Reic agus roll...

Is deacair a shamhlú go bhfuil Reic ocht mbliana ar an bhfód (ar ndóigh cuir Covid corr san am atá deacair a láimhseáil). 

Bhí mé ag neart acu, ach go dtí le fíor dhéanaí bhí mé diongbháilte gur éisteoir amháin a bhí ionam. Ach nuair a ghéill faoi dheireadh fuair an frídín greim orm agus thapaigh mé an deis aréir tabhairt faoi arís.

Bhí neart daoine istigh i Club an Chonartha, agus iontas na n-iontas, go leor acu nár aithin mé! (Mhothaigh mé iontach sean ina measc, ach sin scéal eile).

Níor thug mé ainmneacha liom faraor, ach le hais Ciara féin chuaigh beirt go mór i bhfeidhm orm. Drisceoileach Bleá Cliathach a rapáil saol na cathrach go líofa as Gaeilge agus Béarla Bleá Cliathach. Agus Fitz? a chonaic mé cheana ag Reic ach a reic an uair seo as Gaeilge, dán uafásach an pótaire cathrach. Cliste. Rím neamhghnách, ach éifeachtach.

B'é Rónán Ó Snodaigh aoi speisialta na hoíche, agus neamhghnách dó siúd, is focail daoine eile a chuir sé le ceol. Asarlaíocht ar an mbodhrán agus giotár agus comhrá spreagúil idir na píosaí.

Agus fuair muid gála eile d'Annála Tulach na dTadhg ó Stiofán Ó Briain!

Bhí tuilleadh ann, agus spleodar ann. Agus pobal a thuig!

Ard oíche. 

Reic sa Beckett Locke

Táim i mo mhóidín de chuid Reic ó thús ama, agus nuair a chuala mé go mbeadh Tadhg Mac Dhonnagáin ina aoi speisialta, bhí fonn níos mó fós orm freastal air. Rinne mé mo bhealach dá réir Déardaoin seo caite isteach sa fásach stroighne atá tógtha le blianta beaga anuas ar na céanna thuaidh.

Bhí an ócáid le bheith in óstán béal dorais leis an ceoláras mór ag an bPointe, pé diabhal comhlacht mór a bhfuil a ainm baiste ar sin anois. Bhí an fhógraíocht san óstán discréideach go maith, ach threoraigh fáilteoir mé go dtí an seomra comhdhála ina raibh Reic mé.

<racht>Ní mór dom i dtosach mo racht faoin seomra a chuir díom! Seomra cruinnithe, gloine ar thaobh amháin ag amharc amach ar an bhfaiche ar a stadann an luas. Leabhragáin bréige ar cheann an seomra timpeall ar teilifís mór (ar theip orm cabhrú le Ciara fógra reic a chuir air, ach d'éirigh le duine d'fhoireann an óstáin). Ar na seilfeanna - adhmaid bréige agus miotail - bhí cúpla carn leabhair, agus neart carn boscaí (folmha?) cairtchlár. Dearadh... Mar bharr ar an ndonais bhí na leithris béaldorais agus sruthlú le clos go rialta. Bord mór comhdhála i lár an seomra, agus cathaoireacha ar gach taobh de. 

Is mór idir é agus broinn na filíochta sa Generator Hostel </racht>

Ar ámharaí an tsaoil, bhí na hoirfidigh ann. Tá Ciara Ní É síoraí ag cur snas ar a taibhe - ag reic dánta ní hamháin lena guth, ach le aghaidh agus colainn a threisíonn na bhfocal. Mar is iondúil, reic sí píosaí léi féin idir na míreanna eile. 

B'é an fonnadóir Pauric Ó Meara an chéad aoi. Bhí scéal spéisiúil le n-insint aige faoin dóigh a thug scoláireacht Gaeltachta deis dó titim i ngrá léi, scoláireacht ar chuir sé féin agus cúpla comrádaí isteach air ar mhaithe le héalú ó ranganna! Chan sé cúpla amhráin idir Gaeilge agus Béarla, ceann acu cumtha aige féin. 

