Anonn is ar ais arís

Fadó riamh a léigh mé an Hobbit. Go deimhin léigh mé Lord of the Rings agus an Silmarillion fiú. Ar fad ón leabharlann i dtosach. Léigh mé roinnt den saothar a chuir mac Tolkien in eagar freisin, cé nach bhfuair mé an blas céanna air. Easpa maise an údair.

Roinnt blianta ó shin nuair a briseadh as mo phost mé, cheannaigh mé na cúig leabhar - an Hobbit, trí imleabhar na fáinní agus an Silmarillion. Féirín sóláis. Léigh mé arís iad ó tharla mé díomhaoin agus in ísle meoin. Tá siad ar na leabhragán ó shin agus léite ag mo chlann.

Bhí spéis éigin agam nuair a d'fhoilsigh Evertype aistriúchán Ghaeilge Nicholas Williams ach bhraith mé é bheith rud beag daor. Nílim riamh cinnte an fiú aistriúcháin ón Sacs-Bhéarla. Go háirithe sa chás seo, nuair a chuir Tolkien roimhe miotaseolaíocht Sacs-Bhéarla a chruthú agus anáil a chuid teangeolaíochta agus saineolas liteartha ar an saothar.

Tarlaíonn sé áfach go raibh m'iníon ag scoil fidléireachta i nGleann Cholm Cille. Chuaigh sí isteach i siopa leabhar Oideas Gael ag lorg ábhar léitheoireachta agus chroch léi an Hobad. Agus é sa tigh bhí sé i gceist agam é léamh, uair éigin. B'fhéidir.

Tharla uair éigin idir dhá Nollaig.

Tá sé píosa fada ó léigh mé an Hobad sa bhunleagan. Ba mo chuimhne air go raibh sé soineanta go maith mar scéal. Ach i ndáiríre is sár scéal eachtraíochta atá ann, agus go deimhin polaitíocht ann freisin. Ní tuathánach saonta é Biolbó. Níl ann ach go raibh sé leamh i mo chuimhne le hais Tiarna na Fáinní.

Tá saibhreas in aistriúchán Williams, an réimse teanga oiriúnach agus taitneamhach. Tiontú cúramach agus oiriúnach ar ainmneacha.

Sa bhreis ar sin is táirge ealaíne an leabhar féin, léaráidí Tolkien féin agus an téacs iontu aistrithe go cúramach go Gaeilge ag Michael Everson.

Eachtra iontach, teanga shaibhir, cló cuanna, léaráidí iontacha. Pléisiúr.

Beidh mé ag filleadh air arís ar Hobad, abhaic, eilbh (rogha stuama ar Elf) agus a dtroid le púcaí is criúin. An Modarchoill, an Fiántas, an Srath. Ainmneacha atá dílis don mbunleagan agus don nGaeilge. Dúshlán sáraithe go maith!

https://www.evertype.com/books/hobbit-ga.html
An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís
J.R.R. Tolkien
Aistrithe Nicholas Williams
Céad eagrán 2012
Cathair na Mart: Evertype.
ISBN 978-1-904808-90-9 (crua)
ISBN 978-1-78201-033-3 (bog)

Cogadh na Reann

Ba cheannródaí sa bhficsean eolaíochta é HG Wells. Agus is clasaiceach a leabhar War of the Worlds. Measaim gur léigh mé an bunleagan blianta fada ó shin, ach tá sé i gcúl mo chinn le fada an aistriúchán go Gaeilge a léamh, aistriúchán a rinne Leon Ó Broin sna 1930í ach a d'fhoilsigh Evertype roinnt blianta ó shin in eagrán faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh.

Cuntas céad pearsa atá ann ar ionradh ó Mhars, cé go mbaineann an reacaire feidhm as cuntas de chuid deartháir leis chun léargas níos leithne a thabhairt ar an scéal ná a bheadh dá mba a reacaireacht fhéin amháin a bheadh sa leabhar - ó tharla an reacaire bheith sáinnithe ag na hionróirí agus a ngléasanna ó thús deireadh.

Tá cosúlachtaí láidre idir an reacaire agus Wells féin, agus mar sin is fuighle an fhir le hoideachas agus smaointe forásacha a chleachtann sé. Éiríonn ana mhaith leis an aistriúchán an carachtar a thabhairt slán go hinchreidte, an réimse teanga ceart a aimsiú.

Tá an scéal féin láidir, sibhialtacht Shasana ag titim as a chéile go gasta de bharr uirlisí agus airm na Marsaigh a bheith oiread sin níos fearr. Fáidhiúil freisin an slí a shamhlaigh Wells innealra agus airm - airm cheimiceacha ina measc.

Teipeann chomh tobann céanna ar ionradh na Marsach - de bharr baictéir áfach seachas aon fhreasúra ón gcine daonna.

Cuireann léaráidí dubha agus bána, garbha Mathew Staunton go mór le hatmaisféar na scéine sa scéal agus an reacaire ar a sheachaint i ndomhan atá á chreimeadh go gasta faoi ionróirí uafásacha.

Scéal a bhfuil ceachtanna agus úire ann fós ainneoin forbairt ar eolaíocht ó Ré Wells.

Tá screamh na sibhialtachta tanaí....

Cogadh na Reann

H. G. Wells, aistrithe ag Leon Ó Broin
Céad eagrán , 2015
Léaráidí le Mathew Staunton.
In eagar ag Aibhistín Ó Duibh
Portlaoise: Evertype.
ISBN 978-1-78201-099-9

Cú na mBaskerville

Tá athchóiriú déanta ag Evertype ar roinnt de na scoth aistriúcháin a rinne An Gúm fadó.  Mar thoradh ar phlé ar Twitter ar na mallaibh chuir mé fios ón leabharlann ar leagan Nioclás Tóibín de shaothar chlúiteach Conan Doyle, Cú na mBaskerville.

