Dlitear Gaelscolaíocht do na fleiscín Éireannaigh

Le fás an inimirce tá borradh faoin méid de shaoránaigh óga na hÉireann a bhfuil fréamhacha acu i gcultúir eile, uaireanta ó thaobh na dtaobhann, ach minic go leor ó thaobh amháin - athair nó máthair. Botún atá déanta i go leor de iarthar na hEorpa a leithéid a fhágáil idir na cultúir, gan glacadh ag ceachtar taobh leo.

Is Turcach sliocht na Gastarbeiter ón Tuirc sa Ghearmáin. Is Alman (Gearmánach) é nuair a thugann sé cuairt ar a thír máthartha.

Ní mór dúinn féinaitheantas agus fhéintuiscint an Stáit a leathnú chun nach bhfágfar ithir chun go bhfásfaidh an coimhthíos seo abhus. Ach go hairithe chun teacht roimh an eitnáisiunachas forchiníoch Anglafónach. Ar bior sa mbeo dóibh an Ghaeilge nach bhfuil acu a chlos ó dhuine a bhfuil iomarca meilinin, dar leo, acu le bheith Éireannach. 

Thuig na Gaill ó thús cumhacht na Gaeilge. 

III. Item ordine est et establie que chescun Engleys use la lang Engleis et

soit nome par nom Engleys enterlessant oulterment la manere de nomere use par Irroies et que chescun Engleys use la manere guise monture et appareill Engleys solonc son estat et si nul Engleys ou Irroies [conversant entre Engleys use la lang Irroies]... 

Reacht Chill Chainnigh, 1367

Is mithid dúinne an tuiscint seo a tharraingt chugainn, agus deis a thabhairt do gach fleiscín Éireannach bheith níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin. Mar a bhí na sean Ghall. Is traidisiún na Gaeil riamh anall gur Gael an té a labhraíonn Gaeilge, agus atá páirteach mar sin i gcultúr na Gaeilge. 

Ar ndóigh, ní gá gur saoránach Éireannach gach Gael. Ach is cuid d'oidhreacht gach saoránach Éireannach, cuma cárbh as dá sinsir, an Ghaeilge. 

Tá sé ciallmhar mar sin go mbeidh deis a sealbhaithe acu. Ciallaíonn sé sin go mbeadh gaelscolaíocht ar fáil dóibh. Déanfaidh siad go maith, mar is iondúil iad a bheith ar a laghad dátheangach mar atá. Agus níl oidhreacht diúltach an iar choilíneachas i leith na teanga acu. Creidim freisin go n-éascóidh sé seilbh a choinneáil ar a gcultúir eile - tá sé nádúrtha sa ghaelscolaíocht a bheith oscailte don ilteangachas agus an éagsúlacht cultúir. 

Cúis an aiste seo? 

Ní hansa. 

Chonaic le déanaí gasúr óg in éide Scoil Lorcáin (iar scoláire mé féin). Bhuail mé forrán as Gaeilge air. Ní bhfuair mé de fhreagra ach croitheadh cinn agus miongháire. Bhí an fón ina ghlaic níos spéisiúla ná seanduine liath. Ach labhair a athair, Béarlóir Éireannach, ar a mhórtas faoin seilbh a bhí aige - de bharr tumoideachas docht - agus gan é ach sna naíonáin sinsir ar an nGaeilge, chomh maith le Polainnis a mháthair. 

As lor liom ꝗ laḃrꝫ de sin

Aguisín. Baineann alt Amano De Londra Miura le hábhar. 

gementes et flentes in hac lacrimarum valle

FAINIC - NÁ LÉIGH SEO MURA BHFUIL MADAME LAZARE LÉITE AGAT MUNA BHFUIL UAIT AN SCÉAL A MHILLEADH!

Tá creideamh tábhachtach d'fhéiniúlacht, agus is tríd cleachtadh a léirítear creideamh.

 I gcás Levana agus a máthair is leagan ceartchreidmheach den nGiúdachas a chleachtann siad, ag cloí le rialacha dochta na Sabóide agus an tsaoil. Tugann rialacha dá leithéid struchtúr don saol. Ní léir sa leabhar cad a spreag Brigitte dul sa treo sin, ach is é mo thuiscint nach bhfuil sé neamhghnách i measc clann na glúine a tháinig tríd an Shoah. Bealach chun a nGiúdachas a athdhearbhú, ciall a fháisceadh as, b'fhéidir. Tá traidisiún Iosrael, agus an Sean Tiomna, lán de scéalta faoin dtubaiste a tharraing faillí i ndlíthe Dé ar an bpobal agus an gá filleadh ar an reacht mar réiteach ar an ndólás.

Nuair a théann Brigitte ar shlí na fírinne éilíonn sí ar a tuismitheoirí, atá patuar go maith faoi chleachtadh a nGiúdachas, an leanbh a tógáil mar a dhéanadh sí féin. Ag tosú leis na deasghnátha caointe.

 

 Deasghnátha sách aduaine, atá fréamhaithe sa Bhíobla. Caoineadh roimh agus i ndiaidh an adhlactha, ar feadh seacht lá agus tréimhse níos scaoilte ar feadh tríocha lá.

Nuair a chonaic siad uathu é níor aithníodar é; chromadar ar chaoineadh in ard a gcinn, stróic siad a n‑éidí agus chaith luaithreach ar a mbaithis (i dtreo neimhe). Shuigh siad ar an talamh taobh leis ar feadh seacht lá agus seacht n‑oíche, gan focal a labhairt leis mar ba dhobrónach an radharc acu é.

Iób 2:12‭-‬13 

Cé go nglacann na tuismitheoirí leis seo, de bharr a ghrá agus a dobrón, is léir gur ualach é ar an mbeirt acu - go háirithe de bhrí gurb an leanbh, atá cleachtaithe leis na nósanna, a leagan síos an modh iompair cuí. (Chuirfeadh a leithéid soir ar fad mise. Tá gá le foighne ar leith cuir suas le beachtú ó leanbh). 

Ar ndóigh, tuigimid ar ball nach sa chreideamh seo a tógadh Hana /Muraed in aon chor. Agus nach bhfuil an sólás céanna ann di dá réir. 

Ar ócáid amháin, agus an aimsir caite ina bró muilne aici de bharr fiosracht Levana faoina stair, géilleann sí don ól agus faigheann faoiseamh maoithneach ag éisteacht le Aifreann Mozart - na focail a bhfuil taithí aici orthu óna hóige. Sollúntacht Laidine agus Gréigise. (Bíonn uirthi bréag a insint do Levana faoi cad chuige a chorraíonn siad í. Creideann Levana bocht go bhfuil doras an aimsir caite oscailte scoilt agus go bhfaighidh sé an t-eolas a shantaíonn sí faoina sinsir). 

Tá an méala ó thús i saol Muraed de bharr gur cailleadh a máthair agus í á tabhairt féin agus a leathchúpla ar an saol. 

Tugann tuiscint soineanta na leanbaíochta faoiseamh éigin di - gur chuir an Mhaighdean fios ar a máthair le cabhrú léi i gcistin teaghlach neimhe. Agus go bhfuil cluas na Maighdine aici, agus ag Muraed dá réir. 

