Ar bhóthar achrannach na feasa rúnda

Seo an tríú leabhar sa sraith a bhfuil Nnedi Okorafor ag tabhairt Sraith Nsibidi air. Córas scríbhneoireachta ársa is ea Nsibidi, baint aige freisin leis na cumainn rúnda Liopard.

Sna húrscéalta seo, déagóir í Sunny a rugadh i Meiriceá ach a fhileann a teaghlach ar an Nigéir. Masla (níos tromchúisí ná Poncán) ar a leithéid atá i gceist le Akata. Is ailbíneach í Sunny, agus ar ndóigh seasann sí amach! 

Sa chéad dá leabhar fuair sí amach go raibh saol comhthreomhar draíochta ann, pobal na Liopard seachas na nUan. Agus, cé nach raibh cumhachtaí ag baill eile dá teaghlach, go raibh aici - trína mhamó. Tagann sí chéile le triúr eile ar chomhaois léi agus déantar meitheal dlúth draoithe faoi oiliúint astu. 

Africanjujuism a thugann Nnedi Okorafor ar an cineál scríbhneoireachta atá aici sa leabhar seo, fáiscthe as béaloideas agus creidimh na hAfraice - pobail éagsúla na Nigéire go háirithe sa sraith seo. 

Cé go bhfuil an t-úrscéal féin as Béarla, is cuid nádúrtha de an ilteangachas is dual don áit - pidgin ina measc, ach luaitear teangacha uilig na tíre agus bíonn na carachtair ilteangach. 

Ag deireadh an úrscéal roimhe leag an damhán alla cumhachtach, fíodóir na scéalta agus na cinniúintí, Udide, dualgas ar Sunny agus a cara baineann, rud a ghoid a fo-treibh, mná láidre draíochta na Nimm, a fháil ar ais di. 

Tugann an ceathrar acu faoi thuras dhúshlánach tríd an alltar, castar sprideanna cumhachtacha orthu a chabhraíonn nó a bhacann iad. Téann siad go domhain eile fiú. 

Tagann fás agus forbairt orthu ar fad i dtuiscint agus scil. 

Tá taipéis iontach saibhir agus dlúth fite ag Nnedi Okorafor as sruthanna éagsúla tuiscintí Afracacha. An rud is aoibhinn liom na an idirthéacsúlacht idir saothair dá cuid féin (tugann siad cuairt ar an domhan Ginen ina bhfuil scéal eile dá cuid lonnaithe - Zarah the Windseeker, teicneolaíocht iontach forbartha ach ar bhunús plandaí.) Agus saothair eile - tá tionchar ag The Famished Road le Ben Okri ar an scéal. An bóthar, cnuasaí na gcnámh, ceann de na harrachtaí ar gá dul i ngleic leo. 

Eachtra samhlaíochta spreagúil, neamhghnách domsa. Beidh mé ag súil le tuilleadh agus san idirlín beidh mé ag athléamh an dá leabhar roimhe seo! 

Akata Woman 

Nnedi Okorafor 

Leagan kindle a fuair mise. 

Adalbert Stifter

"Allein der große goldene Strom der Liebe, der in den Jahrtausenden bis zu uns herab geronnen, durch die unzählbaren Mutterherzen, durch Bräute, Väter, Geschwister, Freunde, ist die Regel, und seine Aufmerkung ward vergessen; das andere, der Haß, ist die Ausnahme, und ist in tausend Büchern aufgeschrieben worden." 

Die Mappe meines Urgrossvaters 

Ach sé sruth leathan órga an Ghrá, a shruthlaigh anuas chugainn tríd na mílte bliain, trí croíthe gan áireamh Máithreacha, tríd leannáin, athair, deirfiúracha agus deartháireacha, cairde an gnáthrud, agus rinneadh faillí ina thaifead; eisceacht an rud eile, an Ghráin, agus scríobhadh faoi sna mílte leabhar.

Mála cáipéisí mo shin-shean-athair.

Tógadh mo nuachar san Oir-Ghearmáin, rud a fhág faoi thionchair eile í ná mar a bhí agamsa. Léitheoir is ea í freisin, agus bhí lear mór leabhair aici sular chuir muid aithne ar a chéile. Rinne sí staidéir ar an Seicis don ardteist thall, seachas Rúisis, agus tá gean aici ar an tSeic - nuair  a bhí cónaí orainn i mBeirlín (agus le linn dúinn bheith ag suirí) chuaigh muid ag siúl sách minic san gcuid sin den tSeic atá díreach trasna an teorainn ón Sacsan. Thug turas amháin níos faide isteach sa tír muid, go dtí an áit ina dtagann an Baváir, an Ostair agus an tSeic le chéile. 

