnéalach, a bhí ar an stiúir le linn na stoirme ar fad; tríocha uair an chloig, agus a thuigeann de phlimp go bhfuil sé ag druidim le deireadh a shaoil:

D'amharc sé ar an mhuir shíorraidhe agus tháinig léaródh tuigse aige ar an cumhacht gan chroidhe a bhí inntí. Chonnaic sé annsin gan áthrach í, agus í go dubh agus cubhar oirthí faoi shúile síorruidhe na réaltóg. Chualaidh sé a glór ag sgairtigh air go neamh-fhoighdeach amach as an fharsaingeach mhór chorrach gan trócaire, a rabh tamhach táisg agus ádhbhar eagla ann. D'amhairc sé i bhfad anonn oirthí, agus chonnaic sé blár dall céasta, ag éagcaoin go mear, an blár fuair seilbh ar a cholainn bhocht nuair a bhéadh seal a dhaoirseachta reaithte......

Mar a léiríonn an sliocht seo, tá an litriú dúshlánach do Ghaeilgeoir an lae inniu; agus fiú léitheoir craosach fearacht mise, bheadh réimsí foclóra sa leabhar seo nach mbeadh aige.

Ba bhreá an rud é dá gcuirfí eagráin nua de na leabhair seo ar fáil; leasú íogair a dhéanamh ar an litriú chun an coimhthíos a sheachaint, ach gan na gnéithe canúna a ghlanadh as. Agus gluais a chuir ar fáil - ní foclóirín Gaeilge Béarla nach ndéanann ach focal dothuigthe Béarla a chuir in áit focal dothuigthe Gaeilge, ach gluais ceart a mhíníonn na téarmaí teicniúla a bhaineann le seoltóireacht, abair.

Ach tá an áthas orm gur mheall an leabhar seo isteach sa siopa mé.

Mo Leabhragáin

Do Néidí, mar fhreagra.

Tá roinnt mílte leabhair ar leabhragáin sa tigh seo. Níor chuntas mé riamh iad. Sa bhreis ar leabhair do pháistí is dócha go bhfuil roinnt céadta leabhair i nGaeilge agam, cnuasaithe thar na blianta.

Cuid mhór acu, is san Siopa Leabhair i Sráid Fhearchair a cheannaíos iad. Cuid maith eile, is i siopaí athláimhe timpeall na cathrach a cheannaigh mé iad. Bhíodh soláthar mhaith ag Waterstones uair dá raibh, nuair ba siopa leabhair a bhí iontu seachas ollmhargadh ilmheáin mar atá anois. Tá Hodges Figgis fós go maith. Nuair a bhím thiar i Corca Dhuibhne, is gnách go dtugaim beart liom ón gCafé Liteartha.

Agus tá an siopa Cúpla Focal i mBré. Le blianta beaga anuas tá Litríocht ann.

Tá na foinsí ann, mar sin.

Tá sé d'ádh orm go bhfuil Gaeilge ag leabharlannaí Bhré, agus cnuasach sách maith ansin - agus é sásta leabhair a cheannach má iarrtar iad. Sé an feall go mbíonn na leabhair Gaeilge i bhfolach de ghnáth, leis an litríocht "iasachta" áit éigin sna 900í 891.6¹ de réir córas Dewey. Deirtear liom go bhfuil cnuasach breá san Leabharlann san ILAC.

Agus is féidir teacht ar leabhair ó leabharlainn eile tríd http://www.borrowbooks.ie/.

Gan amhras, is fusa sin má bhíonn fhios agat cad atá uait. Bhíodh an t-eolas sin ar fáil i léirmheasanna i Lá Nua agus Foinse, agus tá fós i bhFeasta. Agus roinnt áirithe san Timire. I gComhar freisin, is dócha - cé go bhfuilim éirithe as a bheith á cheannach sin.

Ach is fíor do Ghabriel Rosenstock, is faoi rún atá cuid mór de litríocht na Gaeilge, shílfeá.

"Leanaim" údair ar leith de ghnáth. Maidhc Dainín Ó Sé, abair, a bhfuil dornán úrscéalta scríofa aige. Joe Steve Ó Neachtain. Na Griannaigh. Seán O'Connor, fiú! Agus tá úrscéal de chuid Séamus Poncán agam freisin.

Nuair a thaitníonn leabhar liom, bíonn sé le léamh anseo. Ní gnách liom scríobh faoi leabhair mura dtig liom é a mholadh. Ní léirmheastóir mé.

---

¹Leasaithe de bharr an t-eolas a thug leabharlannaí dom!

Baol siopaí leabhair don leabharbhách

Bhíos i mBré Dé Satharn (ar mo shlí go dtí an leabharlann, mar a tharlaíonn sé) nuair a chuaigh mé thar an siopa leabhair dara láimh. Bhuail leabhair san fhuinneog forrán orm agus mé ag dul thart.

"An Máirnéalach Dubh", le Joseph Conrad, aistrithe ag Seosamh Mac Grianna. Shlog mé an baoite agus chuaigh isteach ag cuir ceiste faoi. Dúirt fear an siopa go raibh breis aige i mbosca. Buíochas le Dia go raibh m'iníon liom - d'éalaigh mé gan ach ceithre leabhair a cheannach, ar €15.

Sa bhreis ar an Máirnéalach Dubh, fuair mé Seacht mBua an Éirí Amach le Pádraic Ó Conaire, agus Imleabhar I de leagan Ghaeilge na linne seo ar rinne Pádraig De Barra "Agallamh na Seanóirí". Faraor, ní raibh aon imleabhar eile aige - dúirt sé go raibh scoth na leabhair imithe cheana féin.