Murab ionann agus cuid mhaith de na scéalta faoi Sherlock Holmes, úrscéal atá anseo. Mar is iondúil, ó dhearcadh comhghleacaí Holmes, Watson atá an reacaireacht - agus Holmes as radharc don gcuid is mó. Diaidh ar ndiaidh a scaoiltear an scéal chugainn, maraon le cúpla conair chaoch. Árd scéal atá ann.

I measc mion uaisle Sasana atá an imirt, lucht an County. Measaim gur aimsigh Tóibín an réimse ceart cainte leis an atmasféar ceart a chruthú.

Admhaím go raibh roinnt focail nach raibh agam - léiriú ar an tanú atá tagtha ar an nGaeilge ó shin, is dócha. Ach bhíodar neadaithe i comhthéacs a d'fhág gur d'fhonn brí a chinntiú seachas a fháil a bhí orm an Dálach a cheadú.

Is é Aibhistín Ó Duibh a rinne an leagan seo a choiriú.

Ní minic dom saothar atá léite agam sa bhunleagan a léamh in aistriúchán Gaeilge. Ach scéal den scoth atá anseo, (a raibh mionsonraí dearmadta agam sa chaoi go raibh teannas san athléamh).

Agus is maith an rud an Ghaeilge a aclú i suíomh nua mar a rinne Tóibín.

Cás aduain an Dochtúir Jekyll agus Mhr Hyde

Phléigh mé an t-aistriúchán seo le hIan Ó Caoimh ar phodchraoladh Club Leabhar. Sé Seán Ó Catháin a bhí sa chathaoir.

Leabhar spéisiúil. Léigh mé an bunleagan fadó agus mé sna déaga luatha, ach bhain mé i bhfad níos mó tairbhe as anois.

Tá léaráidí Mathew Staunton speisialta freisin.

Cás aduain an Dr Jekyll agus Mhr Hyde

Robert Louis Stevenson, aistrithe ag Conall Ceárnach
Léaráidí le Mathew Staunton.
In eagar ag Roibeard Ó Conaing.
Cathair na Mart:
Evertype.
ISBN 978-1-78201-075-3 (bog),

An Fhondúireacht

Is cuimhin liom saothar Asimov a léamh agus mé sna déaga. Mar a tharla, le cúpla bliain anuas bhuail taom Asimovachais mé agus rinne mé (ath)léamh ar pé chuid dá shaothar a raibh teacht agam air tríd an leabharlann. Ina measc an dá mór-sraith, a thug sé le chéile ag deireadh - An Fondúireacht agus na Róbáit.

Tá Gaeilge curtha anois ag Panu Petteri Höglund ar an gcéad úrscéal den sraith faoin Fondúireacht. Stair ficsean eolaíochta thar cúpla céad bliain den Fondúireacht - foras léannta atá ceaptha ag an Saoi Hari Seldon, a bhfuil tairngreacht ar bhonn matamaitice déanta aige ar theip Impireachta de bharr faillí san eolaíocht. Foras eolaíochta leis an t-eolas a chaomhnú atá san Fondúireacht ar an gcéad amharc - cineál Áirc Naoi. Ciclipéid a gcúram is cosúil. Diaidh ar ndiaidh áfach nochtar gurbh é seo síol impireachta nua, nó an ea? Cumhacht áitiúil iad cinnte ar imeall an Réaltra. Cumhachta a chuireann cúpla craiceann di de réir mar a oireann. 

Dhá rud a rith liom agus mé á léamh agus atá bunoscionn le tuiscintí na linne seo - creideamh saonta i maitheas an chumhacht eitneach, agus flúirse todóga á chaitheamh. Sin agus gan mná a bheith luaite in aon chor geall leis! Rudaí a bhaineann le ré scríofa an leabhair, is dócha.

Pé scéal é, bhí sé d'ádh ag Panu go raibh dhá aistriúcháin - i bhFionlainnis agus i Sualainnis léite aige sular thug sé faoin tiontú. Múnla an tiontú Sualainnise le Sam J Lundwall a lean sé anseo, is é sin, béim a chuir ar insint nádúrtha san sprioc theanga gan cloí ró mhór le foclaíocht an bunleagain.

Feictear dom gur éirigh go maith leis cé go raibh corr nath anseo is ansiúd a mheas mé a bheith rud beag seanchaite agus iad romham don ceathrú nó cúigiú uair. Léigh mé an leabhar ar thuras aer chun na Gearmáine agus chuir mé an aistear díom gan stró, an bóthar giorraithe go breá ag leagan (Ultach¹) Phanu de hAsimov!

Is breá liom an chaoi atá iothlainn na Gaeilge á leathnú aige.

An Fhondúireacht
Isaac Asimov a scríobh, Panu Petteri Höglund a d’aistrigh go Gaeilge
Maisiúcháin le Mathew Staunton. 

Evertype.

ISBN 978-1-78201-080-7

An Fhondúireacht

---

¹ Aguisín: Bhí comhrá ar Twitter agam le Panu ó shin. Mheabhraigh sé dom gur chloí sé leis an gCaighdeán sa leabhar, rud is nós dó anois. Is fíor dó faoi sin, ach de bharr na cora cainte agus araile is i nGaeilge Uladh a chuala mo chluas inmheánach an scéal. Tharlódh áfach, ós rud é go raibh ríomhaithne agam ar Phanu ina thréimhse Conallach go bhfuil dul amú orm!