Lá gréine na blaisféime

 

Níl an foclóir critice ná físe agam chun a cheart a thabhairt do mharana seo Paula Kehoe agus Feargal Ward ar Aifreann na Marbh le Eoghan Ó Tuairisc.

Tá sé ráite in alt léi ag Paula go chreideann sí gur spreag scannán filíocht Uí Thuairisc. Is freagra an saothar seo ar an ndán agus an spreagadh sin. 

Bhí sé le feiceáil (faoi dheireadh!) ar TG4 aréir. Guth Ailbhe Ní Ghearbhuigh ár treorú tríd an marana; scannanú ar Marcus Mac Conghail in Áth Cliath agus Kazuyoshi Meiki i Hiroshima; radarcanna eile le buachaill óg (Tristan Warner?) agus uaireanta a mháthair (? Ríona Ní Fhrighil): ceol aduain le Seán MacErlaine agus Paul Jebanasam. Ní labhrann na h-aisteoirí; seachas guth Ailbhe cloistear blúiríní as an dán agus fuaimeanna eile. 

Radharcanna i mBaile Átha Cliath agus Hiroshima ag freagairt dá chéile - ag gearradh ó radharc go macalla san ionad eile. Radharcanna sráide san dá chathair chomh maith le radharcanna stáitsithe. Aghaidheanna. Dreachanna. Coimhthiú tríd mallghluaiseacht, uilinn ar leith ceamara - bun os cionn fiú. 

Agus ansin na radharcanna seo gearrtha le foinsí scannáin eile mar chuid de marana na scríbhneoirí - scannán 16 mm a rinneadh i Hiroshima roimh 1935 . Freagra ealaíonta Francach ar an ár - Hiroshima, mon amour. - scannán a rinne a údar nuair nach raibh ar a chumas clár faisnéise a dhéanamh. Scannán coiscthe John Huston Let there be light  maidir le fulaingt intinne saighdiúirí Meiriceá. Macallaí de sin ar an dtaobh eile san scannán 他人の顔, (aghaidh duine eile). Blúiríní fáisnéise ag léiriú na hiarmhairtí uafásacha do na daoine. Radharcanna ón gcéad scannán a rinne Seapánaigh tar éis cinsireacht Mheiriceá - 原爆の子 (leanaí an bhuama admhaigh - Children of Hiroshima as Béarla). [Measaim go bhfuil teideal scannáin eile sleamhnaithe uaim. Is ait liom gur baineadh feidhm as teideal Béarla, as Béarla, na scannáin san scriopt. B'fhearr liom dá mbeadh Gaeilge curtha ar an Seapáinis. ].

Tá an collage físe seo, fite le chéile leis na focail a reiceann Ailbhe, iontach éifeachtach chun an corraíl a eascraíonn as an mbuamáil agus a spreag agus a lean é a chruthú san breathnóir. Ach an bhfuil na ceachtanna foghlamtha againn? 

Trom, ach a áilleacht féin ag baint leis an scannán seo. 

Cathair na Mílte Grian

Fornocht do chonac tú

De bharr a laghad fógraíochta a bhí faoi, is beag nár chaill mé dráma na Taibhdheirce sa Phéacóg. Ach d'éirigh liom dul oíche Shathairn agus tá mé iontach sásta go ndearna.

Fionnó glúin na réabhlóide mise, gan nasc ar bith dáiríre le 1916. Agus glúin na ndubhó atá i dtreis anois dáiríre.

Garmhac fir a bhí san GPO atá i pearsa lár an dráma (Micheál Ó Dubhghaill), fear a tógadh ag an seanathair sin a bhí go mór faoi tionchar an Phiarsaigh. Piaras dá réir ar a garmhac.

Dealbhadóir, amhail athair an Phiarsaigh agus a dheartháir Willie. Ar maos i soiscéal ealaíona an Phiarsaigh de bharr an oiliúint a thug a sheanathair dó. Ainm in airde aige tráth de bharr gaiscí ealaíne ar an gcoigríoch. Mar is dual don ealaíontóir Éireannach nach bhfaigheann aitheantas in Éirinn gan é bhaint amach ar an gcoigríoch i dtosach.

Corr ina chinniúint de bharr buille a bhuail sé i gcoinne ealaíon a shíl sé bheith ró bhuirgéiseach.  Maraíodh leanbh mar thoradh indíreach ar an mbuama a leag sé, agus é céasta ó shin ag a choinsias.

Sa riocht sin, beo ar fuisce is toitíní atá sé nuair a chuireann muid aithne air. Meirdreach déanta aige dá thallann, ag greannadh corr leac úir sa stíl bhréag cheilteach a bhfuil col aige leis d'fhonn bheith beo. Ach ag cuir le bró muilne a chiontacht ag an am céanna.

