Reic sa Beckett Locke

Táim i mo mhóidín de chuid Reic ó thús ama, agus nuair a chuala mé go mbeadh Tadhg Mac Dhonnagáin ina aoi speisialta, bhí fonn níos mó fós orm freastal air. Rinne mé mo bhealach dá réir Déardaoin seo caite isteach sa fásach stroighne atá tógtha le blianta beaga anuas ar na céanna thuaidh.

Bhí an ócáid le bheith in óstán béal dorais leis an ceoláras mór ag an bPointe, pé diabhal comhlacht mór a bhfuil a ainm baiste ar sin anois. Bhí an fhógraíocht san óstán discréideach go maith, ach threoraigh fáilteoir mé go dtí an seomra comhdhála ina raibh Reic mé.

<racht>Ní mór dom i dtosach mo racht faoin seomra a chuir díom! Seomra cruinnithe, gloine ar thaobh amháin ag amharc amach ar an bhfaiche ar a stadann an luas. Leabhragáin bréige ar cheann an seomra timpeall ar teilifís mór (ar theip orm cabhrú le Ciara fógra reic a chuir air, ach d'éirigh le duine d'fhoireann an óstáin). Ar na seilfeanna - adhmaid bréige agus miotail - bhí cúpla carn leabhair, agus neart carn boscaí (folmha?) cairtchlár. Dearadh... Mar bharr ar an ndonais bhí na leithris béaldorais agus sruthlú le clos go rialta. Bord mór comhdhála i lár an seomra, agus cathaoireacha ar gach taobh de. 

Is mór idir é agus broinn na filíochta sa Generator Hostel </racht>

Ar ámharaí an tsaoil, bhí na hoirfidigh ann. Tá Ciara Ní É síoraí ag cur snas ar a taibhe - ag reic dánta ní hamháin lena guth, ach le aghaidh agus colainn a threisíonn na bhfocal. Mar is iondúil, reic sí píosaí léi féin idir na míreanna eile. 

B'é an fonnadóir Pauric Ó Meara an chéad aoi. Bhí scéal spéisiúil le n-insint aige faoin dóigh a thug scoláireacht Gaeltachta deis dó titim i ngrá léi, scoláireacht ar chuir sé féin agus cúpla comrádaí isteach air ar mhaithe le héalú ó ranganna! Chan sé cúpla amhráin idir Gaeilge agus Béarla, ceann acu cumtha aige féin. 

Ava Ní Loingsigh, ball den gcomharghrúpa filíochta Ó Bhéal na mBan a d'aithris ina dhiaidh sin. Bean Corcaíoch, díreach fillte ó seal Erasmus i Strasbourg. Bhí meascán dánta fada agus gairide aici dúinn. An ceann is mó a chuaigh i bhfeidhm orm ná a hinsint fileata uirthi féin i rang a trí ag baint an chraobh de buachaillí rang a sé chun páirt Jimín a ghlacadh sa dráma scoile - caipín Daideo uirthi agus an téacs de ghlan mheabhair! Dánta gealgháireacha ach doimhneacht iontu freisin. Le cleachtadh tiocfaidh breis feabhas ar a cuid reacaireachta - scaití bhí sí ag caint ró ghasta (nó b'fhéidir go bhfuil mise ró shean) ach ba léir an pléisiúr agus sásamh a bhain sí as an reacaireacht. 

I ndiaidh briseadh gairid ghlac Tadhg Mac Dhonnagáin seilbh ar an stáitse. Taibheoir oilte ildánach é Tadhg, agus é maith in ann brí a thabhairt don seanfhocal margaíochta a d'athlua sé - Sell the sizzle, not the sausage. 

Do reic sé dornán orthaí as an leabhar Aniar agus fuaimrian ón CD leo. Le brí agus fuinneamh. Agus ansin scéilín béaloidis faoin bairneach ag cuidiú leis an Slánaitheoir - ceann de na scéalta atá leabaithe san úrscéal Madame Lazare. Agus ar ndóigh bhí an lucht féachana cuí ceart ann do Amhrán an Ghaeilgeora Mhóir. Taibhiú spleodrach taitneamhach. 

Ceathrar a ghlac páirt sa mic oscailte. 

Bhain Stiofán Ó Briain corr deoir asainn leis an dán a scríobh sé ar na mallaibh nuair a d'éag a dheartháir go tobann - Aimsir ghnáthchaite. Bhí leagan Béarla aige freisin, toisc go mbeadh a leithéid de dhíth, dar leis, ar a dheartháir! (Déanaim dearmad go minic gur sna déaga a shealbhaigh cuid mhór d'fhilí Reic an Ghaeilge agus nach teanga coiteann a muintire í!). Bhí dornán eile dánta aige dúinn, ach is an ceann seo is mó a chuaigh i bhfeidhm orm. 

Duine eile a bhí ag reacaireacht ag an gcéad reic í Aoife (a bhfuil a sloinne éalaithe uaim arís) agus mheall Ciara í le roinnt dánta a roinnt linn. Dánta gairide agus casadh iontu! Ní raibh mórán fianaise don mheirg a mhaígh sí bheith ar a cuid reacaireachta... 

Chuir Covid bac ar Oisín Mac bheith i mbun a chuid Hip Hop Gaelaí ach thug spás do bheith ag cumadh agus bhí cúpla rian atá ar na bacáin aige dúinn. Filíocht freacnairceach fíochmhar. 

Mheall Ciara Colm Mac Gearailt chun cúpla dán a rá freisin. Dán as Béarla faoi Faiche an Choláiste - achainí é thabhairt ar lámh i gceart do cosmhuintir (!) na cathrach. Dán i nGaeilge a scríobhadh do Other Voices ach a fuair a phremiere ag Reic. Tearmann - cad atá ann agus cá bhfuil fáil air? 

Tá reic ina thearmann domsa - fiú más i dtimpeallacht nach maith liom a bhíonn an reacaireacht ag tarlú! 

Ag tnúth leis an gcéad ócáid eile. Beidh Reic ag dul go Luimneach go luath - caolseans go mbeidh mé féin ann, ach má bhíonn an deis agaibh, tapaígí é! 