Ava Ní Loingsigh, ball den gcomharghrúpa filíochta Ó Bhéal na mBan a d'aithris ina dhiaidh sin. Bean Corcaíoch, díreach fillte ó seal Erasmus i Strasbourg. Bhí meascán dánta fada agus gairide aici dúinn. An ceann is mó a chuaigh i bhfeidhm orm ná a hinsint fileata uirthi féin i rang a trí ag baint an chraobh de buachaillí rang a sé chun páirt Jimín a ghlacadh sa dráma scoile - caipín Daideo uirthi agus an téacs de ghlan mheabhair! Dánta gealgháireacha ach doimhneacht iontu freisin. Le cleachtadh tiocfaidh breis feabhas ar a cuid reacaireachta - scaití bhí sí ag caint ró ghasta (nó b'fhéidir go bhfuil mise ró shean) ach ba léir an pléisiúr agus sásamh a bhain sí as an reacaireacht. 

I ndiaidh briseadh gairid ghlac Tadhg Mac Dhonnagáin seilbh ar an stáitse. Taibheoir oilte ildánach é Tadhg, agus é maith in ann brí a thabhairt don seanfhocal margaíochta a d'athlua sé - Sell the sizzle, not the sausage. 

Do reic sé dornán orthaí as an leabhar Aniar agus fuaimrian ón CD leo. Le brí agus fuinneamh. Agus ansin scéilín béaloidis faoin bairneach ag cuidiú leis an Slánaitheoir - ceann de na scéalta atá leabaithe san úrscéal Madame Lazare. Agus ar ndóigh bhí an lucht féachana cuí ceart ann do Amhrán an Ghaeilgeora Mhóir. Taibhiú spleodrach taitneamhach. 

Ceathrar a ghlac páirt sa mic oscailte. 

Bhain Stiofán Ó Briain corr deoir asainn leis an dán a scríobh sé ar na mallaibh nuair a d'éag a dheartháir go tobann - Aimsir ghnáthchaite. Bhí leagan Béarla aige freisin, toisc go mbeadh a leithéid de dhíth, dar leis, ar a dheartháir! (Déanaim dearmad go minic gur sna déaga a shealbhaigh cuid mhór d'fhilí Reic an Ghaeilge agus nach teanga coiteann a muintire í!). Bhí dornán eile dánta aige dúinn, ach is an ceann seo is mó a chuaigh i bhfeidhm orm. 

Duine eile a bhí ag reacaireacht ag an gcéad reic í Aoife (a bhfuil a sloinne éalaithe uaim arís) agus mheall Ciara í le roinnt dánta a roinnt linn. Dánta gairide agus casadh iontu! Ní raibh mórán fianaise don mheirg a mhaígh sí bheith ar a cuid reacaireachta... 

Chuir Covid bac ar Oisín Mac bheith i mbun a chuid Hip Hop Gaelaí ach thug spás do bheith ag cumadh agus bhí cúpla rian atá ar na bacáin aige dúinn. Filíocht freacnairceach fíochmhar. 

Mheall Ciara Colm Mac Gearailt chun cúpla dán a rá freisin. Dán as Béarla faoi Faiche an Choláiste - achainí é thabhairt ar lámh i gceart do cosmhuintir (!) na cathrach. Dán i nGaeilge a scríobhadh do Other Voices ach a fuair a phremiere ag Reic. Tearmann - cad atá ann agus cá bhfuil fáil air? 

Tá reic ina thearmann domsa - fiú más i dtimpeallacht nach maith liom a bhíonn an reacaireacht ag tarlú! 

Ag tnúth leis an gcéad ócáid eile. Beidh Reic ag dul go Luimneach go luath - caolseans go mbeidh mé féin ann, ach má bhíonn an deis agaibh, tapaígí é! 

Focalfhéile Feirsteach

Chonaic mé ar Twitter i rith na seachtaine go raibh Féile Focal beartaithe ag an gCultúrlann i mBéal Feirste chun feistiú jukebox filíochta ó Quotidian a chomóradh. Saothair le scór file Gaeilge, léite acu féin maille aistriúchán go Béarla atá le clos ón jukebox - agus freisin ó Soundcloud. Bhí máithreacha iomadúla ag an dtogra. Sí Celia de Fréine a rinne na filí a roghnú - Maria McManus ceann de na príomhfórsaí laistiar den dtogra níos leithne agus a choinnigh súil ar lucht na teicneolaíochta! Bhí baint i measc daoine eile ag Myra Zepf freisin. 

