Ollríomhaire i mo phóca

Mura bhfuil mo chuimhne ag imirt bob orm, is ag clárú ríomhaire mar atá thuas a thosaigh mé amach. Ríomhaire 16 giotán le clog roinnt MHz. Braitheann an líon treoir in aghaidh an soicind ar féidir leis an ríomhaire próiseáil ar an gclog céanna. Treoir in aghaidh an bhuille, go hiondúil. Bhí cuimhne 640 KB ag an ríomhaire.

Ar an gléas atá seo á scríobh agam, fón póca (nach ndéanaim glaoch leis ach go hannamh) tá 6 GB cuimhne. Tá 9 ríomhaire: CPU: 2x 2.4 GHz ARM Cortex-A78. 6x 2.0 GHz ARM Cortex-A55 agus GPU (ríomhaire ar leith do grafaicí, optamaithe chuige sin) : ARM Mali-G68. Tharlódh go bhfuil níos mó CPU ná sin ann, sa mhéid is go bhfuil ceamara agus braiteoir GPS ann. 

Sin neart cumhacht próiseála. De bhrí gur ríomhairí ilfheidhmeach iad, tá an dúrud aip ar féidir leo tairbhe a bhaint as. Bainim féin feidhm as mar seinnteoir ceoil, chun éisteacht le ceol agus podchraoltaí. Mar cheamara, gan amhras. Chun siúlóidí a thaifead agus a phleanáil le hiiker.app. Tá leabharlann agam air - cnuasach Bíobla san áireamh. Mar bhrabhsálaí. Chun blagáil agus mionbhlagáil. Mar cheap nótaí. Mar fhéilire. Chun amharc ar fhíseáin - nó iad a theilgeadh ar an teilifís. Bainim feidhm as cluasáin Bluetooth. Agus tá tréan rudaí eile go bhféadfadh mé a dhéanamh. Agus chun taisteal a bhainistiú is íoc as! 

Sin neart feidhm as gléas ar féidir liom é a iompar thart, nach bhfuil oiread sin níos mó ná mo dhearna, agus é sin féin toisc go bhfuil scáileán inléite de dhíth. Agus cadhnra.

Is féidir é sin ar fad a bhaint amach toisc gur féidir bogearraí iomadúla a chur ag feidhmiú ar ríomhaire ilfheidhmeach. 

Bhí baint agam féin ar feadh seal le bogearraí don fón - seinnteoir MP3, ionchódú gutha don glaoch teileafóin, agus braiteoir GPS. Sin beagnach ceathrú céad ó shin anois.

Tá an athrú i gcumhacht agus cuimhne ó thosaigh mise amach ag obair le bogearraí sna 1990í éachtach. Ach tá crapadh toisí na crua earraí níos éachtaí fós.

Deirtear go bhfuil deireadh ag teacht leis an feabhas leanúnach a bhí ann agus a chuireann Dlí Moore síos air.

Tá srian leis an crapadh sin, dar ndóigh - méid na hadamh! Ach tharlódh go bhfuil fionnachtana eile le déanamh a chuirfidh leis forbairtí.

Bhí orainn fadó a bheith airdeallach chun go mbeadh an méid a bhí le déanamh ag an ríomhaire indéanta laistigh de teorainn ama agus cuimhne. Bhí optamú le déanamh. Dearadh airdeallach ar mhaithe le héifeachtúlach. 

Níl na teorann céanna ar ríomhchláraitheoirí anois, lasmuigh den réimse bogearraí neadaithe. (Agus tá a lorg sin ar roinnt feidhmchlár atá tite chun cuimhne, agus mall.)

Tharlódh áfach, má thagann moilliú ar chumas crua earraí, go mbeidh glaoch arís ar dearadh cúramach agus optamú. 

Córas domhanda loingseoireachta le satailítí

Nuair a thosaigh mise ag siúl sléibhe, compás, léarscáil, airdeall agus tomhas ama a bhí de dhíth chun loingseoireacht. Sna 1970í, chun críche míleata, d'fhorbair Roinn cosanta Mheiriceá an córas suite domhanda.  I 1993 bhí an córas iomlán, 32 satailít i bhfithis timpeall an domhain, ag craoladh comharthaí. Tá ionaid rialaithe ar an domhan freisin chun súil a choinneáil ar na satailítí agus ceartúcháin a dhéanamh ar an eolas a chraolann siad. Ceadaíodh úsáid neamhmhíleata an córais ó na 1980í, ach ní raibh an t-eolas atá ar fáil do ghlacadóir sibhialta chomh cruinn céanna go dtí an bhliain 2000. (Rinneadh laghdú d'aon ghnó ar an caighdeán chun go mbeadh buntáiste ag úsáideoirí míleata.)

Tá clog adamhach ar bord gach satailít. Craolann siad comhartha ag na minicíochtaí iompair. Anuas ar an comhartha sin tá cód súdarandamach atá uathúil do gach satailít. Tugtar cód óir ar an gcomhartha sin. Anuas air sin arís craoltar an t-eolas gps. An príomh eolas ná an t-am agus an ionad ina raibh an satailít nuair a craoladh an comhartha. Ach bíonn eolas breise ann. Eolas faoi éifeacht an atmaisféar ar na comharthaí, eolas faoi chruinneas ama, agus eifimiris - eolas faoi fithis na satailítí. Bunaithe ar an eolas sin caithfidh glacadóir cothromóid i gceithre anaithnid a réiteach - domhanfhad, domhanleithead, airde agus am. Mar sin, caithfidh glacadóir comhartha ó ar a laghad ceithre satailít a chur san áireamh. Go hiondúil baintear feidhm as cúig chinn. I gcás glacadóir ar fón is féidir eolas ó na stáisiún bunáite - a bhfuil a n-ionad aitheanta - a chur san áireamh chun cruinneas a fheabhsú. 

