Comhacht Uisce in Éirinn

 

Ní foilsíthear mórán ar ábhar theicniúil as Gaeilge. Ar feadh seal bhí mé af freastal ar fochumann de chuid Cumann na nInnealtóirí - An Roth - a reachtálann léacht míosúil ar ábhar teicneolaíochta. Is minic áfach - agus seans go raibh baint aige leis an mballraíocht - gur ag amharc siar a bhí na léachtaí, sa stair nó i stair na mball cibé. Bíonn comórtas aistí de chuid an Oireachtais urraithe ag an Roth freisin agus chuir mé isteach air uair nó dhó agus bhí mé i mo mholtóir roinnt blianta eile - arís, stair is mó a bhí i gceist leis na haistí. Scríobh Michéal Ó Bréartúin, beannacht Dé ar a anam,  leabhar ar an Aibhléis agus ar an Teilegraif (Sreangscéal) - ach arís is ag amharc siar is mó a bhí sé.

Tháinig mé ar tagairt don paimfléid "Comhacht Uisce in Éirinn" agus mé ag léamh faoin bhfile Nuala Ní Dhomhnaill le déanaí - gaol léi an P. Ó Dónaill atá ar dhuine de na húdáir. Chuaigh mé sa tóir ar ar Chorpas ARÉ agus fuair mé é - agus chuir mé ar mo Khindle é ar mhaith le éascaíocht. Ar ndóigh níl ansin ach an téacs lom - atá iontach spéisúil ach ní saothar innealtóireachta go táblaí agus léaráidí! Fuair mé cóip ar  ball ar archive.org - níl an chaighdéan ró iontach ach tá na léaráidí agus na táblaí so-léite go maith.

Tá an méid seo scríofa ag na húdair san réamhrá:

Má's dóigh le haoine gur lughaide tairbhe an leabhráin seo é do scríobhadh i nGaedhilg, bíodh a fhios aige gur i gcomhair fíor-Ghaedheal amháin a scríobhamar é, mar gurab é ár ndóigh-ne, an té a thuigeann a riachtanaighe atá an Ghaedhilg do mhuintir na hÉireann, dá gcur ar a leas, agus gur leasc leis í fhoghluim 'na dhiaidh san, gur seacht leisce leis cloí le saothrú comhacht a uisce: agus an té ná tuigeann gur chomhairle in aisge ár gcomhairle dho.

Is eárd atá  sa phaimfléid tuairisc ar na féidirtheachtaí a bhaineadh le cumhacht uisce in Éirinn - le hinúchadh ar leith i gCiarraí maidir leis an méid eachchumhacht a bheadh le fáil in áiteanna éagsúla, an buntáiste a bhaineadh leo ó thaobh iompar uisce agus talún; na rudaí a dhéanfadh brabúsach é - go bhféadfaí monarcha a bheith in áit iarghúlta más é an cumhacht an rud is costasaí a bheadh i gceist.

É seo ar fad leagtha amach le samplaí, bunaithe ar sonraí agus meastúcháin, bunús tugtha le gach rud. Ní gineadh aibhléis amháín a bhí i gceist, ach úsáid cumhacht uisce chun cumhacht meicniúil a bhaint amach freisin - le déanaí rinneadh tionscadal ó thart ar am am céanna a athnuachan cois Súláin i gCúil Aodha - uisce ag tiomáint muileann admhadóireachta measaim.

Rith sé liom agus mé ag léamh gur fusa go mór plé leis an gcóras idirnáisúnta atá againn seachas troigheanna, puint agus araile mar atá sa leabhrán seo! Ach bhí an dóchas agus an flosc ann iontach ar fad le léamh. Measaim go bhfuil go leor de na nithe a bhí á thuar acu mar féidirtheachtaí nár baineadh amach riamh - agus seans gur fiú amharc arís orthu agus muid ag iarraidh breis breosla inathnuaite a úsáid. 

Ba chabhair measaim go leor córais beaga neamhspléacha scaipthe timpeall na tíre chun cumhacht glan a ginúint seachas an cúpla mórscéim uisce - Ard na Croise, Poll an Phúca agus araile, a tógadh.

Tá tréan bhíos buan!

Fuaráin na Róimhe

Cuid den Fontana dell'Acqua Felice

Bhí mé sa Róimh le déanaí - ag obair don gcuid is mó. Chaith mé lá amháin ag siúl na cathrach áfach. Rud a thug mé suntas dó ná go raibh foinsí uisce fairsing - fuaráin mhóra agus bheaga. Tá cuid acu mór taibhsiúil agus cáil domhanda orthu. Cuid acu áfach beag - buacaire cois sráide, nó sruth beag isteach in umar.

