Píosaí liom in áiteanna eile:

Posts mit dem Label brighid werden angezeigt. Alle Posts anzeigen
Posts mit dem Label brighid werden angezeigt. Alle Posts anzeigen

2022-09-12

Pádraig agus Brighid sa Róimh

Lasar gréne áine
apstal Erenn óige
Pátric go méit míle
rop dítiu diar tróige.
Lasar gréine áine
Aspal Éireann ógh
Pádraig agus a mhílte
mar dídean dár dtruántacht
Brigit bán balc núalann,
cenn cáid caillech n-Érenn.
Maire ocus Sanct Brigit,⁠
for a fóessam dún díblinaib!
Brighid bán bailc uasal
ceann cáidh cailleach Éireann
Muire agus Naomh Brighid
faoi choimirce na díse go rabhaimid
Bhí an Bráthair Conor McDonogh i mbun staidéar sa Róimh agus scaip sé an dá phictúir thuas agus luaigh Féilire Aonghusa leis na rannta. I gColáiste na bProinsiach a bunaigh na Gaeil sa Róimh atá siad, Coláiste Naomh Iosadóir. Fuair mé an rann maidir le Pádtraig san réamhra gan dua ar CELT. Agus an chéad leathrann maidir le Brighid faoina Lá Féile. (Tá mo chuid nua Ghaeilge thuas ag braith ar an mBéarla anseo).

Ach ní raibh teacht ar an dara leathrann ann. Rinne mé roinnt gúglála, agus fuair mé é - i ndán ar a tugtar Iomann Bhroccáin. Athinsint i bhfoirm véarsaí atá ann ar shaol Bhrighid de réir Cogitosus is cosúil. D'aimsigh mé leagan Béarla anseo.

Nuair atá faill agam, tá sé i gceist agam filleadh ar an ndán, tá cuma spéisiúil air, ach sáraíonn sé mo chumas meabhair a bhaint as gan taca. 

Aguisín - d'fhiafraigh Séamas Barra ar Twitter cathain a rinneadh na pictiúir; d'fhreagair an Bráthair Conor go raibh billeog san Eaglais a dúirt gurb i 1641 a rinneadh. Domenico Castelli a bhí freagrach as an obair.

Bliain achrannach in Éirinn 1641... 

2022-02-01

Muire na nGael


Religiosa quaedam vidua in proximo vico habitans postulavit a patre eius, ut sancta Brigida secum exiret ad synodum, quae collecta erat in campo Liffi; et a patre permittitur et illae egressae sunt viam. Tunc vir quidam sanctus in synodo dormiens vidit visionem et surgens ait: “Vidi Mariam et quendam virum stantem cum ea, qui ait mihi: Haec est sancta Maria, quae habitabit inter vos.”

Et cum haec vir sanctus narrasset in synodo, statim supervenit vidua cum sancta Brigida. Tunc vir sanctus dixit: “Haec est sancta Maria, quam vidi; quia formam illius manifeste cognosco.” Tunc omnes glorificaverunt eam quasi in typo Mariae.

D'iarr baintreach naofa a mhair sa cheantar ar a hathar go dtionlacódh Brighid í chuig an sionad a bhí tagtha le chéile i Má Life; agus thug a hathar cead agus chuir siad chun bóthair. Ansin bhí fear naofa a raibh fís aige agus é ina chodladh, agus nuair a dhúisigh sé dúirt "Chonaic mé Muire agus fear a seasamh lena hais, a dúirt liom: Seo í Muire, a mhairfidh in bhur measc".

Agus nuair a bhí an fear naofa á insint seo don sionad tháinig an bhaintreach agus Naomh Brighid in éineacht léi. Ansin dúirt an fear naofa: "Seo í Naomh Muire a chonaic mé; aithním a cuma agus a cló." Mar sin thug siad uile glóir di mar shamhail Mhuire.

Vita prima sanctae Brigitae

Fecht n-aile iar sin senior caillige craibdigi baí hi fochruib du thig Dubthaig esestair in n-í Brigti do thecht do accallaim .xx.vii  et noeb Lagen i n-oen-dail. Is si h-uair in sin ad-chuaid epscop Ibuir isin  dail aislinge ad-condairc ind aithchi riam.  ‘Anda lem’, ol-se, ‘ad-condarcc ind nocht Mairi n-Ingein im chotluth,  & ar-rubart frim alali clerech sruith: ‘Hæc est Maria quæ inter vos  habitet’’.  Is and do-luid in challech & Brigit don dail.  ‘Hæc est Maria quæ a me in somnis vissia est’.  Fordo-eracht iarum æss inna dalae & lotir dia l-laim. Do- bertatar  bennacht furi-si. Is ann dí ro-boí in dal ubi nunc est Cell Dara, ibique  episcopus Ibor fratribus ait:  ‘Hic locus cælo patet, ditissimusque omnium tota insola erit;  hodieque ad nos puella cui a Deo præparatus est veniat quasi Maria’.  Factum est ita.