Is féidir freisin córas gps a úsáid chun am a ríomh le cruinneas clog adamhach, má tá eolas cruinn ar an ionad. Mar sin a fhaigheann córas na gutháin soghluaiste an t-am. 

Tá an chóras ГЛОНАСС (glonass - córas domhanda satailítí loingseoireachta) ag an Rúis agus Galileo ag an Aontas Eorpach. Ní hionann na mionsonraí teicniúla, ach tá na prionsabail céanna i gceist. 

Tá caint faoi láthair ar trasnaíocht gps. Is féidir leis sin tarlú má chraoltar comhartha láidir ag na minicíochtaí atá in úsáid ag gps. Fágann sé sin nach féidir le glacadóirí an comhartha ceart a aithint. 

Táimid éirithe thar a bheith spléach ar na córais seo, do loingseoireacht agus fiú do nithe fearacht am cruinn agus suirbhéireacht. 

Cúis imní mar sin má tá mioscais sa scéal. 

Ingearán súileach scéalach

Tá ag éirí thar na bearta le Ingenuity - ingearán NASA ar Mars. Togra turgnamhach atá ann, nach raibh i gceist ach dornán eitiltí chun an féidearthacht eitilt ar Mars a iniúchadh. Tá aon eitilt déag curtha de ag an t-ingearán go dtí seo, ag dul i bhfad thar an méid a bhí beartaithe.

Seo gléas a tógadh a baint úsáide as crua earraí tráchtála, agus córas ar leith bogearraí foinse oscailte bunaithe ar Linux - F'. Go stairiúil bheadh togra mar seo ag baint úsáide as crua earraí agus bog earraí a forbraíodh go háirithe don mhisean. Gan amhras rinneadh go leor, leor tástáil - agus tá macasamhail an ingearáin fós in úsáid ag foireann JPL chun rudaí a phromhadh ar an domhan seo.

Um nóin Mharsa a déantar na heitiltí - tráth a mbíonn cadhnraí Ingenuity lán luchtaithe. Caithfear na rótair a chuir ag casadh ar ardluas d'fhonn an árthach a ardú in atmaisféar tanaí Mharsa. Agus níltear ag stiúradh an ingearáin - ní bhíonn teagmháil dhíreach ar bith leis, bíonn ar an fhoireann an misean a reamhchlárú, agus bíonn fánacht roinnt uaireanta an chloig go dtí go bhfaigheann siad sonraí na heitiltí via nasc tríd an fánaí Perseverance agus ar satailít atá i bhfithis thart ar Mharsa.

I measc na sonraí sin bíonn go leor leor pictiúir - fearacht an chinn seo.

Tá níos mó ná pictiúir i gceist leo seo, áfach - is cuid de chóras loingseoireachta Ingenuity iad. Níl na mionsonraí ar eolas agam, ach tá an pictiúr agus an t-am beacht a ghlacadh é in úsáid chun an ingearán a stiúradh (i measc rudaí eile, gíreascóp mar shampla). Bhí fadhb in eitilt amháin nuair a shleamhnaigh botún isteach sa chóras - fágadh pictiúir amháin sa sraith ar lár agus cuireadh am míchruinn leis an gcuid eile den sraith - rud a d'fhág an árthach ag luascadh ó thaobh go taobh ag iarraidh botún nárbh ann do sa loingseoireacht a cheartú.

De bhrí nach raibh ach líon beag eitiltí beartaithe i dtosach, agus teorainneacha acmhainní ríomhaireachta le cuir san áireamh, rinneadh simpliú ar an algartam loingseoireachta - ag glacadh leis go raibh an dromchla ar Mharsa cothrom agus réidh sa limistéar eitilte. De réir mar atá an turgnamh ag dul ar aghaidh áfach, níl an simpliú sin fíor níos mó - agus is gá athruithe a chuir i gcrích ar na bogearraí. 

Is follas go bhfuil foireann oilte éirimiúil cúramach ag obair as lámha a chéile chun an togra seo a chur i gcrích - agus go bhfuil an dearg-ádh leo freisin! 

Diomaite de roinnt beag fadhbanna bogearraí tá gach rud tar éis feidhmiú níos fearr fós ná mar a bhí súil ag an innealtóir is dána dóchasaí ina measc! 

Cá bhfuil an ghrian?

Go hiondúil nuair a scaoiltear spásárthach ón roicéad a sheol sa spás é bíonn sé ag casadh gan smacht i dtosach. Baintear feidhm as roicéid bheaga chun an casadh a smachtú – pé acu é a stop ar fad, nó chun casadh seasmhach um áis amháin de chuid fráma tagartha an árthaigh a bhaint amach. 

Gíreascóp – uirlis a thagann comhartha de réir an treoluas uilleach – a bhíonn ag úsáid ag an staid seo. I gcúrsaí spáis, bíonn gíreascóp gan baill a bhogann in úsáid – ceist do lá eile. Bíonn ar an árthach a bheith tíosach leis an mbreosla, agus baineann go leor de na halgartam leis sin.