Rud a chuir iontas orm ná gur cosúil go bhfuil an uisce iontu ar fad inólta.

Ar ndóigh tá fianaise i bhfoirm na uiscerianta go ndearna údarás cúram riamh anall de fíoruisce.

Liomsa na pictiúr.

Fuarán Trevi

Fuarán na mBeach (siombail sliocht Barberini)

Fontana dell'Acqua Felice agus
Maois (in aice le Piazza Repubblica,
ach ní ceann Michelangelo)

Cearnóg na Spáinne

Uisce faoi thalamh

Tá costas ar uisce ghlan inólta a chur ar fáil. Tá costas ar fáil réidh le séarachas go sábháilte. Tá bonneagar de dhíth, agus cothabháil de dhíth ar an mbonneagar sin. Agus i gcásanna mar sin, tá sé stuama go n-íocfaí as acmhainn de réir mar a bhaintear feidhm as. Níl aon fhadhb agam le táillí uisce i bprionsabal mar sin. Go deimhin, níl aon fhadhb agam lena leithéid de sheirbhís a bheith á chuir ar fáil ag dream atá ag gnóthú brabach réasúnta as, fad is atá seirbhís ar chaighdeán ard á chuir ar fáil, agus cothabháil cheart á dhéanamh ar bhonneagar. 

Ní hamhlaidh atá le hUisce Éireann. Monaplacht méith maorlathach.

Tá fadhb bhunúsach le seirbhísí stáit san tír seo. Is é sin go bhfuil an tír ró láraithe. Is fíor go bhfuil comhairlí contae ann, ach dáiríre is fo-oifigí iad de Roinn Stáit atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Tá teacht isteach áirithe acu ó rátaí gnó agus táillí, ach tagann mór-chuid dá maoiniú ón lárchiste. Tagann mórchuid den bpolasaí a chuirtear i bhfeidhm ón áit céanna. Mion bhainistíocht ón lár oifig.

Rinneadh faillí thar na blianta i gcothabháil bonneagar uisce agus séarachais na tíre, agus tá mór infheistíocht de dhíth. Chuige sin is gá airgead a fháil ar iasacht. Tá an Stáit báite i bhfiacha cheana, agus iarracht ab ea an Comhlacht leath stáit Uisce Éireann chun na fiacha seo a cheilt, amhail is nach fiacha de chuid an Stáit iad. Beidh le feiceáil an nglacfar leis an gcleas, an mbeidh Eurostat sásta é a fhaomhadh. Ag deireadh an lae áfach níl ann ach cur i gcéill, mar dóigh amháin nó dóigh eile is ar cháiníocóirí na tíre a thitfidh sé na fiacha a ghlanadh.

Mar sin is mithid dul i ngleic leis an bhfadhb struchtúrach. Is gá go mbeadh a leithéidí seo réitithe ar bhonn áitiúil, le tacaíocht ó na mórphobail tríd an  lár chiste do cheantair ar bheagán daonra. Go deimhin, i gcás grúpscéimeanna uisce, tá a leithéid i bhfeidhm i gceantair áirithe le fada. (Ach tá an Moloch úd Uisce Éireann ag slogadh roinnt acu).

Dá mbeadh nasc dhíreach, ghairid idir ioncam, caiteachas agus seirbhísí, dá mbeadh, lena chuir go garbh, boladh an chaca i bpollairí an dream a bhí ag déanamh na cinntí faoi uisce agus séarachas, bheadh na fadhbanna réitithe fadó.

Má táthar leis an bPoblacht a chur i gcrích san dlínse seo, is Rialtas áitiúil fuinniúil eochair na ceiste. Údarás agus freagracht dlúth, nasc dhíreach idir an pobal agus an dream atá ag cuir seirbhísí ar fáil.

Teach an Chustaim delenda est.

Ar Chonair na gCatárach: Carcassonne athuair

Tá an turas traenach idir Quillan agus Carcassonne spéisiúil - fá ghleann an Aude, agus tríd corr tolláin. Traein beag compordach (le aerchóiriú!) a thug muid ann, agus bhíomar i gCarcasonne um ardtráthnóna. Chuaigh muid díreach go dtí an brú san Cité arís chun fáil réidh lenár málaí droma. Ansin chuaigh muid thart ar an mbaile, inár dturasóirí cearta an uair seo, ag iarraidh bronntanas le tabhairt abhaile. Ní raibh aon ghanntanas siopaí!

