Ní fearr mac le himirt...

Pictiúir sciobtha ó amlíne Twitter @KNEECAPCEOL 

Dráma gairid aon ghnímh aon aisteora is ea Minimal Human contact. Scríofa ag Naoise Ó Cairealláin, ag tarraingt óna thaithí féin as bheith gafa le cearrbhachas. Bíonn teorainn nádúrtha ag andúil san ól nó i ndrugaí - tá srian leis an méid a ghlacfaidh an cholainn leis. Ach tig leis an andúlaí cearrbhachais imirt de ló is d'oíche... Rud a thuigeann na bookies agus lucht casino go rí mhaith.

Tugann Seán T Ó Meallaigh ionchollú dúinn ar a leithéid d'aosánach Feirsteach i mbun eachtra aon oíche le hairgead a ghoid sé óna mháthair. Ag dréim leis an t-airgead a mhéadú agus a aisíoc. Tá córas aige, ní thig leis teip...

Tinneall ó thús deireadh, sna harda ag súil leis an liathróid titim chun a leasa; sna hísle nuair nach dtiteann nó nuair nach bhfuil ach brabach suarach. 

Guth agus colainn Sheáin ag reic an scéil, le tacú ó roinnt ábhar físe agus soilsiú éifeachtach. 

Bhí aistriúchán comhuaineach ar an nGaeilge (macarónach, crua, Feirsteach) ar fáil agus neart daoine san amharclann lán dá gcaitheamh. 

D'imigh an dráma thart de luas lasrach, muid iomlán gafa leis. ⭐⭐⭐⭐⭐

Deis amháin eile é fheiceáil i Smock Alley ar an Satharn, ansin ar aghaidh go dtí an Chultúrlann (abhaile, cineál). 

Léiriú den scoth ó Aisling Ghéar - a bhfuil ndeacrachtaí maoinithe fós gan réiteach.... Nára fada go raibh chun go mbeidh ar a gcumas breis den gcineál seo a chur inár láthair. 

Stáitse na Leabhar

 

Nuair a chloisim faoi dráma as Gaeilge i mBaile Átha Cliath, is nós liom freastail air más féidir in aon chor é. Ach níl aon ionad buan ag drámaíocht na Gaeilge san Ardchathair - cé go bhfuil áiteanna thar a chéile ina mbíonn drámaí as Gaeilge iontu. Ar feadh seal bhí an "Theatre Space @ Mint" ag feidhmiú mar a leithéid de spás, agus d'fhreastal mé ar chúpla dráma ann. Ní raibh aon cheann de na drámaí seo le Celia de Fréine ina measc - cé go raibh mé san tír ag an am seans nach raibh mé ar na liostaí bolscaireachta cuí ag an am. Ní cuimhin liom go beacht, seans freisin nach raibh m'fhlosc drámaíochta chun forbartha sin an uair úd. Nílim ar mo chompoird le téatar na háiféise ainneoin roinnt de dhrámaí Brecht a bheith léite agam. Bhí droch thaithí agam le dráma sa Ghearmáin i dtús m'fhichidí - mol comhghleacaí liom an dráma, agus chuaigh mé ann (i'm aonar). Ní raibh ar mo chumas bun ná barr a dhéanamh den dráma. B'é a dúirt mo chomhghleacaí liom go raibh sé de cheart agam clár an dráma a léamh chun tuiscint a bhaint as. Rud nach n-aontaím leis beag nó a mhór. Measaim gur cheart do dhráma - nó saothar ealaíne ar bith - bheith sothuigthe ar leibhéal éigin don duine féachana gar tacaí eile. Cinnte, is féidir breise doimhneacht a chuir leis an eolas tríd léamh nó eolas breise. Ach....

Ar aon nós, chuaigh mé sa tseans agus shocraigh mé fios a chuir ar na drámaí seo le Celia de Fréine ón leabharlann - ní raibh mé i amharclann le fada an lá. Measaim gur Baoite an dráma deiridh a chonaic mé ar stáitse.

Trí chinn de dhrámaí atá san leabhar. 

Pléann Anraith Neantóige le beirt bhan atá ag cónaí ar imeall cathrach i ndomhan apacailipteach lán cogaidh. Tá beirt fhear sa scéal freisin, leannán duine de na mná a bhíonn ag teacht agus imeacht, agus saighdiúir a thagann aniar aduaidh orthu. Idir an ceathrar acu cíortar uafás agus éigiall an chogaidh agus na nithe a thugann breosla dó. Tá drámaí le Beckett luaite san réamhrá ach níl aon chuir amach agam orthu sin. Fadó riamh léigh mé Mutter Courage Brecht agus is macallaí de sin a fuair mé san dráma seo. Agus fuair mé lón machnaimh áirithe as.

Bhí mé níos mó ar mo chompord le Coirín - scéal a chíorann grá agus cúram agus na hualaigh is féidir eascairt ní hamháin as searc éagmaise ach as searc comhlíonta má tá an bás chun deireadh roimh am a chuir leis - agus an ualach a leagan cúram de bharr grá ar leanbh nó leannán faoi seach. Tragóid sa chiall go dtarraingíonn meanma agus gníomhartha na carachtar a gcinniúint orthu. Ceisteanna tráthúla á ríomh ann.

Tá go leor de téatar na háiféise san tríú dráma Tearmann i mo thuairim neamhoilte féin. Ceist na dteifeach agus conas a caitear leo, agus an éileamh ar cineál áirithe cúis so-ghlactha a bheith lena dteitheadh chun go mbronnfaí tearmann orthu i gcóras atá sách cosúil le scéalta Kafka san fíorshaol. An mioscais is féidir eascairt as an eascairdeas agus amhras a ghintear i measc daoine faoi éadóchas an Liombó roimh cinneadh. Ceann eile atá uafásach tráthúil agus smál an chórais soláthar dhírigh gan bheith glanta fós.

