A Ghobnait Ársa ....

Áiteanna darb ainm Chill Ghobnait ó logainm; agus turas Ghobnait, measaim!

A Ghobnait ársa, is tú ár bpátrún,

Go ndúirt guth Dé leat is tú id’ chailín óg,

Bheith ag siúl na dtriúchta go bhfeicfeá i ngrúpa

Ar mhóinteán úr-ghlas, naoi bhfianna bán.

Ar do thoisc ó Árainn gur shroisis Dún Chaoin,

D’fhan seal san áit sin is beannaigh cách,

Is thug Dia solás duit ar do shlí go Múscraí

A Ghobnait naofa, múin toil Dé dhúinn.

 A Ghobnait Ársa

Foinse - https://muscrai.wordpress.com/ - Tá Cór Chúil Aodha le clos ansin á chanadh.

San ré réamh Coivide bheinn ag tabhairt aghaidh ar Bhaile Bhúirne an t-am seo den bhliain, chun freastal ar ionspioráid na bliana - Imbolc. Tá súil agam go mbeidh arís! Beagnach gach bliain de na blianta sin, thug mé cuairt ar Reilig Ghobnatan; agus faoi dhó ar a laghad bhí duine áitúil ann chun cuid de na scéalta a roinnt linn; Peadar Ó Riada uair amháin, agus fear eile (nach bhfuil a ainm ag teacht chugam) bliain eile. Bíonn Lá Gobnatan, an 11ú Feabhra, gar don lá ar a mbíonn Imbolc ar siúl, agus bhí deis agam faoi dhó a dealbh a thomhas!

Gobnait Shéamuis Murphy Baile Bhúirne

Tobar Ghobnatan Baile Bhúirne

De réir an tseanchais, thug fís treoir do Ghobnait taisteal deiseal tríd Cúige Mumhan ag lorg an áit go bhfeicfeadh sí naoi fhia bhán, agus socrú ansin. Más buan mo chuimhne, trí chinn a chonaic sí i nDún Chaoin, áit a bhfuil tobar agus cill dá cuid - chonaic mé sin le linn siúlóide a d'eagraigh Scoil Cheoil an Earraigh áit ar chuala mé breisin seanchais ó Sean Mac an tSíthigh! Chuaigh sí ar aghaidh ansin go háit i bPort Lairge áit a bhfaca sí sé fia - ach shocraigh sí i mBaile Bhúirne áit a bhfaca sí an naoi fia le chéile. Tá áiteanna eile luaite léi ar ndóigh, mar is léir ó na Cealla atá ainmnithe ina diaidh ar an léarscáil thuas.

Tobar Ghobnait, Dún Chaoin le Cliodhna Cussen an dealbh Féach an próca meala mar ofráil!	Cill Ghobnait agus a Cros Dún Chaoin
Dealbh de Ghobnait i sáipeál Dhún Chaoin

Ceann de na scéalta a bhí ag Seán ná gur thóg an sagart paróiste an cros go dtí an Bhuailtín - bhí sé amhrasach faoin achrann agus an ragairne le linn an phátrúin. Ach gur fhill an chloch as a stuaim féin!

Tabhairt faoi ndeara gur [Tobar] Ghobnatan an ghinideach i Múscraí agus Ghobnait i nDún Chaoin!

Go mbeannaí Dia dhuit a Ghobnait Naofa

Go mbeannaí Muire dhuit is beannaím féin duit

 Is chugat-sa a thána a’gearán mo scéil leat

 ‘S a d’iarraidh mo leighis ar son Dé ort.

Is iomaí scéal faoi Ghobnait ag teacht i gcabhair ar an bpobal; é luaite le háirithe le beacha. Tá cosúlacht i cuid de na scéalta leis na scéalta faoi Bhrighid, agus ní dóigh liom gur comhtharlú é gur ar Lá le Bríde de réir féilire Iúil Caesar atá Feile Ghobnait.

