Earrach na nÉigise

Le cúpla bliain anuas táim ag freastal ar na hócáidí Gaeilge nó ina bhfuil Gaeil páirteach atá mar chuid buan den Fhéile litríochta Franc-Éireannach. Féile ina raibh a ionad ag Éigse Gaeil ó thús. Agus tá tionchar na Fraince agus an francophonie  ar éigse Gaeil ann níos faide - macallaí filíocht na Trobadour i ndánta grá cúirtéiseach na Gaeilge, mar shampla amháin.

Tráthúil mar sin go raibh Ailbhe Ní Ghearbhuigh páirteach, file agus scoláire a bhain PhD amach ar an ábhar 'An Fhrainc Iathghlas? Tionchar na Fraince ar Athbheochan na Gaeilge, 1893-1922'. 

Tá eagraíocht sa Fhrainc ar a dtugtar Le Printemps des Poètes (Earrach na nÉigise ). Duine den eagraíocht sin a bhí i mbun léamh filíochta le beirt Éireannach - Ailbhe agus Cúán de Búrca (atá níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin).

Gaeilge / Fraincis agus aistriúchán Béarla a thug an bheirt ban don lucht féachana. Ach níor chuir Cúán aistriúchán ar bith ar fáil (rud a bheadh ionann is dodhéanta dá chuid spraoi le fuaimeanna na bhfocal, dar liom).

Mar sin fágadh iadsan gan Ghaeilge taobh leis an gceol

Chuala sé an ceol i gcainteanna Dhún Chaoin,

Ní hiad na focail. ach an fonn

A ghabhann trí bhlas is fuaimeanna na Mumhan,

An ceol a chloiseann an strainséir:

Ceol ceantair

Ná cloiseann lucht a labhartha,

Ceol nár chualasa riamh,

Toisc a ghiorracht dom is bhí.

Is mé bheith ar adhastar ag an mbrí

Ceol a chloistear fós sa Mhumhain.

Fiú in áiteanna 'nar tréigeadh an chanúint.

Seán Ó Ríordáin. Línte Liombó, 1971.

 Ceantair eile is dúchas do Chúán áfach, agus ré eile. Ach fáisceán sé filíocht foclach fuaimneach as an ré sin, saol aosa óig ár linne. Mheall an chathaoirleach ceol as freisin, an rap ar a sinsir Normannach Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin (ag teacht chuig ardán sruthaithe gar duit go luath!).

Sna dánta i Tonn teaspaigh is í an máithreachas bé Ailbhe Ní Ghearbhuigh. Léigh sí cuid de na dánta sin maille aistriúchán le filí eile go Béarla. Bhí roinnt plé ar na difríochtaí i gcuir chuige na filí aistritheoirí, duine acu in aontíos léi... 

Thug Adeline Baldaccino dán fada dúinn faoi éirí nocht roimh a hanam agus ag ullmhú go cúramach, aghaidh fidil thar aghaidh fidil, don saol. 

Ailbhe faoi agallamh ag Éamon Ó Ciosáin ab ea an dara ócáid, as Gaeilge seachas blúiríní Béarla nó Fraincise (Bhí sciar den lucht féachana gan Gaeilge). Plé níos doimhne ar théamaí agus teanga, dánta á léamh mar a d'oir. Ina measc triptych dánta spreagtha ag spéis agus eolas a hiníne ar miotaseolaíocht na Gréige (nach bhfuil gann ar théama an máithreachais!). 

Ag freagairt ceiste faoi tagairtí ón dtraidisiúin ina dánta dúirt Ailbhe "Bheadh sé chomh maith agat bheith ag scríobh as Béarla [mura bhfuil tú ag tarraingt as traidisiún na Gaeilge]". 

Spéisiúil go leor dúirt sí gur túisce a thagann filíocht chuci i bhFraincis ná as Béarla, mar sin tá dán nó dhó da cuid aistrithe go Fraincis aici. Ach as Béarla cuireann sí lomaistriúchán ar fáil mar crib do na filí (má tá gá acu leis). Agus ní léi an toradh, dar léi, ach leo. 