Trí imeacht ar fad a bhí i gceist leis an bhféile, ceardlann filíochta le Seán Ó Muireagáin um a haon déag, agallamh poiblí ar Máire Dinny Wren agus Celia de Fréine ag Máire Zepf um a haon, agus Reic um a trí. Bhí fhios agam go mbeadh sé indéanta bheith ann don dá ócáid deireadh sin ar iompar phoiblí - agus tá an spéis agam san triúr ban a bheadh ag caint sa mhullach ar mo spéis ó thús i Reic. (Deacair a chreidiúint go bhfuil Reic ar bun ó 2015!).

D'éirigh mé go moch dá réir chun an dá thuras bus aneas a dhéanamh. Agus bhí mé sa Chultúrlann in am mhaith chun bricfeasta Gaelach ó Bia Belfast a chaitheamh mar scroid eadra. (Taobh le McDonalds a bhí mé don gcéadphroinn toisc nach raibh caife ar bith le dealramh oscailte ag barr Sráid Uí Chonaill, críochfort aircoach. Fásach uirbeach ait an chuid sin den gcathair ainneoin Óstán an Gresham. Casinos agus siopaí bheaga...).

Faraor bhí an Covid bréan tar éis Máire Zepf a bhuaileadh arís (biseach luath uirthi). Ach tá sean taithí ag Caoimhe Ní Chathail ag mealladh cainte as daoine agus ghluais an comhrá go nádúrtha idir an triúr.

Bealaí éagsúla chun na scríbhneoireachta a ghlac Máire Dinny Wren agus Celia de Fréine. 

As Gaoth Dobhair í Máire Dinny Wren agus tógadh le gaois na Gaeltachta í. Ach fearacht go leor eile b'éigin di Londain a thabhairt uirthi féin ar mhaithe le hobair. Agus í ansin bhí baint aici le grúpa scríbhneoireachta Béarla, cé nár fhoilsigh sí tada. Tar éis di filleadh ar Ghaoth Dobhair bhí baint aici le ciorcal scríbhneoirí Gaeilge, a raibh Eoghan Mac Giolla Bhríde mar éascaitheoir leo agus foilsíodh scéal léi sa chnuasach Go dtí an lá bán a d'eascair as a cuid oibre. Le blianta beaga anuas bhí cúram a máthair ar Máire, rud nár fhág mórán deis aici bheith ag scríobh. D'fhorbair sí nósanna oibre a d'fheil dá cúraimí agus tá leabhar gearrscéalta Go mbeinnse choíche saor foilsithe ag Éabhlóid agus cnuasach filíochta Ó Bhile go Bile  le Coiscéim. Luaigh Máire Dinny an spreagadh a fuair sí ó pháirt a ghlacadh i comórtais, idir an ardú croí as iad a bhuachaint agus aiseolas ó mholtóirí. 

Tá filíocht agus scéalta Máire Dinny fáiscthe as saol agus dúlra Ghaoth Dobhair agus a cuimhní agus taithí. Léigh sí dhá dhán - ceann ag comóradh abhann An Chláidigh ach ag meabhrú dúinn freisin go bhfuil dualgas orainn ár gcuid a dhéanamh chun na haibhneacha agus an dúlra a chaomhnú. Agus dán faoi a máthair agus a Móraí ag cniotáil chun geansaithe a chur ar fáil do lucht rachmais. 

Anois agus a máthair, suaimhneas síoraí di, ar shlí na fírinne beidh ar Máire nósanna nua oibre a fhorbairt. Go raibh an bé flaithiúil léi! 

Cé gur rugadh Celia de Fréine i mBaile Nua na hArda, is i mBaile Átha Cliath a tógadh í. Ach chaith sí samhraí i measc a ngaolta i nDomhnach Daoi. Ní le Gaeilge a tógadh í, agus is ina cuid déaga a d'fhoghlaim sí Gaeilge mar theanga bheo seachas ábhar scoile. Is tríd an drámaíocht a thosaigh Celia ar bhóthar na scríbhneoireachta. Ag cóiriú scripteanna i dtosach, ansin ag scríobh drámaí. (Ní dóigh liom go bhfaca mé dráma léi ar stáitse, ach tá roinnt a léigh mé pléite anseo). Nuair a thosaigh sí ag múineadh thosaigh sí ag scríobh filíochta, ceal am plé le rudaí níos faide. Tá a céad cnuasach Faoi chabáistí agus ríonacha go mór faoi anáil téatar na háiféise agus osréalach dá réir. Lean a cnuasach faoi scannal Hepatitis C - Fiacha Fola. Seo an chéad cnuasach léi a léigh mé. Tuairisc phearsanta cumhachtach. 