Spreagadh breise chun aghaidh a thabhairt ar Chnoc Mhuire le Pádraic, ainneoin rabhadh tuisceanach an sagairt óg faoi nádúr míorúiltí, agus an féidearthacht gurb é an míorúilt glacadh leis an saol mar atá. 

Ní bhíonn toradh a haislinge ar an turas go Cnoc Mhuire, agus ar filleadh dóibh tá a hathair tar éis bás tobann a fháil - agus tá deasghnátha an bhróin le comhlíonadh. 

Ar ndóigh, ní sólás ar fad an chreideamh, agus tá srianta agus toirmisc i gceist. 

Rud a thagann i gceist agus an Sagart Óg ag bagairt ar Mhuraed. Tá Bid - in iarracht Pádraic a chuir i Home, ar mhaithe le Mhuraed féin dar léi - tar éis inseacht dó go bhfuil an cúpla fós ag codladh in aon leaba, cé go bhfuil siad caithrithe le cúpla bliain. Ní hé go bhfuil amhras ar an sagart go bhfuil iompar míchuí i gceist - ach is gá fiú frídín an amhrais go bhfuil a leithéid ann a mhúchadh...

B'fhéidir go mbeadh bealach níos fearr ag an tAthair Folan plé leis - ach tá an sagart óg taobh le rialacha agus údarás chun a oifig a chomhlíonadh, agus gann ar thaithí saoil. Agus ina ghiolla ag meon an phobail... 

Ar ndóigh, de bharr na tubaiste scoitear Muraed óna creideamh. Agus dá réir ón sólás a bhaineann le faoistin agus aithrí. 

Ní tionóisc é gur de bharr gur leithéid an sagart óg, a bhfuil cumhacht absalóide aige, a shíleann sí a bheith i nGearailt, a scaoiltear na rúin sa deireadh - go pointe. 

Tá sólás agus neartú féiniúlachta le fáil sa chreideamh - ach ní mór don saol a bheith ag teacht leis an creideamh. Nó is géibheann a déantar as na nósanna a chleachtann an duine aonair. Agus is féidir leis an comhluadar creideamh a bhrú ar dhuine, chun a aimhleasa. Bíonn baol ar leith ann don duine ar an imeall, a bhfuil ag brostú chun cinn ar an bpobal, nó atá ag tarraingt na gcos. Braitheann go leor ansin ar an bhfuil údaráis an phobail tuisceanach, ar leas an duine nó a mhalairt. 

Ach má tá an creideamh ina uirlis smachtaithe, mar a bhí seal fada abhus, iompaíonn sé ina nimh don bpobal agus go háirithe do íospartaigh an chur chuige. 

Is gá go mbeadh creideamh ina thairiscint a glactar leis le fonn seachas ina chúng. 

Agus níl ansin ach ceann de sruthanna smaointe atá sa fuarán smaointe a spreag úrscéal Thadhg ionam. 

Xenogenesis

Tá Octavia Butler ar duine de na scríbhneoirí a bhfuil mé tagtha uirthi le blianta beaga anuas. De shliocht daoir ón Afraic i Meiriceá. Ficsean Samhlaíoch den scoth scríofa aici, fáiscthe as an dtaithí ar leith ar an saol a bhí aici.

Sa sraith Xenogenesis (atá ar fáil faoin ainm Lilith's Brood freisin) tá cogadh núicléach tar éis an chine dhaonna a scrios nach mór. Tá fuílleach an áir tarrthálatha ag Oankali, cine eachtardhomhandach a bhfuil buanna iontacha bithinnealtóireachta acu, agus é ar a gcumas galair a leigheas agus fad iontach a chuir le saol daoine. Ach is mian leo cumasc leis an gcine daonna chun a gcine féin a chuir ar aghaidh.

Tá cuma iontach éagsúil orthu, míofar i dtéarmaí daonna. Agus cé go bhfuil fireann agus baineann orthu, tá an tríú gnéas - ooloi - de dhíth chun atáirgeadh a dhéanamh. 

Sa chumascú le daoine mar sin bíonn cúigear sa lánúin, agus tréithe ó gach tuismitheoir ag an leanbh, an ooloi ag feidhmiú mar innealtóir géiniteach chun an leanbh a "mheascadh". Fearacht feithidí bíonn claochlaithe móra i gceist nuair a thagann neach in inmhe. 

Tá céadfaí forbartha go mór acu, rud a chuireann ar a gcumas freisin cumarsáid fíoréifeachtach a dhéanamh mar phobal, agus cineál daonlathas bunadh a chleachtadh. 

Tá siad den tuairim gur fabht mharfach don gcine céimleathas an duine, foinse an foréigin.

Géilleann siad go pointe do freasúra daonna don comhshamhlú agus tar éis an domhain a leigheas ligtear daonna ar ais air chomh maith le coilíneachtaí measctha Oankali daonna. Ach tá na freasúraithe fadsaolach ach aimrid de bharr innealtóireacht na hOankali. 

Tá duine ar leith lárnach i ngach úrscéal. Lilith sa chéad úrscéal, baintreach roimh an chogaidh. De bhunadh Afra Meiriceánach. Duine de na céad daoine a mhúsclaíonn na hOankali as tromshuan staidéar. Comhoibríonn go drogallach leo i ndúiseacht an choda eile agus a ullmhú don saol nua. Meas brathadóra uirthi dá réir ag an dream nach ngéilleann. 

Mac léi leis na hOankali an dara duine. Cuma sách daonna air, agus déantar fuadach air ag na freasúraithe. Fágtar ann ar feadh tréimhse é d'fhonn eolas a bhailiú chun fadhb na freasúra a réiteach. 

Ooloi dá sliocht an tríú duine - castacht ar an gconair chuig cine nua. 

Fágann an leagan amach seo go leor scóip aici chun ceisteanna cumhachta, inscne, caidreamh agus cóir a chíoradh. Seachnaíonn sí freagraí néata simplí. Go deimhin fágtar go leor faoin léitheoir. 

Tá dearcadh ar leith le fáil sna scéalta. Lón machnaimh. 

Imbolc 2019 : Ian Malcolm

Táim ag tabhairt suntas do ghuth ar leith Ian Malcolm i saol na Gaeilge ón uair go raibh Lá amháin i n-aghaidh na seachtaine. Aontachtach neamhleithscéalach a spreag grá a athair don dteanga é í fhoghlaim ainneoin doicheall agus naimhdeas oscailte a chomhluadair.

Bhí air dul i ngleic freisin le hamhras baill den dtraidisiún eile ó thuaidh agus é ag foghlaim, amhras orthu faoin gcúis a raibh spéis aige sa teanga.

Go bhfios dom ní raibh éinne eile ó na Sé Chontae sa lucht éisteachta i mBaile Bhúirne ag éisteacht le hIan ach is cinnte go raibh an mórchuid againn níos baidhiúla le cás na náisiúnach ó thuaidh. I meon cibé.

