Imeacht na nIarlaí

I ndiaidh dom Turas na dTaoiseach Ultach as Éirinn: Dialann Taistil nó Taisteal Anama? ar Comhartaighde, dúirt mé ar Twitter gur mór an trua nach bhfuil fáil ar Imeacht na nIarlaí i nGaeilge na linne seo. Dúradh liom - beirt a luaigh é, Antain MacLochlainn ar dhuine acu más buan mo chuimhne - gur fhoilsigh FNT leagan in eagar ag Pádraig de Barra agus Tomás Ó Fiaich.

Chuir mé fios air dá réir - ón leabharlann. Insíonn an ghreamán "Íoslach" ar an gclúdach a scéal féin - agus go deimhin bhí leathanaigh san leabhar nach raibh gearrtha fós, sa chuí is go bhfuil amhras orm nach raibh duine ar bith romham tar éis an chóip áirithe sin a léamh!

Ach níl an téacs baileach i nGaeilge na linne seo - mar a rinne de Barra i gcás Foras Feasa agus Agallamh na Seanórach (atá áit éigin i mo L-spás) tá an chaint an-ghar don mbunleagan agus go leor, leor focail atá tite as úsáid ann, cé go bhfuil formhór acu ar fáil (leis an nod Lit go minic) i FGB. Cabhraíonn sé áfach go bhfuil go leor athrá i gceist. Tugann Ó Cianáin go leor suntas do chaisleáin agus oibreacha eile míleata - agus an dúrud suntas d'eaglaisí agus na míorúiltí a luadh leo! Tá an sliocht faoi Loreto a bhí faoi chaibidil ag Mac Craith agus a spreag m'fhiosracht sa chéad áit fágtha ar lár ag na heagarthóirí toisc nár bhain sé le turas na nIarlaí! Tá scéalta go leor ann áfach faoi eachtraí ar an oighear, timpistí nó beagnach timpistí. Tá scéilín fánach ann faoi aimsiú bradáin i linn in aice srutháin.

Ach tá formhór den insint gafa leis an dturas, an ómós a léiríodh do na hIarlaí, an ómós a léirigh siad, cuairteanna ar dhaoine mór le rá, agus ar eaglaisí mór le rá. Is léir go bhfuil Ó Cianáin ag iarraidh dintiúir Ó Néill agus Ó Domhnaill mar phrionsaí Chaitliceacha - gur cuid den mhisean é an leabhar Imeacht na nIarlaí. 

Chomh maith le leagan d'insint Uí Chianáin, tá réamhrá cuimsitheach ann ina déantar cuir síos ar na daoine a chreidtear a bheith in éineacht leis an hIarlaí ar an Turas. Agus tá tráchtaireacht rí-spéisiúil ag Tomás Ó Fiaich sa leabhar - é ag tarraingt as cartlainne taidhleoirí agus spiaraí Shasana, na Spáinne, na Fraince - agus suntasach go maith mar dream neamhspléach go pointe - na Veinéise. Tá pictiúr agus léarscáil ag dul leis an leabhar freisin.

Don té áfach ar mian leis blaiseadh samhlaíoch a fháil den turas, measaim gur fearr de bhlaiseadh a bheadh ar fáil ó Bealach na Spáinneach Liam Mhic Cóil - ó tharla gur thaisteal Lúcás Ó Briain cuid mhaith den bhóthar céanna leis na hIarlaí agus é ina ndiaidh. 

Ba bhreá liom insint bhríomhar mothúchánach mar sin a fheiceáil, agus is cinnte go bhfuil eolas luachmhar san leagan seo ag de Barra agus Tomás Ó Fiaich - braithim áfach go mbeadh sé ró dheacair agus ró thur don gnáth léitheoir mar atá.

Nellie agus na Maighigh

Tagairt in alt Phádraig de Paor faoi litríocht taisteal (Comhar Taighde) a spreag mé le fios a chur ón leabharlann ar Mise agus na Maighigh le Nellie Nic Giolla Bhríde.

Rinne mé talamh slán de gur bean óg sna fichidí a scríobh, í ar Grand Tour na linne seo mar a bhíonn go leor dá leithéid.

Ní hamhlaidh atá áfach. Múinteoir as Gaoth Dobhair í Nellie Nic Giolla Bhríde, clann fásta uirthi. Í sách aosta le cuimhne a bheith aici ar bhochtaineacht agus easpa sócúlachta i nGaoth Dobhair agus mar sin léargas níos tuisceana ar bhochtaineacht Guatamala agus Hondúras.

Bhí a mac Eoghan i Meiriceá Theas roimpi, Spáinnis acu beirt agus fonn eachtraíochta. Ag taisteal ar bhusanna sicín le muintir na háite, agus ag dul san amhantar chun lóistín a aimsiú.