Auschwitz

FAINIC - NÁ LÉIGH SEO MURA BHFUIL MADAME LAZARE LÉITE AGAT MUNA BHFUIL UAIT AN SCÉAL A MHILLEADH!

Tarlaíonn corr ar leith i scéal Madame Lazare nuair a théann Levana, agus í ina déagóir, ar thuras scoile go hAuschwitz. Turas a déantar réiteach ar leith fána choinne, agus cúram ar leith do Levana agus do comhscoláire eile dá cuid a bhfuil cúlra Giúdach aici. 

Turas a bhfuil col ag Madame Lazare leis. Síleann Levana gurb iad a cuimhní cinn atá folaithe is cúis leis sin. (Agus is ea, ar ndóigh, ach ní mar a shíleann Levana). 

Is tríd súile na n-íospartach a fheiceann Levana gach rud, agus laochas agus mórtas a mhothaíonn sí. 

Tá taispeántas níos leithne in Auschwitz agus ar ndóigh réamhstaidéar déanta sa rang ag léiriú an méid a chuaigh roimhe freisin.

Ní sna campaí a fuair Giúdaigh na hEastóine bás - is le piléar sna coillte a déanadh an feallbheart. 

Scríobhann Levana dán lán bróin agus mórtais do Hana - ach seachas iad a thabhairt le chéile cuireann sé ding eatarthu agus diúltaíonn Hana freastal ar an sionagóg níos mó, agus téann i gcosantacht agus in amhras faoi dea mhéin pobal na sionagóige. (Tuigimid cén fáth).

Tagann corr eile sa scéal nuair a scaoileann meabhair Hana na scéalta béaloidis a chuala Muraed agus í óg. Scéalta ina bhfuil "na Giúdaigh" ina bithiúnaigh sa tóir ar an tSlánaitheoir. (leagan cainte atá coitianta san soiscéal de réir Eoin, dála an scéil).

Goileann na scéalta seo ar Levana ar ndóigh, cé gur dócha nach raibh Muraed agus a chomhluadar frith Giúdach - is féidir a bheith measartha cinnte gurb é Samuel an chéad Giúdach a casadh uirthi!

Thug mé féin cuairt ar Auschwitz agus mé i m'fhichidí. Níl fhios agam an raibh mórán eolais agam roimhe, ní cuimhin liom anois an mar réiteach don turas nó ina dhiaidh a thosaigh mé ag léamh Más duine é seo le Primo Levi. 

Is cuimhin liom go raibh an dráma le Desmond Forristal Maximilian of Auschwitz feicthe agam in Amharclann na Mainistreach. Bhí an leabhar á léamh agam ina dhiaidh sin, agus is cuimhin liom m'athair ag moladh dom gan é thabhairt liom ar thuras chun na Gearmáine le míthuiscintí a sheachaint. Bhí mé sna déaga an tráth úd.

Is le grúpa gasóga a chuaigh mé ann, an grúpa i mBeirlín a raibh mé tar éis dul leo nuair a chuaigh mé sall ag obair. Turas chun na Polainne a bhí i gceist, Vársá chomh maith le Cracow. Agus Auschwitz. (Atá gar do Chracow).

Mar réiteach labhair muid le fear óg a chaith tréimhse ann le Aktion Sühnezeichen (Imeacht comhartha leorghnímh). Eagraíocht a chuireann daoine óga Gearmánacha ar thréimhse bliana obair dheonach ar fud na hEorpa agus go hIosrael, chun foghlama agus chun iarracht a dhéanamh cúiteamh a dhéanamh as an dochar as cuimse a rinneadh in ainm na Gearmáine san dara ár domhanda.

Roinnt de na nithe a d'inis sé dúinn, tá siad greanta ar mo chuimhne. 

Bhí sé ar lóistín le bean aosta Polannach. Bhí sí sásta ligean dó cócaireacht a dhéanamh do féin - seachas feoil a fhriochta. Bhí eagla uirthi faoi na cuimhní a mhúsclódh an boladh dá ndófadh sé an fheoil.

An chuí gur bunoscionn atá an B sa chomhartha mí chlúiteach Arbeit macht Frei (saorann obair). Gníomh beag freasúra ag na braighdeánaigh a ghaibhnigh é. 

An dóigh go raibh ealaíon folaithe uaireanta sna pollaí stroighne.

Iarrachtaí an spiorad daonna a choinneáil beo. 

Murab ionann agus Levana ní tríd súile an íospartaigh saonta a chonaic mise Auschwitz. Níl mé in ann éalú ón smaoineamh go bhféadfadh go mbeinn féin, sa chás is fearr, tar éis seasamh i leataobh seachas tar éis cabhrú, daoine a cheilt, rud éigin fiúntach a dhéanamh.

Tógadh mise i Tír an Iúir. Gar do sionagóg. Ach ní dóigh liom go raibh aithne agam ar Giúdach ar bith. D'fheicfinn iad ag siúl go dtí an seirbhís ar an Sabóid. Ach ar éigin go raibh teagmháil agam leo. Bhí cara Giúdach ag an comharsa béal dorais, a thugadh aire dom agus mé beag. Is cuimhin liom a haghaidh ach ní a hainm. 

Ar ndóigh bhí frith Giúdachas forleathan trasna na hEorpa roimh an chogaidh. Agus ar éigin ar ghlac Éire le teifeach ar bith - bhí an ambasadóir i mBeirlín iontach mór leis na Naitsithe.

Dá ndéanfaí ionradh ar Éirinn ba dhona a rachadh seo don cúpla míle Giúdach abhus - a bhí luaite sa liosta cúramach a choinnigh na maorlathaigh Naitsíocha, agus a bhí mar chuid den taispeántas in Auschwitz. 

Bheadh cabhair acu ó dhaoine áirithe Éire a dhéanamh Judenrein - glan ó Giúdaigh. 

Bhíodh geataí na sionagóige oscailte agus mé ag fás aníos. Tá geata dúbailte dúnta anois ann, agus fear slándála. Baineann sé sin ar ndóigh le fraoch i gcoinne Iosrael.