Deir Ian féin faoi féin gur Briotanach agus Éireannach é. Sin dearcadh atá deacair ag náisiúnach Éireannach a thuiscint mar tá an smaoineamh ar an rogha sin mar rud dénártha, mar rogha eiseach, fréamhaithe go domhain inár meon.

Agus i ré seo na Breatimeachta...

Tá Ian féin i bhfách le hAcht Ghaeilge ó thuaidh. Mar sin féin tá sé freisin go láidir den tuairim gur gá glacadh dáiríre le doicheall agus imní an phobail aontachtach. Agus bheith cúramach faoin dioscúrsa.

"Every word of Irish spoken is like another bullet being fired in the struggle for Irish freedom".

Ní léir go baileach cé d'úsáid an nath seo i dtosach nuair a bhí an streachailt ó thuaidh fuilteach agus nimhneach. Ach tá sé á úsáid ó shin chun an Ghaeilge a lascadh mar chaid treibheach pholaitiúil.

Tá Ian den dtuairim láidir gur botún atá ann Acht Ghaeilge a leagan síos mar shlat tomhais ar meas ar an dtraidisiúin ó thuaidh a shainíonn iad féin mar Éireannaigh. Go dtreisíonn sin an dearcadh gur le treibh amháin an Ghaeilge agus cothaíonn doicheall dá réir ón dtreibh eile.

Cé go dtuigim dó, feicim deacracht freisin de bhrí gur fírinne seachas taictic é gur spreag a bhféiniúlacht Éireannach go leor ó thuaidh spéis a chuir sa Ghaeilge, agus gur fhoghlaim roinnt í d'aon uaim chun an fhéiniúlacht sin a threisiú agus a dhaingniú, i gcomhthéacs streachailte chun an nasc leis an mBreatain a réabadh.

Feictear dom gur iarmhairt, neamhthuartha b'fhéidir, de Chomhaontú Bhéal Feirste an treibheachas agus an quid pro quo a dhaingniú agus a threisiú. Agus gur toradh ar sin na hinstitiúidí a bheith faoi réim an eite is neamhghéilliúla ar chaon taobh (agus teipthe dá réir).

Sa chomhthéacs sin is tragóid ar leith an Bhreatimeacht. Níl cás na hÉireann eisceachtúil ar bhonn Eorpach ó thaobh teanga agus cultúir de, sa mhéid is gur iomaí mionlach teanga agus cultúr atá laistigh de Stáit Eorpacha agus go minic trasna teorainn ar chúis achrainne stairiúil iad.

Tugann béim an AE ar síocháin agus comhoibriú áfach uirlisí chun achrann a mhaolú agus a réiteach.

Creidim féin go bhfuil gá leis an modh Eilvéiseach, eadhon dílárú radacach cumhachta go dtí an leibhéal is ísle ach caighdeáin ar bhonn níos leithne chun cos ar bholg a chosc.

Faraor tá bóthar achrannach anois romham agus beidh ceist na Gaeilge ina mheirge ag taobhanna éagsúla pholaitiúla.

Ainneoin tógálaithe droichid fearacht Ian. Tá súil agam nach mbáfar a nguthanna áfach.

Beidh na daoine breaca togha!

Le linn an ócáid spéisiúil Banter, Comhráití Ciotacha aréir (grma Siún as é eagrú) luaigh Osgur go mothaíonn sé 'ciontach' scaití as féiniúlacht 'dheacair' a bronnadh ar a chlann agus iad a thógáil le Gaeilge. Gaeil uirbeacha muid araon, a tógadh le Gaeilge agus a bhfuil taithí léanmhar againn ar an deacracht.

Tá col ag leanaí le héagsúlacht iontu féin agus i leanaí eile. Eascraíonn tromaíocht as an gcol sin go minic.

Le Gearmáinis agus Gaeilge atá mo chlann féin tógtha agam. Go deimhin nuair a tháinig muid go hÉireann i 2000 bhí Gearmáinis agus Gaeilge líofa ag mo mhic, ach gan focal Béarla. (Níor thóg sé i bhfad orthu é a tholgadh!)

Is cuimhin liom an buairt agus go deimhin ciontacht a mhothaigh mé ag léamh The Speckled People le Hugo Hamilton.

(D'fhulaing mo mhic tromaíocht as a bheith Gearmánach ar dhóigh ana chosúil le Hugo agus a shiblíní. Fuair mé svaistíce marla ar ár gcarr maidin amháin).

Níl gar a shéanadh go bhfuil sé deacair bheith éagsúil. Ach is foinse nirt atá ann freisin.

Tá an saol ag athrú, éagsúlacht dhearcthaí agus domhandú ag scaipeadh.

Tugann an Ghaeilge fréamh d'Éireannach a thugann uirlis le dul i ngleic le domhandú. Léiríonn saothair Fionnbarra Ó Brolcháin an tábhacht geilleagar leis sin.

Le, i bhfocail an Direánaigh, inné againn mar chiste, tá ar ár cumas aghaidh a thabhairt ar saol atá casta.

Tá mo shaol gairmiúil féin caite agam le ríomhchlárú. Sa Ghearmáin agus in Éirinn. Cé nach mbainim feidhm dhíreach as an nGaeilge (seachas sa mhéid is féidir mo ríomhaire a Ghaelú), ní bheadh gearmáinis agam murach mo thógáil dhá theangach a thug deis dom an Ghearmáinis a shealbhú i dtréimhse tumoideachais san Ostair sna 1980í.
Murach Gearmáinis, ní bheadh post mar forbróir faighte agam i mBeirlín. San tréimhse deoraíochta sin a daingníodh m'fhéiniúlacht , gur gné lárnach di an Ghaeilge. Ó lár na 1990í  táim gníomhach i pobal gan teorainn na Gaeilge ar an idirlíon, saibhriú iontach ar mo shaol. Fágann an fréamh daingean sin, an fios cé dar daoibh mé, mé ar mo chompord ag plé leis pobal idirnáisiúnta. Tá buntáiste agam thar an Béarlóir aonteangach - foghlaimeoirí béarla is mó a bhíonn ag scríobh na cáipéisí atáim i ngleic leo. Tá tuiscint ar agus do theangacha riachtanach.

Feictear dom gur sheas an ghné sin le mo mhic freisin, atá imithe ar chonair eile. Duine acu beagnach réidh le céim i nDlí agus Fraincis. Tréimhse bliana caite aige ar an Mór roinn. Teangacha agus tuiscint teanga lárnach ina shaoil.

Ceoltóir an fear eile. Píobaire. Ach is ó amhráin a thagann go leor de foinn an thraidisiún. Is fearrde de phíobaire é as bheith in ann na foinn sin a ghabháil agus na mothúcháin a thuiscint. Sa mhullach ar sin, tá sé anois gafa le hamhránaíocht Opera, ó chualathas ag gabháil fhoinn as Gaeilge é. Gairm atá ilteangach, agus tuiscint teanga riachtanach ann.

Táim cinnte go mbláthódh saol m'iníne freisin de bharr a hoidhreacht ilteangach.

Tar éis an tsaoil, is aonteangachas an eisceacht go domhanda.

