Ó Cualann

Bhí mo nuachar agus an déagóir gafa le cúrsaí ceoil inniu agus chaith mé an lá i mbun siopadóireachta agus siúlóide! Bheartaigh mé Ó Cualann a dhreapadh agus thóg mé an 184 ó Bhaile an Chinnéidigh thart ar meán lae. Thuirling mé in aice le Óstán Radharc an Ghleanna, ó thuaidh ó Ghleann dá Ghrua. Lean mé orm ar bhóthar comhthreomhar leis an N11, ag dul ó thuaidh ar feadh deich nóiméad nó mar sin, ansin chas siar agus in aghaidh an chnoic ar bhóthar ar feadh cúig nóiméad nó mar sin go dtí geata cairéal Marrakech. Tosaíonn cosán glas ansin a thagann chuig cosáin níos leithne gairbhéal tar éis cúig nóiméad nó mar sin. Chas mé ar chlé agus siar ar an gcosán sin agus thosaigh ag dreapadh i dtreo an mhullach. Bhí cheana féin radharcanna breá ann, bhí an aimsir go deas. 

Lean mé orm ar an gcosán sin gur chas sé ar chosán eile ag teacht aneas chun díriú ar an mullach. Scoilt sé ina cúpla cosán ansin agus an cnoc ag éirí géar. Roghnaigh mé ceann sa lár, agus ansin chas mé ar dheis uaidh ar chosán grean agus sceallach caol díreach soir go dtí an mullach. Cé gur bhain mé an mullach amach faoi ceathrú tar éis a haon, tar éis uair a chloig siúlóide, ní raibh an chuid sin taitneamhach. Má /nuair a dhéanaim arís é leanfaidh mé orm timpeall an mhullaigh go dtí an bealach coitianta suas ar an taobh ó thuaidh. 

Is mór an bhuntáiste a bhí ag Domhnaillín an chlúimh lena iliomad cosa ormsa a bhí taobh le péire agus uaireanta lámh! 

Bhain mé amach an bharr ar aon nós. Ní raibh fonn orm dul in aghaidh an slua (agus bhí neart amuigh) mar sin is soir ó thuaidh a thosaigh mé ag teacht anuas, áit a bhfuil sceallach freisin ach é bheith níos gairbhe ar an mórgóir. 

Ansin ar chosán tríd fraoch agus aiteann, a chas go luath ar cosán níos leithne chuig Cill Mocheanóg. Chuaigh mé ar strae beagán ón gcósan a bhí uaim ach d'aimsigh mé arís é. Bhí comhrá agam ar chuid den mbealach le beirt bhan ón mBrasaíl a bhí tar éis tosú amach sna Clocha Liatha ag leanacht an chonair marcáilte as sin. Scar mé leo áfach ar mhaithe le siúl níos gaiste, tar éis dom léarscáil EastWest Mapping a mholadh dóibh - agus cuairt ar na Gaeltachtaí i nGaoth Dobhair, Cois Fharraige agus Corca Dhuibhne. Tá Gaoth Dobhair deacair baint amach le hiompar phoiblí, ar ndóigh - ach is maith ann Bus McGinley. 

Bhain mé amach stad an bhus i gCill Mhocheanóg um 14:20 agus fuair greim bia san stáisiún artola fad is a bhí mé ag fanacht ar bhus. 

Beagán thar dhá uair an chloig de thruslóga fada a rinne leas colainne agus intinne dom! 

guth na ngreabhróg 'sa céatteamain

 

Inné, lá Bealtaine, bhí an aimsir go maith, agus chuaigh mé ag siúl (arís - is beag deireadh seachtaine nach bhfuil cúpla uair an chloig siúl déanta agam!). Nílim teoranta níos mó do na 5 km timpeall orm. Thosaigh mé inné thart ar dó i gCill Chomhghaill - tá siopa glasraí ansin a thaithíonn muid  agus fuair mé síob chomh fada leis. Tá sé buailte le Charraig Chill Chomhghaill - cnap mór d'aill nach bhfuil feiceálach ón mbaile níos mó, ach tá ó thaobh na farraige. Is cosúil  gurb ann a lonnaigh daoine i dtosach, ar mhaithe leis an léargas ar an dúiche thart orthu. Tá roinnt cuairteanna tugtha agam air ó thosaigh mé ag cuir eolas as an nua ar an gceantar ina bhfuilim lonnaithe, de bharr na paindéime.