Sin a chuirtear i leith Giúdaigh seasta - go bhfuil amhras faoina ndílseacht. Nach den gcomhluadar dáiríre iad. Go bhfuil siad éagsúil go smior. Bagrach. Dochrach. 

Ní le Giúdaigh amháin a chaitear amhlaidh (agus ní an eite dheis amháin a chaitheann amhlaidh le dreamanna eile). 

Más duine é seo an cheist a chur Primo Levi. Daoine muid go léir. Ach...

Inné léigh mé an aiste seo faoi scríbhneoir eile a tháinig tríd Auschwitz, má tháinig. Tadeusz Borowski. Fearacht bás Levi, tá amhras faoina bhás féin.

Níor tháinig éinne slán ó Auschwitz dáiríre. Ach is fógra dúinn go léir é faoi cad a tharlaíonn má ghabhtar thar fóir le muide agus iadsan. 

An rud is scanrúla faoi leithéid Auschwitz ná a laghad Garda Naitsíocha a bhí de dhíth chun líon amhalmhór braighdeánach a choinneáil faoi smacht. An dóigh a ndearna na príosúnaigh go leor den obair cáidheach dóibh. 

I mo chroí istigh ní féidir liom bheith cinnte cén bealach a rachainn - bealach éadóchais an Muselmann a ghéill agus a bhásaigh, nó an mbeinn a bheag nó a mhór ciontach in oidhe mo chomh phríosúnaigh. 

gementes et flentes in hac lacrimarum valle

FAINIC - NÁ LÉIGH SEO MURA BHFUIL MADAME LAZARE LÉITE AGAT MUNA BHFUIL UAIT AN SCÉAL A MHILLEADH!

Tá creideamh tábhachtach d'fhéiniúlacht, agus is tríd cleachtadh a léirítear creideamh.

 I gcás Levana agus a máthair is leagan ceartchreidmheach den nGiúdachas a chleachtann siad, ag cloí le rialacha dochta na Sabóide agus an tsaoil. Tugann rialacha dá leithéid struchtúr don saol. Ní léir sa leabhar cad a spreag Brigitte dul sa treo sin, ach is é mo thuiscint nach bhfuil sé neamhghnách i measc clann na glúine a tháinig tríd an Shoah. Bealach chun a nGiúdachas a athdhearbhú, ciall a fháisceadh as, b'fhéidir. Tá traidisiún Iosrael, agus an Sean Tiomna, lán de scéalta faoin dtubaiste a tharraing faillí i ndlíthe Dé ar an bpobal agus an gá filleadh ar an reacht mar réiteach ar an ndólás.

Nuair a théann Brigitte ar shlí na fírinne éilíonn sí ar a tuismitheoirí, atá patuar go maith faoi chleachtadh a nGiúdachas, an leanbh a tógáil mar a dhéanadh sí féin. Ag tosú leis na deasghnátha caointe.

 

 Deasghnátha sách aduaine, atá fréamhaithe sa Bhíobla. Caoineadh roimh agus i ndiaidh an adhlactha, ar feadh seacht lá agus tréimhse níos scaoilte ar feadh tríocha lá.

Nuair a chonaic siad uathu é níor aithníodar é; chromadar ar chaoineadh in ard a gcinn, stróic siad a n‑éidí agus chaith luaithreach ar a mbaithis (i dtreo neimhe). Shuigh siad ar an talamh taobh leis ar feadh seacht lá agus seacht n‑oíche, gan focal a labhairt leis mar ba dhobrónach an radharc acu é.

Iób 2:12‭-‬13 

Cé go nglacann na tuismitheoirí leis seo, de bharr a ghrá agus a dobrón, is léir gur ualach é ar an mbeirt acu - go háirithe de bhrí gurb an leanbh, atá cleachtaithe leis na nósanna, a leagan síos an modh iompair cuí. (Chuirfeadh a leithéid soir ar fad mise. Tá gá le foighne ar leith cuir suas le beachtú ó leanbh). 

Ar ndóigh, tuigimid ar ball nach sa chreideamh seo a tógadh Hana /Muraed in aon chor. Agus nach bhfuil an sólás céanna ann di dá réir. 

Ar ócáid amháin, agus an aimsir caite ina bró muilne aici de bharr fiosracht Levana faoina stair, géilleann sí don ól agus faigheann faoiseamh maoithneach ag éisteacht le Aifreann Mozart - na focail a bhfuil taithí aici orthu óna hóige. Sollúntacht Laidine agus Gréigise. (Bíonn uirthi bréag a insint do Levana faoi cad chuige a chorraíonn siad í. Creideann Levana bocht go bhfuil doras an aimsir caite oscailte scoilt agus go bhfaighidh sé an t-eolas a shantaíonn sí faoina sinsir). 

Tá an méala ó thús i saol Muraed de bharr gur cailleadh a máthair agus í á tabhairt féin agus a leathchúpla ar an saol. 

Tugann tuiscint soineanta na leanbaíochta faoiseamh éigin di - gur chuir an Mhaighdean fios ar a máthair le cabhrú léi i gcistin teaghlach neimhe. Agus go bhfuil cluas na Maighdine aici, agus ag Muraed dá réir. 

Spreagadh breise chun aghaidh a thabhairt ar Chnoc Mhuire le Pádraic, ainneoin rabhadh tuisceanach an sagairt óg faoi nádúr míorúiltí, agus an féidearthacht gurb é an míorúilt glacadh leis an saol mar atá. 

Ní bhíonn toradh a haislinge ar an turas go Cnoc Mhuire, agus ar filleadh dóibh tá a hathair tar éis bás tobann a fháil - agus tá deasghnátha an bhróin le comhlíonadh. 

Ar ndóigh, ní sólás ar fad an chreideamh, agus tá srianta agus toirmisc i gceist. 

Rud a thagann i gceist agus an Sagart Óg ag bagairt ar Mhuraed. Tá Bid - in iarracht Pádraic a chuir i Home, ar mhaithe le Mhuraed féin dar léi - tar éis inseacht dó go bhfuil an cúpla fós ag codladh in aon leaba, cé go bhfuil siad caithrithe le cúpla bliain. Ní hé go bhfuil amhras ar an sagart go bhfuil iompar míchuí i gceist - ach is gá fiú frídín an amhrais go bhfuil a leithéid ann a mhúchadh...