Tá deacracht cinnte san éagsúlacht. Ach is láidre go minic cóimhiotal ná miotal íon.

Bíodh misneach againn!

Ibrahim Halawa

Saoránach de chuid na hÉireann ach de bhunadh na hÉigipte é Ibrahim Halawa. Gabhadh é féin agus a dheirfiúracha i measc slua mór daoine i Mosc i ndiaidh agóid ar son uachtarán na hÉigipte a toghadh go daonlathach ach a cuireadh as oifig ag an arm. Uachtarán a bhí ina bhall den bráithreachas Moslamach, eagraíocht idirnáisiúnta polaitíochta.

Tá athair Ibrahim Halawa ina cheannaire Moslamach san tír seo, agus é de réir gach cosúlacht, báidhiúil don  mbráithreachais (ar a laghad).

Saoradh na deirfiúracha ar bhannaí agus scaoileadh abhaile iad. Le ceithre bliana bhí Ibrahim Halawa i ngéibheann agus an olltriail a raibh sé páirteach ann á chuir ar athló arís is arís. Fuarthas neamhchiontach é ar na mallaibh, agus a dheirfiúracha freisin. Ach de bharr páipéarachais tá sé fós faoi ghlas.

D'eagraigh na deirfiúracha feachtas láidir chun a chas a choinneáil i súile an phobail. Ní cosúil go raibh mórán toradh air, ach tá taidhleoireacht i gcásanna mar seo casta. Níl mé cinnte ach measaim go raibh údarás na hÉigipte ag maíomh gurb saoránach dá chuid é. Cuireann sin dris chosáin dleathach roimh taidhleoireacht. (Tá suas le cúigear saoránach Gearmánach de bhunadh na Tuirce faoi ghlas sa Tuirc faoi láthair ainneoin dícheall Rialtas na Gearmáine)

Le linn an fheachtais sin agus go háirithe tar éis an bhreith go raibh siad neamhchiontach bhí go leor atá gránna á rá agus á scaipeadh ar líne acu siúd a bhfuil tuiscint chúng ciníoch acu ar cad is Éireannach ann.

Tuiscint atá mícheart dar liom, agus bunoscionn leis an stair chomh maith.

Tá inimirce ó thíortha éagsúla ag fás gan amhras ó dheireadh an chéid seo chaite. Ach ní raibh an tír seo riamh chomh scoite amach ná chomh íon is a shilfeá ón mbladar acu.

Mar sin féin, ag féachaint ar an méid atá ag tarlú ar fud na hEorpa, ní mór a rá gur cúis dlisteanach imní an Ioslam pholaitiúil. Go háirithe an tionchar atá á imirt aige ar sliocht imircigh nach raibh glacadh leo sna pobail ina raibh siad ina saoránaigh.

Ar feadh seal bhí dóchas agam go bhforbródh AKP na Tuirce leagan daonlathach Ioslamach. Faraor faoi Erdogan tá siadsan freisin bogtha i dtreo leagan eisiach éadulangach. Agus maraon le tíortha antoisceacha fearacht an Araib Shádach, tá siad ag gríosadh fuatha i measc ógánaigh a mhothaíonn nach bhfuil glacadh leo sna tíortha a bhfuil saoránacht acu. Is liosta le háireamh na sléachta atá tionscnaithe ag ógánaigh éadóchasacha a tháinig faoi thionchar fuathghríosóirí a theagascann leagan chúng éadulangach Ioslam.

Tá deis agus priacal ag baint le filleadh Ibrahim Halawa (ach a bhfillfidh sé). De bharr an fheachtais, tá a phríobháideachas caillte aige, agus ní dócha gur féidir sin a thabhairt ar ais dó.

Tá ceithre bliana caite i mbraighdeanas aige, agus ní fios cé na tionchar a imríodh air. Is cosúil go raibh easláinte ag cuir as dó.

Tá sé riachtanach go bhfaigheadh sé deis a oideachas, a réabadh de bharr an tréimhse príosúin, a chríochnú. Tá sé riachtanach go bhfaigheadh sé deis ceart imeascadh (níos fearr ná a athair nach dtig leis labhairt le pobal na tíre ach tríd ateangaire!).

Caithfear iarracht coinsiasach a dheánamh Ibrahim Halawa agus ógánaigh mar é a cheangail isteach sa phobal. Tá cearta ag dul le saoránacht. Ach tá dualgais freisin agus is gá féachaint chuge go bhfuil saoránaigh idir nua agus sean ag cloí leis an dlí.

Ní mór dúinn foghlaim as taithí na hEorpa agus bheith airdeallach faoi fórsaí ó laistigh nó lasmuigh atá ag scaipeadh síol an easaontais agus fuatha.

Is féidir iarracht imeasctha a éileamh ar saoránaigh ó chúlra eile agus go deimhin ar inimircigh nach bhfuil saoránacht bainte amach acu, ná fonn orthu sin a dheánamh.

Ach is gá doirse a oscailt freisin.

Deis atá i filleadh Ibrahim Halawa le léiriú go ndéanfaidh an stáit cúram de shaoránach atá tar éis fulaingt. Tapaítear é!

An Gael mé?

Ceist atá anseo a tháinig chun cinn le linn seimineár Conradh na Gaeilge Cad is brí le “Saor agus Gaelach” in 2016? Dúirt duine den lucht féachana, ainneoin gur tógadh le Gaeilge i mBaile Átha Cliath é, nár bhraith sé gurbh Gael é.

Luaigh duine eile gurbh é an bhrí a bhainfí as Gael i dTír Chonaill ná Caitliceach Rómhánach; rud atá ag teacht leis ceann den sainmhínithe ag an Duinníneach.

Ar an lámh eile is gnáth tagairt dóibh féin ag lucht labhartha Gaeilge na hAlban "Gael". Luaigh Ciarán Dunbar go mbíonn daoine áirithe sna sé contae ag tabhairt Gael orthu féin fiú nuair nach bhfuil Gaeilge acu. Nuair a cuireadh an cheist ar Chris McGimpsey dúirt sé nach raibh sé tar éis aon mhachnamh a dhéanamh ar an gceist; ach ó tharla a mhuintir a bheith siar aniar sruth na Maoile leis na céadta bliain gurbh dócha gurbh ea.

B'fhearr liomsa rá go bhfuil Gaeilge agam seachas gur Gael mé nó go deimhin Gaeilgeoir. Ní ionannaím le nath de Hindeberg:

Gael mise agus ní thuigim gur cúis náire dom é.

Risteard de Hindeberg  (1863 - 1916)

Maidir le Gaeilgeoir, bheinn ar aon fhocal le Colm Mac Con Iomaire:

Dar leis an mBéarlóir is fanaiceach teanga agus cancrán, ach dáiríre díol trua an Gaeilgeoir; dar le muintir na Gaeltachta, foghlaimeoir ar bheagán Gaeilge an Gaeilgeoir ... agus díol trua. 

Ní thagann náire ná mórtas i gceist dar liom; agus cinnte ní mhothaím gur díol trua mé.