Luaigh Celia gur chun rudaí a chur ar an dtaifead a scríobhann sí. Scríobh sí dráma i dtosach faoi Laoise Gabhánach Ní Dhufaigh, a cuireadh ar an ardán i 2016. (Bhí sé i gceist agam freastal ach bhuail fliú mé). De bharr nach bhfaca ach cúpla céad duine an dráma bheartaigh sí taifead níos buaine a thabhairt don scéal agus scríobh leabhar bunaithe ar a cuid taighde. Tá dhá saothair eile próis scríofa aici, an coirscéal Cur i gCéill agus an úrscéal tuairimíochta An Dara Rogha. 

Luaigh Celia freisin tábhacht sparánachtaí agus cónaitheachtaí - as sin agus rudaí a chonaic nó a léigh sí lena linn a d'eascair roinnt ciogal filíochta, mar atá mar shampla, i Cur amach seo dom, nó An Bhean uasal agus an aonadharcach (pléite anseo). Agus is as turas go Páras a d'eascair I bhfreagairt ar Rilke. 

Bhí Máire agus Celia ar aon fhocal go bhfuil dúshlán fós roimh scríbhneoireacht ag mná. Luaigh Celia go háirithe an fhadhb go stáitsítear drámaí le mná ar mhaithe leis an mbearna a líonadh ach gan na drámaí a bheith forbartha i gceart - rud atá ina bhac ar forbairt an scríbhneora. 

Lón machnaimh go leor. 

Chuir Ciara Ní É reic i láthair ansin um a trí. Mar is iondúil bhí píosaí dá cuid féin aici idir na reacairí eile. Míbhuntáiste de bheith ag freastal ar Reic go minic ná go raibh neart acu cloiste agam. Is cuma áfach, mar tá an cuir i láthair ann féin mealltach agus tugann úire don reacaireacht atá feicthe agam beo nó ar fhíseán cheana. 

B'iad Maoilíosa Nic Éadaoin an chéad aoi ar stáitse. Chuala mé iad an chéad uair ag an ócáid a reáchtáil Réaltán Ní Leannáin do Lá Idirnáisiúnta na mBan - i 2017 measaim. An uair úd bhí siad ag tógáil coiscéimeanna beaga i dtreo na Gaeilge. Chonaic cúpla bliain ina dhiaidh sin iad ag Reic le linn Éigse na Tríonóide, agus bhí forbairt tagtha ar a gcumas. Is léir go bhfuil an dua caite acu leis an bhfoghlaim agus iad in ann labhairt ar mothúcháin agus taithí sa chóras éadóchais le faobhar agus le fonn i ceachtar teanga. 

Lean Sinéad Ní Thumáin, buaiteoir Slam Liú Lúnasa iad, tar éis mír le Ciara. Bhí roinnt dánta macarónacha aici, ina measc ceann faoi cairde agus gaolta a rinne ise di. 

Seal Sheáin Uí Mhuireagáin a bhí ansin ann, agus i measc a chuid reacaireachta siúd bhí píosa faoi glanadh amach an tí tar éis dá athair dul ar shlí na fírinne. 

Bhí a dán cumhachtach faoina máthair reicthe ag Ciara roimhe sin. 

Bhuail mé le Ciara ag an pop up Déardaoin agus bhí luaite aici go raibh sí gann ar aíonna de bharr covid. Dúirt mé, dá mbeadh sí i sáinn, go mbeinn sásta cúpla blúire a rá. Ina measc bhí roinnt píosaí gairide a scríobh mé tráth ar éag mo mháthair féin i 2018.

Chur Ciara clabhsúr leis an ócáid le Ramhar, gránna, an iomarca smidiú, is lán di féin... 

Ócáid thar a bheith taitneamhach. Bhí deis agam pionta a ól i bhfochair Ciara agus John Boy roimh aghaidh a thabhairt ar na busanna abhaile.... 