Ach a mbíonn an treoluas faoi smacht, an chéad céim eile ná an ghrian a aimsiú! Go háirithe i gcás árthach de chuid an Ghníomhaireacht Spáis Eorpaigh – agus árthaí Eorpacha go ginearálta – is ón Grian a fhaigheann siad cumhacht. (Fiú leithéidí Rosetta a chuaigh go domhain isteach sa spás – bhí eití móra ar an árthach chun cumhacht gréine a bhailiú). Úsáideann árthaí SAM píosa d'abhar radaighníomhach a ghineann teas – sin an caoi gur féidir leis an dá Voyager dul go domhain isteach sa spás, cé go bhfuil ag teip ar an bhfoinse sin anois.

Mar sin, is gá don árthach treo na gréine a aimsiú agus a rialú. Go hiondúil bíonn taobh na gréine ag árthach – bíonn sciath teasdíonach ar an dtaoibh sin, chomh maith leis na heagar grianchealla. Bíonn treo na gréine tábhachtach chun braiteoirí íogaire eile – rianóir réalta nó uirlis eolaíochta – a chosaint ó bharraíocht solais. Bíonn srianta géar uille i gceist go hiondúil toisc go bhféadfadh an ghrian uirlisí íogaire a scriosadh agus an misean a chuir ó mhaith dá réir. (Meabhraíonn sin eachtra dom. Fadó, fadó – 1985 sílim – bhí togra againn i gComórtas na hEolaithe Óga. Bhí sampla de beagnach gach dúil, mianraí i gcás roinnt acu, bailithe againn chun an tábla peiriadach a léiriú. Úrániam san áireamh – mianra ina raibh roinnt radaighníomhachta. Bhí togra eile ann a raibh braiteoir íogair Geiger acu chun an radaighníomhaíocht i Muir Éireann a thomhas. Bhí píob tiubh miotail acu chun an radaighníomhaíocht cúlra a choinneáil amach ón tomhas. Theastaigh uaithi an úrániam a thomhais – botún a bhí ansin, bhí sé oiread sin níos airde ná an réimse a bhí an gléas in oiriúint dó nár oibrigh sé i gceart go ceann cúpla lá .....)

Úsáidtear braiteoir sách simplí go hiondúil. Griancheall atá ann go bunúsach, a mbíonn an sruth as i gcoibhneas leis an méid solais a thiteann air. Bíonn eagar de cheithre cinn acu ar phirimid ceathairshleasach. Go hiondúil bíonn uille 22° ag gach fána. Fágann sin go bhfuil sé measartha éasca, ach an ghrian a bheith i radharc, treo na gréine a thomhais go cruinn. Bíonn, ag brath ar cruth an árthaigh, braiteoir amháin ar dhá chinn de plánaí an árthaigh. (Go hiondúil bíonn dúbailt sa trealamh féin ar mhaith le teacht timpeall ar fabht i gcuid de). Má theipeann ar an gcéad iarradh an grian a ghabhadh is iondúil go mbíonn an árthach á chasadh go mall sa dtreo is go mbíonn ceann nó ceann eile acu ag pointeáil i ngach treo d'fhonn an ghrian aimsiú. 

Go hiondúil is leor braiteoir garbh gréine; ach i gcásanna áirithe bíonn braiteoir níos mine de dhíth. Chuige sin is gá nithe fearacht teocht an ghléas an factóir eile a imríonn tionchar ar an sruth as a chuir san áireamh – ach tá an prionsabal céanna i gceist. 

Dubh agus Bán na Gréine

(Tuairim ealaíontóra de SolO. ESA) 
Is ar an spásárthach Solar Orbiter atáim ag obair le blianta beaga anuas – ag iniúchadh agus ag promhadh na bogearraí stiúrtha agus cumarsáide. Seolfar an árthach go luath – 6 Feabhra am na hEorpa – ó Cape Canaveral i Florida. 

Tá baint thábhachtach ag comhlacht eile as Éirinn leis an misean. Beidh SolO ag dul i bhfoisceacht 42 milliún km den nGrian – laistigh d'fhithis Mearcair. Beidh ar codanna den árthach atá ar aghaidh na Gréine teocht de bhreis agus 500°C a sheasamh. Sin de bhrí go mbeidh an radaíocht Gréine thrí huaire déag níos láidre ná mar atá d'árthaigh i bhfithis an Domhain. Ag an am céanna beidh na codanna ar an dtaobh eile den árthach ag 180°C faoin reophointe.

Éilíonn sé sin teas-sciath ar leith. Ní mór d'abhar an teas-sciath a bheith seasmhach agus glan – chun nach mbeadh aon truailliú ag cuir as do na tomhais eolaíochta arbh iad sprioc an mhisin. Is gá don dromchla a bheith réscaiptheach freisin chun nach mbeadh scáthánú ag bréagadh tomhaiseanna a bhraitheann ar solas. (Úsáidtear braiteoirí gréine agus réaltaí chun treoshuíomh an árthaigh a chinntiú – cuirfeadh solas fánach amach ar a bhfeidhmiú siadsan).

PTá codanna eile den árthach ina bhfuil sé tábhachtach go mbeadh siad scáthánach agus seoltach.

Tá cúlra na cuideachta ENBIO san earnáil gléasra leighis, áit a bhfuil glaine agus buaine iontach tábhachtach. Tá paitinn acu ar cur chuige "CoBlast" – in aon chéim amháin baineann siad an screamh ocsaíde den miotail atá le clúdach, a fhágáil garbh chun go mbeadh an screamh nua dlúite leis an miotal, agus ansin ag cuir an t-ábhar nua ar an dromchla. Is féidir an modh oibre seo a chur i gcrích ag gnáth teocht agus brú aeir – agus is corás glan atá ann nach bhfuil ceimiceáin nimhneacha de dhíth lena linn. Tá sé profa ar ábhar chomh tanaí le 18 µm.