Níl an samhlaíocht cuí agam chun an dráma a fheiceáil i mo shamhlaíocht (sin an toisc gur fearr liom scéal measartha traidisiúnta a léamh...). Mar sin féin tá mé sásta go bhfuair mé an leabhar seo agus gur léigh mé é - tá roinnt lón machnaimh faighte agam as.

Má bhíonn deis ann dráma le Celia a fheiceáil ar stáitse, tá súil agam go gcloisfidh mé faoi in am agus go mbeidh mé sa lucht féachana!

Is mór an trua, ceal ionad buain, go mbíonn ar gach dráma Gaeilge lucht féachana a thógáil as an nua, bolscaireacht agus cuardach a dhéanamh chun pobal as an nua a chnuasach. Dá mbeadh ionad buan ann, agus rialtacht, ba chabhair é sin chun pobal taithíoch a thógáil agus a fhorbairt.

Mná Dána Dornán Drámaí
Celia de Fréine
Arlen House 2019
ISBN 978190363

Léirmheas: Aisteoirí an Spidéil

Stair cumann amaitéarach drámaíochta an Spidéil atá anseo, roinnt ina thrí mór chuid - óna thús 100 éigin bliain ó shin, a ré órga i seascaidí an chéad seo chaite nuair a bhí an cumann ag glacadh páirte i gComórtais Béarla le drámaí i nGaeilge agus ag baint an chraobh, agus ó na 1970í anall.

Scaití is cineál Who's who de scéal na Gaeilge sa cheantar atá i gceist mar go dtáinig cáil san aisteoireacht nó réimsí eile ar go leor de bhaill an Chumainn.

Tugann Joe Steve Ó Neachtain ach go háirithe an chreidiúint don drámaíocht as muinín a mhúscailt ann, agus gach seans murach an Cumann gur thar saile anonn a bheadh sé imithe fadó.

Is mó ná scéal cumann drámaíochta atá anseo, mar sin, mar gurbh crann taca do phobal a bhí i ndroch-chaoi ab ea an Cumann, fearacht gluaiseachtaí pobail eile.

Cuid thábhachtach de scéal TG4 agus Ros na Rún atá san scéal seo freisin, mar gurbh sna drámaí a chuir cuid de chliar Ros na Rún agus TG4 faobhar ar a gcuid scileanna. 

Luaitear siar is aniar idir an Taibhdhearc - agus roimhe sin Amharclann na Mainistreach agus na haisteoirí anseo freisin. Feictear dom go bhfuil a leithéidí imithe i léig, agus a rian sin ar Amharclann na Mainistreach agus gan ach 3 drámaí i nGaeilge, stáitsithe ag dreamanna eile, ar Ardán na Péacóige ó 2010 i leith.

Ag barr a réime bhí Aisteoirí an Spidéil ag fáil comhairle agus tacaíocht ó Amharclann an Mainistreach, rud a chuaigh chun tairbhe don Amharclann níos faide anonn agus ábhar aisteoirí ag teacht chucu ón gcumann.

Le hachainí a dhúnann an leabhar, sé sin go dtiocfaidh toradh ar mhian na nAisteoirí ionad buan dá gcuid féin a bheith acu. Feictear dom gur infheistíocht fónta a bheadh ansin i dtodhchaí pobail agus ar mhaithe le daoine a oileadh i scileanna a rachadh chun tairbhe do réimsí eile den tsaoil.

Admhaím gur caolseans go mbeadh an leabhar seo léite agam murach go dtáinig chugam i mbeart leabhar le léirmheas a dhéanamh orthu ó Chló Iar Chonnacht. 

Bhraith mé é bheith fadálach scaití, liosta d'ainmneach daoine nach bhfuil aithne dá laghad agam orthu a ghlac páirt sa dráma seo agus sa dráma siúd, ach tuigim go mbeadh léamh eile ag gaolta na ndaoine sin ar an scéal.

Tá tagairtí d'fhoinsí agus fonótaí sa leabhar, rud a bheidh ina chabhair do staraithe pobail eile, agus tá roinnt ghrianghraif ann freisin, ina measc ceann den trí lánúin a phós de bharr iad a bheith casta ar a chéile sa chumann. (An t-aon ionadh atá orm ná a laghad cleamhnais a d'eascair as, ach seans go bhfuil níos mó nach bhfuil luaite)

Cloch fónta ar stair na háite thiar agus na drámaíochta atá anseo, agus go deimhin stair na scannánaíocht agus TG4 de bhrí gurbh as an úir seo a d'eascair sin.

Aisteoirí an Spidéil
Máirín Breathnach Uí Choileáin
Cló Iar-Chonnacht,
Tagairt: 9781784441173 

An Cruastóir & An Mhéar Fhada

Ní minic go léim drámaí, ach bhí fonn orm, nuair a chonaic mé sa leabharlann an leabhar seo, blaiseadh de shaothar Johnny Chóil Mhaidhc arís. Dhá dhráma lán de ghreann créúil. San Cruastóir (n -> r Chonamara arís!) tá seanfhear sprionlaithe i mbéal an bháis agus súil santach ag an chléir agus ag a ghiolla ar a stór. Casadh iontach in eireaball an dráma, a mhúineann ceachta nach miste faoi chraos, agus dílseacht clainne.

Drúis, deoch agus díomhaointeas sa dara dhráma, agus comhrá grinn den scoth ann.

Ní fhaca mé riamh aon chuid de shaothar Johnny Chóil Mhaidhc ar stáitse, mór an trua - agus ní fhaca mé ach giotaí beaga ar líne nó ar an teilifís. Bheadh fonn orm níos mó a fheiceáil mar is léir ó na drámaí seo go raibh cluas agus intinn ghéar aige, agus é in ann caint chréúil, chruinn, cuanna a chuir ar dhrámaí an ghnáthshaoil.

An Cruastóir & An Mhéar Fhada
Johnny Chóil Mhaidhc
Tagairt: ISBN 1 874700 09 5  

Aisteoirí Bulfin: KATYN A THIOCFAIDH TÚ ABHAILE?

