Rannsacú coille

Bhuail slaghdán i mbéal na Nollag mé, agus d'fhág sé mé in umar an dúlagar go dtí athrú inné. Fiú cuairt ar scoil gheimhridh Ghaoth Dobhair níor ardaigh as mé. Níor fhreastail mé ach ar péire de na ceolchoirmeacha (Altan agus An Chrann Óg, thar barr agus Ailleog an Oireachtais, máistrí amhránaíocht ar an tsean nóis). Chaith mé formhór an tréimhse sa leaba ag míogarnach agus ag codladh. Mé gan bhrí. Cúpla lá ó shin caite agam san ionad céanna.

Mhol na dochtúirí méadú ar dáileog na cógais a bhí agam ón mbabhta deiridh, san samhradh. 

I ndonas a chuaigh cúrsaí ar dtúis. Mé breán díom féin agus mo shaol. Buíoch beannachtach go raibh mo shonuachar foighneach liom, agus na maidí ligthe le sruth agam maidir cócaireacht agus obair sisyphus tíos. 

Agus ansin go tobann tháinig biseach orm agus farasbarr fuinnimh a d'fhág nár chodail mé aréir ach thart ar cúig uaire a chloig. Táim i mo shuí óna trí ach fós lán bhrí. 

Chuaigh mé ag siúl thart ar a seacht. Bhí lúcháir orm agus bhrúcht sé san sraith nathanna thíos. Scaip mé ar bluesky iad. Táim á chnuasach anseo. 

Te Deum na coille

Longhaire sa chlapsholas

Crónán srutháin

Imirceach fillte

Fuaim saothair 

Cnagaire

Seanóir na coille

Luascán na nglúinte

Bithbhuan

Ceannródaí misniúil

Nóinín aonair

Cois bóthair

Tionól maidine

Cór grágach

Rúcach

Urgharda earraigh

Complacht néata

Plúiríní sneachta

Foinse

Filíochta

Feabhas

! 

Cógas neartaithe

Moill ar fheidhmiú

Lúcháir tobann

Mórann m'anam an Tiarna

Agus na lianna

Schall und Rauch

Nuair a bhog mé go Beirlín i dtosach bhinn ag freastal ró mhinic ar na tithe tábhairne "Éireannacha" — bhíodh ceol cúpla uair sa tseachtain iontu. Roimhe sin, ní raibh mé chomh gafa sin le ceol traidisiúnta ach mheall cumha an imircigh mé chuige. Bhíodh mé ag ól (barraíocht) Guinness. An uair úd - agus go ceann i bhfad ina dhiaidh - bhí cead caite tobac sna tithe tábhairne agus bhíodh an aer tiubh le deatach. D'fhéadfaí na balcaisí bréana a chaitheamh sa chúinne tar éis filleadh abhaile i gcorp na hoíche. Ach faraor tá féasóg mar atá orm an mhaith ag coinneáil boladh. Ba seacht mheasa póit an ró ól de dheasca boladh an deataigh fuaraithe faoi mo pholláirí!

Is mór idir na haimsiribh. 

Aréir, i ndiaidh an cheoldráma a mheall go Sligeach sin, d'fhuadaigh Fionn muid chuig tábhairne McLynn - is geal le sos malairt oibre, agus bhí fonn seinm air. Tábhairne sách beag, slua mór ceoltóirí bailithe, agus ceol traidisiúnta iontach á sheinm. Tráth dá raibh, bheadh ceo na dtoitíní tiubh ina leithéid d'áit. 

Ní ólaim Guinness, ná barraíocht, ach go hainnimh. Dhá bhuidéal de leann an Choinigear a bhí agam. B'fhearrde a mblas gan mo scornach a bheith faoi ionsaí deataigh dara láimhe. 

Tá corr rud fiúntach i gcuntas Fianna Fáil!

(Aguisín - nuair a bhí ancairí an tseisiúin ag iarraidh clabhsúr a chur leis an seisiún oifigiúil, thosaigh siad ar Amhrán na bhFiann ar na feadóga móra! Diaidh ar ndiaidh seas an mbeagán a bhí ina suí, agus chan a raibh i láthair an leathrann deiridh!) 

Táim ag éirí trasamhrasach

Bhí díospóireacht i rith na seachtaine ar Tús Áite faoi leithreisí scoile - ar cheart iad a bheith ilinscneach.

Go hiondúil is i téarmaí an tromaíocht a déantar ar leanaí a mhothaíonn nach bhfuil a inscne de réir a gcoilne a phléitear an cheist seo, agus is cinnte go bhfuil cás acu.

Mothaím féin gurb an réiteach is fearr ná go mbeadh leithris aonair ar fáil agus an nasc le hinscne briste dá réir.