Ábhar machnaimh agus spreagtha! 

Aislingí agus tromluí máithreachais

Is follasach nach máthair mé. Tá an taithí sin, atá fréamhaithe sa cholainn, iata orm. Ar ndóigh is tuismitheoir mé, bhí mé i láthair nuair a rugadh mo chlann agus tá mo sheacht sháith clúidíní cáidheacha athraithe agam. Nílim dall ar imní agus áthas an chúram. Ach tuigim go bhfuil réimse taithí nach bhfuil agam. Tá blaiseadh de le fáil sa chnuasach seo Tonn Teaspaigh. Níl an foclóir critice agam chun cuir síos cruinn a dhéanamh air, agus ar aon nós is fearrde sibh go mór réamhrá léannta Daniela Theinová a léamh seachas mo chuid rámhaille.

 

Mhothaigh mise gur brionglóidí, imprisean atá sna dánta. Tromluithe uaireanta. Rudaí curtha as a riocht ag tuirse colainne nach bhfuil éalú uaidh agus manglam hormóin ag cúrsaíocht tríd an cholainn chun go mbeadh an mbean in inmhe dá cúram. Áthas agus sonas freisin a thagann le forbairt na clainne. Agus grá domhain. Dánta le filleadh orthu, agus línte agus meafar a scaipfear. 

 

Tá agus dánta eile i gceist leis an leabhar freisin. Ilghnéitheacht iontu ach roinnt de na comharthaí sóirt céanna bainteach leo. 

Tá dán fhada faoi Barcelona 1974 ann, taithí au pair. Tá soghontacht agus cúthail na mnaoi óige as iargúil Éireann léirithe go paiteanta ann, le mar a bheadh scuabadh éadrom péintearacht a thugann le fios go bhfuil pictiúir níos iomláine ann. 

Táim ag streachailt le m'easpa cumais cuir síos ar an taitneamh a bhain mé as an gcnuasach shaibhir seo. 

Ag seoladh an leabhair mhol Máirín Nic Eoin an leabhar féin mar earra, a cruth is toisí, an cló agus an dearadh, an ribín chun áit a mharcáil, léaráidí Kim Sharkey. Tacaím go tréan leis an moladh céanna. Luíonn an leabhar go deas sa lámh, agus rachaidh sé go deas i bpóca don té ar mian leis mám filíochta a bhlaiseadh ar a shiúlta. Mar is mar sin is dual filíocht a léamh - an leabhar a thógáil agus dán a roghnú de réir ala na huaire. Tá sin le fáil go flúirseach anseo. 

Tonn Teaspaigh agus dánta eile 

Ailbhe Ní Ghearbhuigh 

Éabhlóid 

Máithreachas ceiliúrtha go fileata...

Mheall cuireadh ó Ailbhe isteach go lár na cathrach mé, go dtí an siopa leabhar i Sráid Fhearchair. Bhí an leabhar is déanaí léi, Tonn Teaspaigh, foilsithe ag Éabhlóid, le seoladh.

Is í Máirín Nic Eoin a rinne an chaint. Shocraigh sí, os Eoghan a chuir i láthair í, labhairt ar an leabhar mar earra i dtosach, ag tabhairt ómós tuillte do obair Eoghan agus a mheitheal. An cúram a dhéan siad de pháipéar, cló, clúdach (Caomhán Ó Scolaí luaite go sonrach). Eagarthóireacht a d'fhág an téacs gan cham. Ealaíon Kim Sharkey ar an gclúdach agus scaipthe tríd an leabhar. Ribín an, a chuireann cuma liotúirgeach ar an leabhar. (Tá blagmhír ansin, maram). Caighdeán ard snasta leagtha síos ag Éabhlóid, a shantóidh filí dar le Máirín. [Bhí na tréithe céanna le sonrú i Tairseach le Dairena Ní Chinnéide, anuraidh].