Taobh tíre atá anseo a bhí riamh ina dhlúthchuid den tSeic ach a raibh pobail a labhair Gearmáinis ann ar feadh míle bliain. Faraor de bharr ainghníomhartha na Naitsithe dhíbir Rialtas na Seice na Gearmáiniseoirí - Forógraí Beneš. 

Tá lorg an chultúir fós ann, áfach, agus lorg domhain i litríocht na Gearmáinise. Is sa cheantar seo a rugadh agus tógadh ceann de scríbhneoirí an Biedermeier - Adalbert Stifter. Chuir mo nuachar a chuid saothair faoi mo bhráid, agus thaitin siad liom. Le déanaí, cé go bhfuil go leor dá shaothar ar mo leabhragán agus léite agam, fuair mé a shaothar ar fad don Kindle. Ní bhíonn ach thart ar euro a saothar scríbhneora atá as cóipcheart. Agus tá an Kindle fóinteach don té a léann ar an DART!

Gluaiseacht caomhach oisín-i-ndiadh-na-féine a bhí san Biedermeier, a tháinig chun cinn i ndiaidh corraíl cogaí Napoleon, agus  san Ostair ach go háirithe Metternich ag fáisceadh údarás na ríochta arís.

Tá cáil ar leith ar Stifter as an cuir síos álainn atá aige ar an dúlra, go háirithe an ceantar inár tógadh é. Is minic a scéalta agus úrscéalta ag amharc siar, cúrsaí suirí agus grá i gceist. Go hiondúil ní bhíonn eachtraí móra i gceist, ach ní bhíonn cosain an ghrá réidh - d'fhulaing sé féin de bharr caidreamh éagmaiseach a raibh droch-chríoch air.

Scríobh sé mór úrscéal stairiúil amháin - Witiko - faoi fear a tháinig chun cinn mar taoiseach sa cheantar sin sna meánaoiseanna agus a bhunaigh roinnt sliocht uasail.

Seachas sin áfach is mioneachtraí teaghlaigh a bhíonn i gceist, ach minic go leor is uaisle na pearsan atá i gceist, agus éirí agus titim a sleachta.

Teanga shaibhir séimh atá ina scríbhinní, agus téann mothúcháin a phearsan agus áilleacht an dúlra, fiú an fásaigh, i bhfeidhm orm. Bíonn an searc cumhachtach sna scéalta, agus ní bhíonn mórán olc ná gráin i gceist. Léitheoireacht sítheach suaimhneach taitneamhach.

Bhí súil agam turas siúlóide a thabhairt ar an gceantar an samhraidh seo, ach níor chuir mé lóistín in áirithint in am, agus d'athraigh mé mo bheart dá réir. Tá súil agam filleadh ar an bheart! Agus gach seans go mbeidh níos mó le rá agam abhus faoi Stifter agus Witiko.

Michael Kohlhaas

Fuair mé Kindle mar féirín agus an poist deireadh. Is fearr liom fós leabhar ceart, ach tá buntáistí áirithe ag baint le Kindle. Ceann acu ná go bhfuil teacht ar shaothair údair a bhfuil an cóipcheart in éag ar bheagán chostas nó fiú saor in aisce ar fad. Nuair a luaigh Darach ó Leabhar Breac úrscéal gairid Kleist liom i gcomhrá rphost, bhí ar mo chumas é fháil gan stró - agus saor in aisce.

Ní dóigh liom go raibh faic le Kleist léite cheana agam.

Úrscéal chumhachtach atá i Michael Kohlhass, bunaithe ar eachtra stairiúil.
Imríonn ridire éagóir ar cheannaí capaill, séantar a  chearta ós comhair cúirte ar an gceannaí. Tá lucht na cúirte gaolmhar leis an ridire. Tá an éagóir follasach, ach nuair a theipeann ar a iarrachtaí cóir a fháil, agus nuair a mharaítear a bhean mar thoradh ar láimhseáil gharbh a fuair sí, agus í ag iarraidh a chás a chuir faoi bhráid an prionsa, feictear dó nach bhfuil rogha aige ach a cheart a bhaint amach le lámh láidir.

Tá cúlra stairiúil i gceist - tarlaíonn na himeachtaí ar thairseach cinniúnach. Tá ceartas na n-aicmí a bhí i réim sna meánaoiseanna ag géilleadh go mall do forlámhas iomlán stáit ar imeachtaí dlí.