Agus ansin leabhrán beag spéisiúil - "Lòchrann an Anma Leabhar-Ùrnaigh Caitliceach" - i nGaeilge na hAlbain, a foilsíodh i nDùneideann i 1906.

Croch mé liom é de bharr an tiomnú lámhscríofa a bhí ann - "Bronnadh é seo le fíor mheas ar Thomás Ó Deirig Aire an Oideachais ag Seaghan Mac Guaire C.S.S.R"

Go deimhin, níor thug mé faoi ndeara gur Gaeilge na hAlbain a bhí ann go dtí ar ball. Tá roinnt sleachta ana bhreá ann a bhfuil rún agam iad a roinnt libh amach anseo. Abair fileata!

Rud eile spéisiúil - ainneoin gurbh i 1933 a foilsíodh "An Máirnéalach Dubh", is sa chló Rómhánach atá sé.

Uaimh seodra seachas ladrainn ab ea an siopa an uair seo - tá na leabhair uilig i staid fíor mhaith.

Bláth na Leabhair

Mar a dúirt mé, rinne mé a lán siúil agus mé thiar. Cosán na Naomh, (arís, le mo mhac is sine), chuig Baile an tSagairt, Cnoc Bréanainn leis an mac eile, agus liom féin go Loch a' Dúin, suas na Sléibhte go dtí Com an Áir agus ar aghaidh go Bharr Conrach.

Gach áit bhí lusanna áille fairsing, fearacht an ceann úd: Magairlín na Stuaice (Anacamptis pyramidalis). Ghlac mé an ghrianghraif sin ar Rinn Chonáill.

Anois, is fear cathrach mise. Is tearc m'eolas ar lusanna, agus is annamh go dtig liom ainm a chuir orthu, i dteanga ar bith. Ceann thall is abhus. An feileastram, abair. Neadaigh ainm an Devil's bit scabious i'm cheann de bharr go ndearna mé ceann a ghreamú i leabhar gearrthóg fadó riamh.

Bhí fhios agam go raibh leabhar ann den ainm Flóra Corca Dhuibhne. Iar filleadh dom ar an Daingean tar éis camchuairt Choim an Áir agus Loch a' Dúin (scéal d'oíche eile) rinne mé caol díreach ar an gCafé Liteartha. Agus gan amhras níor loic Seoirse orm. Leag sé lámh ar an leabhar ar an bpointe. Agus is seod atá ann: plúr an saothair iomlán a rinneadh: naoi gcinn déag d’fhillteáin, pictiúirí daite is go leor eolais ar a bailíodh i dtionscnamh de chuid Oidhreacht Chorca Dhuibhne ar bhláthanna fiáine na leithinise. Ina measc, eolas béaloidis maidir le leigheas traidisiúnta. Tá corp an leabhair dhátheangach (cé go bhfuil breis eolais sa leagan Ghaeilge) ach tá aiste fhada chuimsitheach ar luibheolaíocht agus an cúinsí a mhúnlaíonn an réimse fásra i gCorca Dhuibhne atá i nGaeilge amháin.

Tá áthas orm go bhfuil an leabhar seo anois i'm l-spás fhéin. Agus anois is eol dom gurbh Odhrach Ballach an Ghaeilge ar Devil's bit scabious. Agus tá sásamh airithe le baint as mo snapshots féin, nuair a léim go raibh dua agus suas le uair an chloig de dhíth chun na grianghraif iontacha a ghlac Aodán Ó Conchúir a dhéanamh. Grianghraif a léiríonn saothar agus saíocht Mháirín UÍ Chonchubhair, agus gan amhras na daoine a chuaigh roimpi agus ónar mbailigh sí béaloideas. Níl fhios agam an bhfuil sé i gceist na fillteáin iomlána a chuir ar fáil ar líne - ba bhreá an rud é. Tuigim go bhfuil teacht orthu ag daoine a bhfuil suim acu iontu, i Músaem Corca Dhuibhne ar an mBuailtín.

---

Flóra Chorca Dhuibhne (1995)
ISBN 0-906096-07-3
Ar fáil ó Oidhreacht Chorca Dhuibhne

Fánaíocht Fileata

Mheabhraigh dán Nuala Ní Dhomhnaill dom go bhfuil leabhar dá cuid ar mo leabhragáin le fada. Fuaireas thiar i dtús na nóchaidí é, nuair a bhí sí ag Féile Litríochta i Pankow, i mBeirlín na Gearmáine. Feis an teideal atá air. Agus mé ag póirseáil tríd arís - tar éis na blianta, bhí sé san dara rang ar na leabhragáin - tháinig mé ar dhán faoi siúlóid i Loch a'Dúin. Thug mé féin cuaird ar an ngleann úd thiar sa bhfómhair.

Laistiar de Bhaile Uí hÓinín
i ngleann i measc na gcnoc
tá faill dhubh os cionn loch a' Dúin
is eas ar Abha na Scóraide.

Tugtar ana bhlas sa dán ar siúlóid teaghlaigh chuig an gleann, agus an fiannaíocht a ghabhann leis. Ag deireadh an lae:

Faoin am seo bhí sé ag éirí fuar
is bhí daoine ocrach
is faoin am go rabhamair ag casadh abhaile
bhí cuid againn cancrach

Is chualathas mo chéile ag rá ina theanga féin
"Na fiafraigh d'fhile cá bhfuil an bóthar go Baghdat.
Léimfidh a samhlaíocht thar íor na spéire
is raghaidh tú amú sa phortach"

Is iomaí seod deá sníomhta eile atá sa leabhar.