‘Katyn a thiocfaidh tú abhaile?’ á léiriú ag Aisteoirí Bulfin

 

Ionad:  Theatre@36, Club na Múinteoirí, Cearnóg Parnell, Baile Átha Cliath 1

Am: 8 pm

Ticéid: €12 (mic léinn agus OAP €10)

Breis eolais: aisteoiribulfin@gmail.com

Beidh Aisteoirí Bulfin chugainn arís go luath leis an seó ‘Katyn a thiocfaidh tú abhaile?’ Ar an 13, 14 agus 15 Meitheamh cuirfidh an cumann drámaíochta bisiúil seo an léiriú is déanaí acu i láthair an phobail i gClub na Múinteoirí, Cearnóg Parnell. Seó filíochta agus ceoil dar teideal Thar Teorainn a chuirfidh tús leis an oíche. Ag teacht sna sála air sin beidh an dráma cumhachtach Herody Katyn le Seán Ó Broin. Fidelma Ní Ghallchobhair agus Méabh Ní Loingsigh na léiritheoirí.

Tá teorainneacha le feiceáil i ngach gné den saol agus sa mhír Thar Teorainn tabharfar spléachadh trí mheán na litríochta agus an cheoil ar chuid de na teorainneacha seo agus cé mar a théann siad i bhfeidhm ar dhaoine..

            Sa dráma Herody Katyn tá iliomad teorainneacha le feiceáil chomh maith. An teorainn idir dhá thír, an teorainn idir dhá chultúr, an teorainn idir an fhírinne agus an bhréag, an teorainn idir an tseanmhodh agus an modh nua. Tá cuid de na teorainneacha seo sobhriste, ach cuid eile acu, is deacair iad a thrasnú. Insíonn an dráma seo dúinn faoi eachtra mhór ón dara cogadh domhanda, Sléacht Katyn. Cuireadh na mílte oifigeach Polannach chun báis i bhforaois Katyn sa bhliain 1940. Cuirtear i láthair an lucht féachana an iarracht a rinneadh i gcaitheamh na mblianta fada an fhírinne maidir leis an sléacht seo a cheilt ar mhuintir na hEorpa. Dráma cumhachtach é seo ina léirítear iarrachtaí na gcarachtar cúl a thabhairt le Sléacht Katyn. Ach is deacair teacht thar eachtra ghránna mar sin gan damáiste a dhéanamh do na daoine a thagann sa tslí orthu.

Aisteoirí Bulfin

Tá Aisteoirí Bulfin ar an ngrúpa is buaine agus is beoga i mbun na drámaíochta Gaeilge i mBaile Átha Cliath. Tá na céadta drámaí léirithe acu ó bunaíodh an grúpa daichead bliain ó shin. Is iad na léirithe is deireanaí uathu An Campa, dráma grinn nuascríofa le hAodh Ó Domhnaill (2008), Moloney, dráma stairiúil le Seán Ó Tuama (2009), Biffó Béar, geamaireacht nuascríofa le hAodh Ó Domhnaill (2009), Na Leabhra, dráma nuascríofa le hAodh Ó Domhnaill (2010), Círéib, cóiriú ar ghearrscéal le Máirtín Ó Cadhain (2010) agus Oileán na Sclábhaithe, aistriúchán ar L'Île des Esclaves le Pierre de Marivaux (2011). Balleagraíocht de chuid an Chomhlachais Náisiúnta Drámaíochta is ea Aisteoirí Bulfin.

Branar ó bhranair!

Táim fiosrach le fada faoin gcomhlacht drámaíochta Branar, ach go dtí seo níor éirigh liom freastal ar aon taibhe dá gcuid. Bhí áthas orm mar sin deis a fháil freastal ar a leagan siúd de Chlann Lir  a bhí ar siúl san Ark an Satharn seo chaite.
(Faraor bhí mé múchta le slaghdán ar an lá, ach mar sin féin chuaigh mé ann le'm iníon)
Athinsint spéisiúil a bhí ann - gan ach beirt mar chúram ar Lir seachas ceathrar - agus casadh bainte as eireball an scéil. Deireadh sona curtha leis, an geis réabtha.  Bhí beirt taibheoirí ar an stáitse ag insint an scéil, ag baint feidhm as léiriú le scáthphuipéid agus le gnáth puipéid agus le dearadh simplí stáitse - péire dréimire agus clár eatarthu a bhí scaití ina chaisleáin do Lir, scaití ina raon sléibhte.
Bhí an scéalaíocht draíochtach ar fad, le ceol cumtha ag léiriú an scéil agus ag tacú leis na bhfocal san insint. Bhí na puipéid gleoite - ach shíl mé féin iad a bheith rud beag ró bheag.
Thug an athinsint croí an scéil slán - grá Lir agus éad Aoife - grá na leanaí dá chéile agus dá athair - agus an caoi go sáraíonn grá geis.
Tá blaiseadh den taibhe ar fáil ag an nasc thuas. Mholfainn Branar cinnte, agus beidh súil in airde agam do dheiseanna eile freastal ar a gcuid léirithe.

Scáthán an Aoir

D'fhreastail mé anocht ar "Saint" le Fíbín atá mar chuid den Fringe. Tá sé ar siúl go dtí an Satharn san Cube san Project Arts Centre.

Spás sách beag amharclainne atá ansin, rud a bhí feiliúnach don dráma gairid seo. Trí ceathrú uaire de spleodar. Cuireann an triúir aisteoir agus ceoltóir amháin, le tacaíocht ó feistiú stáitse cliste, aoir chumasach ar saint na nÉireannach le linn an Tíogar Ceilteach i láthair.

Tá an Finale thar a bheith glic agus físúil. Chuala mé roimhe nach raibh de Ghaeilge ag na haisteoirí ach a línte (gné turgnamhach eile de shaothar Fibín) agus bhí amhras áirithe orm. Ach murach mé bheith ar an eolas roimh ré níl mé cinnte go mbeadh sin tugtha faoi deara agam.