Ní réitíonn sé sin áfach fadhb eile atá ag teacht chun cinn. Póilíniú teanga atá ag iarraidh, ar mhaithe le daoine trasinscneacha, ding a chuir idir an focal bean agus nithe áirithe a bhaineann le colainn baineann - cothú linbh, míostrú, breith linbh. 

Tá go leor de iompair inscne nach bhfuil ann ach gnás sóisialta agus cultúrtha. Feisteas, stíl gruaige, spéiseanna spóirt agus araile. Is mithid gan amhras an boscú fireann nó baineann sa chás sin a cheistiú agus a shárú. 

Ach formhór an leatrom ar mhná, tá sé fréamhaithe sa bhitheolaíocht - go háirithe an méid a bhaineann le clann a thabhairt ar an saol (nó roghnú gan). 

Gan amhras, mar phápaire, tá seasamh ar leith agam maidir le collaíocht agus atáirgeadh daonna. 

Ach tá pointe níos leithne ann, pointe a bhaineann le bitheolaíocht seachas idé-eolaíocht nó dearcadh saoil. 

Le fada, tá neamhaird a dhéanamh ar ghalair a bhaineann go háirithe le horgáin baineann nó go deimhin an éifeacht éagsúil atá ar cholainn baineann a bhíonn ag galair - fearacht taom croí - a bhíonn ar fir freisin. 

Ní dóigh liom gur chun leas an chine atá sé an t-aitheantas baineann a scaradh go hiomlán ó bhitheolaíocht. Cinnte ní srian ar dhuine a mhianta a lorg bitheolaíocht. Ach i réimse na folláine agus an tsláinte is gá an baineann a aithint, a staidéar agus a chuir san áireamh. 

Is gá na nithe a bhaineann le colainn baineann sa saol oibre agus sóisialta a chuir san áireamh. 

Ní dóigh liom go bhfuil sé ciallmhar ná úsáideach an focal bean a chur i leataoibh agus cromadh ar leaganacha fearacht "daoine a bhíonn ag míostrú" — toisc nach bhfuil ansin ach gné amháin de bhitheolaíocht atá fite fuaite le collaíocht agus atáirgeadh baineann. 

Agus sin mo racht go n-uige seo. 

An tEaspag agus an Vaicsín

Tharraing agallamh le déanaí le hEaspag raic mar gheall ar a thuairimí ar an vaicsín a thugann imdhíonadh i gcoinne ailse béal na broinne. Ceist bheo atá ann, mar go bhfuil freasúra in aghaidh an vaicsín seo, agus vaicsín eile, ag cothú imní agus ag laghdú úsáid na vaicsín.

Neamh litearthacht eolaíochta is cúis le cuid mhór den imní, maraon le heaspa muiníne i saineolaithe agus amhras faoi ollchomhlachtaí atá ag fáisceadh brabús ollmhór as riachtanais sláinte an phobail.

Ó chuir Edward Jenner spéis i sciamh cailíní deas crúite na mbó, agus an cúis leis, tá vacsaíní tar éis go leor galair uafara a scuabadh chun súil. Ach is gá go mbeadh siad in úsáid go forleathan sa phobal chun bheith éifeachtach.

Ag an am céanna, de bharr teacht ar fáthmheas níos fearr, agus cuinsí timpeallachta tá galar nua fearacht uathachas a aithint, nó i gcás Gardasil (an vacsaín in aghaidh HPV) siondróim tuirse a bhuaileann mná óga sna déaga. Níl cúis aitheanta ag na galair seo. De bharr go n-aithnítear iad thart ar an aois céanna le dáileadh na vaicsín, táid ann a mhaíonn nasc idir an dá rud.

Tá na maíomha seo bréagnaithe ag eolaithe, ach tá frídín an amhrais láidir.

Scaiptear scéalta truamhéalacha agus treisíonn an amhrais.

De bharr go mbíonn eolaithe cúramach, meáite ina gcuid cainte, agus de bharr  nach dtuigeann an pobal forleathan a n-uirlisí, dóchúlacht mar shampla, ní cloistear a dteachtaireachtaí.

Sampla maith den neamh litearthacht eolaíochta seo ná meancóg an easpaig a mhaígh nach bhfuil Gardasil ach '70% sábháilte'. Bíonn amhras i gcónaí orm faoi%  agus rud teibí fearacht sábháilteacht. Sa chás seo, sé an ráiteas cruinn ná go dtugann an vaicsín imdhíonadh iomlán i gcoinne seacht as deich gcinn de na cúiseanna le hailse béal na broinne.

Ar ndóigh, an chúis a spréach daoine faoi chaint an Easpaig ná gur luaigh sé collaíocht agus peaca.