Tá dhá screamh ar leith forbartha don misean SolO – "Solar Black" agus "Solar White". Úsáidfear an ceann dubh ar an dteas-sciath. Léiríonn an promhadh don misean go bhfuil an screamh thar a bheith seasmhach faoi theocht ard agus faoi radaíocht, bombardú le prótón san áireamh.

Úsáidfear an leagan bán ar dromchlaí ar gá dóibh an solas a fhrithchaitheamh agus seachnóidh an seoltacht aon luchtú statach leitreach de bharr an radaíocht gréine. D'fhéadfadh luchtú dá leithéid trealamh íogair leictreonach, mar atá sna huirlisí stiúrtha agus eolaíochta, a scrios.

Is iontach an rud go mbeidh comhlacht Éireannach ag cuir idir dubh agus geal ar an spásárthach seo!

Tá breis eolais faoin misean ar fáil ag https://sci.esa.int/web/solar-orbiter agus faoi ról ENBIO ann ag http://enbio.eu/solar-orbiter

Apollo Dhigiteach

Tá isteach is amach le deich mbliana caite agam ag plé le bogearraí san earnáil spáis. Misin eolaíochta de chuid an Ghníomhaireacht Spáis Eorpach a bhíonn mé ag plé leo. Ní bhíonn duine ar bhord na hárthaigh, ar teileascóip nó braiteoirí eolaíochta a bhíonn ar iompar acu. Scaití iad ar fithis ag pointe socair (maidir leis an domhain de), pointe Lagrange i gcóras na gréine agus an domhain. Nó iad ag dul ag iniúchadh pláinéid agus a chuid gealaigh.

Misin a mbíonn na blianta fada de ullmhúcháin i gceist leo, agus i gcás na pláinéid na blianta fada de thuras chucu.

Táim amhrasach faoi fiúntas daoine a chur sa spás. Tá daoine leochaileach agus go leor riachtanais acu. Is é éalú ón domhantarraingt an cuid is costasaí ó thaobh fuinnimh de de mhisean spáis. Agus tá an chostas i gcoibhneas leis an mais - cuireann duine agus a chuid soláthairtí go mór leis an meáchan.

An gnáth argóint ar mhaithe le duine a bheith san áireamh ná gur féidir leis an duine plé le heachtraí nach raibh tuartha ar dhóigh níos éifeachtaí ná ríomhairí agus an fhoireann ar an dtalamh, a mbíonn moill orthu an t-eolas a fháil fiú ag luas raidió.

Faoi láthair tá daoine — idir triúr is seisear - ar an spás stáisiún idirnáisiúnta atá i bhfithis timpeall an domhain. Ó tháinig deireadh leis an Tointeálaí Spáis is iad na Rúisigh agus a gcóras seanbhunaithe Soyuz a iompraíonn spásairí ann agus ar ais. Tá iarrachtaí ar bun ag na Sínigh daoine a chuir sa spás agus roinnt bua bainte amach acu. Measaim go bhfuil méid áirithe bainte amach san Ind freisin. Ach tá an Eoraip spléach ar na Rúisigh nó Meiriceánaigh.

Tar éis bearna fhada tá SAM ag díriú ar dhaoine a chuir sa spás arís, filleadh ar an ngealach i dtosach ansin an folús a thrasnú go Mars — aistir roinnt blianta.

Is comhlachtaí tráchtála faoi stiúir NASA atá i mbun na hoibre. Stiúir atá i bhfad níos scaoilte ná mar a bhí i gcás na cláir Gemini agus Apollo sna seascaidí.

Tá plé ar an clár Apollo sa leabhar Digital Apollo atá léite le déanaí agam.

Is spéis san obair ceannródaíoch ríomhaireachta a spreag mo spéis ann, ach is é a d'fhoghlaim mé as go raibh polaitíocht - mór agus beag - agus caidreamh poiblí lárnach ní hamháin i ndearadh na misin ach níos mó fós san dóigh a cuireadh na heachtraí i láthair an pobal.

Toradh ar iomaíocht na córais ab ea cinneadh Mheiriceá tréan-iarracht a dhéanamh fear a chuir ar an ngealach. Bhí cúpla bua lua ag an Aontas Sóivéideach san iomaíocht seo agus Sputnik, an chéad spásárthach agus Yuri Gagarin an chéad duine curtha sa spás acu.

Tharraing Meiriceá as a miotas bunaigh faoin taiscéalaí fireannach laochúil, an ceannródaí calma i gcodarsnacht leis na Rúisigh ina raibh an duine aonair báite sa chomhchoiteann más fíor.

Ach fiú i SAM féin bhí géar iomaíocht idir innealtóirí a chreid gur faoi chóras uathoibríoch nó cian stiúrtha ba cheart rudaí a fhágáil agus na píolótaí tástála a chreid gur scil an laoch aonair eochair an ratha.

Léiríonn an leabhar gur córas casta innealtóireachta a bhí i gceist, cumasc den obair uathoibríoch ar bhord agus ar thalamh agus cian rialú ó thalamh agus gníomhaíochtaí daonna ar bhord.

Gach cuid den gcóras fite fuaite le chéile agus idirspleách.

Bhí fadhbanna agus fabhtanna ann gan amhras.

Ach cé gur minic (mar a déantar fós) an milleán á leagadh ar an ríomhaire agus a dhearthóirí is fírinne an scéil nach raibh botún ríomhaireachta i gceist, agus go deimhin gur fhág an dearadh deiseanna plé le fadhbanna crua earra.