Trí chineál siopa a bhí ann, go bunúsach. Siopaí bia, siopaí bréagán agus siopaí le bréagán do dhaoine fásta! Bhí an ghnáth truflais ann - t-léinte, bréagáin saoire,  agus araile, ach bhí an chuid is mó den stuif a chonaic muid ar chaighdeán mhaith. Is dócha gur maith an rud é go raibh muid ar bheagán airgid nó seans go mbeadh éadach san stíl meánaoiseach nó seafóid éigin mar é ceannaithe. D'fhéach mé ar adharc óil don mac a d'fhán sa bhaile ach bhí sé daor - €36. Sa deire fuair mé léine deas daite dó seachas aon seafóid eile. Míreanna mearaí banphrionsa - Luaithríona - don banphrionsa ag baile, i mbosca le cruth banphrionsa air. Bhí sé níos deacra rud a aimsiú do mo bhean. Agus tá nós againn ar obair milseáin a bhreith ar ais go dtí na comhghleacaithe. Faoi dheireadh d'aimsigh mé siopa tae, fear a rinne a chumaisc féin, agus chroch liom roinnt tae glas le luibheanna agus torthaí. (Rinne mé an rogha ceart buíochas le Dia, ach tá an tae á ídiú go tréan ó shin!)

Chuaigh mo mhac a bhealach féin ansin, agus chuaigh mise ag fánaíocht tríd na sráideanna. Bhí scata siopaí milseáin ann, brioscaí agus milseáin uaisle acu ar fad ina gcairn arda. Agus bloic mór seacláide - ach ní raibh fonn orm seacláid a iompar san teas. Chaith mé seal ag fánaíocht thart ag iarraidh m'intinn a dhéanamh suas. Faoi dheireadh cheannaigh mé roinnt ológa seacláide - milseáin le dromchla crua agus seacláid bog laistigh. (Ní riabh saol fata i mbéal muice in ndán don méid a cheannaigh mé díobh!) 

An gnó déanta rinne muid rud beag féachaint thart. Thaitin Ardeaglais Saint Nazaire liom - an obair cloiche ach go háirithe. Tá costas ar an caisleáin agus an balla laistigh, mar sin níor bhac muid leo. Ach níl costas ar bith ar shiúl ar na ballaí lasmuigh agus tá siad spéisiúil.

Bhí sé feicthe againn ar an gcéad lá go raibh sé chomh maith againn ár proinn a chaitheamh san Cité, mar go raibh na bialanna sa bhaile féin (ar chaighdeán fiúntach) chomh costasach céanna. Bhí fonn mhór orm Cassoulet a thriail, mar sin do lorg mé áit go raibh sin mar chuid den "formule" (béile trí chúrsa ar phraghas réasúnta - €24 sílim) acu. Bhí sailéad agam mar réamhchúrsa, ansin babhla mór de Cassoulet - cineál stobhach de pónairí bána, feoil lachain (ar an gcnámh), ispíní spíosracha agus muiceoil. Bhí sé thar a bheith blasta - agus bhí mé sách go maith tar éis an béile! Sílim gurbh cáis agus mil a bhí mar mhilseog agam.
An maidin dar gcionn thug muid aghaidh arís ar an aerfort - tá bus ann ón Cité.  Agus b'shin sin. Ar ais san gnáth saoil oibre - agus é ina shíorbháisteach geal leis ó d'fhill muid!

Aguisín: Tá finscéal deas dinnseanchais ag baint le hainm Carcassonne. Tá leagan deas anseo i bhFraincis. Ba, de réir an scéil, baintreach an prionsa Saraistíneach nuair a bhí an baile faoi léigear ag an Impire Cathal Mór. Mhair an léigear i bhfad ach níl ghéill Carcas. Faoi dheireadh ní raibh fágtha de bhia sa bhaile ach muc agus dornán gráin. Thug sí an gráin don muc ach chaith thar an balla é. Scoilt an muc. Nuair a chonaic na Franc sin, tháinig ísle brí orthu - muca fós á chothú le gráin sa bhaile! thosaigh siad ag imeacht. D'ordaigh Carcas na stoic a shéideadh do idirghabháil - chuala na Franc sin is scairt "Carcas sonne" (Tá Carcas ag glaoch).

Bhí Cathal Mór tógtha lena clisteacht is crógacht agus thug uirthi pósadh le duine dá uaisle. Deirtear gurbh í is sinsir don Clann Trencavel a bhí i réim ar feadh i bhfad san Languedoc.

