I gceardlann mo sheanathair

Múinteoir - ardmháistir scoil Haróid i nDeiliginis ab ea mo sheanathair Diarmuid Ó hAlmhain. Bhí mé trí bliana d'aois nuair a chuaigh sé ar scoir. Ba a tigh a bhain leis an scoil a raibh cónaí air go dtí sin, Tig Mhichíl. Is ann a tógadh m'athair. Ach níl cuimhne ar bith agamsa air.

Baineann na cuimhní ar fad atá agamsa le teach sa tSeanchill. Crieve. Trian de theach mór, sciathán na freastalaithe fadó. Dhá urlár. Síleáil arda ar urlár na talún. Trí sheomra ann i bpríomhchuid an tí. Cistin mór, Ríocht Nana agus an áit is mó a chaitheamar am ann. Doirteal fada faoin bhfuinneog. Cófra ar thaobh amháin de, sorn ársa leictreach ar an dtaobh eile. Tinteán agus cúpla cathaoir compordach agus tolg. Bord mór ite. Bhí dhá seomra suite ann agus leithreas. Ceann de na seomraí geal agus pianó ann. Ceann eile dorcha toisc nach raibh solas an lae ann ach tríd fuinneoga beaga timpeall ar dhoras amach sa ghairdín cúil. Le beo Dhaideo ba ceapach glasraí agus torthaí an ghairdín céanna. Tar éis a bhás choinnigh Nana na sú talún agus craobh, spíonán agus an bhiabhóg, ach chuir féar ag fás ar na ceapóga prátaí agus glasraí.

Ach níorbh oide, garraíodóir agus fear raidió amháin Daideo. Cé gur sheachain sé muide páistí - muid ró ghlórach dó is dócha i ndeireadh a shaol, agus nach minic a bhfeicimis é, rinne sé bréagáin iontacha as adhmaid dom. Is cuimhin liom crann tógála soghluaiste, a raibh mé in ann suí air agus é a thiomáint. Rinne sé teach spraoi mór a bhféadfaí é a fhilleadh go néata. Dhá bhalla dúbailte, dhá leath den díon agus simléir. Fuinneog mhór amháin ar baineadh feidhm as go minic thar na blianta mar ardán seó puipéid. Doras i mballa amháin agus fuinneoigín i mballa eile. 

Rinne sé crínlín dom freisin ag a ndearna mé m'obair scoile. An suíochán agus an bord oibre ina aonad amháin, déanta as sraithadhmad agus vearnais air. Éadrom ach láidir. 

Rinne sé roinnt bháid beaga dom le cuir ar snámh, iad déanta as fuílleach adhmaid agus uaireanta píosa píobáin cupair mar simné. Uiscedhíonach trí péint agus créasóid. 

Mar a dúirt mé, cuid de theach mór ab ea Crieve. Bhí sciathán amach ón gcistin, díon íseal air agus é nasctha le Teach Cóiste - sciobóil mór lán de seo is siúd. Dréimire míshocair suas go lochta. Pluais Aladin. 

Bhí seomra ar leith idir an chúlchistin agus an Teach coiste, le doras ar leith isteach ann ón ngairdín. 

B'shin ceardlann Daideo. Ní dóigh liom go raibh mé istigh ann lena bheo, nó má bhí is faoina shúil ghéar a bhí mé ann. Fiú tar éis a bháis, ní raibh Nana sásta mé a scaoileadh isteach ann go dtí go raibh mé níos sine ar eagla go ngortóinn mé féin le faobhar siséal nó a leithéid. Imní a raibh bunús leis ó tharla nach bhfuilim deislámhach ar chor ar bith. 

Seomra beag lán d'uirlisí. Iad in ord agus eagar ar sásanna a rinne sé féin don gcuid is mó. Bord oibre láidir agus bís air chun breith ar phíosa oibre.

Ar ball, rinne mé féin iarracht bád nó dhó a dhéanamh, ach i ndáiríre ní raibh na scileanna agam. Ar éigin go n-éiríonn liom tairne a chur i mballa chun pictiúir a chrochadh. Agus is compordaí mo nuachar ag plé le druilire ná mise. Obair gharbh is mó atá ar mo chumas, agus is fearr mé ag briseadh ná ag tógáil! 

Dietmar Menzel, cloch ar charn

Menzel ag ár gceiliúradh iarphósta san Highlander i Kreuzberg, 1994.