Mar sin féin d'fhág tionchar na píolótaí tástála, buachaillí bó laochúla a linne, a roghnaíodh chun tabhairt faoin misean agus riachtanais na bolscaireachta sa chogadh fuar chomh maith le amhras an phobail faoi theicneolaíocht agus uathoibríocht nach bhfuair na hinnealtóirí ná na ríomhairí an chreidiúint a bhí dlite dóibh.

Lón machnaimh, cé gur bhraith mé mar leabhar go raibh sé ró scaoilte foclach.

Níor lagaigh sé mo thuairim gur réimse na róbait cian rialta an taiscéalaíocht spás, gur fearr go mór an toradh eolaíochta ar an infheistíocht atá le fáil astu agus gur fearr an úsáid de scil innealtóireachta sin.

Anam Innill Nua

Tagairt éigin ar Twitter a sheol i dtreo alt mé agus as san chun fios a chur ón leabharlann ar "The Soul of a new Machine" leis an iriseoir Tracy Kidder. Nuair a bhí togra nua á lorg aige mhol comhghleacaí dó tabhairt faoi leabhar faoi innealtóireacht ríomhaireachta agus chuir Tom West, bainisteoir foirne i comhlacht ríomhaireachta in aithne dó.

Bhuaigh an toradh duais Pulitzer. Ní iontas sin.

Cé nach raibh eolas teicneolaíochta aige - go deimhin doicheall aige roimhe - tá scéinséir innealtóireachta tugtha aige dúinn a chuimsíonn ní hamháin na heachtraí teicneolaíochta ach freisin na dúshláin polaitíochta agus bainistíochta a bhaineann le ríomhaire feidhmiúil - go teicniúil ach ar bhonn tráchtála freisin - a thabhairt ar an saol.

Ag croí an scéil tá dornán innealtóir a bhfuil an deis ceilte orthu an ríomhaire "ceart" dar leo a thógáil, de bharr polaitíocht seachtrach agus inmheánach na comhlachta. Agus de bharr cúinsí is riachtanais tráchtála.

Forbairt bheag ar sean ríomhaire atá ceadaithe dóibh, polasaí árachais mar dhea don fhoireann úr in ionad eile atá ag tógáil ríomhaire as an nua.

Dúshlán a bhaineann le ríomhaire ar bith nua a chur ar an margadh ná go bhfuil go leor - idir airgead agus am - infheistithe ag cliantaí na cuideachta i mbogearraí do ríomhairí roimhe agus is gá iad a choinneáil sásta. Ba mhó an dúshlán sin an uair úd agus bogearraí go hiondúil deartha go sonrach do thásc agus cliaint. Ach fiú inniu agus bogearraí ginearálta in úsáid forleathan tá brú ann go bhféadfaí iad a úsáid ar ríomhaire nua toisc go bhfuil taithí ag úsáideoirí orthu agus iad lárnach i bpróiseas gnó.

Ag an am céanna tá gá le forbairt agus feabhas má tá an ríomhaire nua le bheith rathúil.

Sa chás seo ba ríomhaire 32 giotán le teacht in áit ríomhaire 16 giotán. Rud a chuireann ar chumas an ríomhaire níos mó cuimhne a smachtú agus méid áirithe áireamh a dhéanamh níos gaiste.

Tá eachtraí idir teicneolaíochta agus daonna sa leabhar. Foireann á earcú agus a mhúnlú as ógánaigh ón gcoláiste agus sean fhondúirí. Polaitíocht comhlachta. Déine saol bainisteora ag cosaint a fhoireann i ngan fhios dá fhoireann féin. Easpa acmhainní. Tréithe atá riachtanach don obair ach ar bac ar chaidreamh iad. Oícheanta déanacha is laethanta fada. Daoine ag "dó amach".

D'éirigh leo an ríomhaire a chur ar an margadh ainneoin na dúshláin. Rinne siad leas na comhlachta. Ní bhfuair siad aitheantas.

Tagann go leor den reacaireacht le mo thaithí i tríocha bliain ag plé le hinnealtóireacht bogearraí, cé go bhfuil gnéithe de a bhaineann go sonrach le cultúr Mheiriceá, agus chuir mise tús le mo ghairmré sa Ghearmáin roimh filleadh ar Éirinn (áit a bhfuil an cultúr innealtóireachta faoi anáil Mheiriceá).

Tá na seachtainí fada oibre, na sealanna oíche nuair atá acmhainní tearca le roinnt, an pholaitíocht idir ranna agus idir daonna uilig feicthe agam. An tóraíocht ar fabhtanna. An imní (agus scaití an chinnteacht) gur mise a rinne an botún chinniúnach. An fabht fánach an-as ar deacair a cheapadh. An splanc tinfeadh déanach istoíche. An lúcháir is an díomá.
An taisme a nochtann fios fátha scéil ar a rabhthas ag obair go córasach gan toradh ar feadh i bhfad roimhe sin. An pian sa ghoile nuair atá nimh i dteannas na foirne.

Ní hiontas an duais Pulitzer as an eachtra seo a cheapadh ar phár. É a bhlí as comhráití agus crochadh thart sa saotharlann, ag amharc, ach an fanacht as an slí.

Scéal fir don gcuid is mó (beag ionadh san am agus ionad agus gairm sin) cé go dtugtar aitheantas cuí do rúnaí na foirne a choinnigh an taobh riaracháin ag dul, bealadh oibre nach aithnítear go hiondúil ach nuair atá foireann dá uireasa.

Claisiceach.

Latex nó Word?