Leis an siar agus aniar le cúpla lá tá mo mharana déanta agam ar an gceist; sílim go mbaineann mo dhearcadh le mo thaithí agus an dóigh ar múnlaíodh m'fhéiniúlacht agus mo thaithí ar an nGaeilge.

Garmhac de chuid na hAthbheochana mise. Murach gur chinn mo shin shean athair Liam Ó hAlmhain ag tús ré na hAthbheochana Gaeilge a fhoghlaim, agus go ndeachaigh a mhac Diarmuid Ó hAlmhain chun na Gaeltachta(Com Dhíneol i gCorca Dhuibhne) le seilbh ceart a fháil uirthi, ar éigean go mbeadh Gaeilge agam. Thóg Diarmuid a chlann le Gaeilge; thóg a mhac, m'athair, muide le Gaeilge freisin. As lár tíre mo mháthair ach ba oidí a dtuismitheoirí araon, agus chuaigh sí féin le múinteoireacht ag am go raibh ábhar oidí bunscoile sách líofa sa teanga. Fágann sin áfach nach bhfuil ceangal gaoil agam leis an nGaeltacht agus diomaite de saoire teaghlaigh amháin ar Árainn agus mé sna déaga ní cuimhin liom gur chaith muid mórán ama sa Ghaeltacht. Níor fhreastail mé ar aon chúrsa Gaeltachta riamh.

D'fhreastail mé ar bhunscoileanna lán Gaeilge ceart go leor, Scoil Bhríde i dtosach agus ansin Scoil Lorcáin. Ach is trí Bhéarla a fuair mé mo mheánoideachas. Is beag teagmháil atá agam leis an dream a bhí ar an mbunscoil liom; ní bhainim dáiríre le pobal scoile ar bith.

Cé go raibh Gaeilge a labhairt sa bhaile againn, is teanga teaghlaigh agus gaoil a bhí inti, seachas go raibh cúpla teaghlach eile de cineál céanna a raibh aithne ag mo thuismitheoirí orthu a mbíodh muid ag tabhairt cuaird ar a chéile. Bhíodh au-pair ón Spáinn againn go hiondúil, rud a d'fhág go raibh Béarla agus Gaeilge á labhairt timpeall an tí ó thús.

Sa mhullach ar sin bhí doicheall sna 1970í agus 1980í roimh daoine le Gaeilge, is minic talamh slán déanta de bá a bheith ag lucht na Gaeilge leis na Sealadaigh ag am go raibh na Trioblóidí fíor ghránna. Is dócha gur fhág sin cúthail áirithe orm. Sin rud atá athraithe buíochas le Dia; níl aon drogall orm Gaeilge a labhairt le mo leanaí. Cuirtear forrán orm go minic ach is moltach a bhíonn na daoine. (Pian sa tóin atá ansin, ach ní bagairt atá ann)

Agus mise ar an Ollscoil i COBÁC bhí An Roinn Innealtóireachta fós i lár na cathrach, i bPort an Iarla agus Sráid Mhuirfean, agus mórán gach rud eile san Ollscoil i Belfield. D'fhág sin nach raibh ach fíorbheagán teagmhála agam le leithéidí an Chumann Gaelaigh.

Díreach tar éis na hOllscoile chuaigh mé chun na Gearmáine. Is dócha gur shoiléirigh sin m'fhéiniúlacht. Bhí labhairt na Gaeilge lárnach san tuiscint a tháinig chugham ar m'fhéiniúlacht, ach ba lú fós na deiseanna Gaeilge a labhairt thall. Lorg mé Ó agus Mac sna leabhair fón agus d'éirigh liom teacht ar dhuine nó beirt.

Ach dáiríre ar feadh i bhfad, agus go deimhin fós, is Gaeltacht na Leabhair is mó tionchar ar mo chuid Gaeilge. I lár na 1990í tháinig an idirlíon isteach i'm shaol agus d'eascair deiseanna eile Gaeilgeoireachta as sin. Liostaí r-phoist i dtosach, ansin cláir plé, agus anois Twitter.

Fós féin, agus ainneoin mé a bheith fillte anois le cúig bliana déag ar Éirinn, ní mhothaím gur cuid de phobal ar leith mé. Seans gurbh é sin an chúis, ainneoin labhairt na Gaeilge a bheith lárnach i'm fhéiniúlacht, nach ndéanaim ionannú leis an lipéad "Gael" in aon chor.

Ceist eile ná an féidir bheith i do Ghael gan labhairt na Gaeilge.

Luaigh Daithí de Mórdha ar Twitter Cumann Lúthchleas Gael agus Ceol Gaelach.

Tá sé de bhuntáiste ag an dá rud sin go dtig le duine pléisiúir a bhaint as spóirt gan a bheith aclaí, agus as ceoil gan seinm. Ní mór cuir san áireamh freisin go bhfuil CLG ann ón 19ú aois agus pobal mór láidir a chothú, fréamhaithe i ngach paróiste san tír. Bhí an Ceol Gaelach ar an dé deireadh go dtí gur cuireadh tús leis na Píobairí Uilleann agus ansin Comhaltas Ceoltóirí Éireann.

Arís tá pobal tógtha ag CCÉ tríd na craobhacha ar fud na tíre, agus go deimhin na cruinne, agus fearacht comórtais CLG tá na Fleadhanna Contae, Cúige agus Éireann ag CCÉ.

An deacracht le teanga na Gaeilge ná nach mbeadh lucht féachana i gceist go hiondúil. Éiríonn le hIMRAM daoine gan Gaeilge a mhealladh chuig a gcuid imeachtaí - ach is tríd ceol agus fís a mheallann siad daoine.

Tá ról tábhachtach ag TG4 sa ról sin, ach ag deireadh an lae gan í a fhoghlaim ní dóigh liom gur féidir glacadh leis an nGaeilge mar chuid de féiniúlacht.

N'fheadar. Seans gur Gael mé tar éis an tsaoil....

Féiniúlacht, Polaitíocht, Teanga

Tharraing caint an Fhir Bhuí George Chittick maidir leis cur chun cinn na Gaeilge a bheith ina chuid de "Clár Oibre Poblachtach" achrann.
Mar fhreagra ar an gcaint, dúirt Seán Mór ar Twitter:

Caithfidh mise a bheith ionraic. Níl mise ag labhairt na Gaeilge de bharr galántacht oidhreachtúil éigin. Tá an seanbhoc sin ceart fúmsa.
— Seán Mór (@seanmor) Feabhra 3, 2014

Dar ndóigh tá baint ag cur chun cinn na Gaeilge le cothú féiniúlachta náisiúnach riamh anall.  Murach sin, caolseans go mbeadh Reacht Cill Channaigh ann:

III. Item ordine est et establie que chescun Engleys use la lang Engleis et soit nome par nom Engleys enterlessant oulterment la manere de nomere use par Irroies

Nó maíomh Spenser:

Soe that the speach being Irish, the hart must needes be Irishe; for out of the aboundance of the hart, the tonge speaketh.