Slán go fóill, Béal Feirste. 

Reic ag Féile Litríochta Idirnáisiúnta Átha Cliath

Táimid éirithe cleachtaithe anois ar léamha filíochta ar líne, cé go bhfuil go leor in easnamh - go háirithe an comhluadar.

Bhí ócáid ag REIC mar chuid de Féile Idirnáisiúnta Litríochta Átha Cliath inné - ag am sách ait, ní mór dom a rá - 18:00.

Rinne Ciara Ní É na taibheoirí a chuir i láthair, ag reic cuid dá dánta féin sna headarlúid. Bhí na taispeántais réamhthaifeadta ach snasta go maith mar sin féin.

Roxanna Nic Liam, Tadhg Ó Grifín, Celia de Fréine ⁊ Sorcha Fox a bhí i gceist.

Thug Roxanna léargas ar an Ghaeilge uirbeach athfoghlamtha - blas na cathrach ach foclóir dúchasach fuinte. Macarónach, meabhrach, meanmnach. Tá súil agam go nglacann sí an deis leathnú amach ina bhfilíocht Ghaeilge /macarónach chun téamaí seachas an teanga agus a gaol léi a chíoradh! Tá fuinneamh agus tinfeadh aici.

Tá guth shaibhir ag Tadhg Ó Grifín agus cumas iontach ceoil binn a mhealladh as an méarchlár leictreonach. Admhaím go raibh mé ag éisteacht níos mó leis an fhuaim ná na focail agus mar sin ní thig liom breith a thabhairt orthu!

Dánta paindéime a bhí ag Celia de Fréine dúinn, agus samhail iontach aici don aois agus óige i ndán faoi dul amach arís tar éis clutharú - gach ré dá saol luaite le coisbheart cuí. A leaganacha san dá theanga a léigh sí, taifead ar an ré dearóil seo ina bhfuil cúiseanna dóchas fós ann.

Sorcha Fox a chuir críoch leis an ócáid. Trí dhán a bhí aici, ach an ceann a bhfuil seilbh glactha aige ar mo shamhlaíocht ná a hathinsint bhríomhar láidir ar scéal Medusa, díbeartha ag Athena tar éis dó Poseidon í a éigniú - íospartach eile ag iompar ualach ainghníomhartha lucht cumhachta, damnaithe ag an bpobal, a clú agus a cuma curtha as a riocht ag béadán agus bladar.

Ócáid taitneamhach spreagúil go leor ach is fada liom bheith in aon seomra le lucht éigse, i gcomhluadar éisteoirí eile, ag cuir agus ag cúiteamh. Ní hionann in aon chor an taithí suite ar tolg sa bhaile agus scáileán idir tú agus an file, agus gan nasc in aon chor le daoine eile. 

Físdánta

Reáchtáil Reic comórtas filíochta ar líne aréir agus bhí mé ag faire ar le fonn. Tá Reic, a bhunaigh Ciara Ní É cúig bliana ó shin, ag dul ó neart go neart. Braithim uaim na hócáidí taibhfhilíochta fuinniúla i leithéid an Generator nó Club an Chonartha. Tá súil agam go bhfillfidh a leithéid.

Ach tá rudaí spéisiúla ag tarlú le tamall de bharr trealamh taifeadta agus uirlisí eagarthóireachta a bheith ag éirí níos uile láthraí. 

Bhí comórtas Slam Fhilíochta Liú Lúnasa agus an Cúirt Filíochta san Oireachtas ag brath ar míreanna taifeadta i mbliana freisin. 

Rinne roinnt daoine léamh sách traidisiúnta i gcomhar ceamara. 

Ach tá go leor eile atá ag baint feidhm éifeachtach as na féidearthachtaí nua, ag reic a gcuid filíochta go hilmheánach, ag cruthú scannáin áille.

Ceann ar leith le Eoin McEvoy a bhí i measc na dánta a bhain duais aréir. 

Bhí ceann iontach ag Jill McMahon do Féile Liú Lúnasa agus é ar fáil ar Facebook - Riarachán. 

Roimhe sin fuair Ciara Ní É Coimisiún ó Ionad na Scríbhneoirí agus rinne sraith snasta dánta a thaifid le réimse daoine, sa mhullach ar an corpas atá taifeadta aici féin agus atá ag fás. 

