Iarratas Beag

Nuair a fhaigheann duine leabhar ar iasacht ón leabharlann, Marx abraimis: Cad is mian leis léamh? Is mian leis Marx a léamh. Cad nach mian leis léamh ar chor ar bith? Ní mian leis an tUasal Posauke a léamh ar chor ar bith. Cad, áfach, atá déanta ag an tUasal Posauke? Tá an tUasal Posauke tar éis an leabhar a bhreacadh le nótaí. Feo!

Ceist iomlán eile is ea an ceart breacadh ar do chuid leabhair féin. (Féach maidir leis seo: "Maidir le breacadh ar leabhair, imill leabhair agus rudaí a bhfuil cosúlacht leabhair orthu", tráchtas tionscnaimh, Dr. Peter Panter, faoi bhráid Ollscoil Saarow-Pieskow, tiomnaithe do mo thuistí dhil). Déan do rogha rud le do leabhair féin. Ach le leabhair nach leat?

An Preußische Staatsbibliothek, abair, - ar ceart costas Roinn Coisithe a bhronnadh air d'fhonn is go ndéanfaí Leabharlann comhaimseartha de – ba cheart dó cosaint ghéar ar féin a dhéanamh ina gcoinne siúd a bhfuil an saobhnós acu leabhair a fuair siad ar iasacht a shalú amach is amach, níl dóigh ar bith eile le cuir síos air.

- "Muise" – "Breall! Féach Volkmar lch 564" – "Pleota!" – "Dearna leat!" – "Ní hea, ní ar saothar N atá an teoiric seo bunaithe" – "Danaíocht amaideach" – cén mhaith an stuif seo ar fad?

Ar an gcéad dul síos, tá sé meata a bheith ag grágaíl leis an údar: níl sé i láthair agus ní thig leis é féin a chosaint. Ar an dara dul síos, cuireann sé as go mór don gcéad léitheoir eile: bíonn drogall ar dhuine tosú ag léamh thuas ar chlé nuair atá line faoi rud thíos ar dheis nach bhfuil ar eolas agat; éiríonn an tsúil luaineach, sleamhnaíonn sé trasna – cinnte, dá mba muid féin a chuir an líne faoi, bheadh aithne againn ar an leabhar, agus sin rud iomlán éagsúil. Le cách leabhar leabharlainne áfach agus ba cheart caitheamh leo le hurraim agus meas.

Fulaingíonn Leabharlanna Phoiblí agus Ábhair faoin saobhnós seo – fulaingíonn muid ar fad nach bhfuil ar an gcumas raidhse leabhair a cheannach faoi. Is ionann é agus: páipéar ceapairí a fhágáil i do dhiadh sa Grunewald (coill só i mBeirlín).

Iarratas Beag ar úsáideoirí leabharlanna:  

Fág Nótaí Imill faoi dhaoine eile – ná déan é! Ná breac sna leabhair, ní deas é. Breac síos an méid a thug tú faoi deara: ná scríobh isteach sa leabhar, is fearrde scríobh as! Ná maslaigh an t-údar i nóta imeall. Scríobh litir aige. (...)

Kleine Bitte

Wenn einer und er entleiht ein Buch von einer Bibliothek, sagen wir den Marx: Was will er dann lesen? Dann will er den Marx lesen. Wen aber will er mitnichten lesen? Den Herrn Posauke will er mitnichten lesen. Was aber hat der Herr Posauke getan? Der Herr Posauke hat das Buch vollgemalt. Pfui!

Ob man seine eigenen Bücher vollschreiben soll, ist eine andere Frage. (Vgl. hierzu: “Über das Vollschreiben von Büchern, Buchrändern sowie buchähnlichen Gegenständen”; Inaugural-Dissertation von Dr. Peter Panter; der Universität Saarow-Pieskow vorgelegt, meinen lieben Eltern gewidmet.) Mit den eigenen Büchern also beginne man, was man mag. Aber wie verfährt man mit fremden?

Die Preußische Staatsbibliothek, der man die Kosten für eine mittlere Infanterie-Division bewilligen sollte, auf daß sie eine moderne Bibliothek werde, sollte sich auf das schärfste gegen jene schützen, die die Unart haben, entliehene Bücher vollzugeifern, man kann das nicht anders nennen.

– “Oho!” – “Ganz falsch, siehe Volkmar Seite 564” – “Blödian!” – “Bravo!” – “Nein, diese Theorie ist eben nicht von N. abgelehnt worden!” – “Dumme Frechheit!” ... was soll denn das alles –?

Erstens einmal ist es feige, den Autor anzukrähen: er ist ja nicht dabei und kann sich nicht wehren. Zweitens stört es den nächsten Leser außerordentlich bei der Lektüre: man mag nicht oben auf einer linken Seite zu lesen beginnen, wenn unten rechts etwas angestrichen ist, was man nicht kennt; das Auge wird unruhig, schweift ab... ja, wenn wir das selbst unterstrichen hätten, dann kennen wir auch das Buch, und das ist ganz etwas anderes. Ein Bibliotheksbuch aber gehört allen, und alle sollten es sauber und anständig behandeln.

Stadtbibliotheken und Fachbibliotheken leiden unter dieser Unsitte – wir alle leiden darunter, die wir uns viele Bücher nicht kaufen können. Es ist wie: Stullenpapier im Grunewald liegenlassen.

Kleine Bitte an Bibliotheksbenutzer:

Laßt Marginalien von anderen Leuten schreiben – tut es nicht! Malt nicht die Bücher voll, es ist nicht schön. Zeichnet eure Bemerkungen auf; schreibt nicht so viel in die Bücher hinein, schreibt lieber mehr aus ihnen heraus! Beschimpft den Autor nicht am Rande. Schreibt ihm einen Brief. (...)”