Baineadh creathadh asam nuair a chuala mé, ar Raidió na Gaeltachta, go raibh Menzel tar éis bású go tobann.

Bhí aithne ag mo nuachar ar Menzel i bhfad siar, roimh an Wende, i an Casadh, mar a thugtar ar an athrú córais a tharla san DDR nuair a thit an balla, ach roimh an athaontú. Bhí sé sa chiorcal ealaíontóirí agus a mhacasamhail a raibh baint aici leo. Cónaí ar go leor acu i Friedrichshagen.

Bhí taispeántas ag duine acu, Thomas J Richter, sa Ghaillimh i 1991. Thaisteal mo nuachar anois le grúpa acu a chuaigh siar, agus thaithin ceol na hÉireann léi. Ba mar sin a casadh ar a chéile muid, toisc go raibh sí i tábhairne ina sheinntí ceol Éireannach, ag fanacht ar deis labhairt le duine de na ceoltóirí.

Go luath ina dhiaidh casadh Menzel agus a bhean an tráth úd, Regina, orm. Bhí siopa ceoil ag Regina i Friedrichshagen, bhí Menzel ina innealtóir. 

Tá cuimhne éigin agam ar a n-árasán i Friedrichshagen. Is ann a chuala mé i dtosach Cór Tsinandali. Ar chúl doras na cistine bhí léarscáil den Eoraip, agus an bealach ó Bheirlín go dtí an Róimh a bhí i gceist aige a shiúil leagtha amach le bioráin agus snáth fada olla. Ní mé ar éirigh leis é chuir i gcrích riamh. Aisling a bhí ann, a bhí aige sula raibh deis ar bith taisteal ag saoránaigh an DDR. 

Rinne mé roinnt siúl leis, bhí sé in éineacht linn sa tSeic ar a laghad uair amháin. Fear mór óil ab ea é, agus is eagal liom a rá, sranntóir nótáltha! Chuaigh mé leis féin agus Regina agus duine nó beirt eile chun Amstardam, nuair a bhí mo nuachar anois gafa le hobair éigin (bhíodh sí ag obair leis an iarnród, ag díol ticéid i stáisiúin Lichtenberg agus sealanna oibre le déanamh istoíche agus an deireadh seachtaine. Bhí ar ár suirí a bheith eagraithe go maith san ré úd roimh fóin phóca, agus ní raibh landline féin aici. Agus cónaí ormsa ar imeall thiar na cathrach, uirthi sa lár thoir - Prenzlauer Berg. Ach sin scéal eile.) 

Phósamar i 1994 agus nuair a bhí clann óg orainn ní rabhamar chomh siúlach céanna ná baol air. D'fhill mé ar Éirinn le mo chlann óg i 2000. Uair éigin ina dhiaidh sin scar Menzel óna bhean agus tháinig chun cónaithe in Éirinn, ag déanamh píosaí oibre anseo is ansiúd, san monarchan éisc i Mín an Aoirigh mar shampla. 

Chaitheamar seal san teach aige i dTeileann blianta fada ó shin. Bhí sé ar chuairt againn i gCill Mhantáin uair amháin, le comrádaí ó Bheirlín agus a mhac seisean a bhí ar chamchuairt. 

Bhí sé deacair taisteal, eisean ag brath ar iompar phoiblí, muidne gafa le cúramaí clainne agus fostaíochta. Ní raibh an chumarsáid chomh dlúth is ba mhian liom é a bheith. 

Agus anois tá sé ar shlí na fírinne, trócaire Dé ar a anam. Agus é curtha ar an gCarraig, i bhfad ó Friedrichshagen. 

Gustav Iarainn

 

Hans Fallada, 1943. e.o.plauen

I ndiaidh dom Scéal ar Bith ón bhFronta Thiar a chríochnú, bhí mé ag póirseáil sna ríomhleabhair ar Amazon d'fhonn teacht ar tuilleadh le Remarque. Agus sin á dhéanamh agam cuireadh cnuasach de shaothair Fallada faoi mo bhráid, ar fáil ar bheagán airgid de bhrí go bhfuil an cóipcheart in éag. 