Dar ndóigh is stíl colainneach, fisicúil a chleachtann  Fibín, na haisteoirí ag cur a gcorp ag obair chomh maith lena bhfocail. 

Thug an Irish Times ceithre réalta as cúig don dráma seo: Shíl an lánúin a bhí liom ann go raibh leath réalta sa bhreis tuilte aige! Aontaím.

Baineadh feidhm chliste as clíséanna agus steiréitíopaí le dlús a chuir leis an insint; agus bhí píosa aitheanta ceoil, mar shampla, tús Also Sprach Zarathustra, le macallaí cultúrtha a dhúiseacht. 

Tá go dtí an Satharn agaibh freastail air. Tapaígí an deis! 

---

Aguisín: Bhí an fógra slándála roimhe i mBéarla agus i nGaeilge (an dá cheann réamhthaifeadta). Agus bhain siad feidhm as an bhfocal álainn "taibhe" ann.

Gur arís eile, aguisín

D'fhág mé rud nó dhó ar lár sa mhéid a scríobh mé aréir:

1. Bhíos ag clamhsán tráth faoi dhrámaí Gaeilge a bheith ar siúl i bprochóga fuara taise mhíchompordacha. N'fheadar an raibh muintir an New Theatre ag éisteacht liom; táim measartha cinnte go bhfuil foireann nua suíocháin aimsithe acu ó bhí mé ann cheana. Pe scéal é, bhí an amharclann teolaí agus na suíocháin compordach. Agus ....
2. Bhí an teach lán!
3. An dearadh stáitse. Mar a luaigh Néidí, ní raibh i gceist ach dhá bhosca. Agus soilse mar chúlbhrat. Baineadh feidhm thar a bheith éifeachtach astu; bogadh na boscaí thart mar chuid den dráma chun an suíomh a réiteach don gcéad mhír eile, ar dhóigh a bhí go hiomlán nádúrtha. Baineadh feidhm cliste as solas agus scáil chun an cúlra a chuir in iúl. Agus d'oibrigh na haisteoirí leis an spás a chruthaíodh idir agus thart ar na boscaí go héifeachtach.
4. An ceol - méarchlár agus fuaimrian. Den scoth. Maestro, lean ort!

Gur arís eile

Bhí buaic eile i mo sheachtain drámaíochta oíche Satharn nuair a d'fhreastail mé ar an oíche deiridh de Gur Eile, an gheamaireacht a scríobh Aodh Ó Domhnaill do Aisteoirí Bulfin.

Baineann coinbhinsiúin drámaíochta le geamaireacht, agus tá siad go léir anseo - an deamhain, an buime sí, ceol, an laoch soineanta, an lucht féachana ag tacú le pearsa ar stáitse - ach baintear casadh as gach ceann acu chun súil grinn lán aoir a chaitheamh ar shaol na hÉireann san ré dhearóil iar-tíograch seo, agus muid bronnta ar maorlathaigh ón gcoigríoch ag mí-éifeacht ár rialtais fhéin agus buile na bainc.

Is amaitéaraigh sa chiall is dearfaí iad Aisteoirí Bulfin; ainneoin gur go páirtaimseartha agus gan íocaíocht a  shaothraínn siad an drámaíocht, léiríonn siad a ngrá dó san dóigh gairmiúil a chuireann siad chuige.
Chuaigh siad i gcomhair leis an léiritheoir Barry Barnes an babhta seo chun cabhrú leo beatha dhraíochtúil a thabhairt do fhocail Aoidh, focail atá bunaithe ar shúil ghrinn ar chúrsaí reatha agus cluas ghéar don fhocail cuí agus don imeartas focail.
Cnámha an scéil; cloistear do phéirí Goraille i sléibhte Uganda, atá bailithe de bheith ag déanamh feic saolta díbh fhéin do fhámairí Gearmánacha agus Seapánacha, go bhfuil obair le fáil in Éireann, agus fáilte roimh chách cuma dubh ban nó riabhach. Bhí an t-eolas rud beag as dáta, áfach, agus nuair a thagann siad anseo súitear isteach iad in imeachtaí an IMF agus na Roinne Airgeadais, agus an cos ar bholg atá á imirt acu ar an gcosmhuintir. Cuirtear corr eile sa scéal nuair a thagann Eilís de Bhindsor abhus at chuairt incognito; agus bíonn sí san iomaíocht le Mamaí na Málaí, iar shaighdiúir na cinniúna atá  cliseadh néaróige tar éis tarlú di, d'uachtaránacht na tíre. Puipéid - mar a léirítear dúinn atá sa Dáil - atá dhíth ó na maorlathaigh, ach ní sin go baileach a fhaigheann siad. Is deacair a cheart i mblagmhír a thabhairt do chorr in aghaidh an caim na scéalta ar fad a reictear sa dráma, iad treisithe ag ceol na Milseáin - focail glice nua curtha le sean fhoinn.
Is fearr mar sin blaiseadh a thabhairt daoibh den amhrán a chuir siad an slua ag canadh (le Fonn 'We're on the one road')

Éinne le vóta, bailigh do rópa
Ardaigh tóirse romhat sa tslí,
Táimid ar buile! Cuirimís tine
Le hAngla-Éireann is A-I-B!
Caimiléaraigh is lucht baincéir'
Iad crochta ós na lampaí, 'luascadh
thuas san aer
Turam mo rópa! Turam mo ghad!
Crochaim an Geaing ar fad!!

Bhí sé rud beag aisteach teacht as dráma spleodrach lán aoir go dtí an fíor saol dearóil - dream Occupy Dame Street thart ar bhun an Banc Ceannais - áit a raibh Aodh fostaithe tráth - lucht iarrtha deirce fairsing, ag sá a cupáin folmha páipéir i'd aghaidh; lucht gan dídean ga socrú síos don oíche....

Idéalaí maslaithe is ea an aorthóir. Is mian leis an Saol a bheith Maith; tá sé Olc, agus anois tugann sé fogha faoin Olc. Tucholsky

Aor spleodrach lán greann dóite curtha inár láthair arís ag Aisteoirí Bulfin. Treise leo! 