Zitiert nach: Kurt Tucholsky, Gesamtausgabe Texte und Briefe, Bd. 14: Texte 1931, hrsg. v. Sabina Becker, Reinbek bei Hamburg 1998. 

 

   

Lindbergh – Scéal luchóige a d’eitil

Saothar ealaíona iontach atá anseo, ina dtugann an údar agus maisitheoir óg Gearmánach Thorben Kuhlmann scóp dá shamhlaíocht agus do shamhlaíocht a léitheora.

Tá cnámha an scéil simplí, luch atá tugtha don léamh agus staidéar an laoch. De bharr teacht an ghaiste luiche teitheann na lucha eile as an chathair, (Hamburg) agus fágtar ina haonair í. Ba mhaith léi iad a leanacht, déanta amach aici go bhfuil siad imithe go Meiriceá.

Ach ní féidir léi dul ar bord loinge mar go bhfuil cait ag faire gach poll is conair. Agus í ag ealú feiceann sí ialtóga agus tagann sé ina ceann eitilt.

Gabhann an luch ansin ar luas tríd iarrachtaí inneall eitilte a chruthú, bunaithe ar stair iarrachtaí an chine daonna. Tá mionsonraithe agus samhlaíocht na léaráidí sa chuid thar cionn ar fad, macallaí steampunk ann.

Faoi dheireadh, agus ainneoin ulchabháin a bheith sa tóir uirthi, éiríonn le turgnaimh na luiche agus trasnaíonn sí an Atlantach. Fáiltíonn idir daoine agus lucha roimpi agus tugann a heachtraí spreagadh do bhuachaill óg – Charles Lindbergh!

Spreagann an scéal agus go háirithe na léaráidí smaointe – ba dheacair domsa gan smaoineamh ar teifigh daonna, agus go háirithe na Giúdaigh sa Ghearmáin sna 1930í; ach freisin ar mhisneach dosháraithe agus díogras fionnaitheach.

Tá Gaeilge chuanna curtha ag Myra Zepf agus Andreas Vogel ar an scéal, agus bainfidh léitheoirí óga neamhspleácha agus leanaí a léitear dóibh, agus go deimhin a dtuismitheoirí an-sásamh as an seod seo.


Torben Kuhlmann
Aistriúchán: Andreas Vogel agus Máire Zepf
ISBN: 9781910945261
Futa Fata
Aois: 8+

Foilsíodh an léirmheas seo i dtosach ar Gobblefunked i Meán Fómhair 2017

Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh: Ceannródaí

Fuair mé cóip léirmheasa den saothar seo. Cé go mbeadh mé tar éis freastal ar dhráma Celia de Fréine murach gur bhac droch shlaghdán mé, ní dóigh go mbeadh mé tar éis leabhar neamhfhicsin toirtiúil a tharraingt chugham! 

Is éard atá anseo ná an taighde a chnuasaigh Celia de Fréine agus í ag scríobh beathaisnéis ar bhunaitheoir Scoil Bhríde (áit a bhfuair mé féin tús m'oideachas). 

Scéal ana spéisiúil atá ina saol. Athair mór le rá a raibh cáil air in Éirinn agus san Astráil. A hóige féin sa Fhrainc faoi chúraim deirfiúracha níos sine ar chomhaois lena máthair a d'éag. 

Teaghlach ag fónamh don bhfear mór. 

Mar a fuair sí amach gurb ann don nGaeilge. 

Mar a dhírigh sí isteach ar léann an oideachais. 

An bhaint a bhí aici le fiontar oideachais an Phiarsaigh. A hiarrachtaí Scoil Íde a ghlacadh ar lámh uaidh. 

Bhí an eachtra sin spéisiúil ach go háirithe de bhrí gur thug sé spléachadh ar an bPiarsach mar fear (mí-éifeachtach) gnó. 

An páirt a ghlac sí san éirí amach, i san Ard oifig feadh na seachtaine ainneoin gur easaontaigh sí leis an éirí amach. 

Bunú agus buanú Scoil Bhríde agus an dóigh a thug sí faoi oideachas trí Ghaeilge bunaithe ar a cuid oiliúna agus staidéar ar mhúnlaí oideachais ón mór roinn. 

Scríofa ar dhóigh atá taitneamhach le léamh. Drámata nuair is cuí. 

Ceannródaí ag scríobh faoi cheannródaí! Agus fonótaí agus foinsí liostaithe dóibh siúd ar mian leo tógáil ar an saothair.

Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh: Ceannródaí

 Celia de Fréine

€15.00

Leabhar Comhar 

ISBN: 978-1-9998029-1-2

Líon leathanach: 400

https://comhar.ie/leabhair/luise-ghabhanach-ni-dhufaigh-ceannrodai/

Jeaicín File

Ní raibh mórán iomrá cloiste agam ar an mbráthair S. E. Ó Cearbhaill. Ach tharla go raibh leabhar leis, An tÁr sa Mhainistir i measc cnuasach a bhronn Réaltán orm.
Ansin bhí mé ag seoladh de chuid Foilseacháin Spioradálta áit ar labhair Ray Mac Mánais go ceanúil faoi. Ina dhiaidh sin chuala mé gur spreag sé, agus é in oide, spéis Michael Davitt i nGaeilge agus i bhfilíocht.
Thaithin a raibh san Ár sa Mhainistir liom, agus chuir mé fios ón leabharlann ar an díolaim a chuir Liam Prút (file agus bráthair eile) i dtoll a chéile, Jeaicín File.
An míbhuntáiste a bhaineann le díolaim filíochta a fháil ón leabharlann ná go bhfuil tréimhse ama teoranta sular gá é thabhairt ar ais. Ní faoi bhrú ama ná léamh ó chlúdach go clúdach an dóigh is fearr le taitneamh a bhaint as filíocht. B'fhearr liom a leithéid a bheith ar leabhragán agam le tarraingt as nuair a bhuaileann an taom mé, ach is fada mo leabhragáin ar cuir thar maoil!
Cnuasach toirtiúil atá ann. Tá na dánta i rannóga de réir téama, léargas iontu ar ghreann, gean agus creideamh an fhile. Agus ar a chuid taisteal. Dánta fada agus dánta gairide. Tabhairt faoi deara iontu.
Bhraith mé nach bhfuil siad ar fad ar ardchaighdeán agus b'fhéidir go mbeadh breis spíonadh déanta ag an bhfile féin orthu.
Ach tá go leor ann a bhfuil taitneamh agus spreagadh machnaimh ann.
Dánta cathrach. Dán a thugann Baile Átha Cliath agus an file ag teacht in inmhe chun beatha trí bhíthin boladh! Cuir síos ar Nua Eabhrac. An chathair Síoraí, An Róimh, áit ar chaith sé seal fada ag teagasc.
Creideamh domhain umhal caoin. Mórtas teanga agus pian an deoraí. Streachailt an nuachainteora chun an teanga a shealbhú i gceart. Dua an fhile an tinfeadh a thabhairt slán i bhfocail ar phár.
Tá aguisín leis an leabhar á thugann sampla dá chuid teagasc - admhaím gur shleamhnaigh mé thar sin, mar ar shleamhnaigh mé thar cúpla dán eile.

Mar sin féin, ba mhaith liom an cnuasach seo a bheith agam le tarraingt as anois is arís.

Jeaicín File
S.E. Ó Cearbhaill
Liam Prút a chuir in eagar
Coiscéim 2005

Mac Dé Cé hÉ?

Sheol Cló Iar Chonnacht cóip léirmheasa den úrscéal is déanaí seo le Pádraig Standún chugam. Tá an Standúnach ag scríobh úrscéalta le fada, agus is minic an ghaol idir an Eaglais, an chreideamh agus an pobal á chíoradh iontu. (Tá a ghaol féin leis an Eaglais céanna sách casta mar a léirigh sé in Eaglais na gCatacómaí)

San úrscéal seo tá an cheist á chíoradh arís aige, ag baint feidhm as criú scannánaíochta, an stiúrthóir ach go háirithe, a bheith tagtha chomh fada le baile beag in Iarthar na hÉireann chun scannán faoi Íosa a dhéanamh.

Ní dóigh liom gur éirigh leis an consaeit.

Níor chreid mé i formhór a chuid carachtar - seachas an sagart paróiste féin. Bhraith mé gur dearcthaí seachas daoine a bhí sa gcuid eile, iad cineál aon-toiseach. 

Níor chreid mé in aon chor san iriseoir óg mná a chuaigh ó bheith ag iarraidh stop a chuir leis an rud go bheith ina páirt lárnach sa scannán.

Bhí smaointe maithe ann, agus bhí smaointe an sagairt a léirigh sé i sruth comhfheasa spéisiúil. Ach ní dóigh liom gur iompar an scéal na smaointe agus bhí barraíocht den údar a bheith ag rá linn seachas ag taispeáint dúinn. 

Bhraith mé freisin gur fhorbairt cuid mhaith de na heachtraí collaíochta (agus táid ann) ró ghasta le bheith inchreidte; níos thúisce an stiúrthóir i leaba bean an tí tábhairne ná bhí an scéal ag madraí an bhaile. Go deimhin, agus seans gur fabht eagarthóireachta ba chúis le seo, shílfeá go raibh na ráflaí scaipthe sular tharla an comhriachtain! 

Bhí sé deacair scaití freisin an imeacht ama a bhí ceaptha bheith sa scéal a tomhais, rud b'fhéidir a bhain de mo thuiscint air.

Mac Dé Cé hÉ
Pádraig Standún
Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 9781784441715  

Duan na Nollag

Ar cúis amháin nó cúis eile thóg sé go dtí le déanaí orm an leabhar séasúrach seo a léamh. Chuir bunleabhar Dickens borradh breise faoi traidisiún na Nollag ag am, ré Victoria, go raibh sé ag borradh cibé. Fabhalscéal faoi oscailt croí a bhí iata ag saint. N'fheadar an gcreidim go hiomlán i Scrúg, roimh nó i ndiaidh saothair na spiorad air. Ach is saothar chlaisiceach an saothar Béarla. Feictear dom go bhfuil leagan an Duinnínigh, cóirithe ag Maitiú Ó Coimín, lán chomh maith ó thaobh friotal is atá an bunleagan. Greannmhar, maoithneach, géar de réir mar a oireann. (Ba bhreá an rud closleabhar!).

Cuireann pictiúir galánta Arthur Rackham go mór leis an earra uasal (mar a bhíonn súil leis anois ó Leabhar Breac, dearadh cuanna cúramach).

Léitheoireacht pléisiúrtha éadrom (ach beagáinín dúshlánach shamhlóinn don té nach bhfuil i dtaithí ar léamh na Gaeilge).

Duan na Nollag
Charles Dickens & Pádraig Ua Duinnín

€16.00

120 lch; clúdach crua; ISBN: 978-1-911363-38-5

Sárú

Chuir muid aithne cheana ar Evan agus Rio sna leabhair Vortex agus Hóng. I Sárú tá réamhamharc faighte ag Evan ar chluiche nua ríomhaireachta a phléann le sábháil na cruinne. Ach tá ar féin agus Rio dul i ngleic le drong atá ag tromaíocht san fíorshaol freisin; agus cén ról go díreach atá ag an cailín nua Gael-Mheiriceánach Cara? Tá go leor eolas aici faoin gcluiche, ach an cara nó eascara í? 