 

Imbolc 2018

Gach bliain ag tús an Earraigh ardaíonn mé féin agus cúpla cara liom na seolta chun aghaidh a thabhairt ar Bhaile Bhúirne agus Féile Imbolc. Rinneamar amhlaidh i mbliana, ag fágáil Bhaile Átha Cliatha san iarnóin agus ag tiomáint ó dheas.
Bhíomar rud beag níos moille ag fágáil na cathrach i mbliana ach bhíomar in am do cheolchoirm White Raven san Ionad Cultúrtha. Buanchuid d'fhéile Imbolc ceolchoirm na hAoine agus tosaíonn an allagar sa Mhuileann, áit a rabhamar ag cuir fúinn, ina dhiaidh. Bhí ceol sa Mhuileann freisin agus leann blasta áitiúil. Tá réimse beorach ag an ngrúdlann 9 White Deer (tagairt do naomhsheanchas Gobnait). I mbliana bhlais mé den Leann Dubh agus den Kolsch acu a bhí araon blasta.

Tar éis bricfeasta mór thugamar aghaidh ar na cainteanna- tá súil agam blagáil faoi na cainteanna éagsúla ach a bhfillfidh mé ar an gcrannóg seo tar éis tost an Charghais. Bhí siad ilghnéitheach eolgaiseach agus lón machnamh iontu. Déantar taifeadadh físe ar na cainteanna agus beidh siad le feiceáil ar shuíomh Imbolc amach anseo.

Ach sa bhreis ar na cainteanna bíonn an cuir is cúiteamh, an t-allagar idir chainteoirí agus lucht éisteachta thar tae, um lóin agus istoíche sa Mhuileann. Bíonn béile mhór in éineacht againn sa Mhuileann. Caint gaoiseach leis an bproinn.

Maidin Domhnaigh is nós linn Aifreann a éisteacht i gCúl Aodha agus tionlacan an Cóir cháiliúil ina n-áit dúchais. Taithí ar leith. Féile Ghobnatan a bhí ann inné agus roinn Peadar Ó Ceallaigh a chuid eolais linn ag a tobar agus a reilig.

Mo bhuíochas ó chroí le Bernice agus Tomás as deireadh seachtaine den scoth a chuir ar fáil dúinn arís eile. Gurab fada buan iad, agus Féile Imbolc.

Imbolc 2017

D'fhill mé inné ón oilithreacht bhliantúil go féile Imbolc i mBaile Bhúirne. Tá na rúibricí socruithe faoi seo. Gabhann triúr againn siar ó dheas sa charr tráthnóna Aoine. Bíonn béile (agus deoch de dhéantús an ghrúdlanna áitiúil)  againn sa Mhuileann sula dtugann muid aghaidh ar an gCeolchoirm san Ionad Cultúrtha.
Ar ais go dtí an Mhuileann ansin do scléip agus allagar, agus oíche (gairid) codlata.
Bíonn na cainteanna ar feadh an lae ar an Satharn agus leanann an t-allagar sna sosanna a bhíonn idir gach dhá caint. Bíonn lón agus comhrá mar anlann leis sa Chrúiscín Lán againn.
An ghnáth nós atá agam na siúlóid a dhéanamh tríd an gcoill chuig Reilig agus tobar Ghobnatan.
Bhí cúpla corr sa scéal i mbliana áfach a chuir i malairt treo mé.
Ar an gcéad dul síos, taispeánadh scannán 'Ó Dhúthaigh Mhúscraí' faoi ealaíontóirí na háite agus an spreagadh a fhaigheann siad ón dtírdhreach áitiúil.
D'fhág sin gur lean an lá rud beag níos faide ná mar is iondúil.
Ansin, ba lá le Gobnait a bhí ann. Bhí cloiste agam go raibh dealbh ó na meánaoiseanna ar taispeáint sa séipéal i mBaile Bhúirne. Bhí fonn orm é fheiceáil. Bhí scata maith sa tóir uirthi, ag beannú ribíní le deasghnáth leis an dealbh. (Bhí na ribíní ar díol sa séipéal. Táim idir dhá chomhairle faoina leithéidí de ghnás ach chroch mé liom péire, do m'iníon is dom mháthair).
Méadair ar fhaid atá an dealbh, cruth mnaoi ina luí, lámha fillte ina hucht. Tá an aghaidh caite, ag póga na gcreidmheach thar na blianta is dócha. Mheabhraigh sé cos phráis Pheadair ina bhaisleac sa Róimh atá fágtha ina chnap ag muirniú na céadta bliain.
Tomhaistear fad an dealbh leis na ribíní, agus cuirtear timpeall muineál, com agus glúine iad. Glacaim leis go bhfuil paidir nó ortha i gceist freisin - breis taighde de dhíth.
Bhí an cuma air go rabhthas ar tí aifreann a rá, mar sin d'fhan mé san séipéal. Cheap mé go mbeadh Aifreann lá le Gobnait á rá, ach ar ndóigh bigil an Domhnaigh a bhí ann, agus aifreann dá réir- as béarla. Bhí sé aisteach béarla ghalánta an sagart paróiste a chlos, fear nár chuala mé roimhe uaidh ach Gaeilge nádúrtha deisbhéalach.
Faoin am a raibh an aifreann thart bhí dorchadas na hoíche tite agus ba den chríonnacht gan dul san amhantar sa choill. Shiúl mé ar ais fán mbóthar dá réir go dtí an Muileann agus béile na féile, comhluadar agus allagar den scoth mar anlann le bia bhreá an Mhuilinn.