Ansin chrom sí ar chaint go líofa moltach ar Ailbhe, agus an ghlúin dar daoibh í, ag tagairt do na Scríbhneoirí óga agus úra a ghairm Ríona Nic Congáil ar an tsaoil, agus ag rianadh na forbairtí tríd na cnuasaigh foilsithe agus an t-aitheantas a fuair sí fán tslí - mar shampla í bheith luaite ar ghearrliosta RTÉ A poem for Ireland. Labhair sí ansin ar an gcnuasach reatha agus an taithí mar mháthair as ar fáisceadh é. Taithí atá thar a bheith ioga agus go mbíonn teannas ag baint leis, go háirithe dóibh siúd faoi thionchar an feimineachas atá amhrasach faoi bheith cúngaithe ag an sainmhíniú. Agus an leochaileacht a bhaineann le taithí le leanaí a roinnt fiú i gcló filíochta. 

Labhair Máirín go líofa spreagúil agus níl san cuir síos seo ó mo chuimhne ach macalla fann. Tá súil agam go gcuirfear a cuid cainte i gcló. Luaigh sí roinnt dánta go sonrach ag piocadh amach gnéithe le plé. Mhol sí freisin réamhrá an leabhair leis an scoláire Seiceach Daniela Thienová. 

Ansin léigh Ailbhe cuid de na dánta ón gcnuasach chun ár spéis ann a threisiú níos mó fós. 

Lean an allagar ar aghaidh sa siopa agus ar ball i gClub an Chonartha. Is leor a rá go raibh sé tar éis meán oíche nuair a shroich mé an baile, agus gur mise is túisce a d'fhág. 

Táim ag súil go mór leis an gcnuasach a léamh... 

Imbolc 2019 : Ailbhe Ní Ghearbhuigh

Dinnseanchas de chineál eile a bhí i gceist i gcaint Ailbhe Ní Ghearbhuigh ar filíocht sa chathair. Idir fhilíocht an chumha don mbaile a chleacht an Direánach, go filíocht teibí an Ríordánaigh ar deacair a lorg ar talamh a aimsiú, go ceiliúradh na cathrach atá le fáil i saothar go leor filí - Liam Ó Muirthile, Biddy Jenkinson, Michael Davitt agus gan amhras Ailbhe féin.

Suirbhé spéisiúil léirithe le sleachta cuí ag file agus scoláire.

Léiriú cumasach gur féidir le file a fréamhacha a chothú in ithir cathrach agus spleodar a bhaint as.

(spreagadh dom féin go pearsanta níos mó le Davitt a léamh)

Diadh ar ndiaidh táim féin ag baint níos mó as filíocht, as ceapadh cuanna mothúcháin agus íomhánna i bhfocail. Foinse marana.

Suim dá réir agam in allagar Ailbhe, sna noda i dtreo dánta nua. Inspioráid.

Tost agus Allagar

Is fada spéis agam i bhfilíocht Ailbhe Ní Ghearbhuigh ach ar chúis amháin nó cúis eile ní raibh aon chnuasach léi agam. (Tá sí le clos ag reic a dánta ar lyrikline, agus chuala beo ag cúpla ócáid de chuid IMRAM í)

Pé scéal é, tamall siar cheannaigh mé an cnuasach 'Tost agus Allagar' mar féirín dom féin.

Teanga agus cumarsáid an téama tríd síos, cumarsáid sa chiall is leithne.

Tá áilleacht, oscailt do chultúir na cruinne, agus lón marana sna dánta.

Dán áirithe léiríonn an cumarsáid gan focail idir deirfiúracha.

Dánta eile faoi teangacha drumaí na dufaire nó feadaíl lucht sléibhe; teangacha atá imithe i léig ó shin.

Táim sásta le m'fhéirín!