Carraig Chill Chomhghaill

An Radharc uaidh

Tá roinnt siúlóidí marcáilte thart ar Chill Chomhghaill, ina measc Lúb Bhaile Dhonncha Riabhaigh. Leanann leath amháin de seo an bóthar, ach an leath eile is lánaí agus imeall páirceanna atá i gceist, agus is mar sin a shiúl mé chomh fada leis an trá - ag stáisiún traenach Chill Chomhghaill. Shiúl mé fán trá in aice an iarnróid ansin agus dul ó dheas. Tá coilíneacht thábhachtach póraithe ag Geabhróga Beaga ar an trá seo idir Chill Chomhghaill agus an Caisleán Nua. Ar feadh formhór an bhealaigh bhí siad le clos agam - ba léir go raibh na céadta acu ann, ach is ar éigean a chonaic mé iad - seachas nuair a bhí siad san aer nó ag titim mar a bheadh cloch isteach san fharraige! Clocha duirlinge an trá, agus na geabhróga ar aon chuma leis na clocha, geal leis. (Agus níl radharc ró ghéar agamsa)

Ar an dtaobh eile den iarnród tá tailte fliucha agus go leor éanlaithe ann freisin - chonaic mé ealaí agus éigrit - agus chuala mé go leor eile, ainneoin claisceadal na ngeabhróg!

Gar do phointe an sé mhíle bhí guthanna eile in iomaíocht leis na héin. Tá aerfort ann ag lucht eitleáin spóirt agus bhí dordán ingearán agus innill le clos.

Thug mé cuaird ar thearmann na n-éin cúpla seachtain ó shin, ach bhí na cosáin fós dúnta ar mhaithe leis na cuairteoirí geimhridh. Inné bhíodar ag oscailt agus chuaigh mé ag fánaíocht tríd riasc agus coill. Chonaic mé splanc daite anois is arís, agus chuala mé longhaire ilchineálach - ach ní fhaca mé le cinnteacht ach fáinleog. 

Shíl mé nach raibh romham anois ach siúlóid fadálach ar bhóithre cúnga tuaithe abhaile. Shiúl mé go dtí an Claí Dubh ó Phointe an Chúig Mhíle ar a leithéid, agus ansin ar bhóthair níos gnóthaí i dtreo an Caisleán Nua. Ar amhraí an tsaoil, agus mé ar bhord le hÁras an Túir Faire chonaic mé dreapadh as cúinne mó shúil agus chuaigh ag amharc níos grinne air. Bhí fógra ann do lúb-shiúlóid a thabharfadh timpeall an chuid eile den bhaile mé agus ar an mbóthar go dtí Baile an Chinnéidigh.

Siúlóid thaitneamhach a bhí ann - cé gur shíl mé go mbeadh táinrith bulláin i mo threo ag pointe amháin. Buíochas le Dia is cosúil go raibh ar a laghad an méid céanna imní orthu fúm agus a bhí orm fúthu.

I ndiaidh dom cúpla ghort a thrasnú tháinig mé amach ar lána cré a d'iompaigh ina lána tarra tar éis tamall. Bóthar an Rí go Cill Mhantáin, tráth dá raibh ón gCaisleán Nua - Caisleán Nua Mhic Fhionnagáin. Chonaic mé droichead ársa fán bhealach - droichead nua tógtha comhthreomhar leis. Lámh le fothrach an Chaisleáin tá Eaglais de chuid Eaglais na hÉireann agus doras ana bhreá práis air. Do San Proinsias atá an eaglais tiomnaithe agus is é a iomann don dúlra atá léirithe ann ag Imogen Stuart. 

Ina dhiadh sin áfach ní raibh romham ach truslóga fada ar chosa a bhí ag lagú ar bhóithre tuaithe abhaile. Ceithre huaire san iomlán a bhí mé ag siúl. Siúlóid ana bhreá murach na stráicí bóthair a raibh orm cuir díom go hairdeallach!