B'fhéidir go mbeadh bealach níos fearr ag an tAthair Folan plé leis - ach tá an sagart óg taobh le rialacha agus údarás chun a oifig a chomhlíonadh, agus gann ar thaithí saoil. Agus ina ghiolla ag meon an phobail... 

Ar ndóigh, de bharr na tubaiste scoitear Muraed óna creideamh. Agus dá réir ón sólás a bhaineann le faoistin agus aithrí. 

Ní tionóisc é gur de bharr gur leithéid an sagart óg, a bhfuil cumhacht absalóide aige, a shíleann sí a bheith i nGearailt, a scaoiltear na rúin sa deireadh - go pointe. 

Tá sólás agus neartú féiniúlachta le fáil sa chreideamh - ach ní mór don saol a bheith ag teacht leis an creideamh. Nó is géibheann a déantar as na nósanna a chleachtann an duine aonair. Agus is féidir leis an comhluadar creideamh a bhrú ar dhuine, chun a aimhleasa. Bíonn baol ar leith ann don duine ar an imeall, a bhfuil ag brostú chun cinn ar an bpobal, nó atá ag tarraingt na gcos. Braitheann go leor ansin ar an bhfuil údaráis an phobail tuisceanach, ar leas an duine nó a mhalairt. 

Ach má tá an creideamh ina uirlis smachtaithe, mar a bhí seal fada abhus, iompaíonn sé ina nimh don bpobal agus go háirithe do íospartaigh an chur chuige. 

Is gá go mbeadh creideamh ina thairiscint a glactar leis le fonn seachas ina chúng. 

Agus níl ansin ach ceann de sruthanna smaointe atá sa fuarán smaointe a spreag úrscéal Thadhg ionam. 

Béaloideas, dúchas, oiliúint

FAINIC - NÁ LÉIGH SEO MURA BHFUIL MADAME LAZARE LÉITE AGAT MUNA BHFUIL UAIT AN SCÉAL A MHILLEADH!, 

Snáithe láidir eile i bhféiniúlacht Mhuraed is ea an seanchas a chloiseann sí cois teallaigh. Nasc a cheanglaíonn go dlúth lena hathar í, toisc go mbíonn sí in ann nodanna a thabhairt dó má théann sé ar strae sa dán fada atá aige (Seanchas na Sceiche, stair na hÉireann ó thús ama de réir Raiftearaí). Is maith léi freisin na scéalta gairide faoin Slánaitheoir ar a chosaint ó "Na Giúdaigh" agus créatúirí éagsúla ag teacht i gcabhair air, agus bua mar luach saothair acu. Cumas greamú de chloch ag an mbairneach abair. Scéalta a nascann leagan den gcreideamh le gnéithe áitiúla a bhfuil taithí ag an lucht éisteachta agus scéalaíochta orthu. Daonnú agus draíocht an chreidimh in éineacht. 

Tríd carachtar éagsúla sa scéal faighimid léargas éagsúla ar an luach a chuirtear ar béaloideas, agus mar a chruthaítear scéalta nua.

Tá fear an bhéaloidis ó Bhaile Átha Cliath, cnuasaitheoir oifigiúil, a aithníonn luach seanchas Thómais agus atá iontach sásta ar ball nuair a sheolann Muraed scéalta agus ábhar chuige ar a conlán féin agus an scoil fágtha aici. 

Bid, ar cuma sa tsioc léi seanchas a hathair, a bhfuil níos mó spéis aici i mBéarla agus an raidió d'fhonn í féin a réiteach do saol saor nua an imircigh sna Stáit. Agus a dhéanann aithris greannmhar le fonn don gcomhluadar ar Lord Haw Haw.

An Máistir Óg ar chúis scannail dó an  Slánaitheoir a bheith i scéilín beag seanchas, agus nach n-aithníonn nach cumadóireacht maslach atá bun ag Muraed, agus a náiríonn os comhair an ranga í.

An tAthair Folan, sagart anonn sa bhlianta, fillte leathan aigeanta tuisceanach ó na misin san Afraic. Fear a chaitheann casóg tuata agus nach bhfuil tógtha leis an bearna idir chléir agus pobal. (Tá frídín amhrais orm go raibh a leithéid ann sna tríochaidí.) Agus a thagann ar Mhuraed bhocht náirithe ag an Máistir Óg agus a dhéanann rudaí a chur ina cheart go tuisceanach. Agus a thugann íde béil faoi luach na béaloideasa don Máistir Óg. A éilíonn gur aige féin a bheidh an focal scoir faoin méid a chuirtear i mBailiúchán na Scol.

Eascraíonn smaoineamh dom as sin. Bhí an Máistir Óg ag cinsireacht an méid a cnuasaíodh. Tuigimid go maith nach bhfuil an réimse iomlán de seanchas na mban bailithe. Fir ab ea na bailitheoirí, fir óga neamhphósta go minic. Caolseans go roinnfí, fiú go hindíreach, béaloideas a seachadadh ó máthair go hiníon (pósta) leo siúd.

Ach tá sé sochreidte freisin go mbeadh oidí ag scagadh. Agus seans maith go raibh féin chinsireacht ar bun ag scéalaithe, nach n-inseofaí scéalta áirithe do leanaí bunscoile.

Tá béaloideas na gcnuasach agus na leabhair teoranta mar sin, agus faoi anáil faisin agus creideamh agus meon aimsire a chnuasaithe.

Rud a thagann chun cinn arís i gcás Gearailt, atá ina aistritheoir san Aontas Eorpach, ach gurb é mian a chroí bheith ag plé le béaloideas. Ach go bhfuil a chomhscoláirí den tuairim go bhfuil a chuid spéiseanna "ró choimeádach" agus dul chun cinn ceilte air dá réir. (Tá an spochadh agus spídiúlacht sa cuideanna a phléann le seo iontach greannmhar. Gearailt bocht, á sracadh idir acadúlaigh atá ag iarraidh bheith freacnairceach, a mhuintir meánaicmeach D 4 nach dtuigeann dó beag nó mór, a ghrá geal ar amhránaí sean-nóis í, fáiscthe as an dúchas a shantaíonn seisean, ach i praiticiúil freisin maidir le riachtanais tógáil teaghlaigh. Aistriúcháin rogha an dá díogha do Ghearailt bocht - múinteoireacht meánscoile an rogha eile).