Tugann scéal an chluiche deis don údar ceisteanna caidrimh agus timpeallachta atá tráthúil a phlé gan a bheith ag seanmóireacht. Tá go leor eolais faoi nithe tráthúla - athrú aeráide, teacht i dtír comhlachtaí móra ar an bpobal anseo agus thar lear, aicmeachas, brú oibre- fite fuaite tríd an scéal ar bhealach nádúrtha. 

Tá an aimsir féin gníomhach sa scéal agus anfa agus fuarlaigh ag cuir corr i gcinniúint na gcarachtar. 

Ní maith liom féin gluais téarmaíochta Gaeilge-Béarla. Tá a leithéidí ag cúl an leabhair: b'fhearr go mór liom go dtabharfaí míniú i nGaeilge shimplí ar téarmaí, más gá. 

Tá an leabhair dírithe ar dhéagóirí óga agus measaim go mbainfidh siad sult agus tairbhe as. 

Sárú
Anna Heussaff
Cló Iar-Chonnacht

An Nollaig Thuas

Seo an tríú leabhar sa sraith. Tá an dá sióg óg Deirdre agus Luisne ar chuaird ar a haintín Gormlaith agus a mac siúd Conaire san domhan thuas. Aimsir na Nollaig atá ann. Tá sceitimíní orthu beirt leis na rudaí nua ar fad a fheiceann siad, sneachta agus bronntanais. Bíonn sé deacair orthu gan an chosc ar úsáid na cleasa sí a shárú nuair a bhíonn beirt chailín ar chomhaois le Conaire ag spochadh go gránna astu. Ach roimh deireadh tagann siad ar thuiscint dóibh agus déanann muintearas leo. 

Tugann fiosracht na sióga óga léargas as an nua ar dhraíocht an tsaoil agus an Nollaig. 

Scéal gairid taitneamhach do leanaí idir 8 agus 12.

 

An Nollaig Thuas
Aoife Ní Dhufaigh

€7.50

64 lch; clúdach bog; ISBN: : 978-1-909907-98-0

Ursula K le Guin

Chuaigh Ursula le Guin ar shlí na fírinne de Máirt. Bhí sé i gceist agam píosa a scríobh anseo fúithi cibé, tá athléamh nó léamh as an nua déanta agam ar roinnt dá saothair le cúpla bliain anuas.

Tá an cuir síos 'ficsean tuairimeach' seachas ficsean eolaíochta feicthe agam ar a saothar, agus feileann sé go maith mar sainmhíniú.

Cinnte, tá na hÚrscéalta Hainish, fearacht Left Hand of Darkness agus The Dispossessed lonnaithe i measc na gcian phláinéad agus chum sí an ansible, gléas a scaip eolas níos gaiste ná solas.

Ach draíocht atá i gceist le scéalta Earthsea; léamh ar scéal le fréamhacha san Aeneid a húrscéal Lavinia.

Shamhlaigh sí tír lár Eorpach Orsinia agus lonnaigh gearrscéalta (atá léite agam) agus úrscéal (nach bhfuil léite fós agam) ann.

Tá sraith eile aici ina bhfuil an suíomh cosúil leis na meánaoiseanna ach go mbíonn bua ar leith ag na príomh charachtair ann, cineál draíocht ach tréith ar leith ag gach duine acu.

I scéalta dá chuid bíonn leagan amach éagsúil ar daoine, ó thaobh inscne de abair. I Left Hand of Darkness mar shampla níl inscne ag pobal an phláinéid ach ar feadh tréimhse míosúil ar féidir leo bheith fireann nó baineann agus d'fhéadfadh aoinne acu leanbh a thabhairt ar an saol (cé gur fear ón Domhain seo an reacaire).

Ní fear geal an laoch caighdeánach aici. Tá Ged, draoi Earthsea dorcha agus is iad na daoine geala an cine ar easpa forbartha.

Úsáideann sí na suíomhanna iomadúla seo chun scéalta taitneamhacha eachtrúla a scríobh agus ábhar a spreagann machnamh a chuir roimh an léitheoir. An duine agus a streachailt an rud cóir a dhéanamh is cúis léi.

Tá oidhreacht saibhir fágtha aici againn ar chuir mé aithne i dtosach air sa leabharlann i mo dhéaga agus a bhfuilim ag tarraingt as stór an leabharlann arís chun an eolas agam air a athnuachan agus a dhoimhniú.

Go raibh suaimhneas síoraí aici, agus go raibh léamh ar a saothair!

Colm Breathnach

Prós is mó a léim. Ach tá cnuasach sách mór leabhra filíochta Gaeilge ar mo leabhragáin, agus nuair a bhuaileann an taom mé léim dán nó dhó.

Is minic Colm Breathnach molta ag Caitlín Nic Íomhair ar Twitter,  ach ní raibh aon chuimhne agam ar aon rud dá chuid bheith léite agam. Fuair mé dán dá chuid ar líne An Ghrá a chuir le m'fhiosracht. Mar sin, chuir mé fios ar an gcnuasach Rogha Dánta ón leabharlann.

Rogha as na cnuasaigh atá foilsithe go n-uige seo aige, maille réamhrá le Máirín Nic Eoin. (Seachnaím réamhrá go hiondúil, ach is fiú léargas Mháirín a bhlaiseadh).

Ós rud é gurbh ón leabharlann a fuair mé é, chrom mé ar a léamh ó chlúdach go clúdach. Cuir chuige nach bhfuil inmholta le filíocht dáiríre, agus go deimhin is minic a leag mé uaim an leabhar tar éis dornán dán a léamh d'fhonn póit filíochta a sheachaint.

