29 July 2009

Bráithre nó Cairde?

Baintear feidhm as an bhfocal "Bráithre" in Ord an Aifrinn, go háirithe san Fhaoistin Choiteann.

Tá sé tugtha faoi ndeara agam go bhfuil sé de nós ag sagairt airithe "cairde" a chuir in áit "bráithre". Gan amhras, tuigim cén fáth - cuimsíonn "cairde" an dá cineál, agus táid ann a thuigfeadh go raibh leath den chine fágtha lasmuigh ag bráithre. Tar éis an tsaoil, bhí leibidí ann nár thuig an difear idir duine (homo) agus fear (vir) agus a chreid dá réir nach raibh anam ag bean.

Ach feictear dom nach bhfeileann an focal cairde. Bréagnaítear teagasc thábhachtach de chuid na Críostaíochta ansin - gur clann altrama Dé muid, gaol fola eadrainn buanaithe ag fuil Chríost ar an gcros. Tá sin níos doimhne ná cairdeas. Tig le duine titim amach lena bhráthair - ach is bráithre fós iad! Agus is fearr, deir an seanfhocal, beagán den ghaol ná mórán den charthanas.

Tá col glactha agam mar sin leis an bréag chairdeas seo! Ach cén leigheas atá air?

Tá focail tábhachtach - agus is maith an rud an idirdhealú sa Ghaeilge idir duine agus fear - atá in easnamh i gnás an Bhéarla.

Pléann an Ghearmáinis leis an bhfadhb seo ar shlí eile - luaitear idir Bráithre agus Siúracha.
Agus sin ainneoin focal bhreá a bheith acu ar col beirte - (nó siblín) - Geschwister.

11 comments:

Dennis King said...

An bráthair fós é tar éis a choinnealbhá?

aonghus said...

Cinnte.

Rud sealadach coinnealbhá. Pionóis eaglasta, iarmhairt ar ghníomh éigin.

Ach is bráithre muid ar fad, gach duine den chine ceannaithe ag Críost.

Fearn said...

Confiteor Deo omnipotenti, et vobis FRATRES, quia peccavi nimis cogitatione, verbo opere et omissione: mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa. Ideo precor beatam Mariam semper Virginem, omnes angelos et Sanctos, et vobis FRATRES, orare pro me ad Dominum Deum nostrum. Amen.

Is léir gur fhan an Ghaeilge dílis don laidin.

aonghus said...

Muise, fáilte ar ais a bhráthair.

Cinnte, leagan dílis atá sna leabhair urnaí. Ach chuig an mídhílseacht "cara" a chuir in áit bráthair a bhí mé. (Agus féach nach raibh ceachtar acu luaite roimh Vatacáin II, más cruinn kathpedia!)

Tuigim go bhfuil tiontú nua ar na bacáin de Ord Nua an Aifrinn go Béarla le bheith níos dilse.

Ceist agam ar na laidineoirí - an gcuimsíonn frates síol lanúin ar fad?

aonghus said...

Dar leis an suíomh seo, cuimsíonn.

Fearn said...

Aidhe, is ainm cruinn é frates "deartháir" a bhfuil brí leathan leis fosta : fear/duine fine. Dar ndóigh, sin gaiste an tiontaithe teanga, a leathbhreac a chuir isteach leis na dathanna chéanna céille.
Níl lá loicht agam ar na leaganacha Béarla ná Gearmáinise a luaigh tú; níl ceachtar acu cearr, ná an leagan Gaeilge ach an oiread.

Is dóigh go bhfuil feadhain de na daoine a chuir NuaGhaeilge ar Laidin na hEaglaise sna 60achaí fós beo ach iad cnagaosta anois. Is trua nach gceistítear iad anois i dtaobh a rogha leagain sula ghlaos Dia orthu

aonghus said...

Fós, is ar rud eile ar fad atáimse ag trácht.

Ar an nós "cairde" a rá, san áit go bhfuil bráithre scríofa.

Níl baint aige sin le bráithre a bheith curtha ar fratres....

Fearn said...

An ea sa Ghaeilge atá tú chuige?
Níor chuala mé an focal "bráthair" sa chaint choiteann muna raibh sé ag tagairt do chléireach nach sagart é. Agus tá an dream sin faoi crann smóla anois. An é sin an chúis?
Nó an ea sa Bhéarla atá tú chuige?

aonghus said...

Sa Ghaeilge, cinnte. Le linn an Aifrinn. Tá sé tugtha faoi ndeara agam go bhfuil sé de nós ag sagairt airithe "cairde" a chuir in áit "bráithre".

Ba chuma liom "bráithre agus siúracha", nó fiú "deirfiúracha agus deartháireacha"

Aifreann i nGaeilge a éistim - silim go bhfuil "brothers and siters" buanaithe sa Bhéarla.

Ach "cairde", sin teagasc eile ar fad!

Fearn said...

"Ach "cairde", sin teagasc eile ar fad!"

Níl fhios agam faoi sin."A Chairde Ghaoil" a d'fhéilfeadh go feilemanta do "Fratres" ach é seanchaithe le fimínteacht anois.

Déarfaidh na scoláirí leat, gan aon agó, go raibh briathar sa seanGhaeilge "caraim" = tugaim grá do..

aonghus said...

Ar an ngaol gan choinníoll a bhí mé ag smaoineamh. Is bráthair do bhráthair, is cuma cad a tharlaíonn. Fiú má tá fuath idir bheirt, is bráithre fós iad.