Ola ar chroí Ghearailt an béaloideas shaibhir a thagann ó Mhuraed agus a meabhair ag dul i laige agus cuimhní a bhí iata le fada ag scaoileadh. Deis a fheiceann sé filleadh ar an ngairm atá ina chroí.

Mheabhraíonn an leabhar dom an seanfhocal Zulu , ‘Umuntu ngumuntu ngabantu’ (tríd daoine eile is ea déantar duine de dhuine), ar scríobh an scoláire ón Aetóip Abeba Birhane aiste meabhrach ag léiriú an fhírinne úd. 

Béaloideas ceann de na bealaí a imríonn ár gcomhluadar tionchar orainn. Agus ár sinsir. 

Agus bíonn nósanna béaloidis tábhachtach ag ócáidí móra an tsaoil - breith agus bás go háirithe. Bíonn tionchar ag béaloideas ar chreideamh agus vice versa. (Tá blagmhír eile dlite don gcreideamh i Madame Lazare). 

Faoi thionchar mianta a máthair agus í ag éag atá saol Levana agus a seantuismitheoirí dá réir - ach cé go bhfuil béaloideas i gceist is mó le réimse an chreidimh a bhaineann sin agus pléifidh mé sa chomhthéacs sin é. 

Agape

FAINIC - NÁ LÉIGH SEO MURA BHFUIL MADAME LAZARE LÉITE AGAT MUNA BHFUIL UAIT AN SCÉAL A MHILLEADH!

Baineann tragóid Madame Lazare le coimhlint idir dhá ghrá, agape agus eros agus rogha cinniúnach atá ar Muraed á dhéanamh.

Ní mór cuimhneamh sa mhéid thíos gur taobh le cuimhní agus tuiscint Mhuraed atáimid. 

Tá leathchúpla ag Muraed, Páraic. Fuair a máthair bás á dtabhairt ar an saol, agus tá máchail intinne ar Páraic. (Ní deirtear an dá dheasca an breith é - agus is cuma).

Fágann sin a n-athair, deirfiúr níos sine, agus an cúpla. Iascaire agus seanchaí an athair.

 Is fada leis an deirfiúr gur féidir léi éalú ó chúram agus cruatan go Meiriceá. Ní fheiceann sí i Páraic ach constaic agus ualach. É chur i Home a réiteach.

Tá an t-athair idir dhá chomhairle. Is mian leis Páraic a choinneáil as radharc an oiread agus is féidir. Ach - ina bhealach fireannach féin - is cosúil go bhfuil grá éigin aige dó, chomh fada agus nach náirítear é. Taobhaíonn sé go hiondúil le Muraed atá ag iarraidh an cúram a choinneáil sa bhaile. Ainneoin an chostas uirthi.

Go pearsanta, an t-imní is mó a bhí orm mar thuismitheoir ná go mbeadh leanbh le máchail agam agus nach mbeadh mé in ann ag an ualach. Tá ar cúramóir a mianta féin a chur i leataoibh go hiomlán. Pé rud atá á dhéanamh acu, caithfidh siad a bheith réidh é leagan i leataoibh ar an bpointe. 

Agus ní féidir leo a bheith ag dréim le buíochas, cé go dtuigtear dom gur minic a fhaigheann a leithéid grá agus sólás ar ais. 

Is é Páraic grian saol Mhuraed, a saol daingean ina fhithis. Cinnte, ba mhaith léi faoiseamh a bheith aici, agus glacann sí an cúram uirthi féin é thabhairt go Cnoc Mhuire ag súil le míorúilt - ainneoin rabhadh an sagairt óig gan a bheith ag súil le réiteach simplí ar an bhfadhb. 

De réir mar a fhásann agus a neartaíonn a cholainn fásann na dúshláin - toisc nach bhfuil a mheabhair in acmhainn an neart a smachtú is féidir le heagla nó díomá iompú ina fhoréigean. 

Nuair a thagann Samuel isteach i saol Mhuraeid fásann grá de chineál eile, grá a fhaigheann freagra. 

Is é tragóid Mhuraeid ná go dtagann eachtra foréigneach ar gá di ceann dá dá ghrá a chosaint - iad araon ar fhoréigean Phádraig. 

Tráma a fhágann ualach fad saoil uirthi. Ualach a chuireann ag ól scaití í chun an pian a mhaolú. Ualach a chuireann ding idir í agus crann taca a creideamh. De bharr an féiniúlacht atá glactha aici mar chosaint, tá sí scartha ó chleachtadh agus sólás an chreidimh. 

Tráma a fhágann go n-oibríonn sí go deonach tar éis dul ar scoir, san ionad a bhfuil a saol caite aici ag cabhrú le buachaillí faoi máchail intinne. Sólás a baintear di nuair a thagann scuab nua de directrice isteach. 

Is é an agape seo ceann de na snáithe is láidre san taipéis gaoil atá fite ag Tadhg san úrscéal láidir seo. Tá spás ann chun meabhrú ar cheisteanna cúraim agus daonnachta faoi chúinsí atá crua ach ní iomlán eisceachtúil. 

Scaoileann díchuimhne dubhrúnta

Ó bhí sí ina páiste óg, tá Levana bródúil as a dúchas Giúdach agus as na mná láidre a chuaigh roimpi. Duine acu sin í Hana Lazare, seanmháthair Levana, a theith ina cailín óg di óna tír dhúchais i dtuaisceart na hEorpa, an t-aon duine amháin dá muintir a tháinig slán ó shlad an Shoah. Ach nuair a thagann mearbhall intinne ar Hana i ndeireadh a saoil, sceitheann blúirí eolais óna béal a fhágann Levana trína chéile. Seoltar an bhean óg ar aistear a thugann uirthi gach rud a dúirt a seanmháthair riamh léi a cheistiú. De réir mar a ghluaiseann an scéal ó Pháras go dtí an Bhruiséil go hiarthar na hÉireann, druideann Levana le fíorscéal a seanmháthar agus leis an tubaiste ba chúis leis an saol rúnda atá caite ag Madame Lazare.