Tá foclóir shaibhir ag an mBreathnach (a bhí ag plé le téarmaíocht agus aistriúchán go gairmiúil roimh dul ar luathscor chun díriú ar scríobh). Tá an eolas freisin aige ar an litríocht agus tagairtí don Fhiannaíocht agus Rúraíocht (agus gach seans rudaí eile a bhfuil mise dall orthu) sna dánta.

Dánta grá agus gaoil, grá agus achrann athair is mic, grá máthar is mic, grá leannáin, grá áite, grá teangan (dosheachanta d'fhile, file Gaeilge ach go háirithe). Dánta saibhre a spreagann mothúcháin agus machnamh araon.

Tá rún agam b'fhéidir amach anseo cnuasach nó dhó leis a chuir ar mo leabhragáin chun tarraingt astu ar mo chaothúlacht.

Táim buíoch do Chaitlín as é a chuir in aithne dom!

Kíor Thuathail

Kíor Thuathail
Jean-Claude Izzo
€15.00
280 lch; clúdach bog;
ISBN 978-1-911363-40 8.

Is maith liom scéinséir maith. Scéinséir den scoth atá curtha ar fáil ag Bernadette Nic an tSaoir anseo dom, ós rud é nach mbeadh Fraincis diongbhála Izzo agam.

Scéal triúr de shliocht inimirce a tháinig in inmhe le chéile i Marseille, ag streachailt le cúngú saoil nuair a theip ar fhostaíocht. Beirt a chuaigh le drongadóireacht,  duine a rinne iarracht éalú tríd dul sna péas.

Tá duine acu marbh ag tús an scéil. An darna duine marbh i gcith piléir póilíní sar i bhfad, tar éis iarracht díoltas a bhaint amach as bású a chomrádaí.

Sruth comhfheasa an treas duine atá i mórchuid an úrscéil, an póilín ag iarraidh ciall a bhaint as na heachtraí. Agus as eachtraí eile a bhfuil cuma fánach orthu ach atá snaidhmthe sa bhréidín céanna as éagóir, coiriúlacht, drúis is drugaí.

Gabhann a smaointe siar is aniar, ag míniú caidreamh an triúr agus bean leo, Lole. Bean a bhfuilid triúr i ngrá léi.

Tá stair sóisialta ann, póilín pobail an reacaire, é ag iarracht a gceart a bhaint amach don nglúin is déanaí de shliocht inimirce - na hArabaigh.

Is féidir an ghrian a mhothú ar do chraiceann, an sáile a bhlaiseadh. Agus an biotáille, an miangas, an dóchas is éadóchas. Grá agus gruaim.

Scéinséir lán castaí is corr. Ladair éagsúla sa scéal. Coirpigh. Póilíní, idir díreach is cam. Tuismitheoirí díograiseacha ar loic an tír a ghlac iad orthu. Ógánaigh ag iarraidh saoirse is meas. Agus grá. Formad , drúis, saint. Iarrachtaí bheith ionraic i saol lofa.

Cloisim go bhfuil an dara gála ar na bacáin ag Bernadette. Táim ag tnúth leis.

Cú na mBaskerville

Tá athchóiriú déanta ag Evertype ar roinnt de na scoth aistriúcháin a rinne An Gúm fadó.  Mar thoradh ar phlé ar Twitter ar na mallaibh chuir mé fios ón leabharlann ar leagan Nioclás Tóibín de shaothar chlúiteach Conan Doyle, Cú na mBaskerville.

Murab ionann agus cuid mhaith de na scéalta faoi Sherlock Holmes, úrscéal atá anseo. Mar is iondúil, ó dhearcadh comhghleacaí Holmes, Watson atá an reacaireacht - agus Holmes as radharc don gcuid is mó. Diaidh ar ndiaidh a scaoiltear an scéal chugainn, maraon le cúpla conair chaoch. Árd scéal atá ann.

I measc mion uaisle Sasana atá an imirt, lucht an County. Measaim gur aimsigh Tóibín an réimse ceart cainte leis an atmasféar ceart a chruthú.

Admhaím go raibh roinnt focail nach raibh agam - léiriú ar an tanú atá tagtha ar an nGaeilge ó shin, is dócha. Ach bhíodar neadaithe i comhthéacs a d'fhág gur d'fhonn brí a chinntiú seachas a fháil a bhí orm an Dálach a cheadú.

Is é Aibhistín Ó Duibh a rinne an leagan seo a choiriú.

Ní minic dom saothar atá léite agam sa bhunleagan a léamh in aistriúchán Gaeilge. Ach scéal den scoth atá anseo, (a raibh mionsonraí dearmadta agam sa chaoi go raibh teannas san athléamh).

Agus is maith an rud an Ghaeilge a aclú i suíomh nua mar a rinne Tóibín.

An Bhean Istigh

Tá ríomhaithne na mblianta agam, mar chomhbhlagadóir,  ar Áine Durkin. Go deimhin casadh ar a chéile muid cúpla babhta agus Áine abhus san ardchathair. Bhí cuir amach éigin agam uirthi mar fhile, mar gur fhoilsigh sí corr dréacht ar an mblag. Bhí fhios agam freisin baint a bheith aici le cúirt filíochta an oireachtais.

D'fhulaing a muintir roinnt tragóid phoiblí, bás a deirfiúr faoi chúinsí nár soiléiríodh riamh agus í ar dhualgas le arm Mheiriceá san Afganastáin.

Tá taithí fhada sna dánta seo a cnuasaíodh thar scór bliain.

Dánta teaghlaigh, caidrimh, ceana.

Feictear dom gur leor dó féin an sonas, agus gur minice a éadromaíonn croí faoi bhuairt é féin i ndán.

Tá scáil an bhróin, ach freisin an teacht aniar as ar na dánta seo. Ach ní dánta gruama éadóchasach iad. Tá splanc an dóchais is an grá iontu; an anam daonna neartaithe agus maisithe, mar a bheadh ealaín Kintsugi na Seapáine, soitheach briste deisithe le hór.