Is fearr saol gearr mar laoch ....

Tarbh: ón gnathfhoinse!

D'fhreastail mé ar dhráma spleodrach, pléascach, collaí, Fíbín aréir sa Phéacóg, i bhfochair mo mhic (16) agus deirfiúr liom. 8 marc as deich a bhronn an dís eile ar an dráma; mise rud beag níos flaithiúla - 9/10. Rinne Paul Mercier éacht leis an scéal; bhí mé an tógtha leis an chaoi ar thug sé an oiread sin den Rúraíocht slán isteach ina insint chomhaimseartha  - ní hamháin go bhfuil príomheachtraí na Tána le fáil san insint seo, ach tá Oidhe Aonfhir Aoife, Eachtra Mhacha agus Bás Chon Chulainn fite go healaíonta isteach sa reacaireacht aige. Cuireann léiriú Darach Uí Thuairisg, ceoil Mel Mercier, na físeáin, na maisc agus thar rud ar bith eile aisteoireacht uile chorpartha an scéal i láthair go paiteanta. Seasann iomrascáil fiánta na linne seo do bharbarthacht agus buaileam sciath an Chraobh Rua, agus gluaiseann an t-aicsean go gasta ó chomhraic fuilteacha go iomrascáil idir na braillíní go comhrá adhairte go caibidlíocht chasta agus ar ais ar luas dochreidte. Fantar dílis don mbunscéal, ach i gcló na linne seo ag baint feidhm éifeachtach as íocónagrafaíocht freacnairceach.
Tragóid is ea scéal Sétanta; fear a fhágann a shotal agus a bheith dírithe ar a idéil chaol laochúil é mar chéir i lámha mná láidre - réabtar é idir chraos doshásta Méidbhe, tírghrá is idéil Emer, agus uaigneas agus gátar Aoife. Tá macallaí staid reatha na tíre ann - mo chlann fhéin a dhíol a máthair -  agus freisin imeachtaí san Meán Oirthear agus an siar is aniar idir cumhachtaí móra an domhain a réabann na gnáthdhaoine eatarthu.
San míreanna ar an scáileáin, tá meascán de radhairc breise ag baint feidhm as na haisteoirí agus stoc radhairc ag léiriú an méid atá ar bun ar an ardán.
Bhíos tógtha ach go háirithe leis an chaoi ar insíodh scéal Mhacha mar dhráma laistigh den dráma, ar an scáileáin, agus é á úsaid chun Sétanta a spreagadh chun gnímh ar son a phobal, é a réabadh as a bhrionglóidí maidir le cáil san fáinne comhraic.
Maidir leis na maisc, is cinn latex iad a chlúdaíonn an ceann ar fad, agus folt breá gruaige ag dul leo. Cuireann siad ar chumas foireann beag aisteoirí líon mór pearsana a chuir i láthair - agus cuireann na gnúis cuid den scéal i láthair leo féin, sula deir nó déanann an aisteoir faic. Gan iad ní dócha go bhfeadfaí an luais agus dlús a choinneáil sa dráma. (Níor thuig mo dheirfiúr go dtí an deireadh nach raibh ach an líon beag aisteoir ann)
Tá an donas ormsa maidir le gan cláir a cheannach ag drámaí - creidim gur teip is ea dráma go bhfuil an clár de dhíth ar an lucht féachana. Ciallaíonn sé áfach nach dtuig liom na haisteoirí a mholadh as a n-ainmneacha; beidh orm na róil a lua in ionad!
Sheas Medb amach go háirithe domsa - an aisteoir á cur i láthair, ag léiriú an craos cumhachta le guth agus geáitsí bheaga. Taispeántas láidir - mar a bhí ag Emer agus Aoife. Agus Mac Roth - sliomadóir cruthanta, ag feidhmiú sa chúlra chun rud ar bith atá ó Medb a aimsiú di - maoin, céilí leapain, tarbh ....
B'é an cúis nach bhfuair an dráma lán mharcanna uainn ná go raibh an fhuaim rud beag ró ard, agus go raibh cuid den chaint doiléir dá bharr.
Ach ní bheadh leisce orm freastal arís ar an ndráma seo! Ó tháinig Fíbín ar an saol traidhfil blianta ó shin bhíos ag tnúth le deis a gcuid saothair a fheiceáil - ach níor éirigh riamh liom cionn is go raibh na léirithe ró fhada uaim, nó ag am oibre. Ach b'fhiú an fanacht (agus déanfaidh mé iarracht níos mó má bhíonn deis eile agam!)

Léirmheas: An Cuimhin Leat?

D'éist mé le dráma a scríobh Brian Ó Tiomáin ar podchraoladh ar maidin. Pléann ‘An Cuimhin Leat?’ le tromaíocht, agus leis an iarracht a dhéanann fear a scriosadh ag tromaíocht ar scoil dul i ngleic leis na deamhain atá á chrá - iad a dhíbirt.
Ón gcéad nóiméad, geal leis, bhí greim ag an reacaireacht orm: Bhí Seán McDonagh cumhachtach i bpáirt an íospartaigh, réimse iomlán na mothúcháin le sonrú ina ghuth - eagla, déistin, fearg. Bhí an bheirt aisteoir eile ana mhaith freisin. Tá drogall orm barraíocht a rá faoin ndráma chun gan an scéinséir a mhilleadh ar aoinne eile a mbeadh fonn acu cluas a thabhairt dó.  Bhíos ar bís ag éisteacht leis áfach - agus gach lúb agus casadh san scéal á éisteacht go géar agam.
Éistigí! Súil agam go bhfuil níos mó den gcineál seo i ndán dúinn ar Raidió na Life!

Beidh lá eile ann amanathar, ambaist!