Sin cuir síos an foilsitheora Barzaz (inphrionta de chuid Futa Fata) ar an chéad leabhar atá foilsithe acu, agus an chéad úrscéal atá foilsithe ag Tadhg Mac Dhonnagáin.

Is geal le talamh sácráilte an Shoah; smál ar stair na hEorpa, na Gearmáine ach go háirithe, ach téama íogair sna tíortha nach bhfuil ach ag dul i ngleic leis an gcuid sin dá stair anois mar go raibh siad faoi impireacht na Rúise a d'eascair as an Dara Ár Eorpach go dtí le déanaí. Agus is ultach é ar gach Giúdach - níl éinne acu nach bhfuil teagmháil éigin acu leis - agus cuireann sé le castacht scéal Iosrael, do Ghiúdaigh agus neamh Ghiúdaigh. Ball íogair. Shíl mé go raibh Tadhg ag dul go mór san amhantar a cuir brionnú scéil marthanóra i lár a úrscéal, nuair a léigh mé an cuir síos.

Ní bhaineann an scéal liom go pearsanta, ar ndóigh, cé go bhfuil Auschwitz siúlta agam, agus tuairiscí leithéidí Primo Levi léite agam agus go domhain i mo chuimhní. (Agus eolas éigin agam ar pháis na hEastóine tríd saothar Sofi Oksanen ar tharraing Alex Hijmans m'aird air). Anois agus an scéal léite agam, creidim nach mbeadh marthanóir den tuairim go bhfuil éagóir déanta.

Scéinséir - nochtadh tragóide folaithe atá anseo, agus de bhrí go scaoileann an t-údar linn noda diaidh ar ndiaidh go sciliúil, muid ag cuir tuiscint ar an scéal de réir mar atá Levana, ach muid níos eolgaisí ná í, ní mian liom aon rud a sceitheadh - níl sé i gceist agam mar sin faic mórán a rá faoin scéal; ach gur bhain sé creathadh asam agus go raibh comhbhá agam do Madame Lazare, agus do Levana araon; duine acu ar nochtadh a rún dá ainneoin, agus ainneoin iarrachtaí na mblianta doras na cuimhne a choinneáil iata; an duine eile ar baineadh an bonn dá féiniúlacht - mar gur máthair Giúdach a dhéanann Giúdach de dhuine.

Scéal atá anseo faoi fhéiniúlacht. Féiniúlacht a eascraíonn as gaol. Agus is de dhlúth agus inneach an ghaol na ceithre ghrá, mar a rinne C.S. Lewis cur síos orthu - storge (ceanúlacht), philia (cairdeas), eros (searc lánúine) agus agape (grá Dé - san dá chiall den nath sin). Is faoi réir ag na ceithre grá seo atá na caidrimh éagsúla atá lárnach san scéal. Thóg Memé agus a fear Samuel (Pépe) Levana nuair a fuair a n-iníon Brigitte bás óg agus Levana fós ina pháiste. Leag a n-iníon an dualgas orthu í thógáil go ceartchreidmheach, nósanna nár chleacht siad féin. Tuigeann Levana seachantacht a Mémé, a col le ceist ar bith faoin am atá thart. Ach tá íota eolais uirthi toisc gurb an aimsir caite sin atá mar cloch bonn dá féiniúlacht.

Fite fuaite tríd an scéal tá fíor chuimhní Mémé; cuimhní a bhfuil seanchas a muintire lárnach ann; béaloideas, agus a creideamh, agus a muintir - cuimhní a mbaineann grá agus tragóid leo. 

Tá an chreideamh, agus a mhaolú faoi thionchar tubaistí an tsaoil fite fuaite tríd an scéal freisin.

I gcúpla abairt cruthaíonn Tadhg carachtar inchreidte le tréithe láidre a léiríonn gné den scéal; fiú na carachtar tánaisteacha tá siad tarraingthe go soiléir aige le cúpla abairt - iad ag léiriú ag an am chéanna gné den ábhar atá tábhachtach; béaloideas, cuimhne, creideamh, stair. Údarás an lámh láidir; agus údarás na huaisleachta nádúrtha. An rud a chuireann duine amháin luach air, agus gur lú leis an duine eile ná an sioc é.

Is léir go raibh na blianta oibre agus taighde ann sular dlúthaíodh i ndrioglann samhlaíochta Thadhg an t-úrscéal seo ina bhraon fíor uasal. Beidh mé ag machnamh ar an scéal seo go ceann i bhfad. 

Is cóip léirmheastóireachta a sheol Tadhg chugam a léigh mé - ach bhí sé i gceist agam é cheannach murach sin! Tá tús fíor láidir curtha ag Barzaz lena saol foilsitheoireachta, agus tá slacht ar dhearadh an leabhair atá ag teacht leis na focail. Gura fada buan iad!

Madame Lazare
Tadhg Mac Dhonnagáin

Barzaz 2021

ISBN: 978-1-910945-742

Bliain na nAmhrán

Don tuismitheoir atá ag tógáil clann le Gaeilge scoite amach ó chroí phobal na Gaeilge, tá áiseanna fearacht CD an-luachmhar. Bhí an céad cóip de Bliain na nAmhrán agam deich bliana ó shin agus mé an-sásta leis. Amhrán nua atá i gceist, iad ag plé le séasúir na bliana. Tadhg Mac Dhonnagáin a chum iad don gcuid is mó, le cabhair ó John Ryan, agus Tadhg a chan iad le cabhair ó roinnt paistí.

Anois, deich bliana níos déanaí tá eagrán iomlán nua curtha ar fáil agus leabhar ag dul leis leis na focail ar fad ann. Tá an CD álainn – chomh maith le Tadhg agus a iníon Róise tá Caitlín Ní Chualáin ag canadh, agus leanaí ó Scoil Sailearna i nGaeltacht Chonamara.