Tagann múinteoir óg ealaíne (Gráinne Beasdale) ionsar é, tairiscint aici go ndearfaidh sé leac cuimhneacháin don bPiarsach. Ag feidhmiú thar ceann coiste buirgéisigh atá sí, í ag iarraidh fíor ealaíon a thabhairt i láthair atá sí, mar a bhíonn sí ar scoil, ach i mbraighdeanas í féin dáiríre.

Níl ach triúr ar stáitse, ach cuireadh an choiste inár láthair ar físeán. Coiste a sheasann cuid mhaith do na fórsaí a bhfuil seilbh glactha acu ar an stáit, poblacht an Phiarsaigh i marbhfháisc acu.

An tionsclóir Gearmánach. Bean d'iarsma an tseanreachta a bhfuil brabach a bhaint aici as an talamh a ghabh a sinsir. Teachta dála de dhearbhfine glúin na réabhlóide, bean óg í atá beo ar éacht a sheanmhuintir agus dílis don gcóras. An fear gaimbín scéimeach. (Cúis iontais i bhfianaise ré a scríofa easpa an chléir ar an bhfoireann seo).  Iad ag iarraidh feabhas agus forbairt, ag cnuasach leathphingin le pingin. Ag glacadh leis go bhfaighidh siad obair sásúil ar phraghas íseal ón ainniseoir imeallaithe.

Doireann Ní Foighil an tríú pearsa ar stáitse- sprid a fheidhmíonn mar choinsias, mar chiontacht, ach freisin mar bhé is tinfeadh.

Dráma foclach atá anseo, sleachta fada ó scríbhinní an Phiarsaigh go háirithe, Terrible Beauty Yeats, corr tagairt eile.

Ach bhí mise i mo shuí sách gar don stáitse go ndeachaigh súile fiáine Phiarais i bhfostú ionam, go raibh mé faoi gheasa ag gothaí na n-aisteoir agus an t-ábhar físe ar an scáileán a threisigh éifeacht na bhfocal.

Ní thugann saothair ealaíne freagraí simplí. Ach cuireann saothar fónta téada an anama ag crith. Beidh a phort féin ag cách.

Táimse fós faoi gheasa ag súile céasta Phiarais.

Ní ceadmhach neamhshuim...

Vaincre....et mourir

Tá L'Attaque le Eoghan Ó Tuairisc léite anois agam - fuair mé ón leabharlann é.

Oscalaíonn an scéal le lanúin ag maireachtáil a n-aisling síochanta, ag saothrú an mhóin i sleibhté Liatroma. Tá Máirtín Dubh Caomhánach tar éis Saidhbhín, iníon teach an dhá úrlár, a mhealladh, ainneoin nach bhfuil ann ach sclábhaí feirme. Tá siad síoch grách ag maireachtáil ar giota beag talún i dteach féin déanta, doirte i ngrá le chéile agus ag cuir a n-aisling simplí i gcrích. Ach tá nathair cruach san Parrthás seo - píce Mháirtín atá sna fraitheacha.

Is leor abairt fánach chun an brionglóid a réabadh: "Tá do chairde i gCill Ala".

Na Francaigh faoi Humbert atá i gceist. Ainneoin drogall a bheith air, braitheann Mairtín faoi dhualgas dul leis an gcuid eile dá bhuíon Éireannaigh Aontaithe chun tacú leis na Francaigh. Níl de rogha ag Saidbhín, ainneoin a croí a bheith á réabadh, ach a fear a sheoladh chun cogaidh choimh dea fheistithe agus atá ar a cumas. Mar a rinne céilí na laochra roimpi, agus ó shin.

Úrscéal cogaidh atá ann, le léargas glé ar na sruthanna éagsúla a bhí ann i 1798 - an dlíodóir idéalach Angla Éireannach atá mar cheannaire ar an mbuíon, a bhfuil deighilt creidimh agus tuisceana idir é agus na fir, na caractéir ar léith i measc na bhfear. An sruth seicteachas a bhí ann, an dream úd ar mhian leo cos ar bholg caitliceach a chuir in áit cos ar bholg Protastúnach, an fuath agus an sceon a spréag bruidiúlacht.

Tá sé íorónta go maith gurbh é Humbert, a d'fhoghlaim a cheird ag cuir éirí amach La Vendée faoi chos, éirí amach péasún caitliceach in aghaidh na Réabhlóide Francaigh, atá anois i gceannas ar a mhacasamhail d'éirí amach.

Tagann deireadh leis an úrscéal ag "Rásaí Chaisléan an Bharraigh", bua mhór agus buaic feachtas Humbert - ach fód an bháis d'fhearaibh Liatroma.

An úrscéal atá anseo, a mheabhraigh "Im Westen nichts Neues" le Remarque dom. Sár úrscéal le léargas soiléir ar uafás an chogaidh.

---

L'Attaque
Eoghan Ó Tuairisc
Cló Mercier