Tá féin chíoradh agus iniúchadh an scríbhneora le fáil iontu freisin; mórtas agus grá  máthar, deirféar, iníne, gariníne, cara.

Bhí aithne freisin agam ar Nuala Nic Con Iomaire, suaimhneas síoraí uirthi: tugann marbhnaí Áine chun beatha arís í.

Goltraí agus geantraí, grá agus gruaim, gontacht agus greann.

Gura fada buan Áine!

Mise Áine: An Bhean Istigh
Cló Iar Chonnacht

Tubaiste ar an Titanic

Bhí Lá leis na Lochlannaigh ceannaithe agam agus léite le m'iníon, mar sin nuair a chonaic mé an scéal seo a tháinig roimhe croch mé liom ón leabharlann é.

An uair seo nuair a osclaíonn Brídín agus Cormac an doras draíochta (don gcéad uair) aimsíonn siad iad féin ar long mhór ghalánta. Buaileann siad le himirceach óg as Éirinn atá faoin deic, san tríú grád. Is féidir leis na páistí na doirse glasáilte a oscailt, agus bíonn an triúr acu ag baint lán na súil as cuannacht an chéad agus an dara grád.

Diaidh ar ndiaidh áfach tagann siad ar an dtuiscint go bhfuil siad ar an Titanic - agus níos measa fós, go bhfuil briseadh na loinge ar tí tarlú.

Éiríonn leo máthair agus deartháir an chailín ar bhuail siad leo a tharrtháil chomh maith leis an gcailín féin - murach iad bheadh siad féin faoi ghlas!

Agus an teaghlach beag slán ar bhád, cromann siad ar an ndoras draíochta a lorg athuair- agus práinn leis toisc go bhfuil an long ag dul go tóin poill.

Éiríonn leo sa deireadh (ar ndóigh!)

Insint beoga drámatúil, lán sonraí. Lón léitheoireachta!

Tubaiste ar an Titanic
Máire Zepf
Cló Mhaigh Eo

Opération Anthropoïde

Chonaic mé Breandán Delap ag moladh an leabhar HHhH cúpla uair ar Twitter (agus i gComhar, seans).
Bheartaigh mé mar sin fios a chuir air.  Úrscéal stairiúil atá ann ar an dromchla. Chuir Laurent Binet roimhe scéal na beirte a rinne iarracht Heydrich - fear mór na Naitsithe i bPrág a dhúnmharú. Scéal a fuair greim ar a shamhlaíocht agus é ina chónaí sa tSeicslóvaic.
Ach ní insint dhíreach atá ann. Fite fuaite le heachtraí an scéil tá tráchtaireacht an údair ar an dóigh a chuaigh an scéal i bhfeidhm ar thar blianta fada, na saothair is na háiteanna a cheadaigh sé. An deacracht gan an scéal a chuir as a riocht le samhlaíocht.
An slí a dhíbir Heydrich - a bhfuil níos mó ábhar faoi, ar ndóigh, scéal na beirte a rinne an bheart i leataobh ainneoin a dhícheall.
Léiriú ar sin, teideal an leabhair. Opération Anthropoïde an teideal a roghnaigh an údair, ainm na hoibríochta rúnda faoinar sheol rialtas deoraíochta na Seicslóvaice an bheirt ar ais ó Shasana le buille suntasach a bhualadh (agus fios maith acu go mbainfí díoltas fuilteach amach).
Ró ficsean eolaíochtúil arsa an foilsitheoir. HHhH a rogha siúd - Himmlers Hirn heisst Heydrich (Heydrich is ainm d'inchinn Himmler).

Heydrich in uachtar arís.

Tá torthaí taighde fhada sa leabhar, léargas ar na pearsain, léargas ar a dheacracht úrscéal ionraic staire a scríobh, léargas ar na sluaite gan ainm a bhí páirteach sa bhfreasúra, nach iad laochra aonair a rinne na gníomhartha gaile (ná a d'íoc an praghas)

Bréidín shaibhir de scéal, agus lón machnaimh ar go leor leibhéal.

Táim buíoch do Bhreandán as an nod!

Corp an Duine Uasail

Tá scata leabhair bhreátha i nGaeilge á fhoilsiú, ach níl spás ná airgead agam iad ar fad a bheith i mo sheilbh. Agus níl leabharlann ceart ar fáil don nGaeilge. Tá teacht ar sciar áirithe de leabhair i nGaeilge sna gnáth leabharlanna ach teacht orthu.

Anois is arís áfach tagann deis eile i'm threo. Ag an deireadh seachtaine thug mé  'Corp an Duine Uasail' faoi ndeara i gcarr carad. Bhí sé ceannaithe aige ag ceapadh go mbeadh sé - de bharr gur úrscéal graifeach atá ann- oiriúnach do leanaí. Ar ábharaí an tsaoil thug sé spléachadh air sular thug sé dóibh é.

Sciob mise mar léitheoireacht leapain don deireadh seachtaine.

Scéal Zoë atá ann. Beag óg atá ag obair mar 'fáilteoir' - bé botha ag taispeántas, gan de chúram uirthi ach cuma ghleoite a bheith uirthi sna pictiúr. Agus, gan amhras, glacadh le crúbáil ó na cliantaí. Crúbáil a fhulaingíonn sí ar an metro plódaithe abhaile chuig a bodach falsa díomhaoin de leannán, a chaitheann léi freisin mar a bheadh meall feola atá ann lena ainmhian a shásamh.

Ní nach ionadh tá sí cráite ag a saol.

Tagann cor ina saol, buaileann de thaisme le fear agus eascraíonn caidreamh ar leibhéal níos uaisle. Nó an bhfuil?