Bhí Caitlín cráite ag formáidiú a tráchtas i Word is thairg mé lámh chuidithe di. Ceann de na ceisteanna a chuir sí orm ná an mbeadh sí níos fearr as ag baint feidhm as Latex?

Cruthaigh an saoi ríomhaireachta Donald Knuth an clár Tex mar go raibh uaidh a ollshaothar The Art of Computer Programming a chlóchur é féin le cabhair ríomhaire. Ón tús sin sna 1970í déanacha, agus toisc gur clár foinsí oscailte atá ann ó thús, scaip Latex mar uirlis i measc lucht acadúil, lucht na ríomheolaíochta agus matamaitice ach go háirithe.

Tugann sé smacht iomlán don scríbhneoir ar leagan amach cáipéis, ach éilíonn sé go leagfadh an scríbhneoir amach gach gné den leagan amach freisin. Tá teanga iomlán de orduithe ar fáil, agus is féidir roinnt rudaí a dhéanamh ar bhealach níos teibí trí úsáid macraí.

Níl ach fíorbheagán úsáide bainte agam féin as, ach b'é an chonstaic is mó dhom ná nach raibh mé in ann an leagan amach a shamhlú - bhí orm athrú a dhéanamh, an pacáiste clóchur a rith agus féachaint ar an dtoradh. Próiséis sách fadálach.

Ní hionann agus Word, ní córas "faigheann tú a bhfeiceann tú" atá i LaTex  de ghnáth (tuigim go bhfuil cúpla uirlis forbartha dó ó shin).

Clár tráchtála Word, agus níl an saineolas céanna de dhíth don leagan amach. Tá Word in úsáid agam le beagnach tríocha bliain, agus is mó uair a chuir sé soir mé!

An deacracht is mó le Word ná go bhfuil an t-eolas atá follasach in orduithe LaTex folaithe don gcuid is mó. Chíonn an scríbhneoir mar a bheidh rudaí leagtha amach, ach ní chíonn cén fáth go soiléir. Tá stíl ag gach píosa téacs agus is féidir leis an dúrud stíl a bheith i gcáipéis. Nuair a ghearrtar téacs as cáipéis eile agus é ghreamú isteach i Word is féidir leis stíl dá chuid féin a bhreith leis. Scaití braitheann an stíl as an leagan logánaithe d'Office atá in úsáid. Is éasca Túr Bháibil stíleanna a chruthú nuair a bhíonn cáipéis a bhabhtáil go hidirnáisiúnta!

Fearacht gach uirlis foinse oscailte, tá LaTex bunaithe ar an dtuiscint gur saineolaí an úsáideoir, agus go mba cheart fónamh air. Éilíonn sin saineolaí! Le táirgí Windows, Office ach go háirithe, glactar leis gur aineolaí an úsáideoir, agus gur cheart fónamh air tríd an méid is mó is féidir cinntí a ghlacadh ar a shon.

Go hiondúil áfach is áit éigin idir saineolas agus aineolas atá an úsáideoir.

Tá gá le hoiliúint éigin le toradh fónta a bhaint as ceachtar uirlis.

Ach fios a bheith agat cén toradh atá uait, le roinnt eolais agus go leor foighne, is féidir toradh a bhaint amach.

Ní dóigh liom áfach go bhfuil freagra a ceiste agam do Chaitlín!

Siopa Déanaimh

Mar atá scríofa agam cheana anseo, is breá liom an Dánlann Eolaíochta i gColáiste na Tríonóide. Bhí spéis agam san togra nua acu, an Makeshop ach shíl mé m'iníon a bheith ró-óg chun tairbhe a bhaint as. Ach agus mé ag plé imeacht do sheachtain na nInnealtóirí leo ghríosaigh siad mé le tabhairt faoi léi. Agus nuair a chuala mé go raibh baol ann go mbeadh deireadh leis an togra um Nollaig shocraigh mé gurbh gá an deis a thapú! (Chuala mé áfach inniu go bhfuil an baol sin curtha ó dhoras ar feadh roinnt míosa eile ar a laghad).

An rud atá i gceist leis an Makeshop na ionad buail isteach inar féidir le daoine - óga agus níos deis - ceardlann a dhéanamh agus rud éigin a chruthú dóibh féin. Tá rogha de turgnaimh socraithe ann agus an t-ábhar ar fáil dóibh; bíonn táille i gceist chun costas na n-ábhar a ghlanadh, 5 nó 10€.

Nuair a tháinig muid isteach bhí orainn fanacht tamaillín mar bhí triúir leaid óga ag obair go crua ar róbó simplí a dhéanamh. An rud a bhí ann ná inneall beag leictreach agus meáchan ar an acastóir. Ní raibh an meáchan láraithe, mar sin bheadh an inneall ag preabadh agus é ag casadh. Bhí an inneall greamaithe de bharr stáin. Bhí trí rogha acu - chuir duine acu spúinse faoin stáin, duine eile manglam de liathróidí polaistiréin, agus an tríú duine trí pheann feiltbhíorach (mar sin bhí ar chumas an tríú ceann seo pictiúr a tharraingt).

Thaitin go mór liom an chaoi gur spreag an teagascóir iad chun smaoineamh ar céard a bhí ar bun acu tríd ceisteanna a chuir orthu seachas an t-eolas a chuir ós a gcomhair. Bá léir gur bhain siad an sult as.

Ár deis a bhí ann ansin. Bhí cloiste ag an teagascóir gur Gaeilge a bhí á labahirt agam le'm iníon, agus d'iompaigh sé féin ar an nGaeilge linn.