Cuirimid clabhsúr leis an deireadh seachtaine le aifreann i gCúil Aodha, le tionlacan an chóir. Is iontach an rud é na ceithre glúin d'fhearaibh na háite a chlos i mbun comhcheoil.

Beidh tuairisc uaim abhus ar na cainteoirí, a bhí ar ardchaighdeán arís i mbliana, spleodrach eolgaiseach spreagúil.

Treise le Bernice agus Tomás agus gura fada buan Féile Imbolc!

Imbolc 2016

Mar is iondúil, d'fhreastail mé ar Imbolc i Mí Feabhra na bliana seo, ach idir é bheith díreach roimh an Charghas agus nithe eile ní raibh faill agam go dtí seo tuairisc ar bith a thabhairt. (Bhí tuairisc ag Tuairisc, áfach). D'fhoghlaim mé freisin go bhfuil tionchar éigin ag mo thuairiscí anseo - mheall siad Donncha ó Daltaí na Gaeilge ó Nua Eabhrac go Baile Bhuirne. Ar an drochuair, de bharr go raibh an Muileann Plódaithe ag lucht rothair ghluaiste, bhíomar scaipthe ar lóistín éagsúla is ní raibh deis agam comhrá ceart a bheith agam le Donncha. (Fuair cuid againn bheith istigh sa Mhuileann)

In ionad ceolchoirm, is éard a bhí san Ionad Cultúrtha an oíche roimh ré i mbliana ná seo aonair Diarmuid de Faoite - Pádraig Ó Conaire. (Tá súil ag Diarmuid an taibhe a thabhairt chuig BÁC san Fómhair - bhí sé chomh maith sin go mbeadh fonn orm freastal ar arís). Chuir Diarmuid ina aonair na dosaen carachtar inár láthair as Gaeilge agus as Béarla - Pádraig Ó Conaire féin, ar ndóigh - ach a ghaolta, agus go leor daoine a bhuail leis ar feadh a shaol - Micheál Ó Coileán ina measc. B'é Diarmuid freisin a chuir clabhsúr le cainteanna Imbolc freisin. Níor labhair sé mórán faoi féin - seachas sin lig sé dá ealaíon caint ar a shon. Reic sé a aistriúchán féin ar scéal taibhseach Ella Young a samhlaigh cruthú na hÉireann ag Brighid agus pearsan eile ó chliar Tuatha de Danann. 

Ba le reacaireacht agus filíocht i ré an Idirlín a bhain caint Ciara Ní Éanacháin freisin -  foilsíodh leagan dá cuid cainte ar Meon Eile. Bhí rudaí spéisiúla le rá aici, ach dáiríre fanann an cheist buan - Cia a cheannódh Dán? Tá bealaí nua an scéal a scaipeadh agus filíocht a dháileadh - ach tá sé níos deacra ná riamh bheith beo ar ealaíon a bhraitheann ar an teanga.

Tá cúinní airithe ann, ar ndóigh, san acadúlacht agus san teilifís - labhair Feena Toibín ar a cuid taighde ar Dhubhghlas de hÍde, bunaithe ar a chuid dialanna a léiríonn ní hamháin an forbairt ina eolas ar an nGaeilge ach freisin an saol teaghlaigh sách casta aige sa bhaile, agus freisin na cúinsí sóisialta a bhí ann le linn a óige. Labhair David Stifter faoin dtogra Chronologicon Hibernicum in Ollscoil Má Nuad atá ag plé le bealaí chun iniúchadh a dhéanamh ar fhocail chun fráma tagartha dátaí a chuir ar fáil do théacsanna.