Baintear cúpla corr cliste eile as an scéal roimh deireadh.

Tá líníocht agus scéalaíocht Pénélope Bagnieu cliste, súil ghéar agus inchinn caolchúiseach aici.

Léitheoireacht éadrom taitneamhach ach lón machnaimh ceilte ann. Aistrithe go cliste ag Darach Ó Scolaí agus sleasainna glice go saol litríocht na Gaeilge ann.

Corp an Duine Uasail
Pénélope Bagieu
€12.00

128 lch; clúdach bog;
ISBN: 978-1-909907-78-2

Tomhas orm, Tomhas ort

Fuair mé an leabhar seo mar féirín ó Eoghan Mac Giolla Bhríde. 

Is éard atá ann ná sraith tomhais agus dubhfhocal ó chnuasaigh éagsúla béaloidis. Tá siad rangaithe in ord deacrachta - smaoineamh ana mhaith is ea iad a rangú de réir ranga na sean-fhilí, pictiúr ar leith do gach rang ó Fochlac go Rí Ollamh; agus na cinn éadroime rangaithe faoin ndrúth. 

Tá tomhas ar gach leathanach, agus na freagraí de réir uimhreacha ag deireadh an leabhair. Rogha cliste a bhí ann gan na huimhreacha a bheith in ord, mar sin ní léifidh tú freagra an chéad chinn eile de thaisme.

Bainim féin agus m'iníon (atá 9) an spraoi as na tomhais a fhiafraí dá chéile agus ar dhaoine eile. Anois is arís baineann na leagnacha canúnacha tuisle asainn, ach tá gluais úsáideach ag deiridh an leabhair freisin. 

Tá an dearadh snasta agus glan.

Molaim an leabhair seo d'aon duine atá tugtha do dubhfhocal. Daoibhse a bhfuil iPad nó iPhone agaibh tá aip ar fáil freisin.

Tá sé ar fáil sna deá siopaí agus ó Éabhlóid.

Tomhas orm, Tomhas ort

Tomhasanna béaloidis bailithe le chéile i leabhar amháin
Ealaíontóir – Sinéad Ní Chadhain. Eagarthóir – Eoghan Mac Giolla Bhríde

€12

Sofi Oksanen: Páis na hEastóine

De bharr tagairt a rinne Alex Hijmans don úrscéal "When the Doves Disappeared" ar Twitter (rinne sé léirmheas ina dhiaidh sin ar Tuairisc) chuir mé fios ar an leabhar seo le Sofi Oksanen ón leabharlann; chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm agus fuair mé an úrscéal Purge ón leabharlann freisin.

Pléann an dá úrscéal le grúpaí beaga daoine atá gaolta, agus an tionchar uafásach a bhí ag láthair a dtíre idir dhá impireacht bhrúidiúil - Gearmáin na Naitsithe agus an Rúis - ar a dtír agus dá bharr ar na daoine aonair. Fite fuaite leis sin tá grá agus gráin laistigh de theaghlaigh.

Tá taithí éigin agam ar litríocht na hOir-Ghearmáine a fáisceadh as an ré chéanna, leithéidí Jurek Becker nó Stefan Heym.

Ach is dán eile ar fad dán na críocha Bailt agus an Eastóin ach go háirithe, iad riamh agus fós faoi scáil a gcomharsana santach thoir; gaol lag lena gcol-ceathracha ó thaobh teangain de sa bhFionlainn atá iad féin le fada ag maireachtáil faoi scáth na himpireachtaí thart orthu.

Bhí mionlach suntasach lucht labhartha na Gearmáinise ar fud lár agus Oirthear na hEorpa roimh an Dara Cogadh mór, iad ann ina gceardaithe nó ina mion uaisle, leis na glúnta. Tá sé intuigthe mar sin go mbeadh tírghráthóirí sna críocha Bailt a chonaic a slánú ón Rúis i comhpháirtíocht le Gearmáin neartaithe. Daoine eile a bhí neamhspleách ina meon. Dream sách measctha ab ea Bráithre na Coille, atá luaite le pearsan san dá úrscéal.

Ach an rud in mó a chuaigh i bhfeidhm orm - go háirithe san úrscéal Purge a bhfuil gnéithe de ag baint leis an ré seo, san 1990í tar éis neamhspleáchas a bheith bainte amach arís ag an Eastóin, ná na gníomhartha uafáis atá ar chumas daoine atá ag iarraidh iad féin a tharrtháil ó ghníomhartha uafáis daoine eile. An tréas a imríonn siad ar ghaolta fiú. 

Mheabhraigh na húrscéalta samhail George Orwell dom - "Más mian leat an t-am atá le teacht a shamhlú, samhlaigh buatais mhíleata ag satailt aghaidh daonna, go deo". Tá boladh na péine sna scéalta seo.

D'éalaigh muide in Éirinn ó go leor de huafáis an Dara Chogadh Dhomhanda; ach ní stair ársa atá anseo san Eastóin, agus de bhrí go bhfuil críocha Bailt anois san Aontas Eorpach, agus an Rúis ag buaileadh sciath arís, beidh tionchar ag na créachtaí in anamacha na pobail thoir ar ár saol. Is mithid tuiscint a fháil orthu, agus is bealach iontach ealaíon chumasach Oksanen chun sin a dhéanamh.

Scéal Scéil

Bhí an cnuasach aistí seo gan léamh le tamall ar mo leabhragán. Is annamh a léim saothair neamh fhicsean ach mar duine a bhíonn ag baint feidhm minic as na meáin Gaeilge, shíl mé go mba cheart dom é léamh. Níl díomá ar bith orm go ndearna mé amhlaidh.