Ós rud é go bhfuil sraith drámaí Ghabriel Rosenstock, Amanathar, ar fáil anois mar phodchraoltaí, bhí deis agam éisteacht leis na drámaí is déanaí seo ó Raidió na Life. Cé gur foilsíodh dráma ar an téama céanna faoin dteideal céanna, tuigim gur athscríobhadh iad don raidió. Cinnte bhí úire agus tráthúlacht le sonrú iontu.

Tugann nuachtán Gaeilge samhlaithe an fráma do na drámaí;  rud a thugann scóip do ghreann dubh agus aoir.

Tá féidearthachtaí ar léith ar dráma ar raidió - áit a oibríonn samhlaíocht an éisteora le spreagadh agus nodanna ón mbrat fuaime san dráma. 

Agus baintear feidhm éifeachtach astu sna léirithe gairmiúla, snasta seo. Bhíos tógtha ach go háirithe leis an úsáid éifeachtach a bhaineadh as tost sna drámaí. Tost iomlán, gan fiú ceol sa chúlra. Spreagann sin an inchinn leis an mbearna a líonadh!

B'é "Anocht" an dráma is mó a thaitin liom - dráma a sheasadh leis féin. Níl de nasc aige leis an nuachtán ach go bhfuil an dís sa dráma tar éis fógra "croí uaigneach" a chuir ann agus a fhreagairt. Shíl mé go raibh an rud ar fad thar a bheith glic agus greannmhar. An fear tútach, cíocrach, leibideach; an bhean fuarchúiseach, cúramach - ach cineál cíocras le braith uaithi freisin, ach gan an fear in ann é a shásamh. 

Bhí na carachtar sna drámaí ar fad forbartha go maith; áfach: An t-eagarthóir éadóchasach, ciniciúil;  an t-eagarthóir cúnta díograiseach, ina mháistir an an gcaighdeán ach beag beann ar an mbrí; rúnaí lán sprid; file soi-disant; léirmheastóir dóite; agus mar sin de. Iad uilig so-aitheanta agus go hiomlán inchreidte laistigh de fhráma na drámaí.
Treaslaím a saothar leis an athair a scríobh agus leis an mac a léirigh - agus leis an haisteoirí a raibh Marcus Lamb, Doireann Ní Chorragáin, Aodh Ó Domhnaill agus Damhnait Ní Thuama ina measc.
Bígí ag éisteacht! 

 

Is ait an mac an Saol: Léirmheas

Betelgeuse mar a chonaic Hubble é

"Samhlaigh Ollcheanaire an Spáis ina athbheochantóir Gaeilge! Sin go díreach atá  sa tsraith nua drámaí raidió 'Is ait an mac an saol', a tháinig ó shamhlaíocht thorthúil an scríbhneora Emer Ní Rónáin. Is údar bróin don Ollcheannaire Vobara Jitma Dozak teangacha an spáis gan a bheith le cloisteáil níos mó agus beartaíonn sé teacht go hÉireann le Gaeilge a fhoghlaim agus a scaipeadh ar fud an spáis. Suite i bhfad sa todhchaí, tabharfar an t-éisteoir ar chamchuairt idir-réaltach agus Vobara sa tóir ar 'thaisceadán rúnda na Gaeilge'."

Mar sin a chuirtear síos ar an dráma seo de chuid Raidió na Life. D'éist mé leis na podchraoltaí, atá ar fáil anseo.

Thaitin rudaí áirithe faoin sraith liom. Is deacair an raidió a shárú mar spreagadh don tsamhlaíocht - pointe atá buanaithe ag an freagra a thug 'Rita' in 'Oiliúint Rita' maidir conas plé leis an dúshláin a bhaineann le Peer Gynt a stáitsiú - 'Dhéanfainn ar an Raidió é'. Tá an fuaimrian éifeachtach agus samhlaíoch san dráma. Tá na carachtar ceaptha go maith, agus iomlán inchreidte ainneoin cuid acu a bheith ina scigléiriú ar chineál nó aicme daoine. Baintear feidhm éifeachtach as na Gaeilgí uirbeacha  atá ann; an cumasc canúintí agus críol atá i mBÁC. Mar sin féin, chuir an sraith díomá áirithe orm. Ainneoin é bheith ceaptha a bheith san todhchaí, bhí an Éire a cuireadh i láthair sioctha san fichiú aois. Agus is an inbhreathnú chúng céanna maidir leis an 'cúis' atá i gceist leis an dráma. Sa mhullach ar sin, níorbh léir domsa aon phlota a bheith ag sníomh na radhairc - a bhí ana mhaith - le chéile. Nithe fónta sa dhráma, ach sílim go bhfuil forbairt le déanamh air!

Deis eile "Na Leabhra" a fheiceáil agus dráma eile

 

 

Rinne mé léirmheas ar Na Leabhra anseo:

Lón éisteachta ó TíAitreo

Scéal faighte agam ó TíAitreo maidir le dráma raidió dá gcuid:

Drowning le Tomás Ó Súilleabháin
arna léiriú ag TíAitreo Teo., le maoiniú ón BAI agus tacaíocht RTÉ Raidio


Tarraingítear tumadóir Danmhairgeach ón Atlantach agus é beo, ar éigean. Nuair a dhúisíonn sé, áfach, is ait an scéal atá aige.
Beirt fhear báite amuigh ó chósta Chonamara, an dá eachtra scartha óna chéile thar céad bliain. Sa scéal scáfar, taibhsiúil seo measctar am agus áit, aithne is anam agus fágtar faoi bhanaltra óg amháin é teacht ar an bhfírinne is na hionsaithe seo a mhíniú.
Aimsíonn an Garda Cósta fear ar snámh amuigh ó chósta na Gaillimhe, é gan urlabhra, beo ach ar éigean. Tugtar caol díreach go Ospidéal na hOllscoile é de heileacaptar, áit ina n-oibríonn an fhoireann leighis go dian dícheallach len é a thabhairt slán ón mbás. Asbjorn Aagger is ainm don bhfear seo, tumadóir ón Danmhairg de réir a chárta aitheantais.
Dhá lá ina dhiaidh sin, dúisíonn an fear ach níl focal Béarla ná Danmhairgise aige d’éinne. Níl aige ach Gaeilge agus ní thuigeann sé ó thalamh an domhan cad a thug go dtí an áit seo é. Níl aige ach an t-ainm Tomás, agus cuimhne aige ar lá a chaitheamh lena dheartháireacha ag bailiú gliomaigh. Titeann an cúram ar Bhríd, duine de na banaltraí, teacht ar an bhfíorscéal. Cé hé an fear sa leaba agus cad a d’imigh air cúig mhíle amuigh ó Bhá na Gaillimhe?