Ar Chonair na gCatárach: Ag snámh in aghaidh easa

Abhann an Aude, i Quillan, píosa síos ón áit a raibh muid.

Shroich muid La Forge de Quillan, brú agus ionad spóirt uisce. Bhí babhta raftú bánuisce ordaithe agam. (N'fheadar faoin leagan sin, ach níl leagan níos fearr ag rith liom.) Mar sin, ach ár málaí a bheith curtha san seomra againn, chuaigh muid chomh fada le teach na mbád chun an feistiú cuí a fháil. Chroch an teagascóir beirt eile faoi oiliúint leis, agus thug an cúigear againn aghaidh ar an abhann píosa níos faide suas. Bád mór inséidte a bhí i gceist leis an "rafta". Thug an teagascóir oiliúint ghairid dúinn as Fraincis, ag meabhrú dúinn na horduithe arbh gá éisteacht leo. Bhí beirt againn ag suí ar gach taobh den bád, agus an teagascóir ar cúl. Bhí muid ar craobh-abhainn ciúin i dtosach ach níorbh fhada go raibh muid ar an príomhabhann agus an sruth ag luasghéarú go seasta. Bhí rudaí éasca go maith ag an tús, agus cé gur iompaigh an bád uair amháin, is d'aon ghnó, mar chleachta a rinne muid sin.

Ach chuaigh muid thar corr fánsruth a bhí garbh go leor. Ansin, mar ullmhú don dúshlán a bhí ag teacht stop an teagascóir an bád agus dhreap muid amach ar an mbruach. Bhí muid ceaptha léim ó aill thart ar 4 m, cosa i dtosach isteach san abhann agus ansin snámh go dtí an bhruach eile áit a raibh an teagascóir. Fadhb ar bith do na leaids óga, ach ní maith liomsa airde, agus gan mo spéaclaí ... loic mé! Tháinig mé anuas den aill agus shleamhnaigh isteach san abhann in ionad. Tá mé sách caoch gan mo spéaclaí, agus ní haon snámhaí láidir mé, mar sin bhíos ag imeacht le sruth cuid mhaith agus b'éigin mé a tharraingt isteach!  Ba léir dúinn uilig ansin neart na habhann agus muid ag tabhairt aghaidh ar giota ina raibh na fánsruth líonmhar agus an abhann á bhrú isteach i clais. Bhí an bád ag pocléimneach idir na bruacha, muid ag baint feidhm uaireanta as aill chun cabhrú leis an stiúradh. Ó am go chéile bhí mar a bheadh céim san abhann agus muid ag léim thairis sa bhád.  Tugadh deis dúinn éirí as roimh an cuid is fiáine ach lean muid orainn.

Bhí dua agam fanacht i mo shuí ar imeall an bhád, ag iomramh go tréan nuair ba ghá, ag éisteacht go cúramach leis na horduithe i bhFraincis: "Droit, en avant", "Droit, a derrière" agus mar sin de. Agus muid ag dul tríd clais ar a dtugtar "La Pucelle" tharla an rud a bhí mé ag dréim leis agus caitheadh as an bád mé. D'éirigh liom áfach greim a choinneáil ar an gcéasla agus greim a fháil ar an rópa ar thaobh an bháid i dtreo is go rabhadar in ann mé tharraing isteach arís.   

D'éirigh an abhann níos fiáine fós ar feadh seal ach choinnigh mé greim daingean. Bhí amanta ann go raibh an cuma ar na tonnta ann go raibh siad ag dul in aghaidh an tsrutha bhíodar chomh fiáin sin. Faoi dheiridh tháinig muid amach in áit ciúin leathan. Deireadh na turais. Ní shásódh faic na boic óga ach an bád a iompú arís le teann spraoi. Bhí faoiseamh ormsa go raibh an rud thart! Táim sásta go ndearna mé é, ach ní bheinn ag déanamh nós as.

---

D'fhill muid ar an mbrú. Agus cith te. Nuair a bhí mé ag cur an áit in áirithint roimh an turas fiafraíodh díom an raibh dinnéir uainn. Ní raibh mé cinnte ach nuair a dúradh liom go mbeadh orainn rá ag an am shocraigh mé gan dul sa tseans - tá an brú píosa beag ón mbaile agus ní raibh mé cinnte an mbeadh aon fhuinneamh fágtha againn - agus d'ordaigh mé an dinnéir.   Agus b'shin an t-aon béile nach raibh togha! Sailéad leadránach le tuna, ansin géag sicín rósta le brúitín - as mála dar le mo mhac. Milseog siopa. Tuiscint as an nua agam ar feabhas na béilte eile!