Tá roinnt leabhair le Fallada agam ar mo leabhargáin - Kleiner Mann, was nun?; Altes Herz geht auf die Reise; Jeder stirbt für sich allein; Bauern, Bonzen und Bomben; Drei Jahre kein Mensch. Tá sé píosa maith ó léigh mé iad. Tá léargas den scoth le fáil orthu ar an dtréimhse idir na cogaí - nó, i gcás Jeder Stirbt für sich allein, an saol faoin deachtóireacht. 

Hans Fallada ainm pinn Rudolf Ditzen, tógtha ó dhá scéal iontais - Hans im Glück  faoi óinmhid saonta a mhalartaíonn cnap óir ar rud éigin, an rud sin ar rud eile, go dtí sa deireadh nach bhfuil faic aige. Agus ainm an chapaill cainteach i scéal Bé na nGé. 

Is cineál clár oibre do shaothair mhóra Fallada atá san ainm! Saol deacair a bhí aige féin, é in achrann lena athair. D'fhág iarracht féinmharú dúbailte é féin gortaithe go dona agus a chomrádaí san eachtra marbh - bhí sé isteach is amach as teacht na ngealt agus an príosúin de bharr andúil san ól agus sa mhoirfín.

Tá an bua aige ina úrscéalta an saol mór a léiriú trí saol líon beag duine a insint. Is Der Eiserne Gustav  an chéad saothar ón gcnuasach atá léite agam. 

Tá scéal suimiúil ag an leabhar féin. Ba ann do Gustav Hartmann, Gustav Iarainn, tiománaí tacsaí capaill (Droschkenkutscher) a rinne turas bolscaireachta i 1928 ó Bheirlín go Páras agus ar ais. 

Bundesarchiv Bild 102-06534, Berlin, Rückkehr des "Eisernen Gustavs" aus Paris

Bhí fonn ar Emil Jannings, aisteoir mór le rá a raibh gnaoi Goebbels aige, an páirt a ghlacadh ar an scáileán mór. Bhí gnaoi Goebbels um an tráth sin ar Fallada - thaitin a cháineadh ar ré Weimar go mór leis na Naitsithe, d'fhéil sé dá cháineadh ar "Ré an chórais". Ní raibh Fallada chomh lúcháireach céanna faoin ngnaoi seo ...

„In die Sonne Goebbelscher Gunst zu kommen – das schien mir ein Ikarus-Schicksal.“

Teacht faoi ghrian ghnaoi Ghoebbels - meas cinniúint Icarus a bhí agam ar sin. 

Ar aon nós, níorbh é nós oibre Fallada achoimre a scríobh; bhí sé de dhíth air an scéal iomlán a oibriú amach, ach ba scríbhneoir gasta é. Scríobh sé úrscéal mór 800 leathanach ag rianadh cinniúint Gustav Hackendahl - Gustav Iarainn, a bhean agus a ceathrar clainne. Tosaíonn an scéal ar lá dúnmharaithe Franz Ferdinand ag Gavrilo Princip.  Tá a thubaiste féin tí Hackendahl - teaghlach atá a riaradh leis na nósanna a d'fhoghlaim sé san airm agus é ina sháirsint ag Gustav. Tá spiorad a mhac is sin is a nuachar briste aige lena dhéine. Tá in iníon leis teite i dtreo an bhanaltracht agus an chreideamh d'fhonn éalú uaidh agus an achrann ag baile. Ach sé an tubaiste ná go bhfuil an mac is ansa leis, scoláire seacht bliana déag tar éis goid uaidh agus dul ar an ndrabhlás. Níl a mhac sásta géilleadh don smachtú - níl sé féin sásta bheith réasúnta; téann rudaí in olcas. I ngan fhios dó, tá iníon eile leis ag goid uaidh anseo is ansiúd ar mórán na cúiseanna céanna lena deartháir, santaíonn siad araon saoirse. Tá a n-athair go maith as, dar leo, tríocha capall sa stábla aige agus sraith cóistí á reáchtáil aige; é féin ag friotháil ar custaiméirí mór le rá. Ach tá na gluaisteáin ag dul in iomaíocht leis...

Ainneoin a mhaoin réasúnta, tá sé sprionlaithe righin daingean - Iarainn!

Leanann an t-úrscéal an chlann tríd tubaistí an chogaidh, réabhlóid na Samhna i 1918, agus fiántas agus bochtaineacht Weimar - suas go dtí 1928 nuair a thugann Gustav faoin dturas le tacaíocht nuachtáin.