Fuaim, fís agus filíocht

D'fhreastail mé ar ócáid eile den scoth eagraithe ag Liam Carson agus IMRAM aréir. Mar chuid de chomhdháil ar Litríocht na Gaeilge ar fud an Domhain cuireadh blaiseadh ar fáil de trí chinn de Thionscadail IMRAM. Léigh Liam Ó Muirthile roinnt dá aistriúcháin ar Rimbaud. Léigh Ailbhe Ní Ghearrbhuigh a dánta a cumadh do BAILE OÍCHE. Agus léigh Gabriel Rosenstock samplaí dá leaganacha de de Haiku Jack Kerouac agus ansin a dhán Góstaí Jack Kerouac.

Ach mar thionlacan leis na léamha bhí filíocht físe Margaret Lonergan agus ceol a chum agus a sheinn Enda Reilly don ócáid - éacht ós rud é nach bhfuair sé ach fógra cúpla lá! Ag seinm a ghiotár a bhí sé le cuidiú ó roinnt cleasaíocht leictreonach - an chineál ruda ar thug Colm Mac Con Iomaire an Recession Quartet air ag Imbolc anuraidh!

Is buanchuid de na Tionscadal na híomhánna teilgthe a chuireann Margaret Lonergan ar fáil mar léiriú ar an bhfilíocht. Bhí deis aici agus an Enda a réimse scileanna a chuir i láthair mar go raibh éagsúlachtaí ana mhór san ábhar. Léigh Liam a leaganacha áille, ag brúchtadh le híomhánna de shaothar Rimbaud, an dán Aube abair agus bhí díreach na híomhánna cearta roghnaithe ag Margaret.

I gcás "Baile Oíche" is amhlaidh a tháinig na híomhánna roimh na dánta - chuir Liam pictiúr de Bhaile Átha Cliath istoíche faoi bhráid roinnt filí agus d'iarr dánta orthu. Bhí dornán dánta taitneamhacha, greannmhara ag Ailbhe dúinn. Spreag pictiúr de mhainicín i siopa éadach cnis scéal dán fíor ghreannmhar faoi Ghaeilgeoir deireadh Bhaile Átha Cliath - Bé aimsire de chuid TG4 a d'éalaigh ón ár a d'imir Rights for Anglophones ar an gcuid eile againn agus a bhí anois caomhnaithe in iarsmalann....

Filíocht uirbeach, freacnairceach, greannmhar, spraíúil.

Lean dánta bithbhuana ó Gabriel. Tá meas haijin - máistir Haiku - ar Jack Kerouac, (mar atá sílim ar Gabriel féin), duine atá in inmhe an bomaite tabhairt faoi deara a cheapadh i bhfoirm haiku. Léigh sé sampla de dhánta Kerouac a d'aistrigh sé. Ansin léigh sé a dhán fhéin, dán faoi na tionchair ar Kerouac. Nós a bhí aige nuair a chonaic an tionscadal iomlán, lean sé de anseo - i. léamh ón lucht féachana seachas ón gcrannóg, sa chaoi is gur guth amháin a bhí i dtreis, gan radharc ar an léitheoir. Éifeachtach.

Bhí gnó eile le déanamh ar an Oíche, i. leabhar (arís eile!) de chuid Gabriel a sheoladh. Is ar chrann Alan Titley a thit sé (d'fhógair Liam go raibh sé chun caint *gairid* a thabhairt, a bhéim siúd). Thug sé, mar is dual dó, ana phíosa cainte faoi Ghabriel agus na haiku. Leabhar teagasc de chineal an leabahr seo - dírithe ar dhaoine óga chun ealaíon an Haiku a mhíniú dóibh san bealach is éifeachtaí - samplaí ó Issa, trácht ar na gnáis agus na nósanna. Chuir Alan deireadh lena chaint le haiku dá chuid féin - níl mé cinnte ar thug mé slán liom é ach b'é seo a éirim:

bior géar focail

dealg gaoise

stoc an róis

Tour de Force eile ó IMRAM agus na Filí, idir focail físe agus sreanga!

2014-02-27 Aguisín: Fuair mé an bunleagan uaidh Alan:

Bior ar fhocail
Dearg ghéar gaoise
Rós an Stoic