Tá an t-athrú creideamh i gceist freisin, Liútarach diongbháilte é Kohlhaas agus tá eachtra le Liútair féin cinniúnach san scéal. Agus coimhlintí polaitíochta na linne idir prionsaí Brandenburg, Sachsen agus Rí na Polainne. Ról freisin ag cúirt an Impire i Vín leis an gcás.

An léargas atá ann ar iomrascáil fhir cóir le stáit cam.

Cuirtear chun báis de bharr ceannairc é, ach cúitítear san bun éagóir é freisin.

Bhí snáithe amháin sa scéal a bhraith mé bheith as alt - cuireann Kleist scéal púcaí faoi tairngreacht giofóige a nascann Kohlhaas le Prionsa Sacsan. Is féidir gur taibhse a bhean atá i gceist.

Níor mheas mé gur chuir sin leis an scéal, agus is dóigh liom go raibh Kleist ag fónamh d'fhaisean léitheoirí a linne san 19ú aois.

Seachas sin is an-chíoradh atá ann ar cheart, éagóir agus baol cumhachta atá i lámha daoine atá iad féin fite in eangach caidreamh gaoil.

Táim buíoch as Darach as seoid seo litríocht na Gearmáine a chuir faoi mo bhráid.

An tIriseoir

Tá mé tar éis tosú ar phost nua, nó le bheith cruinn ag filleadh ar phost a bhí agam roinnt blianta ó shin. Fágann sin go mbeidh turas sách fada ar obair agam, ó cheann ceann an líne DART, ó Na Clocha Liatha go Mullach Íde. Bhí fhios ag mo chomhghleacaithe sin, agus bhronn siad Kindle orm mar féirín imeachta. 

Ní raibh mórán suim agam go dtí seo ina leithéidí, ach tá roinnt leabhair i nGaeilge ar fáil anois dó - thapaigh mé an deis An tIriseoir - a bhí ar mo mhianliosta cheana - a cheannach dó agus é a léamh.

Táim sásta go maith leis an taithí léitheoireachta ar an Kindle, (an leagan Paperwhite) atá ann. Ainneoin go bhfuilim freisin ag dul i dtaithí ar spéaclaí fócas céimnitheacha, bhí mé in ann an leabhar a léamh gan aon stró.

Luaigh Eoin P Ó Murchú ina léirmheas siúd go bhfuil an leabhar sách gairid. Aontaím leis! Tá an méid atá ann iomlán agus scéal breá teannais - scéal coirpeach inste ó léargas iriseora a bhfuil a saol teaghlaigh féin fite fuaite san scéal. Ach bhí cor nod anseo agus ansiúd a d'fhéadfaí forbairt a dhéanamh air le cuir leis an scéal. 

Mar chéad iarracht ficsean bhí sé an láidir áfach, agus tuigim nach dtig le mórán scríbhneoirí Gaeilge díriú isteach go hiomlán ar an scríobh cruthaitheach. Go deimhin, murach Scéim na nOidí de chuid Foras na Gaeilge ní dócha go mbeadh an leabhar seo againn beag ná mór - tuilleann Michelle a cuid le hiriseoireacht agus is máistir sách crua ó thaobh ama de an gairm sin. 

 

Tá an scéal bunaithe go hiomlán ar thaithí agus saol iriseora, Bríd, arbh as Gaoth Dobhair di ach atá imithe chun na hardcathrach le fadhbanna ina saol a sheachaint. Seoltar ar ais í áfach chun iniúchadh a dhéanamh  ar scéal faoi dhrugaí. Bíonn an scéal fite fuaite lena saol féin, a caidreamh lena máthair agus lena mac, agus smál agus scáil óna stair ar an gcaidreamh sin. Insítear go maith é - tá máistreacht ag an údar ar an scil "Ná hinis, taispeáin" agus is leor gotha nó nod chun tógáil ar an scéal.

Braithim go bhfuil an ábhar scannáin san leabhar freisin - mionsraith fearacht An Bronntanas nó Corp agus Anam - agus seans go mbeadh deis ansin forbairt agus téagar a thabhairt do na carachtar seachas Bríd, agus doimhneacht a chuir leis na caidrimh is na heachtraí. 

Dála an scéal, chomh maith leis an leabhar cló agus an ríomh leabhar tá an scéal le clos ar Soundcloud (agus is féidir é íoslódáil saor in aisce; cuid de fheachtas margaíochta Cois Life)

Michelle Nic Pháidín
An tIriseoir
ISBN: 978-1-907494-57-4
Foilsithe: 2016