Chuir Dubhghlas de hÍde an chás ar son athshealbhú na Gaeilge go paiteanta:

I have often heard people thank God that if the English gave us nothing else they gave us at least their language. In this way they put a bold face upon the matter, and pretend that the Irish language is not worth knowing, and has no literature. But the Irish language is worth knowing, or why would the greatest philologists of Germany, France, and Italy be emulously studying it, and it does possess a literature, or why would a German savant have made the calculation that the books written in Irish between the eleventh and seventeenth centuries, and still extant, would fill a thousand octavo volumes.

Ní hionann sin agus a rá nach féidir le haicmí eile seilbh a ghlacadh ar an nGaeilge dóibh féin. Ach tá tionchar ag teanga ar fhéiniúlacht.  Go deimhin, i gcás Linda Ervine agus Protastúnaigh eile ina ceantar atá ag foghlaim Gaeilge, is tuiscint níos doimhne ar cé dar díobh iad, nochtaí ag an eolas san daonáireamh i 1911 a mhúscail a spéis.

Mar cainteoir athdhúchais a tógadh le Gaeilge i mBaile Átha Cliath, tá an Ghaeilge lárnach dom fhéiniúlacht, agus mo pholaitíocht faoina anáil freisin. Tháinig mo shin-shean athair faoi anáil na hathbheochana agus cónaí air i bhfad ón nGaeltacht, i nDroichead Átha. San daonáireamh céanna tá sé féin agus a mhac Diarmuid luaite le cumas sa Ghaeilge agus Béarla. Trí bliana d'aois a bhí mo sheanathair Diarmuid ag an am, ach rinne sé barr slacht a chuir ar a chuid Gaeilge i gCom Dhineóil agus thóg clann, m'athair ina measc léi.

Tá a stair féin ag gach nuachainteoir Gaeilge, ach níl an scéal baileach mar an gcéanna sa Ghaeltacht. Níor roghnaigh pobal na Gaeltachta an Ghaeilge ar an dóigh céanna, agus tá a caidreamh léi éagsúil. Tá an idirphlé idir teanga, féiniúlacht agus polaitíocht éagsúil. Ach sí an teanga agus an cultúr a iompraíonn í a dhéanann Gaeltacht den nGaeltacht, agus gan an teanga imeoidh an Ghaeltacht agus caillfear cuid mór den gcultúr - ceol, filíocht, béaloideas atá anois beo. Dá fheabhas Dúchas, tá béaloideas nach bhfuil ar bheola daoine marbh.

Is dóigh liom féin gur féidir leas gach pobail agus leas na Gaeilge a dhéanamh más féidir linn tarraingt le chéile faoin méid atá muid aontaithe faoi, agus easaontú go sibhialta faoin méid nach n-aontaíonn muid faoi. Ach cur san áireamh go mbeidh tuairimí éagsúla faoi conas na haidhmeanna a bhaint amach. Ní Gleichschaltung atá de dhíth, ach comhar na gcomharsan.

Beatha teanga a labhairt; buanú teanga a scríobh, agus is mithid gach is féidir a dhéanamh chun sin a chur i gcrích, ach gan éileamh go mbeadh daoine ar aon tuairim faoi cheisteanna pholaitíochta, creidimh ná eile le bheith mar pháirt den Ghluaiseacht.

Is gá foghlaim as scoilteanna an ama atá thart, scoilteadh an Chonartha i 1913, abair:

Bheirim rabhadh daoibh (rabhadh óm chroidhe amach) anocht - má leantar do phoilitidheacht taobh istigh de’n Chonnradh, agus do mhaslughadh de’n tsort so, go dtiomáinfear amach as an gConnradh na daoine is fearr, duine ar dhuine – go bhfágfaidh siad é mar d’fhág an Dochtúir Ó hIcidhe é agus béidh cead ag an bhfuighleach a rádh ann sin (an rud atá uatha b’éidir) gurab iad - san amháin na fíor-patriots , agus nach bhfuil ins an gcuid eile dínn acht daoine gan mhaith agus lucht beag-is-fiú..

Dubhghlas de hÍde Óráid don gCoiste Gnó 1913.

Blúirín: Mósáic Féiniúlachta

Alt spéisiúil ag Paul Watterson, UUP  i nGaelscéal inniu:

Thuig mé nach gá go mbeadh mo chuid Éireannachais, an chéannacht Éireannach agam, bunaithe ar threoirlínte ná ar chaighdeán ar leith a bhí leagtha amach ag cibé dream a chreideann gur acusan atá an ceart breithiúnas a thabhairt ar na ceisteanna seo. Seans nach bhfuil mo leagan-sa den Éireannachas múnlaithe ar an dearcadh céanna atá agaibhse ar an stair agus ar an ghaol atá ag Éirinn leis an “oileán eile”; chomh maith leis sin ní labhraím Gaeilge (go fóill) agus níl aon suim agam sna cluichí Gaelacha.

“Is treise i bhfad oileán na hÉireann nuair a ghlactar leis an éagsúlacht a bhaineann leis.” Ach, dáiríre, ar cheart go mbeadh sibh ag brath ar Aontachtóir leis sin a chur in iúl daoibh?

Ní ceart. Agus níl! Is breá liom mósáic m'fhéiniúlachta féin, agus an oll-mhósáic a déantar as féiniúlachtaí  na daoine ar fad a bhfuil cónaí orthu ar an oileáin seo.

Saorántacht, féiniúlacht agus géillsine

Ina alt i bhFeasta na Bealtaine fiafraíonn Calliomachas:

An bhfuil sé in am againne, mar sin, muide na Gaeil, filleadh ar an seanmhodh labhartha? Ar an modh labhartha a sheas an fód ar feadh seacht gcéad bliain, ó aimsir na Lochlannach i leith? An ceart dúinn anois 'Gaeil' a thabhairt orainn féin, Gaill a thabhairt ar lucht an Bhéarla agus sin sin? Cinnte glacaimis leis an tsaorántacht 'Éireannach', is mar Éireannaigh atáimid inár mbaill den Aontas Eorpach. Ach cén dílseacht is féidir leis an Stát Béarla seo a iarraidh orainn thairis sin?

Maidir liom féin. Is saoránach Éireannach mé. Rud simplí é sin, rud dénártha a socraítear de réir dlí. Tig, freisin, breis agus saoránacht amháin a bheith ag duine - is saoránaigh de chuid na Gearmáine agus na hÉireann mo mhic. Baineann cearta agus dualgais le saoránacht - arís, go dénártha, de réir dlí - táid agat nó níl.

Airteagal 9.3. Is bundualgas polaitiúil ar gach saoránach bheith dílis don náisiún agus tairiseach don Stát.

Ach cad é an náisiún? Léiríonn an sainmhíniú ag an bhFoclóir Beag an deacracht:

náisiún [ainmfhocal firinscneach den chéad díochlaonadh]
na daoine go léir a chónaíonn in aon tír nó faoi aon rialtas le chéile; lucht aon chine.

An d'aon chine iad siúd a bhfuil Gaeilge acu, agus iad siúd nach bhfuil? Ó thaobh sinsearachta de, is dócha é. Ach an ionann fís dúinn? Cad dó ár ndílseacht? Idéil choiteann is ea náisiún.