Roghnaigh m'iníon bréagán beag le LED agus adhmaint a dhéanamh. Leathsheoltóir atá i gceist le LED; mar sin ag brath ar cén dóigh a nasctar leis an cadhnra é, lasfaidh sé nó ní lasfaidh. Bhí dathanna éagsúla LED ann - dearg, buí, gorm agus glas, agus spreag sé í le triail a bhaint as na cinn éagsúla, agus tabhairt faoi deara cad a tharla m.sh. nuair a nasc sí ceann dearg & buí leis an cadhnra ag am am céanna (bhí an ceann buí níos laige).

Bhí cinn gealánach aige freisin (focal nár rithe liom, spréacharnaí a rith liom ansiúd) agus thaispeáin sé an toilleoir di (focal eile nár tháinig chugam!) agus mhínigh sé dúinn conas a oibríonn sé, ag úsáid buicéid uisce mar mheafar. (Bhí ormsa smaoineamh sular thuig mé cad a bhí i gceist - sílim go dtuigim anois!)

Nasc muid LED le cadhnra agus ansin le adhmaint láidir -  rud a thug bréagáin bheaga di ar féidir iad a chaitheamh le nithe miotail agus a ghreamaíonn daoibh. Cúig cinn ar fad a rinne muid.

Bhain sí sult thar na beart as, agus nuair a chuaigh muid ar aghaidh chuig an Dánlann Eolaíochta bhí sí ag míniú do dhaoine eile cad a bhí déanta aici.

Mar sin, go raibh maith agat John as an nGaeilge agus an Eolaíocht! Beimid ar ais!

Díbirt an CAPTCHA

Brúigh ar le méadú!

Is cosúil go bhfuil muid ar fad bréan bailithe den gcóras nua atá brúite ag Google orainn chun dris cosain a chuir roimh lucht turscair. Is mó de dhris cosain ar an bplé atá ann - ach is féidir fáil réidh leis do'd bhlag. Mar a léirítear thuas, is "Word Verification" a thugann siad ar an gcóras seo, agus tá an rogha agat é a mhúchadh do'd bhlag.
Molaim sin a dhéanamh!
Gabh chuig "Settings" -> "Posts and Comments" agus roghnaigh "No" do "word verification". Ansin brúigh an cnaipe "Save Settings" thuas ar dheis. Sin é.

Úlladhradh

Grianghraif le Matthew Yohe.

Ní raibh mé riamh ar an Macslua. Mar sin, níl aon naomhsheanchas agam maidir le Steve Jobs, a bhásaigh ar an gCéadaoin. Tuigim cuid beag do Dhubhaltach - níl san fhísí  ach cuid den scéal. (Déanfaidh mé iarracht mo leagan fhéin a chuir air thíos)

Ach tá tábhacht mar sin féin leis an duine ar féidir leis nó léi daoine eile a spreagadh. Tá an cuma air freisin gur maith le daoine an eiseamláir  a dhéanann pearsanú ar theicneolaíochtaí casta. Is mairg don tír a bhfuil laochra de dhíth air, mar a dúirt Brecht fosta, ach is cosúil go santaíonn daoine é.

---

Ceisteanna Léitheora Oibrí

Cé thóg Téibh na seacht ngeata?
Sna leabhair luaitear ainmneacha Ríthe.
An iad na Ríthe a d'iompar na bolláin chuige?
Agus an Bhablóin a scriosadh go minic
Cé a d'aththóg chomh minic?  Cé na haráis
i Lima órlonrach ina raibh cónaí ar na tógálaithe?
Cá ndeachaigh na saoir an tráthnóna a cuireadh bailchríoch ar Balla Mór na Síne? Tá an Róimh Mór
lín-lán d'áirsí an Bhua. Cé orthu a fuair
na Caesar a mbua? Nach raibh ach páláis ag an Bhiosáint na laoithe dá áitritheoirí? Fiú in Atlantais na bhfinscéal,
san oíche a shlog an muir é bhí na fir báite ag screadach ar a ndaor.
Chlóigh Alastar óg an Ind.
Leis féin?
Bhuail Caesar na Gall.
Nach raibh cócaire, ar a laghad, bail é?
Chaoin Pilib na Spáinne nuair a chuaigh a chabhlach
go tóin poill? Nár chaoin aoinne eile?

Bhuaigh Feardorcha a dó cogadh na seacht mbliain. Cé
seachas é a bhuaigh?

Bua ar gach leathanach
Cé réitigh coisir an bhua?
Fear mór gach deich mbliain.
Cé d'íoc na costais?

A liacht tuairiscí.
A liacht ceisteanna.

Bertholt Brecht, Kalendergeschichten (1928)

---

Aguisín alt spéisiúil ar an ábhar i Le Monde.

Blúirín: Níl an Kindle oirúnach don Teacsdhomhain

Scéal anseo.

Ó tharla go bhfuil Terry Pratchett¹ ard ar mo liosta léitheoireachta, coinneoidh mé e-léitheoirí ar an méar fhada.

¹Is maith liom fonótaí freisin.

Éalúchas

Is beag cuimhne atá agam ar an bprós a bhí orm a chíoradh ar scoil. Eisceacht is ea scéal chlasaiceach James Thurber - Saol Rúnda Walter Mitty. Scéal fir a éalaíonn óna shaol chúng leadránach isteach i dtaibhrimh lae. B'fhéidir gur fhan sé liom cion is go bhfuilim féin tugtha do tógáil caisleáin san aer.