Ní raibh an teanga lárnach i ngnó beirt eile a labhair - Tomás Mac Uidhir a labhair faoi cainteanna aeráide Pháráis, agus Antóin Ó Lachtnáin a labhair faoi (easpa) príobháid ar líne - dhá ghné den saol a mbeidh tionchar acu orainn ar fad.

Labhair Síle Nic Chonaonaigh faoin cuid oibre le Garraí Glas, agus anois Dúiche - obair teilifíse a seolann ó ceann ceann na tíre í, ag mealladh caint agus eolas ó dhaoine spéisiúla - gairm a éilíonn cumas maith éisteachta is machnaimh!

Is le healaíona (dallach) dubh a bhíonn Rua ag plé - draoi a léirigh a chumas mearbhall a chuir ar an intinn daonna le scileanna. Caithfidh mé a ra gur chuir a chuid cleasaíochta - agus bhí sé ana shoiléir gur cleasaíocht a bhí ann, cé nár mhínigh sé iad - sceon orm, ar a shimplí - nó sin an cuma a bhí air - a bhí sé air daoine  a léamh agus a mhealladh. (Lean sé air istoíche sa Mhuileann lena chleasa)

Tríd is tríd bhí go leor eolas agus inspioráid ar fáil ar feadh an lae, agus go leor ábhar cainte istoíche sa Mhuileann ag an dinnéar iar-Imboilc.

Beidh na físeáin ar an suíomh amach anseo ar ndóigh agus tá leagan de Imbolc le bheith ag an Picnic Leictreach - mar sin féin tá taithí ar leith ag baint le bheith i láthair i mBaile Bhurine agus inspioráid ag baint leis an allagar timpeall ar na cainteanna agus istoíche sa mhuileann chomh maith leis na cainteanna iad féin!

Camchuairt Músgraíoch

Mar a dúirt mé thug cuid againn aghaidh ar Bhaile Bhúirne agus an Muileann don deireadh seachtaine ainneoin go raibh Imbolc ar sos. Peata lae a bhí ann ar an Satharn agus ainneoin leanna an Mhuileann (grúdlann dá gcuid féin acu anois) chuaigh muid amach breá luath ag siúl. Tá coill spéisiúil ar bhruach an tSuláin crainn faoi bhrat trom caonaigh. Tá cosán tríd an gcoill go dtí Reilig Gobnatan, áit a bhfuil Seán Ó Riada agus Seán Ó Ríordáin araon curtha.
Tá iarsmaí a bhaineann le Gobnait ann freisin, a huaigh mar shampla agus dealbh bhreá nua a tógadh sna 1950í. Maidin Domhnaigh bhuail muid le Peadar Ó Riada ann (tar éis dúinn Aifreann a éisteacht i gCúl Aodha leis an cór) agus thug sé lear mór seanchais dúinn - fillfidh mé ar ábhar ach a mbeidh tost an Charghais curtha díom agam!

Lean muid orainn síos go dtí an bpríomhbhóthair agus bhí cupán tae againn san Crúiscín Lán; ansin shiúl muid taobh eile an ghleanna, suas bóthar na gCeapacha gur tháinig muid trasna air Slí Ghaeltacht Mhuscraí, cuid de shiúlóid níos faide a rianaínn an slí a thóg Donal Ó Súilleabháin ag teitheadh ó Bheara go Breifne.

Tá an chaoi ar an gcosán cé go raibh sé garbh agus fliuch in áiteanna.

Bhí greim le n-ithe againn sa Mhuileann (molaim an Seabhdar) agus thugamar sciurd ar Ghuagán Barra. Bhí an loch ina léinseach, ag feidhmiú mar scáthán den gcéad ghrád; arís tá go leor le reic faoin áit agus beidh orm filleadh air anseo chun tuairisc a dhiongbhála a thabhairt!

Tríd is tríd táim fíor sásta gur chuaigh mé ó dheas - bhí aird deireadh secahtaine agam, agus lón machnaimh.

Ceolchoirm Imbolc

Cé gur cuireadh Imbolc ar ceal ar feadh bliana i mbliana, bhí ceolchoirm eagraithe don oíche roimh ré. Bhí fonn orm féin agus roinnt eile buaileadh ó dheas pé scéal é agus sult a bhaint as an deireadh seachtaine fiú mura mbeadh an lón iomlán machnaimh a chuireann Imbolc ar fáil ar fáil dúinn!