Tá sé an-tábhachtach go gcloisfeadh leanaí leanaí i nGaeilge!

Is seod atá sa leabhar féin. Tá cáil ar Futa Fata as feabhas a bpictiúrleabhar, agus san leabhar seo tá gach ráithe maisithe ag duine ar leith den gcliar cumasach sin – Christina O'Donovan (earrach), Brian Fitzgerald (samhradh), Tarsila Krüse (fómhar) agus Jennifer Farley (geimhreadh).

Cuireann na pictiúr go mór leis na focail agus tá greann agus gean sna hamhráin – taitneoidh siad go mór le óg agus sean. Beidh an leabhar an-oiriúnach do scoileanna chomh maith le do theaghlaigh ina bhfuil na páistí ag foghlaim Gaeilge sa bhaile.

Údar: Tadhg Mac Dhonnagáin/John Ryan
Léaráidí: Tarsila Krüse, Jennifer Farley, Christina O’ Donovan agus Brian Fitzgerald.
ISBN: 9781910945216
Foilsitheoir: Futa Fata
Aois: 4+ years

Foilsíodh an píosa seo i dtosach ar Gobblefunked.com 31 Eanáir 2017

Tadhg an iomaí tréith!

Déagóir í m'iníon anois agus pé scéal é bhí sí gafa le cúrsaí ceoil ar an Satharn.

Is i m'aonair mar sin a thug mé aghaidh ar an Lexikon i nDún Laoghaire áit a raibh taibhe ag Tadhg Mac Dhonnagáin mar chuid de IMRAM na nÓg. Táim dílis d'IMRAM leis na blianta agus is maith liom an fhorbairt nua seo i bpáirt le Glór na nGael.

Áit ana dheas an Lexikon agus tá leabharlann na leanaí, áit a raibh léiriú Thadhg ar an gceathrú urlár. Radharcanna iontach cúlra ar Bhaile Átha Cliath agus trasna an bá go Beann Éadair.

Chuir Tadhg a phictiúr leabhar Uinseann Donn i láthair. Leabhar a spreagadh ag brionglóid tar éis do faire ar bhabhta de Vincent Browne ag iarraidh go cantalach freagraí a fháil. Bhí an aithris a rinne sé ina réamhrá iontach greannmhar d'óg (a bhí ann go flúirseach) agus aosta.

Rinne sé aithris ar an mbéar freisin ina chuid reacaireachta, ag siúl sall is anall, ag léiriú claochlú an chancráin. Agus spreag na leanaí chun cabhrú leis an muicín a chur in iúil.

Rinne amhlaidh leis an leabhar a d'aistrigh sé. Thug uraiceacht aistriúcháin freisin, mar go raibh eolas ag cuid de na leanaí ar 'A squash and a squeeze'.  'Mo theachín gan chuma gan chaoi' i leagan trascruthaithe Thaidhg, greann agus gean agus gaois ann.

Chan sé rogha amhráin freisin ó Peigín Leitir Mór agus Bliain na nAmhrán, ar bunchlocha iad i go leor teaghlaigh a bhfuil leanaí á dtógáil. Rud a bhí follasach sa chuidiú a fuair sé ón urlár!

Ócáid iontach taitneamhach i suíomh iontach. Díoladh cuid mhaith leabhair freisin - ní raibh Tadhg Óg díomhaoin!

Tá na leabhair ar fáil ó futafata.ie/

Mise Raiftearaí An Fíodóir Focal

B'é Tadhg a scríobh agus a rinne reacaireacht ar an gclár teilifíse Mise Raiftearaí An Fíodóir Focal de chuid Sónta. Chonaic mé an clár tamall siar agus thug mé an suntas dó - bhí sé gleoite.
Ní raibh an oiread sin eolais agam ar Raiftearaí - go deimhin níl mórán dá chuid filíochta léite agam. Chuir mé spéis i Seanchas na Sceiche atá ar fáil i leabhar Vincent Morley Ó Chéitinn go Raiftearaí:
Tá roinnt dá chuid amhráin cloiste agam, go minic i gan fhios agam gurbh eisean a scríobh.
Is éard atá sa duaisleabhar ná an taighde bunaidh a rinne Tadhg don gclár, agus scagadh spíonadh agus doimhniú déanta air. Mar a dúirt sé féin chuir sé roimhe scéal Raiftearaí a reic ó bhreith go bás. Tá sé seo déanta ar bhealach an éifeachtach, é ag leagadh romhainn na foinsí agus an fhianaise a d'aimsigh sé sa bhfilíocht, sa bhéaloideas nó i saothair dhaoine a threabh an iomaire seo roimhe. De bhrí gur fianaise thánaisteach ar fad geal leis, tá tábhacht leis an scagadh agus meá a rinne Tadhg ar an eolas, agus roinneann sé linn a bhreith ar an bhfianaise agus an fáth go bhfuil glacadh aige le scéalta thar a chéile.
Rianaíonn sé tús a shaol, an galar a d'fhág radharc na súil lag nó imithe, an caidreamh leis an dteach mór a chuir bunús faoina shaol, a thitim amach leo a d'fhág ina fhánaí é sa Ghaillimh i bhfad ó Mhaigh Eo. Tugann sé ana léargas ar a pholaitíocht sheicteach agus a chuir ar son na cosmhuintire caitlicí ina shaothar. Tá scagadh ann ar an iomarbhá fileata leis na \Callannáin.
D'fhoghlaim mé go leor as an leabhar; an t-aon locht a bheadh agam air ná nach bhfuil fáil ann ar na dánta iomláine atá á phlé seachas sleachta astu. Tá réiteach áirithe ar sin, ar ndóigh, mar gur chnuasaigh Ciarán Ó Coigligh na dánta ar fad a leagtar ar Raiftearaí. Ní heol dom an bhfuil teacht ar na dánta eile a luann Tadhg in aon áit ar leith áfach. (Seans go mba cheart dom súil a chaitheamh arís ar an liostaí foinsí a luann sé...)
Leabhar téagartha atá anseo, agus caighdeán maith cló agus dearadh ann freisin. Leabhar atá feiliúnach do mo leithéidí de léitheoir siamsaíochta chomh maith leis an dream a bheidh i ngleic níos dáiríre leis agus staidéar á dhéanamh acu ar Raiftearaí agus a ré.