Tá roinnt taifead taibhsiúla déanta ag Nós freisin. 

Tá líon na ndaoine ag dul don obair spreagúil seo ag dul i méid agus i gcumas - agus cé gur áil atá á dhéanamh den éigean faoi láthair táim ag ceapadh go mbeadh an earnáil nua seo linn ar feadh i bhfad. 

Tá súil agam go bhfuil dream éigin ag smaoineamh ar cartlannú a dhéanamh - níl comhad dhigiteacha buan ná fadmharanthach. Beidh gá le hataifead agus caomhnú. 

Trí tréithe na hÉigse

Tá an nós nithe a lua i dtreánna chomh hársa sin sa Ghaeilge gur n-eascraíonn an focal tréith as.

Tá mé féin ana cheanúil orthu agus de bhrí go bhfuil siad gairid, tá sé éasca iad a scaipeadh ar Twitter - rud a dhéanaim. 

Tá roinnt foinsí agam. Tá Trecheng Breth Féne ar líne buíochas le Dennis King agus Sabhal Mòr Ostaig. 

Tá leabhar le Breandán ac'Gearailt ann - 200+ Tréanna. 

Tá filí ag cuir le litríocht na dtreánna i gcónaí. Tá go leor acu, comhaimseartha géar greannmhar ag Philip Cummings  ina leabhar ADS (tagairt ansin do Tháin Bhó Cuailgne!) 

De bharr an scaipeadh seo atá déanta agam spreagadh Ciara Ní É le taithí an saoil faoin gCoróinviréas a cheapadh i dtreánna - Tréanna an Choróinvíris (foilsithe i gComhar). 

Trí thréith tré : taitneamhach, gaoismhear, grinn. 

Is breá liom go bhfuil oiread na fríde curtha agam, go tánaisteach le stair fhada an tré. 

Mná Dána

Bhí seachtain na Breataine Bige ag siúl i mBaile Átha Cliath thart ar tús mí Márta, agus taispeántas ar bun san CHQ ar na céanna. I gcruinneog de chuid an taispeántais sin ar an 9ú Márta bhí ócáid filíochta ag comóradh Lá Idirnáisúnta na mban. Triúr banfhile Éireannach, triúr Breatnach, tugtha le chéile ag Y Stamp – meitheal filíochta Breatnach, agus Reic na hÉireann.

Bhí mé ann, duine den beagán fear a bhí i láthair, ag ócáid a bhí ag ceiliúradh na mBan. Sin ráite, thug Llio Maddocks, an chéad file Breatnach a reic, suntas dó gur ag scríobh faoi thionchar na bhfear a bhí sí ainneoin go raibh fúithi dánta feimineach a scríobh. Ceal Breatnaise, is taobh le ceol a gutha a bhí mé seachas do mír amháin den chiogal "Nithe a deir Stócaigh Liom" ar chuir a comhghleacaí Taylor Edmonds Béarla air – sin agus an achoimre gairid a thug sí féin ar ábhar a dánta. Ba tréan a ceol áfach.

Thug Dairena Ní Chinnéide a rogha dánta féin dúinn san dá chanúint a bhfuil smacht ag a teanga gabhlach orthu! Searc mná, idir máthair, leannán agus bé: mealltach nó maíteach. Cíoradh ar an dúchas – ag iarraidh doimhneacht fréamhacha an fhocail a cheapadh i mBéarla.  Líonadh an phuball de chumhacht a héigse.

Ceol dáiríre a bhí ag Siân Miriam – le agus gan tionlacan lirchruit. (Lyre harp – theip orm aistriú a aimsiú). Amhrán ceana dá máthair. Dúlra Ynys Môn. Screamh agus doimhneacht a sráidbhaile dúchais. Ní raibh mé ar adhastar ag brí na bhfocail – ach bhlais mé go doimhin den gceol.

Is léir go bhfuil Sionainn Ní Ghreácháin tar éis a cuid féin a dhéanamh den nGaeilge atá foghlamtha aici ón meánscoil agus Ollscoil. Agus tá guth agus teacht i láthair aici a lig di an phuball a chrith le ceol a héigse,  searc, féiniúlacht, neart, neamhspleáchas.

