Imbolc 2013: Spreagadh Intinne agus Inchinne

Íomhá Sinéad Corish

Bhí sé tráthúil ag comhdháil faoi atá mar sprioc aige ár n-intinn a spreagadh go raibh an tOllamh Annraoi de Paor ann le caint faoi spreagadh inchinne!

Chuala mé leagan níos teicniúla dá chaint don Roth tamall siar. Tráthúil go leor bhí roinnt glúinte de iardhaltaí Annraoi i láthair - Bernice Doyle, duine den lánúin a eagraíonn an ócáid, agus Ciarán Ó  Bréartúin agus mé féin ina measc. B'e seo an tríú iarracht ag Annraoi caint a thabhairt ag Imbolc - na babhtaí eile tháinig taisme éigin idir é agus dul aneas. Bhí sé de chúram ar Chiaráin - lena raibh mise ag taisteal freisin - a tháinig sé aneas an uair seo, ach bhí faoiseamh orainn ar fad ach a raibh an caint tugtha faoi dheireadh!

Saineolaí ar teoiric rialaithe is ea Annraoi, ach tá spéis le fada aige i conas is féidir le hinnealtóireacht cabhrú le daoine leonta nó atá ag fulaingt le galair. 

Bhí baint aige le fada leis an Ospidéal Náisiúnta Athshlánúcháin agus saotharlann ar leith aige i bpáirt leo. (B'iad na tograí céime aige na curadh mhír - deis obair le saoi, agus cabhrú le daoine. Faraor níorbh dalta sách éifeachtach mise le ceann a bhaint amach!)

Bhain a chuid cainte ag Imbolc leis an leigheas a d'aimsigh an Dochtúir Benabid tríd seirindipíocht do ghalar Parkinson. Bhí leictreoid a chuir isteach in inchinn othair aige - an sprioc a bhí ann ná cuid airithe den inchinn a dhó. Ach bhí comhartha le minicíocht áirithe in úsáid san leictreoid chun cabhrú a lorg a leanacht laistigh den blaosc. Thug sé faoi deara go raibh éifeacht ag an minicíocht ar chreathán an othair. Dá mbeadh an minicíocht díreach ceart,  mhúchfaí na creathán.

Bhain saothar Annraoi le píosa buntaighde a rinne sé ins na 1970í. Tháinig sé ar an dtuiscint gur mhínigh a chuid taighde an éifeacht a a bhí ag an minicíocht ar an córas san inchinn a spreagainn an creathadh de bharr an galar. Cabhraíonn an teoiric seo le dearadh na gléasanna a fheabhsú chun go mbeadh siad níos éifeachtaí agus go mbeidh níos lú fo-iarmhairtí míochaine. 

Sin scoth na hinnealtóireachta, ag feabhsú saol daoine!

Spreagadh i ngach ciall.

An Turcach, an tSlóvacach agus an Déiseach

Turcach von Kempelen, léaráid comhaimseartha. Ón ghnáthfhoinse.

D'fhreastail mé ar léacht Annraoi de Paor ag an Roth Déardaoin: "Wolfgang von Kempelen (1734 – 1804): Gaeilgeoir ? Ildánach Slóvaiceach". Léachtóir den scoth is ea Annraoi, a raibh sé de phribhléid agam a bheith mar mhac léinn aige scór bliain ó shin. Agus tháinig mórán nithe a bhfuil sé ceanúil orthu le chéile san léacht seo; an tSlóvác, a bhfuil nasc agus grá aige léi le tríocha cúig bliain, an innealtóireacht chun tairbhe an duine, an stair, agus an Ghaeilge.

Tá cáil ar Kempelen de bharr an  Turcach Meicniúil, inneall más fíor a bhí in inmhe ficheall a imirt agus imreoirí mór le rá a bhualadh - agus sin san 17ú aois. Mar a tharlaíonn sé, cleas ab ea é, cófra deartha sa chaoi agus go raibh an cuma air nach raibh ach inneall ann. Ach i bhfírinne bhí duine istigh, ag imirt an fhicheall. Mar sin féin bhí gnéithe suntasacha  innealtóireachta i gceist - ina measc an sciathán agus lámh. Bunaíodh géaga agus lámha bréige ar an dearadh sin.