Ceird is ea iriseoireacht. Namhad an cheird gan í a fhoghlaim, ach ní foghlaimítear ceird sa seomra ranga ná fiú san Ollscoil. Foghlaimítear ceird ó bheith ag obair le máistrí. Ní bhíonn an deis sin ann i gcónaí, ar ndóigh; ach is féidir méid áirithe a fhoghlaim ó scéalta na máistrí ar a dtaithí féin.

Sin díreach atá sa leabhar seo, seanchas na ceirde á reic ag máistrí sa cheird, cuid mhór acu fós gníomhach; cuid eile atá anois ar an dtaobh eile den mboird agus léargas ar leith acu dá bhrí sin.

Tá struchtúr éigin ar na meán craolta i nGaeilge a thugann deis don ábhar iriseora obair leis na máistrí - ach fiú dona leithéidí beidh tairbhe le baint as na haistí seo. Tá ábhar machnamh ann do mo leithéidí do thomhaltóir (tá an ghráin agam ar an bhfocal sin, ach tá sé cruinn sa chás seo).

Creidim áfach gurbh san earnáil scríofa is mó a dhéanfaidh an leabhar seo leas. De bharr stair léanmhar na meán scríofa, ní fad saoil a bhíonn i ndán do irisí nó nuachtáin scríofa, agus faraor is cosúil gur i ngiorracht atá saol na meáin scríofa sa Ghaeilge ag dul. Fágann sin muid arís is arís eile ag braith ar foireann atá go minic óg (mar go gcaithfidh siad a bheith saor agus deontais ag titim). 

Is maith ann mar sin taithí na máistrí a bheith ar fáil dóibh i bhfoirm soléite.

Tréaslaím a shaothar mar sin leis an bhFear Eagar, Breandán Delap, agus le Cois Life.

Tá eolas luachmhar ann d'aon duine a bhíonn ag scríobh nó ag tráchtaireacht as Gaeilge. Nó, go deimhin ag léamh nó ag éisteacht, le go mbeadh tuiscint níos fearr againn ar an dua a chaitear le eolas a chuir ar fáil dúinn.

Scéal Scéil
Rúndiamhra na Meán

Breandán Delap
ISBN: 978-1-907494-39-0
Foilsithe: 2014

Léirmheas: Aisteoirí an Spidéil

Stair cumann amaitéarach drámaíochta an Spidéil atá anseo, roinnt ina thrí mór chuid - óna thús 100 éigin bliain ó shin, a ré órga i seascaidí an chéad seo chaite nuair a bhí an cumann ag glacadh páirte i gComórtais Béarla le drámaí i nGaeilge agus ag baint an chraobh, agus ó na 1970í anall.

Scaití is cineál Who's who de scéal na Gaeilge sa cheantar atá i gceist mar go dtáinig cáil san aisteoireacht nó réimsí eile ar go leor de bhaill an Chumainn.

Tugann Joe Steve Ó Neachtain ach go háirithe an chreidiúint don drámaíocht as muinín a mhúscailt ann, agus gach seans murach an Cumann gur thar saile anonn a bheadh sé imithe fadó.

Is mó ná scéal cumann drámaíochta atá anseo, mar sin, mar gurbh crann taca do phobal a bhí i ndroch-chaoi ab ea an Cumann, fearacht gluaiseachtaí pobail eile.

Cuid thábhachtach de scéal TG4 agus Ros na Rún atá san scéal seo freisin, mar gurbh sna drámaí a chuir cuid de chliar Ros na Rún agus TG4 faobhar ar a gcuid scileanna. 

Luaitear siar is aniar idir an Taibhdhearc - agus roimhe sin Amharclann na Mainistreach agus na haisteoirí anseo freisin. Feictear dom go bhfuil a leithéidí imithe i léig, agus a rian sin ar Amharclann na Mainistreach agus gan ach 3 drámaí i nGaeilge, stáitsithe ag dreamanna eile, ar Ardán na Péacóige ó 2010 i leith.

Ag barr a réime bhí Aisteoirí an Spidéil ag fáil comhairle agus tacaíocht ó Amharclann an Mainistreach, rud a chuaigh chun tairbhe don Amharclann níos faide anonn agus ábhar aisteoirí ag teacht chucu ón gcumann.

Le hachainí a dhúnann an leabhar, sé sin go dtiocfaidh toradh ar mhian na nAisteoirí ionad buan dá gcuid féin a bheith acu. Feictear dom gur infheistíocht fónta a bheadh ansin i dtodhchaí pobail agus ar mhaithe le daoine a oileadh i scileanna a rachadh chun tairbhe do réimsí eile den tsaoil.

Admhaím gur caolseans go mbeadh an leabhar seo léite agam murach go dtáinig chugam i mbeart leabhar le léirmheas a dhéanamh orthu ó Chló Iar Chonnacht. 

Bhraith mé é bheith fadálach scaití, liosta d'ainmneach daoine nach bhfuil aithne dá laghad agam orthu a ghlac páirt sa dráma seo agus sa dráma siúd, ach tuigim go mbeadh léamh eile ag gaolta na ndaoine sin ar an scéal.

Tá tagairtí d'fhoinsí agus fonótaí sa leabhar, rud a bheidh ina chabhair do staraithe pobail eile, agus tá roinnt ghrianghraif ann freisin, ina measc ceann den trí lánúin a phós de bharr iad a bheith casta ar a chéile sa chumann. (An t-aon ionadh atá orm ná a laghad cleamhnais a d'eascair as, ach seans go bhfuil níos mó nach bhfuil luaite)

Cloch fónta ar stair na háite thiar agus na drámaíochta atá anseo, agus go deimhin stair na scannánaíocht agus TG4 de bhrí gurbh as an úir seo a d'eascair sin.

Aisteoirí an Spidéil
Máirín Breathnach Uí Choileáin
Cló Iar-Chonnacht,
Tagairt: 9781784441173