As Caerdydd do Taylor Edmonds ach tá rútaí aici san Bhreatain agus sa Chairb. As Béarla a reic sí, dánta aduaine faoi máthair i ngleic le tréigean, bandia na Sabhrainne ag cosaint na mban agus ag baint díoltas as easurraim agus foréigean; nó caidreamh bia le seanathair ón Chairb ar fhág an saol a sháith coilm air agus rúin gan insint. Dhíol Llio Maddocks an cóir léi tríd Breatnais a chuir ar an dán sin, Patois.

Bunaitheoir Reic, Ciara Ní É – an Phenomenal Women í féin - a chuir clabhsúr leis an ócáid.  Bhí a mháthair i láthair, agus chomh maith leis an dán idirtheangach a scríobh sí do Cumann Peil na mBan reic sí péire dán seirce dá máthair, ceann i ngach teanga. Bhí an aer trom le mothúcháin, agus bhain fírinne na dánta deora asam – an ghrá laistiar den streachailt idir máthair agus iníon; an muinín a fhágann amhlaidh é.

Ba chineál faoiseamh é go bhfuil an dán a spreag ridire anaithnid méarchlár – Ramhar, Gránna, Iomarca smidiú, béalscaoilte agus lán di féin, chomh greannmhar céanna as Béarla agus atá as Gaeilge agus gur chuir sí an chruinneog ag canadh an curfá léi!

Ard oíche éigse agus léiriú ar bhláthú ginias na mbain ar dhá thaobh Muir Meann, sna teangacha ársa a fáisceadh as an ithir agus san teanga eile úd a ligeann dúinn caint le chéile agus léargas éigin a thabhairt ar anamacha a chéile.

Go gcoinní an Bé na mná éigse seo ághmhar, dána, cuí-smidithe, béalscaoilte ag dáileadh orainn féin!

Tá Odaiséas sa Táin!

Ba tinfeadh iontach a bhí ann ag Lucht IMRAM iarraidh ar bheirt, a bhfuil leaganacha nua Ghaeilge den Táin curtha ar fáil acu, dul i ngleic le heachtraí Odaiséis de réir Homer.

Tá leagan Gaeilge ann cheana ar ndóigh, a rinne an Pádraig de Brún. Mar fear an tí, d'inis Cathal Póirtéir dúinn ina réamhrá mar a chuaigh Pádraig de Brún i ngleic leis an Ghréigis i rith an lae. Um am airneán ansin bhailigh saoithe Dhún Chaoin i dTig na Cille agus phléigh siad an dréacht d'fhonn barr snasa a chuir air. (Táim fós ag fanacht go dtiocfaidh an leabhar chugham ón leabharlann....)

Cuir chuige eile a bhí ag Darach Ó Scolaí agus Réamoinn Ó Ciaráin, shamhlóinn. Ach bhí na torthaí ceolmhar cuanna mar sin féin. 

Eachtra Polaiféamas Cioclóps a d'aistrigh Darach Ó Scolaí. Tá roinnt d'aistir Odaiséis roimhe mar réamhrá don scéal, agus cuir síos gairid ar oileán na Placairí Loiteoge...

Ach an ghuais ina fhágann mórtas agus ceanndánacht Odaiséis é féin agus a chomrádaithe croí an scéil, agus a ghliceas a thugann sciar acu slán ó chraos an arracht.

Chuir Séamus Barra inár láthair saothar Dharach, le tionlacan ó rogha Margaret Lonergan de phéintéireacht claisiceach agus rómánsach ar an scéal.

Scéal éagsúil a bhí le reic ag Ciara Ní É - aistriúchán Réamonn Ó Ciaráin ar eachtraí deiridh Odaiséis, a fhilleadh abhaile ar deireadh tar éis deich mbliana de chogaíocht agus deich bliana eile d'fhánaíocht. A theaghlach faoi léigear ag lucht suirí ag iarraidh a bhean a mhealladh agus teacht i dtír ar a shaibhreas. A mhac faoi bhrú. A bhean amhrasach faoi ghéilleadh dá dóchas go bhfuil a fear fillte dáiríre. 

Scéal corraitheach brónach lúcháireach. 

Tionlacan arís ag rogha Margaret Lonergan d'íomhánna. Thaithin an ceann thuas go háirithe liom - an radharc nuair a aithníonn a bhuime Odaiséis ar colm ar a chos, agus cosa an strainséire á ní aici... 