Feacht eile ina dhiadh sin d'iarr cailleach cráifeach a raibh cónaí uirthi gar do thí Dubhthaigh ar Bhrighid teacht chun agallamh leis seachtar fichead naomh Laighin in aon dáil. Is ar an uair sin díreach a bhí an tEaspag Ibor ag insint don dáil faoin aisling a chonaic sé an oiche roimhe sin. "Shíl mé" ar sé "go bhfaca mé an Mhaighdean Mhuire i mo chodladh anocht, agus dúirt cléireach sruith áirithe liom: 'Sin í Muire a mhairfidh in bhur measc'". Ansoin díreach a tháining an chailleach agus Brighid isteach sa dáil. "Sin í Muire a chonaic mé i m'aisling". D'éirigh cách sa dáil agus labhair siad léi. Bheireadar beannacht di. Sé an áit a bhí an dáil ná san áit a bhfuil Cill Dara anois, agus dúirt an tEaspag Ibor lena bhráithe "Tá an áit seo oscailte chun na flaithis, agus beidh sé ar an áit is saibhre san oileán uile; agus inniu tiocfaidh cailín chughainn atá réitithe ag Dia, i riocht Mhuire". Agus is amhlaidh a bhí.

Bethu Brigte


Aguisín: bhí orm an bhlagmhír seo a choigeartú - bhí Cogitosus luaite agam leis an sliocht laidine, botún a bhí ansin. Bhí mé ag amharc ar thráchtas ina bhfuil an dá bheatha á chíoradh.

Brighid .i. banfhile iníon an Dagda

 

Le Yaxu CC BY-SA 4.0, Nasc

Ó Sanas Chormaic - anseo Y.150

Brigit .i. banfile ingen in Dagdai. is eiside Brigit baneceas (ł be neicsi) .i. Brigit bandee noadradís filid. arba romor ⁊ baroán afri thgnam. is airesin ideo eam (deam) uocant poetarum hoc nomine cuius sorores erant Brigit be legis Brigit bé goibnechta .i. bandé .i. tri hingena in Dagdai insin. de quarum nominibus pene omnes Hibernenses dea Brigit uocabatur. Brigit din .i. breoaigit ł breoṡaigit.

Brighid .i. banfhile iníon an Dagda, is é sin Brighid banéigeas nó bé éigse, .i. Brighid an bhandia a adhraíodh filí, ór ba rómhór agus ba ró án a friochnamh. Is dá bhrí sin a ghlaotar Bandé na Filíochta uirthi leis an ainm seo arbh iad a deirfiúracha Brighid bé leighis agus Brighid bé gaibhneachta, .i. bandéithe .i. trí iníon an Dagda a thug gach Éireannach Brighid ar bhandia. Brighid mar sin breo-saighead.

Nua Ghaeilge liomsa bunaithe ar Bhéarla Whitley Stokes

Naomh Brighid ógh, banab Chill Dara d'éag

 

Brighid ó Séipeal Non, Tyddewi, Cymru.
Le Wolfgang Sauber, CC BY-SA 3.0



Aois Criost, cuig céd fiche a cuicc.

S. Brighit ogh, banab Chille Dara d'écc. As di-sidhe cetus ro h-iodhbradh Cill Dara, & ba lé con-rodacht. As í Brighit tra ná tucc a meanmain ná a h-inntheifimh as in coimdheadh eadh n-aonuaire riamh acht a siorluadh, & a siorsmuaineadh do grés ina cridhe & menmain, amhail as errderc ina bethaidh fein, & i m-bethaidh naoimh Brenainn, espucc Cluana Ferta. Ro thochaith imorro a h-aimsir acc foghnamh go diochra don coimdhe, ag denomh fert & miorbhal, ag slánucchadh gach galair & gach tedhma archena, amhail aisnéidhes a betha, go ro faoidh a spirat do chum nimhe, an céd lá do mí Febhru, & ro h-adhnacht a corp i n-Dún i n-aon-tumba la Patraicc, co n-onoir & co n-airmidin.

Aois Chríost cúig chéad déag fiche cúig.