Bhí inneall eile aige a bhí in ann aithris a dhéanamh ar an nguth daonna go meicniúil. Inneall a chabhraigh go mór leis mar teiripeoir urlabhra, craobh den eolaíocht a chuidigh sé go mór leis. Spreagadh suim Annraoi sa bhfear seo freisin de bhrí go raibh a chairde sa tSlóvaic cinnte gurbh sloinne Éireannach a bhí i gceist le Kempelen. Dar ndóigh, ainneoin go bhfuil sé dearmadta againn anois bhíodh Gaeil bainteach le lár na hEorpa. Luaigh sé roinnt samplaí - Art Ó Laoghaire, ar cumadh an caoineadh cháiliúil ar a bhás, mar shampla, arbh Captaen i Reisimint Ungárach é. Rinne Annraoi, mar is dual do scoláire, an scéal a fhiosrú - ar an idirlíon, agus sa mhodh traidisiúnta tré comhfhreagas le aos léinn ar fud na hEorpa, beathaisnéisí von Kempelen, an Dochtúir Alice Reiniger as Vín na hOstaire ina measc. Roinn sé na torthaí atá bainte amach go dtí seo aige linn; tagairt i bhfeartlaoi do Kempelen ag cara leis do ocht teanga a bheith ar a thoil aige sa bhreis ar an nGaeilge. A nasc le Györ san Ungáir, áit ar theith Easpag Éireannach ó Chromail.Tá Íomhá den Mhaighdean a thug sé leis fós ann. Tá teoiric ag Annraoi, agus é a leanacht dá thaighde gurbh féidir gurbh as an sloinne Campion a d'eascair Kempelen, agus go raibh sinsir von Kempelen i measc an dreama a theith leis an Easpag. 
Ba léacht fíor mhaith a bhí ann, scoláireacht agus taithí saoil agus taistil fite fuaite ann. Níl  ansoe ach scáth thanaí de thuairisc.
Dála an scéal, beidh Annraoi i measc lucht inspioráide atá le clos ag Imbolc i mbliana.

Lá eile an Paoraigh

Fear ildánach is ea Annraoi de Paor. Bhí sé i measc na léachtóirí agam ar an Ollscoil, ina Ollamh le Innealtóireacht Leictreonach - é ag iarraidh teoiric an rialaithe a theagasc dúinn. Fear ana chiúin a bhí ann, ach ba léir an máistreacht a bhí aige ar an ábhar, agus chuaigh sé i bhfeidhm orainn. Mheall sé gan stró scoth na mic léinn chun tabhairt faoi na tograí a bhí aige don céim. Agus níorbh aon tograí gan dealramh iad - an uair úd nuair nach raibh mórán cainte fós ar bithleighis bhí sé ag cur a chumas chun fónamh do othair san Ospidéal Náisiúnta Athshlánúcháin. Ní raibh mise i measc scoth na mic léinn (toisc nár fhoghlaim mé conas obair cheart a dhéanamh go dtí níos déanaí) mar sin ní raibh aithne ró dhomhain agam ar an Ollamh Uasal seo. B'eol dom acmhainn grinn a bheith ann - bhaineadh sé feidhm as an leagan Béarla dá ainm agus é i Stanford i SAM, agus bhíodh scéilín grinn aige faoi 'the corridors of Power' a bheith aige thall. Tá aithne beagán níos fearr curtha agam air ag imeachtaí an Rotha.

Bhí spéis agam san úrscéal seo mar sin, nuair a fuair mé deis é a léamh. Úrscéal osréalach faoi Ollamh Ollscoile atá ciaptha ag mic léinn gan chumas. Faigheann sé faoiseamh san rith. Ach tar casadh in ndiaidh casadh san scéal nuair a bhronntar teoiricí doimhne mata air ag guth ina chloigeann - An Maitríseach Mire. (Chuir na maitrísí chéanna ar mire mise minic go leor).

Bhain mé sult as na corranna agus castaí sa scéal - an saol acadúil i scáthán riastradh, áiféiseach ach fós so-aitheanta. Níl fhios agam an mbeadh an pléisiúir céanna le baint as acu siúd nach bhfuil an mata agus an innealtóireacht ina leannáin acu.

Buan ar Buairt
Annraoi de Paor
Coiscéim 1985