Stíl éadrom reacaireachta atá sa leabhar, mar a bheadh sí ag comhrá leat. Acmhainn láidir grinn (fúithi féin go minic). Tabhairt faoi deara. Nathaíocht den scoth.

Mheabhraigh sí taistealaí mná eile dom a bhfuil na tréithe céanna ina cuid scríbhneoireacht - Úna Ní Mhaoileoin.

Bhí mearbhall áirithe orm faoi leagan amach an leabhar, mar nár lean sé de réir am. Tagairt do lá le Pádraig, ansin cúpla leathanach níos déanaí do Dhomhnach Cásca, ach ina dhiaidh sin d'Aoine an Chéasta agus Domhnach na Slat. Is dóigh liom go bhfuil sé leagtha amach go tíreolaíoch agus gurb é an chaoi gur chaith sí cúpla seal in áiteanna áirithe. Ní chuireann sin as ró mhór don insint áfach.

Tá go leor eolais faoi daoine agus áiteanna ann, agus tá na heachtraí féin spéisiúil. Lón éadrom léitheoireachta chun fonn bóthair a spreagadh!

Mise agus na Maighigh
Nellie Nic Giolla Bhríde
Coiscéim 2003

Siúlach scéalach, ag siúl ar chonair scéalta eile

San eagrán reatha de Comhartaighde.ie tá alt ag Pádraig de Paor faoi pléisiúr na léitheoireachta taisteal. Chuir sé ag smaoineamh mé faoi phléisiúir eile, an toise breise a chuireann léitheoireacht faoi ait, in úrscéal abair, le bheith ag taisteal ann. Nó an chaoi a measctar cuimhní cinn ar thuras le cuimhní cinn ar léamh chun cuimhní eile a chruthú.

Agus mé ag siúl amach léi chuir mo nuachar anois in aithne dom dhá rud atá fite fuaite le chéile i mo chuimhní agus samhlaíocht.

Scríbhinní Adalbert Stifter agus siúlóidí sa tSeic.

Cé gur Gearmáinis a scríobh Stifter ba Boihéimeach é (tá lár na hEorpa ilteangach ilchineálach le fada). Tá mórchuid dá scéalta lonnaithe sna cnoic idir an Ostair anois agus an tSeic anois.

Agus cónaí orainn i mBeirlín, bhí siúlóidí sa tSeic cúpla uair an chloig chun siúl ar an traein. Is iomaí deireadh seachtaine a chaith muid ann, ag siúl, ag ithe is ag ól.

Chaith muid tréimhse níos faide saoire ann tráth freisin, ag dul go Český Krumlov  (Krumau) agus  České Budějovice (Budweis) ach freisin go Horní Plána (Oberplan), áit dúchais Stifter. Shiúlamar an ceantar, go dtí áiteanna atá luaite ina shaothar fearacht an Dreisesselstein (cloch na dtrí suí) atá san áit a dtagann an Ostair, an Bhaváir agus an tSeic le chéile. Nó an loch, draíochta más fíor, Plöckensteinsee. (Ainmneacha Gearmáinise mar a bhí ag Stifter is túisce a thagann chun cuimhne).

Tírdhreach crannach sléibhtiúil. Iarsmaí spéisiúla obair daonna na céadta bliain, a bhfuil cuir síos orthu i saothar Stifter. Tithe na fíodóirí, leath adhmaid agus leath cloch. Bhíodh an seol sa chuid adhmaid mar bhaineadh sé croitheadh as an teach.

D'fhág tragóid agus mioscais an Treas Reich go bhfuil Gearmáiniseoirí díbeartha as an gceantar anois, ach tugtar aitheantas do Stifter fós. Agus anois agus an cuirtín iarainn ar lár tá daoine a díbríodh ag filleadh ar chuairt agus ag athnuachan iarsmaí a sinsear. (ní dóigh gur gan teannas sin). Eaglaisí, reilig agus leaca cuimhne.

Dúlra agus saothar daonna le feiceáil ag an turasóir, mar sin.

Tá leabhair Stifter ar ár leabhragáin le fada, bhí siad ag mo nuachar. Ach cúpla bliain ó shin fuair mé a shaothar don Kindle agus léigh go leor de, roinnt de don gcéad uair.

Tá loinnir na seirce is na hóige ar na cuimhní seo.

Ba mhaith liom filleadh ar an gceantar. Bhí rún agam sin a dhéanamh dhá bhliain ó shin nuair a bhí seachtain idir dhá ócáid sa Ghearmáin. Bhí sé beartaithe agam taisteal, de shiúil na gcos den mórchuid, idir Český Krumlov agus Passau na Gearmáine. Theip ar an bplean mar gur fhág mé ró mhall é lóistín a lorg agus bheadh an chostas ró ard dom.

Níl an plean dearmadta agam áfach agus tá súil agam go mbeidh deis agam na cnoic a shiúl agus meabhrú ar scéalta Stifter ina áit dhúchais.