Trí teagmháil collaí a scaiptear HPV. Dáiltear é ar mhná óga sna déaga le bheith cinnte nach bhfuil siad gníomhach go collaí fós.

Cúis imní do roinnt é go mbeifí ag fógairt go bhfuiltear ag súil le mná a bheith gníomhach go collaí go luath tar éis an aois a mholtar é dháileadh. Go mbeifí ag treisiú dá réir ar an mbrú orthu géilleadh dá miangas féin agus miangas na bhfear thart orthu.

Is geall le dogma ag roinnt go bhfuil collaíocht breá folláin agus, má chleachtar 'go sábháilte' é, saor ó iarmhairtí.

Níl sé sin iomlán cruinn, rud a léiríonn an ardú i líon na cásanna de ghalar a scaiptear de bharr teagmháil collaí. Is fíor go maolaíonn coiscín, úsáidte i gceart, baol galar a tholg. Ach déantar meancóga. Agus teipeann ar coiscíní freisin.

Tá gné eile atá níos deacra a thomhas go heolaíoch, mar go bhfuil iompar daonna i gceist - an rud ar a dtugtar 'risk displacement'. Má shíleann daoine go bhfuil cosaint ar phriacail amháin acu rachaidh siad sa fiontar ar bhealaí eile.

Tharraing an Pápa Beinidict raic nuair a dúirt sé nach leor scaipeadh coiscíní le dul i ngleic le SEIF san Afraic. Ach tá an taighde ag an saineolaí Edward C Green ag teacht leis an méid a dúirt sé.

Is modh dlisteanach an priacail a bhaineann le hiompar a maítear a bheith mímhorálta a  lua mar a rinne an tEaspag, ach ní cheart braith air.

Tá fís dearfach ag an Eaglais don collaíocht idir fear agus bean, le meas agus grá eatarthu, grá atá oscailte do leanaí a tabhairt ar an saol. Cinnte tá íobairtí i gceist, gá an leithlis a smachtú. Ach is fíor sin faoi mórán gach rud fiúntach.

Teachtaireacht atá ann nach bhfuil glacadh leis go forleathan san saol faoi láthair.

Measaim áfach go raibh an Pápa Pól fáidhiúil nuair a dúirt sé gurb é an toradh ar úsáid frithghiniúint (agus cuimhnigh gur laistigh den pósadh amháin a bhí á phlé aige) ná easpa measa agus leithlis.

Measaim go léiríonn an saol go raibh an ceart aige, agus go bhfuil leithéidí Tinder agus modhanna eile caidreamh fánach a scaipeadh ag cuir le mí shonas agus deacracht caidreamh buan a chruthú.

Tá teachtaireacht dearfach morálta le scaipeadh, ach is ceart é bheith in éineacht le cruinneas eolaíochta. Rachaidh sé níos doimhne, ar ndóigh, mar ní thugann eolaíocht réiteach ar cheisteanna eitice.

Tá gá áfach le hoideachas idir eolaíochta agus morálta. Rud atá deacair agus muid ár dtumadh féin i ngeilleagar na hairde, ag cruinniú croíthe ar Twitter agus ordóga ar straoisleabhair.

Agus sin mo racht fadálach dhuairc go n-uige seo. N'fheadar ar éirigh liom fiú an méid a bhí uaim a rá a chuir go soiléir.

Machina deus est?

Tá na nuachtáin lán inniu de scéalta faoi leanbh a d'éalaigh ar éigin ón mbás. Lia gan taithí, inneall scanadh ultrafhuaime mí-oiriúnach, agus fáthmheas lochtach cailleadh gine dá bharr. Murach go raibh an máthair muiníneach as a corp, a bhí ag rá léi go raibh a leanbh fós beo, bheadh an leanbh básaithe de bharr an cóir leighis a bhí le cur uirthi dá bharr - druga ginmhillteach agus dul faoi scian.

An rud is measa faoin scéal ná moill Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte ag gníomhú, fiú agus an fadhb aitheanta acu. Sé mhí a thóg sé orthu inneall caoi a chuir ar fáil. Agus fós níl saineolaí ultrafhuaime san ospidéal.

Téann mo chroí amach chuig aon mháthair (agus athair) a bhfuil amhras orthu féin dá bharr seo.

Chaill muid féin beirt sa bhroinn, agus is maith is cuimhin liom an rabharta mothúcháin - cumha, fearg, an mothú go raibh muid ciontach i bhfaillí éigin arbh cúis leis an bás é. Ach is cásanna measartha soiléir ab ea iad, le airíonna eile, sa chaoi is nach raibh sa scanadh ach deimhniú go raibh an tubaiste tarlaithe.