Tá súil agam go mbeidh fáil againn ar na sleachta, prós cuanna álainn. 

Agus lón anama eile ó IMRAM. 

Reic

Bhí mé i bpluais na cúise i bhfad ró luath Dé hAoine do Reic. Nós neamhghaelach amach is amach ach sé an chaoi go raibh mé ag teacht ón obair.

Diaidh ar ndiaidh líon an t-íoslach agus chuir Ciara tús le himeachtaí. Mar is iondúil bhí meascán ábhair agus caighdeáin ann, agus níl fúm léirmheas a thabhairt ar ghach thaibhe.

Bhí roinnt a chuaigh i bhfeidhm orm seachas a chéile.

Triúr ban go háirithe. Tá Ciara síoraí ag cuir lena répertoire spreagúil. Leagan nua aici dúinn de "Roghnaigh Saol", ceol cúlra agus tinfeadh ó Trainspotting. Sciolladh géar greannmhar ar fimíneacht i leith na mBan. Fimíneacht ó fhir, agus ó mhná...

Fear baoth ar líne a spreag an píosa fíorghreannmhar "Ramhar, gránna, iomarca smidiú, lán di féin". Bhí an curfá á chanadh léi sara bhfad ag a raibh ann.

Jill mac Mahon ag léiriú cás na mban atá cúngaithe ag éilimh an sochaí a bhíonn go hiondúil ag teacht salach ar a chéile - a fhágann bean ina riarthóir ar a colainn seachas ina príomhfheidhmeannach.

Elizabeth McGeown a tháinig aduaidh ó Bhéal Feirste agus a thug crobhaing dúinn - dánta ar dán na mban i saol an cheoil i measc cumann cuiditheach na bhfear a sainíonn tallann na mban. Dán ar uafás Thuama. Dán fhada faoi uaigneas agus fearg an té a déantar tromaíocht orthu ar scoil agus tearmann na samhlaíochta. (Mar duine a tháinig tríd tromaíocht mé féin, ainneoin é bheith i bhfad níos séimhe, chuaigh seo i bhfeidhm orm go háirithe).

Triúr fear.

Barry (Currivan ?). Canúint Béarla Duibhlinne. A dúirt faoi féin gur cúigiú colúnaí na Gaeilge é, ag briseadh an Bhéarla. Dán iontach aige faoi Supervalue Sanjay agus na hinimircigh eile atá níos Éireannaí ná na hÉireannaigh ina gcaint. Ina measc an créatúr ar mian leis bheith ina gheabaire ach atá Irish-Afro seachas Afro-irish... Reic sé dán as Gaeilge freisin - léiriú glé ar streachailt éigse Éireannach le teanga. A ghléas oibre.

Iarraidh ar Aindriú Mac an Rí an léann clasaiceach a mhúineadh do dhaltaí. Ó tharla gan é bheith eolach faoi b'éigean dó é féin a thumadh i miotais na Gréige is na Róimhe. B'fhiú é.

As scéal Echo, Narcissus agus Pan d'fháisc sé dán iontach comhaimseartha ach fréamhaithe sa mhiotas. Beanorgain. Tuismitheoirí faoi dobróin. Amharc deireadh TCI. Nach truamhéalach go bhfuil scéalta mar seo á insint leis na mílte bliain?

Colm Mac Gearailt a chuir clabhsúir leis an oíche. Reic sé an dán Deor-aíocht a bhuaigh Slam Liú Lúnasa dó. Dán faoi tréigean - leannáin nó tíre, nó an dá rud. Agus dán a thobchum sé ar an mbóthar ó thuaidh faoin críochdheighilt agus bagairt na Breatimeachta. Dán ag pléascadh le fearg cóir.

Taibhfhile ar leith Colm. Ní le focail agus guth amháin a reiceann sé. Bíonn gach orlach dá cholainn san reacaireacht - a aghaidh go háirithe. Riastradh.

Is iontach an ócáid Reic. Mar ionad thaithin broinn na filíochta i mbrú an generator níos fearr liom - ach tá a bhuanna féin ag Club an Chonartha.

Táim fíor bhuíoch gur thionscan Ciara an togra seo. Bail ón mBé ar reic agus ar thograí eile Chiara. Is saibhride mo shaol an éigse.