Tá píosa cainte bhreá déanta ag Tadhg le MTS ar Ardtráthnóna atá le clos anseo.

Táim buíoch de Futa Fata as cóip léirmheastóireachta den leabhar a chuir ar fáil dom.

Mise Raiftearaí An Fíodóir Focal
Tadhg Mac Dhonnagáin
Futa Fata
ISBN: 978-1-906907-90-7

Laureate na nÓg: Molaimse Tadhg Mac Dhonnagáin!

Táthar ag lorg ainmniúcháin do Laureate na nÓg don tréimhse 2014-16. Tá breis eolais (as Béarla) le fáil anseo:
Tá foirm ainmniúcháin seolta agam féin, agus Tadhg Mac Dhonnagáin molta agam.
Is liosta le háireamh cáilíochtaí Thadhg don bpost, mar a scríobh mé san foirm:

1. Tá leabhair do pháistí tagtha go flúirseach óna pheann a tarraingt as tobar na scéalaíochta, fearacht na scéalta faoi Fionn nó na leabhar is déanaí faoi Uinseann Donn.
2. Tá na himleabhair rannta agus araile le CD a d'fhoilsigh sé - Gugalaí Gug  nó Peigín Leitir Mór.
3. Tá scoth na hoibre déanta aige chun litríocht do pháistí a thabhairt isteach san tír, cuid aistrithe aige féin cuid aistrithe ag daoine eile agus foilsithe aige - mar shampla Eileanór an Eilifint Éagsúil.
4.  Léiríonn a shaothar le hAifric go dtig leis obair le déagóirí chomh maith
5. Tá ceardlanna eagraithe aige agus daoine eile spreagtha chun pinn aige.
6. Tá cuid de na leabhair sin seolta thar lear arís - chomh fada leis an tSín nó an Chóiré.
7. Fear iontach ar stáitse é le páistí!

Cá háit eile a bheadh teacht ar údar, taibheoir, ceoltóir, foilsitheoir agus fear gnímh mar é don bpost?

Is fearr dúinn mám filíochta a bhlaiseadh

Tá mo mhian comhlíonta anois agus Aniar bronnta orm do mo bhreithlá.

Tá, mar is dúil dó, seoid ceardaíochta curtha ar fáil ag Tadhg agus a chuideachta. Tá gach chuid den saothar - na grianghraif, na nótaí, an cló, - gach trácht ar áilleacht na guthanna agus ceoil ar an CD - thar barr ar fad.

Is breá liom cnuasaigh mar seo a tharraingíonn isteach mé agus a mhúsclaíonn fonn ionam níos mó a bhlaiseadh. Tá mar shampla, treisiú ar mo mhian níos mó le Johnny Cóil Mhaidhc a léamh, agus fonn múscailte ionam mo lámh a chuir ar saothar le "Filí Bhaile na mBroghach"

Mar a luaigh Tadhg, tá cnuasach Muimhneach "Aneas" ar na bacáin, faoi stiúir Bhrenda Ní Shúilleabháin. Tá sé sin ar mo mhianliosta cheana féin!

Tá an snas le tograí Futa Fata, agus an leabhair agus an ceoil a théann le roinnt acu ina siansa foirfe, snasta. Treise leis.

Agus nár chaca púca MacCarthy ar aon chuid den saothar!

---

Aniar / Voices and Verse from the Edge of the World
Tadhg Mac Dhonnagáin
ISBN 9788955898314
Futa Fata 2007

Íomhá ó Wikimedia - tá ceann níos milse sa leabhar!

Tagairt don gcéad rann sa leabhar, rann le Joe Steve, atá i dteideal an mhír seo - agus san tagairt do chac an púca.

Bímis ag léamh!

De bharr taom saoithíneachta a bhuail mé, bhronn Tadhg leabhar dá chuid ón sraith "Bímis ag Caint faoi" orainn.

Ainneoin doicheall an poist roimh seoltaí i nGaeilge, shroich an leabhar ceann scríbe. (Bhí nótaí imill air - ag moladh d'fhear an phoist triail a bhaint as Bré, Na Clocha Liatha - agus Cill Dara!)

Pé scéal é, "An Bhfuil Rún Agat?" an leabhar a bhí roghnaithe againn, leabhar a chíorann rúndacht - cathain is cóir cloí leis, agus cathain is ceart na rúin a scaoileadh.

Tugann an insint agus na léaráidí gleoite muid, céim ar chéim, ó rúin deasa - bronntanas do mhamaí atá faoi rún go bhfaigheann sí é, tríd leathrúin - conas plé le eachtraí bulaíochta ar dhaoine eile, go dtí croí na ceiste - rún faoi droch íde ort féin, agus an riachtanas rún mar sin a scaoileadh le duine iontaofa.

Cheap mé go raibh na léaráidí san gcuid seo thar a bheith éifeachtach - ag leiriú an bhagairt diamhair a bheadh ag rud dá leithéid ar ghasúr, gan a bheith ró litriúl.

Tríd is tríd, an leabhar atá ann. De bharr go bhfuil mo chlann mic ró shean, agus m'iníon fós ró óg, is dócha nach mbeinn tagtha chomh fada leis de mo dheoin féin - fós. Beidh súil in airde agam don gcuid eile den sraith amach anseo - cé go bhfuil súil agam nach mbeidh call againn riamh le "Céard a Tharla idir Mamaí agus Daidí?".

Rud beag amháin - seans go bhfuil an litreoireacht rud beag deacair le léamh do thosaitheoirí léitheoireachta, rud a bheadh ina bhac do roinnt páistí san aois ghrúpa an leabhar a léamh as a gconlán féin.

---

An bhfuil rún agat?

le Jennifer Moore-Mallinos, maisithe ag Marta Fabrega
leagan Gaeilge le Tadhg Mac Dhonnagáin

ISBN: 978-0-9550983-9-0

34 lth, lándaite, clúdach bog
Aoisghrúpa: 6-10