Craolfar an dráma Dé Domhnaigh 13 Márta 2011 ag 20:00

Amas chruinn idir an dá shúil

D'fhreastail mé ar dhráma nua Aoidh Uí Dhomhnaill aréir. Bhí sé thar barr.

 Scéal lánúine spreagtha ag, seachas bunaithe ar, scéal Sharon Collins ("Lying eyes"). Tragóid mar a thuigfeadh na Gréagaigh é - dán cruálach na díse ag eascairt as a bpearsantachtaí féin. Cliar de chúigear a bhí ann, faoi stiúir Lara Ní Chathmhaoil. Thart ar uair go leith ar stáitse le dearadh thar a bheith simplí ach éifeachtach. (Dara McGee) - balla gloine ar baineadh feidhm as chun cuid de ghníomhaíocht a léiriú mar taibhiú scáile. Baineadh úsáid as an chliar chun feisteas an stáitse a athrú - ar bhealach a raibh cóiréagrafaíocht ag baint leis chun gnéithe den dráma a léiriú. Ghluais an dráma siar is aniar san am - ag léiriú diaidh ar ndiaidh an  gad a bhí ag druidim le scornach an banlaoich. (Siobhán O'Kelly). D'fheidhmigh an dara bhean (Maighréad Ní Chonghaile) mar a bheadh cór gréagach  inti - ag léiriú, ag cuir doimhne leis an scéal, ag baint eolas as an mbanlaoch. B'é Séamus Moran a bhí i bpáirt an leannáin; agus thug sé léiriú phaiteanta ar idir geal agus dorcha an phearsa sin. Bhíos thar a bheith tógtha le haisteoireacht Bhrendan Murray - a raibh air dlíodóirí éagsúla agus póilíní a chuir inár láthair agus a rinne é sin ar bhealach chomh héifeachtach - athrú beag ar a ghruaig agus a ghnúis, agus nocht pearsa eile. B'é John Burke a bhí i bpáirt an fheallmharfóra - nó arbh ea? 

Bhí na haisteoirí ag léiriú an scéil le corp agus guth; agus ag baint gach úsáid as an stáitse, an fhuaim agus an solas.

Tá leisce orm mórán den scéal a scaoileadh libh - nod libh go bhfuil deis agaibh an léiriú gairmiúil seo (i ngach chiall) a fheiceáil idir seo agus an Satharn! Tapaígí an deis, má tá sibh abhus in aon chor! Maidir liomsa, beidh súil in airde agam don gcéad gníomh eile ag TíAitreo.

Dráma eile le Aodh Ó Dómhnaill

Seo an cur síos atá ag an Amharclann air:

Dhéanfadh Nuala Barrett rud ar bith dá fear. ‘Sé Donie bun agus barr a saol, agus cheap Nuala nach mbeadh teora leis an méid go ndéanfadh sí is go dtabharfadh sí dó. Ach tá a dteora féin ag cách, mar a thuigfidh Nuala go luath. Instear scéal a ngrá is a tharla dó tré spléachtaí siar is ar aghaidh, agus tríd na hargóintí a bhíonn ag Nuala le Fionnuala, agus an bheirt bhan ag iarraidh teacht ar an fhírinne. Scéal sleamhan, slíoctha is ea Idir an Dá Shúil a leanann rian an fhíor-shaoil agus nithe a tharla in Éirinn ní ró-fhada ó shin agus an Tíogar Ceilteach fós beo, ach é ag lagú.

Breis eolais ó Amharclann na Mainistreach.

Na Leabhra

Aodh Ó Domhnaill, údar. Le caoinchead Phóló

D'fhreastail mé ar dhráma iontach (eile) de chuid Aisteoirí Bulfin de Satharn - Na Leabhra, le Aodh Ó Domhnaill. Dráma aon ghníomh atá ann: beirt sean scoláire agus bean - feidhmeannach - ar an stáitse le linn an ama. Tá na fir in ainm is a bheith ag cur leabhair de ghlan mheabhair, agus an bean ag cruinniú na leabhar le tabhairt chun siúl. Micheál Ó Grugáin agus Tadhg Ó Conchubhair a bhí i bpáirteanna na sean scoláirí Máirtín agus Séamus - agus an ról a bhfuil cleachtadh acu air sílim, á imirt acu - Máirtín beagán níos dáiríre, agus Séamas rud beag saonta - simplí fiú. Ní raibh sé - b'fhéidir d'aon ghnó - soiléir cé mhéad eolas ar cad a bhí ag dul ar aghaidh dáiríre a bhí ag an tríú pearsa Nóirín (Sinéad Ní Uallacháin), ná go deimhin an raibh fíor iarracht ar bun an léann a tharrtháil lena cabhair. Léirítear dúinn i diaidh ar ndiaidh tríd an chaint go bhfuil Rialtas tíoránta ag bogadh daoine soir de shíor, ag cruinniú gach leabhar, agus cosc curtha ar an idirlíon, ar na fóin, ar...
Dearadh stáitse simplí, ach éifeachtach a bhí ann. Leabhragán (beagnach folamh), bord, dhá chathaoir. Barra agus boscaí, a líon Nóirín le leabhair fad is a bhí an beirt eile ag sáraíocht - agus  lena linn dár  tabhairt ar sciuird trí litríocht na Gaeilge.
Tá macallaí láidir de Fahrenheit 451 agus den Uileloscadh ann.
Bhí mé an tógtha le haisteoireacht Shinéad - ní  raibh an oiread sin le rá aici - bhí mór chuid de chaint an dráma tógtha suas le sleachta as na "dea-leabhair" a bhí dá gcuir de ghlanmheabhair ag an dís, agus le sáraíocht eatarthu. Ach ba uirthi go príomha a bhráth an mothúcháin a spreagadh sa lucht féachana go raibh rud éigin dáiríre as alt; go raibh uafás á léiriú dúinn. Rud a rinne sí le geáitsíocht chuí agus aghaidh a labhair gan focail. Aici a fágtar an stáitse nuair atá an tubaiste deiridh tarlaithe.