Naomh Brighid ógh, banab Chill Dara d'éag. Is uirthi a bronnadh Cill Dara agus is í a bhunaigh. Is í Brighid nár bhain a meanma ná a rinnfheitheamh den gCoimdhe ar feadh oiread agus uaire riamh ach í ag síorlua agus ag síorsmaoineamh air ina croí agus a meanma mar is léir óna beatha féin agus i mbeatha naoimh Bhréanainn, Easpag Cluain Fhearta. Thug sí a saol iomlán ag fónamh go díochrach don gCoimdhe, ag déanamh fearta agus miorúiltí, ag leigheas gach galar agus teidhm, amhail a fhaisnéiseann a beatha, go dtí gur ghéill sí a spiorad do neamh an chéad lá de Mí Feabhra, agus adhlacadh a corp i nDún in aon tuama le Pádraig, le honóir agus le hoirmhidin.

Coirmlinn mór do rí na ríthe

Le Livre des conquêtes et faits d’Alexandre,
 Paris, musée du Petit-Palais, folio 86 recto 15ú Céad



Ropadh maith lem
cormlind mór do rígh na rígh;
muinntir nimhe
aca hól tre bithe sír.
Ba mhaith liom
coirmlinn mór do rí na ríthe
muintir neimhe
ag ól trí bithe síoraí
Ropadh maith lem
taurte1 creitme, crábaid glain;
ropadh maith lem
sústa etla oc mo threib.
Ba mhaith liom
creideamh íon, crábhaidh glan
ba mhaith liom
suaiste aithrí ag mo theach
Ropad maith lem
fir nimhe im thegdais féin;
ropadh maith lem
dabcha amneit do a réir.
Ba mhaith liom
fir neimhe i'm theaghlach féin
ba mhaith liom
dabhcha síth faoi réir dóibh
Ropadh maith lem
lestru déirrce do dáil;
ropadh maith lem
escra trócaire dia dáimh.
Ba mhaith liom
leastair déirce le dáileadh
ba mhaith liom
cuacha trócaire le roinnt
Ropadh maith lem
soichell do bith ina luss;
ropadh maith lem
Ísu beos do beith i fuss.
Ba mhaith liom
soicheall a bheith ina n-ól
ba mhaith liom
Íosa freisin bheith abhus
Ropadh maith lem
na teora Mairi, miad a clú;
ropadh maith lem
muinntir nime da cech dú.
Ba mhaith liom
na Triúir Mhuire, mór a gclú
ba mhaith liom
muintir neimhe as gach cearn
Ropadh maith lem
corbam císaige don flaith;
mad chess imned
forsa tipredh bendacht maith.
Ba mhaith liom
bheith i'm chíosaí don flaith
más ghearrfadh cíos orm
bronnfadh freisin beannacht maith

Bhí an chéad rann den dán seo, a leagtar ar Bhrighid, feicthe agam go minic (ó Sengoidelc mar shampla), samhail deas de fleá óil ar neamh. Cé go raibh na rannta eile feicthe agam, ní raibh an oiread céanna airde tugtha agam dá mbrí - go háirithe de bhrí go raibh go leor dorcha dom ann agus nach raibh tiontú iomlán go Béarla feicthe agam. Ar mhaidin nuair a bhí sé i gceist agam an póstáil seo a dhéanamh, thosaigh mé leis an leagan anseo ag Ollscoil Mary Jones . Ba léir áfach nach raibh an leagan Béarla ag teacht leis an nGaeilge agus chuaigh mé ag tochailt. D'aimsigh mé an phlé anseo ar MUDCAT - suíomh ceoil - agus is spéisiúil an plé atá ann. Má thuigim i gceart é, sé an scoláire David Greene a sholáthar an leagan Béarla - lean mé a bheag nó a mhór i mo leagan Nua Ghaeilge é. Tá an leagan s'agamsa sách garbh!

Ach tá cuma an éagsúil ar iomlán an dáin - fleá suáilcí atá a chuir faoi bhráid a Thiarna ag an file, mar a bheadh fleá a chuir faoi bhráid a Thiarna ar nós mar a bhí de dhualgas ar chíosaí feodach cuir faoi bhráid a thiarna. 

N'fheadar mar sin an bhfuil baint dá laghad aige le Brighid Chill Dara!

Brat Bhrighde orainn ar fad, mar sin féin.



1 Níor aimsigh mé taurte i DIL. Measaim áfach gur "tur" atá ann - féach http://dil.ie/40242 => http://dil.ie/42477