Aguisín - is cosúil gur Feadóg chladaigh seachas Geabhróga beaga cuid de na héin a chonaic mé san áit go mbíonn an coilíneacht póraithe. 

Gleann Dá Ghrua

Beannach Bheag faoi Tuar Ceatha

 Tá siúlóid deas i  nGleann Dá Ghrua, ar taobh thoir an Ghleanna. Ar an ndrochuair, tá sé dodhéanta ag coisí teacht ar an gCarrchlós sa Ghleann - tá an N11 ró-bhaolach. 

Ach stopann an 184 i dtreo Bhré ar an nDroichead ó thuaidh den Ghleann. Uair éigin thar an Nollaig, fiabhras botha orm de bharr barraíocht ama ar an dtolg, thóg mé an bus chomh fada leis, é ar intinn agam dul sa bhfiontar leis an ngualainn crua go dtí an carr chlós.

Ach ansin agus mé tar éis an droichead a thrasnú, thug mé faoi deara saighead beag glas i dtreo Lána Bhaile Uí Dhonncha. Lean mé an lána, sách géar i gcoinne an chnoic agus faoi dheireadh tháinig mé ar chosain isteach sa choill (bhí fhios agam a leithéid a bheith ann, mar chuaigh mo mhic ar strae tráth agus  tháinig amach ar an mbóithrín úd)

Tugann siúlóid gairid tríd an gcoill go dtí an tOchtagán tú, agus radharc bhreá ar an ngleann ó fuinneoga an fhothraigh.

Is féidir siúl ar aghaidh ansin, agus ansin casadh ar dheis, agus ag an gcéad gabhal eile ar chlé, timpeall ar imeall Cumann Ghailf Dheilgne. 

Tá crann mór feiceálach toll ar chlé ón gcosán ag pointe áirithe, agus fothrach ar dheis uaidh. Seo an áit a théann cósán tanaí isteach sa choill - ar imeall an Chumainn Gailf fós. Téann an cosán seo comhthreomhar leis an N11. Tá sé géar go maith in áiteanna, agus corr léim de dhíth. Tagann amach faoi dheireadh ar an mbóthar go Deilgne - agus tá stad bhus ar chaon taobh den mbóthar ansin.

Idir trí ceathrú uair agus uair a chloig siúl atá i gceist.

Nó is féidir, mar a rinne mé le déanaí, siúl isteach go Deilgne féin, áit a bhfuil Caife deas - Firehouse  - agus bácús. Tá an cosán coisithe caol agus bíonn ró luas faoi na gluaisteáin, ach tá an caife blasta ag a chríoch. Agus tá stad bhus trasna uaidh ar ais i dtreo Bhaile an Chinnéidigh, nó in aice leis i dtreo Bhré. Tá siopa glasraí orgánacha agus nithe iontacha eile ann freisin - áit thar a bheith baolach...