---

Mar a deirim, dráma aon ghníomh a bhí ann: rinneadh oíche iomlán as tríd "Siamsa na leabhair" a chuir leis. Cheol Aoileann Ní Chonchubhair go binn mairgne Thomáis Rua Uí Shuilleabháin dá leabharlann a chuaigh go grinneall na mara: Amhrán na Leabhar. Bhí reacaireacht againn ansin,leaganacha Nua-Ghaeilge de Éigse na nGael, ó Rosc Aimheirgin go amhráin Colm de Bhailís, agus anuas go dtí an lae inniu. Reacaireacht atá dlite d'fhilíocht, agus rinne Fidelma Ní Ghallchobhair, Aoife Ní Ghlaicín-Riain agus Oisín Ó Cualáin an dliteanas sin a chomhlíonadh go paiteanta. Thaitin an leagan a rinne siad triúir den Seanduine Cam go mór liom (cé go raibh samhlaíocht de dhíth chun seanduine cam a fheiceáil in Oisín, bhí cuma an mnaoi óg míshásta go cruinn ag Aoife!). Sa bhreis ar sin fuair muid sleachta fada fileata den chaint a chan fear déirce agus é ag iarraidh grá dé a mhealladh ó bhean feirme ó Tadhg Ó Bric - agus ansan a racht nuair a ceileadh an duais air! Chan Aodh aor dá dhéantús féin ar Enda Kenny dúinn, le tacaíocht fonnmhar an lucht féachana, Chuir an píobaire James Mahon clabhsúr ar an oíche le cóiriú ar roinnt foinn mhall agus máirseáil.

---

Oíche thaitneamhach don trí glúin againn a bhí ann - bhíos i bhfochair mo mhuintir agus mo mhac is sine. Is gnách mé ag clamhsán go mbíonn drámaíocht na Gaeilge á chuir ar fáil i bprochóga fuara taise: ach tá feabhas tagtha, feictear dom , ar an New Theatre: Bhíos ar mo chompord ann.

Geamaireacht Greannmhar

Chuaigh mé go dtí an New Theatre aréir le mo thuismitheoirí chun Geamaireacht Aisteoirí Bulfin a fheiceáil.

Aor ghéar pholaitiúil scríofa ag Aodh Ó Domhnaill - Biffó Béar. Bhain sé greann as ár dTaoiseach, ár Réamh Taoiseach, saol an lae inniu in Éirinn - dífhostaíocht, drongadóirí, Magh Rois i Luimneach, turasóirí, Spa bréag ghalánta agus rl.

Tá an scil aige ag scríobh liricí i nGaeilge le dul le foinn hits an Bhéarla. Ceann faoin galar MRSA ag dul le fonn YMCA, mar shampla (A sheanbhean....)

Cé gur amaitéaraigh iad aisteoirí Bulfin, ní aithneofá é. Bhí gach ball den chliar ag cur leis an spraoi agus scata acu ar stáitse.

Thug Méabh Ní Loinsigh sár taispeántas mar Mhaggie, iníon súil leathan saonta an Taoisigh.

Bhí Louise Foxe i ról an Scuinc, drongadóir. Chinntigh sí go dtáinig lucht an phinn dheirg ar a gcostas - cheartaigh sí an tuiseal Gairmeach agus Ginideach dá hainm i gcónaí agus go glórach!

Thug Tadhg Ó Conchubhair agus Micheál Ó Gruagáin ana thaispeántas mar dís dífhostaithe de bharr éag an Tíogair Cheiltigh atá sásta dul in éide mná ar mhaithe le post san Spa Mar Dheá.

Is beag nach bhfuil fonn orm gach ball den chliar faoi seach a ainmniú agus a mholadh! Ach táim ró fhalsa.

Is fada ó rinne mé an oiread gáire croíúil le fada an lá. Ba bhoichte go mór muid gan Aisteoirí Bulfin!

Ag réabadh Seanbhróg

D'fhreastail mé ar an dráma an tSean Bhróg aréir. Is san Cube in ionad ealaíona an Project a bhí sé. Sin spás measartha beag, a d'fhéil go maith don dráma seo ina raibh coirp, agus go háirithe dreacha na n-aisteoirí beagnach chomh lárnach leis na focail.

Thaitin an dearadh stáitse go mór liom, agus baineadh feidhm mhaith as fuaim agus solas.

Ach b'iad na haisteoirí croí an ruda. Thaitin carachtar Muiris - giolla ridire Normannaigh - go mór liom. Ba chliste an bealach an rinne sé idir a mháistir agus an Gael Tadhg a fuineadh agus a chasadh san treo inár mhian leis, agus ba chainteach a ghnúis lena linn. Bhí an bheirt eile ana mhaith freisin.

Fíodh nathanna seana chaite atá cloiste againn ar fad go glic tríd an téacs, agus chuir siad go mór leis an aoir. Aor a cheistíonn ár dtuiscint ar thús an concas, agus na ghaol chasta idir Gael agus Gall. Gan trácht ar an Éireannachas Galldaithe.

Beidh deis ag aoinne atá ag an Oireachtas i Leitir Ceanainn freastal ar an ndráma. Molaim go mór díobh an deis sin a thapú! Éacht eile ó beirt Dharach - Ó Scolaí a scríobh, agus Mac Con Iomaire a léirigh. Tá an chliar trí chéile le moladh.