Tarlaíonn botúin, agus níl saoi (ná lia) gan locht. Ach ní ceart breith báis a thabhairt bunaithe ar fáthmheas amháin. Sin leigheas anabaí.

Agus maidir leis an arracht maorlathais láraithe sin, an FSS: a luaithe is a déantar athnuachan ó bhun air is ea is fearr, ag fáil réidh leis an gcliar áireamh pónairí agus mion-bainistíochta, agus ag tabhairt údarás agus freagracht do na daoine ar an líne tosaigh.

Ceist bás agus beatha atá ann.

Breith ar Bhreith

Alt dé Chéadaoin ag Sarah Carey ar éifeacht mná glúine pobail.

Braithim go bhfuilimid go mór ar chúl anseo maidir leis an gceist seo. Agus go bhfuil aon dul chun cinn mall pianmhar.

Bhíos i láthair ag breith mo thriúir.

Cé go ndearna muid cúrsa réamhbhreithe i nGeburtshaus - "teach breithe" is san ospidéal a rugadh ár gcéad mac. Séard atá i Geburtshaus ná gnáth teach nó árasán ina mbíonn meitheal mná glúine ag obair. Tugann gach bean díobh réamhchúram don mhathair ar feadh scaithimh roimh don leanbh teacht ar an saol, fanann léi le linn an íona, agus leanann leis an gcúram ina dhiadh.

Taithí iomlán éagsúl a bhí againn san oispidéal (sa Ghearmáin). Cé nach raibh muid ann ach ar feadh beagán thar ocht n-uair an chloid, d'athraigh an fhoireann trí uaire de bharr cúrsaí seala. Bhraith muid gur mar ábhar a chaitheadh linn, ní rabhthas ag caint linn, ní dheachaigh siad i gcomhairle i gceart linn. Buíochas le Dia, bhí gach rud ceart.

Ach don dara luí seoil, is go Geburthaus a chuaigh muid, agus ba taithí i bhfad níos fearr a bhí againn - de bharr go raibh aithne ag mo bhean ar an mbean glúine, agus aici uirthi. Bhí muid i bhfad níos mó ar ár suaimhneas.

Bhí muid abhus don triú páiste, agus mar sin is i Sráid Holles abhí muid. Áit ar rugadh mé féin, dála an scéil. Agus ó tharla muid a bheith píosa beag ó dheas ón limistear ní raibh an seirbhís atá luaite thuas ar fáil. Bhí sé maith go leor, ach d'fheadfadh sé a bheith níos fearr!

Tar éis an tsaoil, is rud thar a bheith nadúrtha é toirchis agus breith, agus i le tréimhse ana bheag atá íol na gcotaí bhána bainteach leis.

Bíonn taithí ag na mná glúine, agus de bharr an aithne a bhíonn acu ar na mná, aithníonn siad aon deacracht go luath - uaireanta nuair nach léir don dochtúir faic a bheith cearr.

Níl an trealamh ar fad de dhíth in a lán cásanna, agus is fearrde muid gan é.

Tá na Crainn faoi bhláth

agus mise do mo chrá!

Is álainn an radharc iad. Ach táimse scriosta ag fiabhras léana

Is mór an feall é!

An iad na mná amháin atá freagrach?

Tá bolscaireacht chun cur i gcoinne galair a tholgtar de bharr collaíocht ar bun ag an FSS.

Le féachaint ar na fograí, cheapfá gur ceist do mhná amháin atá ann smaoineamh air, agus bheith réidh le coiscín a bhrú anuas ar bhod a bodach.

Meabhraíonn sé scéal dom a chonaic le deanaí san nuachtán, go mbraitheann mná óga faoin dtuath an-bhrú bheith "gníomhach" maidir le collaíocht, ach ag an am chéanna gur deacair dóibh aon rud a dhéanamh maidir le frithghinúint - toisc go bhfuil aithne ag cách orthu, agus go mbeadh meas striapaigh orthu dá rachadh siad isteach sa phoitigéar ar lorg coiscíní nó a léithéid.

Sé an seasamh atá agamsa ná seasamh na hEaglaise CR - gur rud maith an collaíocht, ach gur laistigh den pósadh agus oscailte do leanaí an t-aon fráma cuí dó. Nó, ar a laghad, laistigh de chaidreamh buan, ina bhfuil bean agus fear ag glacadh freagracht dá chéile.

Bhí píosa mhaith ag David Quinn san Irish Catholic mar gheall ar seo an tseachtain seo chaite.

Feictear dom go bhfuil an seanscéal fós fíor - trua agus taise don mhac drabhlásach, ach chun diabhail leis an iníon drabhlásach.

Cén sórt saoirse é sin?