An tOchtagán

Féinín sa choill

Castar ar chlé ag an gcrann toll

i gCuimhne Éamon de Buitléir

Deilgne

Mo thigín beag aerach sa ghleann seo thíos

	Bhí mé féin sna macaoimh ar feadh seal gairid. Ansin agus mé ins na déaga chuaigh mé le fiontraithe - an dream is sine de na gasóga. Idir eatarthu bhí baint agam le clubanna óige a thug amach ar na sléibhte measartha minic mé. Nuair a bhí mé sa Ghearmáin i dtosach, bhí mé páirteach ar feadh cúpla bliain le grúpa gasóg thall - taithí ar leith mar gur tharraing siad as traidisiúin Wandervogel na Gearmáine chomh maith le smaointe Baden Powell (atá, bímís ionraic, sách míleatach). Bhíodh go leor slua-amhránaíocht ar bun acu, abair. Agus pubaill ar leith, a phíosa éadach féin ag cách as ar tógadh pubaill éagsúla, ceann beag fearacht tipí, nó ceann ana mhór fearacht yurt na steipeanna.  Tá cion agus meas agam ar an siúl, ar an ndúlra. Bhí mo mhic páirteach sna gasóga freisin, ó thús ('beavers') go deireadh. Ach ar chúiseanna iomadúla níl m'iníon páirteach leo.
Níor mhaith liom an taithí seo a cheilt uirthi, codladh amuigh sna cnoic. Oíche Satharn na deireadh seachtaine fada (bhí sí cruógach roimhe sin, agus cibé bhí uaim Aifreann a éisteacht) thug mo nuachar muid chomh fada le Coill Chróine agus shiúl muid suas cosán na hAille go dtí an ghleann ós cionn eas Cúirt an Phaoraigh ar abhann na Deargaile. Glensoulan atá ar an ngleann as an léarscáil - níl ainm Gaeilge agam ná ag Logainm air! Agus muid ag teacht síos i dtreo an droichid chonaic mé scata pubaill agus tine mhór. Ní raibh fonn comhluadair orm agus cibé ní raibh mé cinnte nach déagóirí ag ól cannaí a bheadh romhainn - mar sin shiúil muid trasna an chnoic ag lorg áit suaimhneach roinnt céadta méadar isteach sa Ghleann, rud a d'aimsigh muid.
	Níor ghlac sé i bhfad orainn an puball a chuir suas. Bhí áit measartha cothrom cois abhainn aimsithe againn. (D'fhoghlaim mé nach raibh sé baileach chomh cothrom sin san oíche ach níl raibh neart air sin). Ní raibh le clos ach crónán an srutháin, ceiliúradh na n-éin sa chlapsholas, agus rannán rabhaidh na bhfianna. Rinneamar cupán tae agus chuaigh a luí. Chodail muid go measartha. Ar maidin rinne mé ispíní a fhriochta ar an sorn Trangia - sorn a dhónn  biotáille mheitileach agus atá éadrom éifeachtach. Chonaic muid dhá phréacháin - fiacha dubha seans - ag ruaigeadh seabhac as a gceantar. Chuaigh muid ar siúl píosa - ag dreapadh Málainn ó dheas uainn, agus ag siúl i dtreo foinse an Life thar sleasa Tóin Dubh. Shocraigh muid áfach go raibh an sprioc ró fhada ar lá meirbh marbhánta agus d'fhill ar ár gcampa.
Bhí roinnt cluichí tugtha linn againn agus ghlac muid go bog  é; ag déanamh ár dinnéar ar phasta nach raibh le cuir leis ach uisce fiuchta. Bhí pota couscous agam freisin de chuid John West le spíosraí tríd agus tuinnín leis. Blasta! Chodail muid níos fearr de bharr aclaíocht an lae. Maidin Luain tar éis bricfeasta thóg muid anuas an phuball agus shiúl go deas réidh, ag glacadh sos go minic faoinár ualaigh, ar Slí Chill Mhantáin amach go dtí an bóthar míleata ós cionn Loch Té.
	Sos beag taitneamhach a bhí ann. Agus níor bhain sé an oiread as mo chnámha is a shíl mé! Tá campáil fiáin mar a rinne muid ceadaithe ach cloí le roinnt prionsabal simplí. Chomh gar do BhÁC faraor bíonn roinnt bruscar le feiceáil - agus muid ag siúl fuair muid buidéal gloine ar shleasa Málainn a thug muid linn - baol tine is ea sin. Ach tá go leor den dúlra fós sách slán - chonaic muid go leor fianna. Bhí leamhain agus ciaróga fairsing freisin - agus míoltóga sa chamhaoir faraor. Bhíos buíoch gur choinnigh mogall an phubaill slán muid óna n-ionradh sin. Chonaic muid fáinleog a sciorradh ós cionn an sruthán, ag tumadh san eitilt. Raithneach agus fraoch is mó a bhí ag fás, agus chonaic muid roinnt ceannbháin bhána ar an bportach; caonach agus crotal thall is abhus. Bhí dornán beag crainn sa ghleann - cuileann, caorthainn agus sceach gheal. Tá, dar ndóigh plandálacha giúise Coillte thart ar an ngleann - agus tá béithe agus crainn leathan duilleacha eile sa ghleann ag an eas.

Tá súil agam bheith in ann mo phléisiúir sna cnoic a roinnt níos minice le'm iníon amach anseo! Tá súil agam í a thabhairt liom go barra Chnoic Bhréanainn mar shampla ag deireadh na míosa seo chugainn agus muid in Iarthar Dhuibhneach arís. Tá suaimhneas na gcnoc agus áilleacht an dúlra go maith don gcolainn agus don anam.

