Witiko

Ceann de mhórshaothar Adalbert Stifter is ea Witiko, ina shamhlóinn sé saol bhunaitheora sliocht uasal de chuid na Boihéime sna meánaoiseanna, a ainmníodh as.

Bhí a leithéid de dhuine ann, mar sin, agus Vítek z Prčice. Ach go bhfios dom is samhlaíocht ar fad, bunaithe ar roinnt fíricí faoi cathanna, ríthe agus prionsaí an úrscéal.

Mion-uasal ar bheagán maoine é Witiko ag tús an scéil, a athair básaithe, é ag filleadh ar a fhód dúchais tar éis oiliúint i bPassau na Baváire. Ag tús saoil, each agus culaith leathair aige.

Fán mbealach buaileann sé le hainnir de uaisle na Baváire agus ón bpointe sin ar aghaidh tá snáithe de thochmhairc séimh cúirtéiseach sa scéal, i measc comhairlí, cathanna agus eachtraí.

Mar is dual do Stifter, is go mall réchúiseach séimh a ghluaiseann an scéal ainneoin eachtraí ina bhfuil maithe agus móruaisle uaibhreacha sáite - ach cosmhuintir agus ceardaithe na coille freisin.

Tugann sé ana bhéim don gcúirtéis, don deasghnáth, le mion cur síos ar chomhráití sollúnta.

Éiríonn le Witiko muinín muintir na coille a bhuachan, agus muinín a phrionsa. Glacann sé páirt in imeachtaí corraitheacha a eascraíonn as bás luath a phrionsa agus streachailt don ríocht.

Déantar ceannaire catha de, agus faigheann sé maoin agus onóir - rud a fhágann gur nuachar a diongbhála é dá rúnsearc, agus bíonn deá chríoch ar a shuirí.

Tá an scéal reicthe go mion, ó cábáin coille go cúirteanna Prág. Eachtraí agus comhráití. Greann, gean agus gaisce.

Mhothófá go raibh tú i láthair, i measc pobal na coille agus i láthair prionsaí, easpaig agus an impire féin- sa Bhoihéim, sa Bhaváir agus go geataí Milano fiú!

Úrscéal a thugann blaiseadh de stair lár na hEorpa, na náisiún fite fuaite le chéile míle bliain ó shin.

Tá clú ar Stifter as an mion chuir síos ar an dúlra, agus tá go leor de sin ann freisin. Ach go háirithe ar an gcoill ar theorainn na Boihéime, na Baváire agus na hOstaire as ar fáisceadh é féin.

Shiúl mé féin cuid dá Heimat blianta fada ó shin. Bhí sé i gceist agam athchuairt a thabhairt ar a mbliana, ach d'fhág mé ró mhall é lóistín a eagrú.

Beidh deis eile ann le cúnamh Dé. Is dócha cibé nach é brothall samhraidh lár na hEorpa an uain is oiriúnaí do siúlóidí fhada!

Adalbert Stifter

"Allein der große goldene Strom der Liebe, der in den Jahrtausenden bis zu uns herab geronnen, durch die unzählbaren Mutterherzen, durch Bräute, Väter, Geschwister, Freunde, ist die Regel, und seine Aufmerkung ward vergessen; das andere, der Haß, ist die Ausnahme, und ist in tausend Büchern aufgeschrieben worden." 

Die Mappe meines Urgrossvaters 

Ach sé sruth leathan órga an Ghrá, a shruthlaigh anuas chugainn tríd na mílte bliain, trí croíthe gan áireamh Máithreacha, tríd leannáin, athair, deirfiúracha agus deartháireacha, cairde an gnáthrud, agus rinneadh faillí ina thaifead; eisceacht an rud eile, an Ghráin, agus scríobhadh faoi sna mílte leabhar.

Mála cáipéisí mo shin-shean-athair.

Tógadh mo nuachar san Oir-Ghearmáin, rud a fhág faoi thionchair eile í ná mar a bhí agamsa. Léitheoir is ea í freisin, agus bhí lear mór leabhair aici sular chuir muid aithne ar a chéile. Rinne sí staidéir ar an Seicis don ardteist thall, seachas Rúisis, agus tá gean aici ar an tSeic - nuair  a bhí cónaí orainn i mBeirlín (agus le linn dúinn bheith ag suirí) chuaigh muid ag siúl sách minic san gcuid sin den tSeic atá díreach trasna an teorainn ón Sacsan. Thug turas amháin níos faide isteach sa tír muid, go dtí an áit ina dtagann an Baváir, an Ostair agus an tSeic le chéile. 

Taobh tíre atá anseo a bhí riamh ina dhlúthchuid den tSeic ach a raibh pobail a labhair Gearmáinis ann ar feadh míle bliain. Faraor de bharr ainghníomhartha na Naitsithe dhíbir Rialtas na Seice na Gearmáiniseoirí - Forógraí Beneš. 

Tá lorg an chultúir fós ann, áfach, agus lorg domhain i litríocht na Gearmáinise. Is sa cheantar seo a rugadh agus tógadh ceann de scríbhneoirí an Biedermeier - Adalbert Stifter. Chuir mo nuachar a chuid saothair faoi mo bhráid, agus thaitin siad liom. Le déanaí, cé go bhfuil go leor dá shaothar ar mo leabhragán agus léite agam, fuair mé a shaothar ar fad don Kindle. Ní bhíonn ach thart ar euro a saothar scríbhneora atá as cóipcheart. Agus tá an Kindle fóinteach don té a léann ar an DART!

Gluaiseacht caomhach oisín-i-ndiadh-na-féine a bhí san Biedermeier, a tháinig chun cinn i ndiaidh corraíl cogaí Napoleon, agus  san Ostair ach go háirithe Metternich ag fáisceadh údarás na ríochta arís.

Tá cáil ar leith ar Stifter as an cuir síos álainn atá aige ar an dúlra, go háirithe an ceantar inár tógadh é. Is minic a scéalta agus úrscéalta ag amharc siar, cúrsaí suirí agus grá i gceist. Go hiondúil ní bhíonn eachtraí móra i gceist, ach ní bhíonn cosain an ghrá réidh - d'fhulaing sé féin de bharr caidreamh éagmaiseach a raibh droch-chríoch air.

Scríobh sé mór úrscéal stairiúil amháin - Witiko - faoi fear a tháinig chun cinn mar taoiseach sa cheantar sin sna meánaoiseanna agus a bhunaigh roinnt sliocht uasail.

Seachas sin áfach is mioneachtraí teaghlaigh a bhíonn i gceist, ach minic go leor is uaisle na pearsan atá i gceist, agus éirí agus titim a sleachta.

Teanga shaibhir séimh atá ina scríbhinní, agus téann mothúcháin a phearsan agus áilleacht an dúlra, fiú an fásaigh, i bhfeidhm orm. Bíonn an searc cumhachtach sna scéalta, agus ní bhíonn mórán olc ná gráin i gceist. Léitheoireacht sítheach suaimhneach taitneamhach.

Bhí súil agam turas siúlóide a thabhairt ar an gceantar an samhraidh seo, ach níor chuir mé lóistín in áirithint in am, agus d'athraigh mé mo bheart dá réir. Tá súil agam filleadh ar an bheart! Agus gach seans go mbeidh níos mó le rá agam abhus faoi Stifter agus Witiko.