Táimse dílis agus tairiseach don mBunreacht. Ní fhágann sin géillsine orm i léith an Rialtas buan. Is cinnte nach ionann fís - i léith mórán rudaí eile seachas ceist na teangain - domsa agus na maorlathaigh. Ach is féidir obair ar sin, tríd modhanna an daonlathais.

Maidir le idirdhealú a dhéanamh orm féin mar 'Ghaeil' - n'fheadar. Cén dul chun cinn atá le baint as sin? Rud uileghabhálach an féiniúlacht. Ní maith liom línte saorga. Agus ní léir dom cén fís choiteann a bheadh ag baint le mé féin m'fhógairt im bhall den náisiún Gaelach.

Cinnte, tá labhairt agus scríobh na Gaeilge lárnach dom féin-thuiscint. Móide nasc le saoícht na muintire a chuaigh romham. Ach is oidhreacht de chuid gach Éireannaigh an teanga agus an saíocht sin; fiú na 'hÉireannaigh Nua' a tháinig le blianta beaga anuas. Shlog muid na sean agus na nua Ghall. Is é atá le déanamh anois, agus an cuma air go bhfuil ár gcultúir galldaithe agus bochtaithe, ná snas a chuir ar ár seodra chun go mbeidh siad tarraingteach d'Éireannaigh eile nach bhfuil an teanga acu fós.

Chuige sin caithfear gan amhras obair in aghaidh Mandairíní Sráid Mhuirfean, Maológa Sráid Maolbhríde agus na scéiméirí atá fostaithe acu chun dris cosain a chuir inár mbealach.

Ach an cabhair chuige sin muid féin a fhógairt, i modh Oisín i ndiaidh na Féineach, inár bhfuillíoch dílis de shíol Brian Borumha agus Niall Naoi Ghialla?

Nach fearrde dúinn ár scléip agus spraoi a bheith againn? Cinnte, tá Gaeilge againn. Ach ní sin tús ná deireadh an scéil!

Blúirín: Charte des droits et devoirs

Tá allagar sa bhFrainc maidir leis an bhféiniúlacht náisiúnta le tamaill. Táthar ag caint ar cairt cearta agus dualgais - ach is cosúil gurbh iad eachtrannaigh ar mian leo bheith ina saoránaigh amháin a mbeidh orthu glacadh go sollúnta leis an gcairt seo.

Agus, mar a chíorann Beocheist an lae, ní bheidh ceart ná dualgas ann an burqa a chaitheamh...

Tá amhras orm faoi iarrachtaí mar seo ón bharr anuas féiniúlacht a dheimhniú. Ach is sean nós atá ann sa bhFrainc, feictear dom.

Gaeilgeoirí Galltachta

Luaigh Panu Bás san Oirthear mar léiriú ar mheon an Ghaeilgeora Galltachta. Is den aicme sin mé féin, mar sin chuaigh mé sa tóir ar an leabhair, agus fuair tríd an leabharlann é. Ach aontaíom leis an léirmheas seo i gComhar - bhain mé idir ciall agus sult as an "réamhrá". Bhí an úrscéal féin ró osréalach - lán de mheafair do shaol na Gaeltachta agus na Galltachta, an Bhéarla agus na Gaeilge, Thiar agus Thoir. Is eagal liom nár thuig mé ach splanc anseo agus ansiúd.

Tá saothair eile a phléann taithí an té a tógadh le Gaeilge sa Ghalltacht. An ceann is iomráití is dócha, Speckled People Hugo Hamilton, bíodh is go raibh gnéithe eile ina shaol siúd a chuir lena choimhthíos. Tá gearrscannán ann freisin - Mac an Athar - a léiríonn gasúr ag dul i ngleic leis an gné seo dá chaidreamh lena athair.

N'fheadar an Gaeilgeoir Galltachta neamhghnách mé. Ní cuimhin liom an nasc leis an nGaeltacht a bheith chomh lárnach sin dom. Níor chaith muid, chomh fada agus is cuimhin liom, ach saoire teaghlaigh amháin sa Ghaeltacht agus mé óg - ar Árainn. Agus níor mhothaigh mé riamh go raibh muid ann chun tarraingt as foinse na Gaeilge. B'fhéidir siocair gur tógadh m'athair romham le Gaeilge i mBaile Átha Cliath. Cuid dem fhéiniúlacht nár bhraith mé riamh gá ró mhór í a cheistiú an Ghaeilge, cuid a raibh mé riamh ar mo chompoird leis.

Ach ritheann sé liom, má tá rath le bheith ar an bplean 20 Bliain, go bhfuil gá ann le taighde ar thaithí na daoine a tógadh le Gaeilge agus a chuir ar aghaidh í, agus orthu siúd a lig i léig í. Má tá bacanna ann a choisceann gaibhniú an slabhra teangain, agus ar féidir iad a ghlanadh chun bealaigh, is mithid sin a dhéanamh.

---

Bás san Oirthear
Lorcán Ó Treasaigh
Comhar 1992

Gaeilge agus féiniúlacht

Tá alt maith ag Aonghus Dwane san Irish Times inniu:

Na nithe is suntasaí atá le baint as scéal Gordon ná nach raibh timpeallacht fheiliúnach ann le blianta fada chun an Ghaeilge a chur chun tosaigh i measc phobal Phrotastúnach nó aontachtach (agus ní hionann an dá rud) na sé chontae ar bhealaí a d’fhreagair dá n-ionannas áite, dúchas agus cúlra creidimh agus nach raibh spásanna dóibh chun an teanga a shealbhú, dá mbeadh suim acu inti.

Ní mór a aithint go bhfuil cúinsí staire ag baint le seo. Rinne Gluaiseacht na Poblachta seilbh a ghlacadh ar Chonradh na Gaeilge, agus d'fhág Aontachtaithe an eagraíocht.

Agus ar theacht ann don stáit abhus, bhí an gné ar a dtugann Cailliomachas má-nuadachas i gceist freisin.(Féach Feasta na míosa seo) Leagan chúng den Chaitliceachas Rómhánach mar bhosca don Éireannachas, agus an Ghaeilge mar ornáid seachas mar gné lárnach. Ach í ina dhris chosáin dóibh siúd nach raibh sí acu.

Tá fhios agam go bhfuil daoine ann a bhfuil an Ghaeilge lárnach dá bhféiniúlacht náisiúnaíoch Éireannach. Agus glacaim leis gur seasamh bhailí atá ansin.

Ach is rud níos casta ná sin cultúr agus féiniúlacht dar liom, agus ní bhaineann an Ghaeilge le creideamh amháin, ná dearcadh polaitíochta amháin.

Is maith mar sin go bhfuil grúpa laistigh d'Eaglais na hÉireann a chuir chun cinn bealaí nua:

Chuir an toscaireacht cáipéis faoi bhráid na bpolaiteoirí, ag cur ina luí orthu a gcreideamh go bhféadfadh suim sa Ghaeilge bheith ag teacht le Protastúnachas agus/nó le dearcadh polaitiúil aontachtach, agus go bhféadfadh ceangail le Gàidhlig na hAlban, Gaeilge Oileán Mhanann, an Bhreatnais agus an Choirnis bheith mar bhealaí le naisc a chruthú leis na réigiúin eile sa Ríocht Aontaithe/ar na hoileáin.