Ag siúl cois Feartraí

Leagan maisithe d'armas BhÁC ar an Damba Íochtair

Tá taiscumar a fhónann do Bhaile Átha Cliath in aice an Tóchair i gCill Mhantáin. Tá cosán thart ar an taiscumar agus is áit deas do siúlóid atá ann. Is ann a chuaigh mé an Domhnach seo chaite le mo mháthair agus deirfiúr liom. Tá spás do roinnt beag carr ar Droichead Water ar an mbóthar idir Baile an Chinnéidigh agus an Tóchair. D'fhág muid an carr ansin agus shiúl ar an mbruach thoir den taiscumar an dtúis. Tá ballán ann ar bhruach an taiscumar tar éis cúpla céad méadar, agus fógra chuige. Poll thart ar 20 cm, cruinn atá sa charraig, atá measartha mór. Bhí dhá carn de thrí chloch beaga ar an gcloch agus muid ann.

Leanann an cosán ar aghaidh tríd crainn fán bruach thoir, é tirim don gcuid is mó ach roinnt dríob ann freisin.Ní mór ansin siúl fán mbóthar chun an damba íochtar a thrasnú, ach is fíor bheagán trácht a bhíonn ar an mbóthar seo, mar sin níl aon bhac ar taitneamh a bhaint as an siúl, agus ailtireacht mhaisithe innealtóireachta an 19ú aois. Filltear ansin ar an mbruach thiar, cosán leathan go maith anseo - bóithrín beagnach. Thart ar uair an chloig ar an iomláine a mhaireann an siúlóid seo, atá thart ar 7 km, ach ana chothrom. Ba léir áfach go raibh an t-uisce san taiscumar íseal, ainneoin an doineann ar fad a bhí againn ar na mallaibh.

N'fheadar mar sin conas atá an iascach - ach féach gurbh iad teangacha imeallbhoird thoir an Mhuir Bailt atá baill an Béarla ar an bhfógra!

Siúlóid taitneamhach Domhnaigh, agus crainn aibí thart ar taiscumar deas. Sílim go bhfuil cosáin ó thuaidh ó Droichead Water, ach níl aon chur amach agam orthu. Sprioc do lá eile, seans.

Tá suíomh deas faoin abhainn anseo:

Ó Cualann

Bhí lá saor ag mo mhic inniu, mar sin thug mé faoin gcnoc le mo mhac is sine. Thóg muid bus chomh fada le Radharc an Ghleanna. As sin shiúl muid ar bhóthar - an Lána Rua - ar feadh thart ar leathuair. Bóthar measartha géar suas sleasa Ó Cualann. Tá carrchlós ag áit ar a dtugtar Coimín Ghleann na gCeap Theas. Mar is gnách i gCill Mhantáin, bíonn fearas éigin ann chun cosc a chuir ar - ach go hairithe de cuid an lucht siúl - feithicil móra. Go hiondúil geata cruach atá i gceist. Ach, mar a léirítear sa ghrianghraif thuas, áirse ghotach coincréite atá ansin le tamall, atá i bhfad níos deise ná an ghnáth bac.

As sin tá siúlóid thart ar leathuair go barr na sléibhe atá le feiscint tríd an áirse. Bhí, mar atá sa traidisiúin, lón againn ar bharr na sléibhe. Is ar fíor imeall batailit eibhir atá an sliabh. As carraigeacha meiteamorfacha an sliabh, rud a fhágann an cuma géar air, murab ionann agus na cnoic cruinn atá coitianta i Sléibhte Chualann.

Screathan atá timpeall ar bharr na sléibhe. Agus muid a dul anuas an taobh thoir, sciorr mé agus ghearr ordóg mo chiotóige ar an sceallach. Lean sé air ag cur fola ar feadh i bhfad - n'fheadar ar chuir mé olc ar spiorad na sléibhe! Thuirling muid tríd an screathan agus ansin tríd raithneach feoite agus aitinn go dtí Cill Mocheanóg. Bhailigh mo bhean ansin muid, ach tá seirbhís bus go lár Átha Cliath uaidh sin freisin. Siúlóid dheas [seachas an ordóg stróicthe!] thart ar dhá uair go leith.