Sár phíosa san Times inniu ag Gabriel Rosenstock a mheabhraigh dom é. Ag trácht (ón dtaobh amuigh!) ar Second Life atá sé. Saol fíorúil; táim ar aon fhocal leis faoi gan clárú leis; caithim barraíocht ama san cibirspás mar atá, agus níl fonn orm poll dubh ama eile a oscailt dom féin.

Agus tá an baol sin ann. Is furasta cluain a chuir ar na céadfaí, agus cuma na fírinne a chuir ar an ealaíon. Is beag seinnteoir ceoil, mar shampla, nach bhfuil bogearra cliste ann a chlaochlaíonn an rud a cloistear i dtreo is go samhlófá tú féin i gceoláras, nó eaglais, nó seomra i gclub snagcheol. Is féidir scannán tríthoiseach a choimhéad agus gan agat ach péire simplí spéaclaí polaraithe. Agus tá éadach ann a chuireann cluain ar an tadhall. Go bhfios dom, níl aon chleas ann chun dallamullóg a chuir ar an srón nó an blas; ach níl ansin ach ceist ama. Nuair atá ar an gcumas imirt go díreach ar na néaróga....

Tá trácht i Brave New World ar "bratháin" (feelies) mar siamsaíocht.

Pléigh Primo Levi i roinnt gearrscéalta dá chuid leis an mbaol a bhaineann le eispéireas siamsaíochta ina dtumtar duine i saol fíorúil a sheinneann cad céadfa. Éiríonn a laoch chomh tógtha sin leis an Iltaifeadán (Torec) nach dtig leis aird a thabhairt ar rud ar bith eile.

Is cinnte go bhfuil andúiligh Second Life ann cheana. Is maith an rud sciar den éalúchas, ach nuair a fhaigheann sé an lámh in uachtar ... ceist cainníochta seachas tréithe is ea nimhiú, tar éis an tsaoil.

---

Íomhá: Tumadóir samhailteach de chuid an NOAA i Second Life. Ó Wikipedia.

Bréaga an Cheamara

Mar a léiríonn na samplaí anseo, ní inniu ná inné a tosaíodh ar íomhánna bréagacha a chruthú bunaithe ar ghrianghraif. Bhí alt san IEEE Spectrum faoi obair an fhir seo, Hany Farid.

Cé go gcruthaíonn teicneolaíochtaí digiteacha féidearthachtaí nua caimiléireachta, ag an am chéanna bíonn saghas méarlorg digiteach ag cineálacha ar leith ceamaraí agus feidhmchláir - rud a thugann deis do anailíseoirí chliste cosúil le Farid teacht ar an mbun-íomhá, nó ar a laghad an ionramháil a aithint.

Sonraí, Tuiscint, Fios

Bhí alt suimiúil ag Alan Titley faoin idirlíon san Times inné.¹

Táim beagnach ar aon fhocal leis - seachas nach n-aontaím gur eolas ná faisnéis atá ar fáil ar líne.

Níl ar líne ach sonraí! Tá tuiscint de dhíth chun eolas a bhaint astu.

Tuairimíocht don gcuid is mó atá sna sonraí, agus tá gá le tuiscint chun eolas fiú a bhaint astu. Is deacair uaireanta údarás agus cruinneas na sonraí a mheas, agus tá tuiscint de dhíth. Is mó "fíric" a chuirtear ós ár gcomhair ar líne nach bhfuil ann ach brilléis ginte in aigne óstéite chancráin.

Nuair atá na sonraí scagtha chun teacht ar an eolas, ní mór an t-eolas a scagadh chun teacht ar thuiscint.

Cludaíonn alt Kharlin Lillington inniu gné eile den scéal - neamhbhuaine eolas i bhfoirm leictreonach de bharr athraithe i bhfeidhmchláir, formáidí ina gcoinnítear eolas, agus ríomhairí.

Maireann eolas i bhfoirm digiteach cúig bliana nó go deo - pé acu is giorra.
Jeff Rothenberg

Táthar - le leithéidí Unicode agus XML - ag dul i ngleic leis seo, agus ag cuir meiteashonraí le taifid leictreonacha chun an baol a mhaolú. Ach níl buaine ar focal breactha ar phár sáraithe, agus ní sárófar. Páipéar féin, ní mhairfidh chomh fada le lámhscríbhinní ar phár!

---

¹ Ar chúis diamhair nach dtuigim agus atá ardaithe agam leo, ceileann an Times gaois Alan orthu siúd atá ar líne ar feadh cúpla lá. Má aimsím nasc, cuirfear anseo é!

Tadhall-óireacht

Bhuel, tá bréagán nua an Ghael fhaiseanta ceannaithe anois agam - Tocco Shamsung.

Ní minic go n-athraímse m'fhón póca, agus go dtí seo ba dílseoir de chuid Nokia mé, agus níor bhac mé le tuarthéacs T9 - bhí se ró chasta agus mé ag téacsáil go hiolbhéarlach.

Ach táim ana thógtha leis an Tocco.

Pé dream a rinne an t-aistriúchán, rinne siad sár jab. Tá sé intuigthe gan stró, fiú nua atá focail ann nach bhfaca mé ró mhinic cheana - leithéidí "séis".

séis [ainmfhocal baininscneach den dara díochlaonadh]

siansa ceoil; monabhar; caint. (ón bhFoclóir Beag)

Is maith liom an scáileán tadhaill, cé go bhfuilim ag streachailt fós leis an scrollú.

Tá sé breá éasca teanga teachtaireacht a athrú, agus tig liom T9 a úsáid go tairbheach dá bharr.

Níl le déanamh anois ach na huimhreacha ar fad a chuir air....