Ach caithfear na baic roimh aontachtaithe - agus go deimhin aoinne - ar mian leo an Ghaeilge a shealbhú a scoir. Agus ní laistigh dá bpobail féin amháin atá na baic seo.

Seachnaímis pacáistiú féiniúlacht! Aithnímis go bhfuil féiniúlacht an duine ilghnéitheacht, agus nach bhfuil aon ghné faoi leith faoi réir ag aon ghné eile.

---

Aguisín: In alt Ghabriel Rosentstock inniu tugann sé píosa ó fhile a scríobhann as Gearmáinís, ach nach Gearmánach í:

Tá teanga ar nós an ghrá, ar sí. Ní le héinne í. Tá sí saor, faoi mar atá an grá saor. Tá sí saor agus mór, ar nós an aigéin a gcothaíonn craobh-aibhneacha é agus nach mbeadh ann in aon chor murach iad.

Éireannach nó - ní hea ach AGUS - Briotanach

Alt spéisiúil ag David Adams san Irish Times inniu, ag tógáil ar an méid a dúirt an tUachtarán ar na mallaibh i Halla Oráiste i gCo Cabháin.

Aontaím go láidir leo go bhfuil gá le tuiscint níos leithne ar fhéiniúlacht. Tá seo níos práinní na riamh leis an ilchineálachas ag leathnú amach ar fud an domhain.

Beidh riamh tábhacht leis an náisiún i bhféiniúlacht an duine, ach beidh daoine ann freisin a bhfuil lé acu le níos mó ná náisiún amháin, agus cultúr amháin.

Ní gá gurbh rud an/as a bheadh sa bhféiniúlacht.

Castacht staire na hÉireann

De bharr sraith altanna le saighdiúir Éireannach le hArm na Breataine san Afganastáin, tá díospóireacht theasaí ann i leathanach na litreach.

Thug mé suntas don litir seo inné, a léiríonn castacht staire na hÉireann, mar a bhaineann sé le teaghlach amháin.

Rópa casta is ea Stair na hÉireann.
Tig leis sinn a cheangal le chéile, a chrochadh,
nó treoir a thabhairt dúinn.

Rud íogair, ilghnéitheach is ea féiniúlacht; agus is sochaí folláin an ceann a ligeann cead a chinn do gach duine, fad is atá siad dílis don Dlí.

Cé leis tú?

De bharr cúpla alt san Irish Times inniu, agus aitheasc Des Geraghty don Oireachtas, atá i gcló i bhFeasta na míosa seo, táim ag filleadh ar cheist an fhéiniúlacht Éireannach.

Chuir Bryan Mukandi ceist san Irish Times inniu:

An cailín úd ón Nigéir, a bhfuil roinnt Gaeilge aici, agus atá ag cleachtadh rincí Gaelacha - cad atá de dhíth le go nglacfar léi mar Éireannach?

San eagrán céanna, bhí Vincent Browne ag caint faoin gcaoi ar mhúnlaigh foireann gairmiúil rugbaí aitheantas Muimhneach, nach raibh ann ar an gcaoi céanna roimhe.

Is tógán é aitheantas; bíonn sé mar chuid de féiniúlacht duine má thograíonn sé féin é; agus glactar nó ceiltear ballraíocht i ngrúpa de réir toil an ghrúpa.

Bhí Des Geraghty ag moladh "Clanna Gael" seachas "Cine Gaelach" mar coincheap a bheadh mar bhunús don náisiún Éireannach; coincheap a thugann aitheantas don iolrachas fréamhacha a bhí riamh againn mar phobal; Fir Boilg, Sliocht Mhíle, Dubhghaill, Fionnghaill, Sean Ghall, Pléimeannaigh, ...

Cuid mhaith acu níos Gaelaí ná na Gaeil.

Tá dreamanna eile ag tarraingt orainn anois, agus iad gníomhach ag múnlú an Saol Fódlach.

Agus tá na Gaeil thar sáile, a bhraitheann nasc le hÉireann, is cuma cé méid glúin ó shin a d'fhág a sinsear Éireann.

Mheabhraigh an cheist scéal dom, a chuala mé faoi Nuala Ní Dhomhnaill: Nuair a chuaigh sí go Corca Dhuibhne ar dtúis, agus í ina cailín óg, cuireadh an ghnáth cheist gaelach uirthi - an cheist úd a chuirtear chun áit duine sa sochaí a chinntiú - "Cé leis tú?"

"Is liom féin mé" an fhreagra a thug sí.

Freagra eagnaí, dar liom.

Murab ionann agus saoránacht nó cónaitheacht, arbh dé réir dlí a bronntar iad, ceist don duine féin is ea féiniúlacht.

Táim den tuairim go bhfuil gá againn le tuiscint leathan, solúbtha ar féiniúlacht. Tá a chion den Éireannachas ag dul d'aoinne a bhfuil cónaí buan orthu anseo, nó nasc acu leis an dtír seo.

Cad is Éireannach ann?

Bunreacht na hÉireann

Airteagal 9 1 2° Is de réir dlí a chinnfear fáil agus cailleadh náisiúntacht agus saoránacht Éireann feasta.

Airteagal 9: 3. Is bundualgas polaitiúil ar gach saoránach bheith dílis don náisiún agus tairiseach don Stát.

Airteagal 40
1. Áirítear gurb ionann ina bpearsain daonna na saoránaigh uile i láthair an dlí.

Airteagal 44 2
3° Ní cead don Stát neach a chur faoi mhíchumas ar bith ná aon idirdhealú a dhéanamh mar gheall ar chreideamh nó admháil chreidimh nó céim i gcúrsaí creidimh.

---

Ceist eile is ea féiniúlacht. Ach ceist don duine féin é.

Tugtar Éireannaigh Nua ar na heachtrannaigh atá tagtha go dtí an tír seo le tamall. Meas tú an mó duine acu a ghlacann leis an lipéid? Nó an mbeadh an dearcadh céanna acu agus a bhí ag Eoin Ó Murchú:

Tógaimis sampla: mar a dúirt mé rugadh is tógadh mé féin i Sasana – de bhunadh Éireannaigh an Ghorta is gan blas ar bith de fhuil neamhÉireannach ionam (má tá a leithéid d'fhuil ann). Tá a fhios agam cén freagra borb a thabharfainnse ar éinne a thabharfadh “Sasanach Nua” ormsa.

Bhí mise deich bliana sa Ghearmáin. Bhí Gearmáinis líofa agam, agus réitigh mé go breá leis an muintir ann. D'fheadfá a rá go raibh mé comhshamhlaithe. Ach níor cheap mé riamh gur Gearmánach mé, nua ná sean. Éireannach ab ea mise. Agus mé mortasach as.

Dlitear meas ar dlí na hÉirinn ó áitritheoirí. Dlitear meas ar fhéiniúlacht an duine aonair ón Stát.