Micheál Ó Súilleabháin agus Iarla Ó Lionáird na hoirfidigh a bhí i gceist. Micheál ag seinm an phianó mór atá san Ionad Cultúrtha (i gcuimhne ar Seán Ó Riada). A ghuth sainiúil uirlis Iarla, agus rinne sé canadh agus reacaireacht.

Clár lán ealaíne a bhí cóirithe acu, ag tarraingt as chnuasach Ghoodman, ar aimsíodh focail na n-amhráin i Londain le déanaí; as filíocht an Ríordánaigh agus Séamus Heaney, ceol Ó Cearbhalláin.

Bhí an chlár thar a bheith feiliúnach don áit a rinne Ó Riada a áit dhúchais de, agus inar tógadh Ó Ríordáin. Ag filleadh abhaile a bhí Iarla Ó Lionaird gan amhras agus a mhuintir san lucht féachana - lucht féachana a bhí flúirseach, gach suíochán san Ionad lán agus suíochán bhreise do scór eile ar an ardán timpeall ar na ceoltóirí.

Taibhe ar leith a bhí ann, fite as dúchas a bheadh dearmadta cuid mhór murach Goodman agus Ó Riada; Goodman a chnuasaigh ceol ar leith i gCiarraí agus Corcaigh, Ó Riada a chuir fotha faoi athbheochan an cheoil dúchais.

Ba phribhléid a bheith in áit agus ionad a chaomhnaigh na tréithe sin thar na blianta, áit ina mothaíonn duine cuisle an dúchais fós ag preabadh.

Ard oíche!

An Sulán Fuar Fada Fireann

D'fhiafraigh Dennis sna tagairtí ar an mhír deiridh cad a bhí sna bearnaí ar an leac úd. Bhí an cheist céanna agamsa nuair a chéad chonaic mé an leac, agus bhí an fhreagra a fuair mé ó Conchubhar ceilte sa mhír.

Mise an Sulán
Fuar, fada, fireann
Anois an t-am
Cá bhfuil mo dhuine?

Fearacht abhainn eile, is cosúil go mbíonn íobairt bheo á éileamh ag an abhainn seo le linn tuilte. An leagan den scéal atá le léamh i gcáipéisí logainm ná go mbáitear duine ann gach tríú bliain agus go scairteann an abhainn an rann thuas roimh ré. Deir Conchubhar liom gurbh gach seachtú bliain a deirtear go háitiúil. Go bhfios dom, tá obair leanúnach ar bun chun smacht a chuir ar an abhann agus ar na habhainn eile thart ar Bhaile Bhúirne.

Go hiondúil is baininscneach a bhíonn ainmneacha abhainn; go bhfios dom an Sulán agus an Feabhal na heisceachtaí.

Imbolc 2012: Iarfhocal

Is iad gan amhras na cainteanna agus an ceolchoirm an chuid is suntasaí den fhéile Imbolc. Ach tá gné thábhachtach eile: an deis labhairt le daoine spéisiúla idir na cainteanna, thar cupán tae agus scón bhaile de chuid Bernice, nó am lóin nó thar pionta leanna sa Mhuileann. Agus chun an sméar mhullaigh a chuir ar an deireadh seachtaine bhí béile do chách eagraithe ag Tomás agus Bernice sa Mhuileann. Rud a thug faill eile an lá a chíoradh.

Ansin tá an áit féin ann - Baile Bhúirne agus Cúil Aodha síos an bóthair uaidh. D'fhreastail muid ar Aifreann ann, ach faraor bhí an cór bailithe leo chun freastal ar Scoil Ceoil an Earraigh ar an mBuailtín. D'fhonn gan titim go hiomlán isteach sna gloiní, chuaigh mé féin ar shiúlóid tar éis na cainteanna, agus thug aghaidh ar Reilig Ghobnatan.  Conair a thug thar an tSúláin fuar fada fireann mé ... ach níorbh mise a dhuine, buíochas le Dia! Sin nó níorbh é a am é. Ar aghaidh in aghaidh an chnoic ansin, thar tobar Gobnatan.

Áit bhreá chun marana a dhéanamh, agus scéalta an lae a chíoradh roimh aghaidh a thabhairt ar bhabhta eile d'allagar léannta spraíúil. Beidh mé ar ais!