Faoi sin tá Gustav scartha beagnach go hiomlán óna chlann; a mhac is sine tite sa chogadh; ach roimhe sin dúshlán a athair tugtha aige agus a leannán lenar ghin sé páiste gréine roimh an chogaidh pósta aige ainneoin í bheith gan mhaoin, agus mar bharr ar an ndonas, dar leis an athair, cruit uirthi! (Is í Tutti mar a thugann sé uirthi duine de na carachtar is geanúla sa scéal, í láidir caoin). Tá an mac ab ansa leis tar éis éirí go hard tríd gnóthaí cama agus titim níos ísle fós de dheasca na gnóthaí céanna; striapach déanta de iníon amháin a thit faoi thionchar duine des na carachtair is oilce dá bhfuil léite riamh agam faoi; an iníon eile sásta mar Mátrún ospidéil, ach í scartha ó athair agus máthair, náire uirthi fúthu. Laoch eile an scéil, dar liom, an mac is óige, trí bliana déag ag tús an scéil. a tháinig in inmhe in ocras an chogaidh. Ainneoin iarracht a dheartháir é a chorbadh le mealltacht na drúise, éiríonn leis méid áirithe ionracais a chaomhnú. Ar feadh seal, tá ag éirí maith go leor leis - ardteist measartha bainte amach, printíseacht agus post sa bhanc bainte amach, a leannán óna óige pósta go dlisteanach aige, ... ach ansin tagann an spealadh mór agus an dí-fhostaíocht. 

Gustav féin ar an ngannchuid, é ar éigin in inmhe é féin agus a bhean a bheathú leis an Droschke amháin atá fágtha aige. 

Léargas ar chanbhás mór tríd sonraí bheaga ar an ré an d'ullmhaigh an ithir do theacht chun cinn na Naitsithe. Ní raibh Goebbels sásta leis an scéal; bhrúigh sé críoch eile ar Fallada, ag cuir an mac is óige isteach san SA; agus ag éileamh cúirtéis Hitler ó Gustav féin ag deireadh. "Nazi-schwanz" rubaillín Naitsíoch a bhaist Fallada air ina dhialann. Fiú leis an athrú, níor deineadh an scannán - bhí boc móra eile sa Pháirtí ina choinne. Foilsíodh an t-úrscéal "leasaithe" i 1938.

Sna seascaidí foilsíodh leagan eile san DDR - ach ní hamháin gur baineadh an rubaillín Naitsíoch de, ach rinneadh gortghlanadh ar thagairtí eile nár fheil don deachtóireacht nua - caitheamh anuas ar Liebknecht agus réabhlóidithe eile, mar ó dhea agus gur athraithe Naitsíocha a bhí iontu sin. Gan iad áfach cuirtear an scéal as a riocht.

Cé go bhfuil an bun lámhscríbhinn ar lár, maítear an leagan a léigh mé a bheith iomlán de réir mianta Fallada. Is scéal iontach atá ann, agus léargas iontach ar na daoine ann, agus iad fite fuaite le stair a bpobal. Uafás an ocrais agus an dí-fhostaíocht, agus conas mar a dhéantar forbairt ar olc nó maith an duine tríd mian, taithí agus eachtraí saoil. Agus tionchar daoine eile....

An Geansaí Dearg

Cuairteoir mór le rá san naíonra - naíonra "ilghnéitheach". Bhris achrann amach. "Cé thosaigh an raic?", arsa na daoine fásta. "An buachaill leis an geansaí dearg" arsa cór na gasúir. Ní fhaca na daoine fásta aon gheansaí dearg. Brúdh leaidín chun tosaigh. Chonaic na daoine fásta buachaill gorm.

Foinse: Aitheasc Hatice Akyün

Taibhsí na hóige san sráidbhaile domhanda

Píosa breá arís ag Kate Holmquist san Times.

Cuireann an t-idirlíon am agus spás ar neamhní, ar slí. Cothaíonn sé, nó is féidir leis, teangmháil idir dhaoine nach bhfaca a chéile riamh - tá dornán daoine nach bhfuil ach ríomhaithne agam orthu.

Ach ceist eile atá á chíoradh ag Kate. Cad is ceart a dhéanamh nuair a thagann duine a raibh caidreamh agat leo i bhfad siar, in am agus áit eile i dteangmháil leat.

Ceist mhaith.