15 January 2010

L'art pour l'homme!

Chuir mír Dennis mé ag machnamh arís ar ealaín. Tháinig scéal Sheáin agus an gloine dhaite sna sála ar mhír Dennis.

Is iontach an neach an duine - colainn, croí, réasún, coinsias agus toil fite fuaite ina chéile. Agus ealaín á dhéanamh aige ón tús. Ach sílim go raibh i gcónaí feidhmeanna seachas maisiúchán leis. Agus go mbíodh brí níos leithne leis an bhfocal sa chaint thar mar atá anois. Tá an brí leathan fós sna foclóirí.
ealaín [ainmfhocal baininscneach den dara díochlaonadh]
líníocht, péintéireacht agus dealbhóireacht; eolaíocht, scil; brainse léinn ollscoile (mar a dhéanann Baitsiléir Ealaíon); ceardaíocht; slí bheatha. An Foclóir Beag
Tá giota páir agam áit éigin a deir gur Baitsiléir in Ealaín na hInnealtóireachta mé féin. Ach go hiondúil anois is na dearc ealaíona a shamhlaítear leis an bhfocal, agus b'fhéidir an éigse chomh maith. Amharctar ar an ealaíontóir mar dhuine ar leith, i leataobh ón gcomhluadar. Agus ar an ealaín mar sprioc ann féin - l'art pour l'art. Nath a chum an file Baudelaire.

Ní aontaím leis! Sílim gur féidir le gnáth saothar an duine a bheith ealaíonta, gur féidir foirm a chuir in oiriúint do feidhm ach fós áilleacht a bheith ann. Sílim go mba cheart do na dearc ealaíona gach gné den duine a shásamh, nó ar a laghad a bheith oscailte do gach gné - mar ní lia duine ná tuairim.

Sílim gur scáthán atá san ealaín, agus go mbíonn eolas á roinnt ann, agus gur féidir leis machnamh a spreagadh. Léigh mé alt spéisiúil ar na mallaibh faoi Picasso - agus an claochlú a tharla do na híomhánna de mná a rinne sé, de réir mar a bhí a chaidreamh leo.

Gan amhras, ba cheird a bhíodh sna dearc ealaíona fadó, agus iad go minic i seirbhís na diagachta, nó an stáit, nó na flaithe.

Chuir an grianghrafadóireacht cor ina gcinniúint, gan amhras - ní thig leo dul in iomaíocht le réaltacht na ceamaraí, cé nach fíor nach mbíonn bréaga á insint acu!

Bhíodh aibítir siombail sna healaíona, a raibh tuiscint ag an gnáth duine orthu. Mar shampla, i bpictiúr de naomh samhlaíodh ócht le lile, mairtíreacht le pailm, agus mar sin de.

Don duine, idir corp agus anam, an ealaín!


Aguisín: alt comhthráthúileach ag First Things!

6 comments:

SeanO said...

An Ealaín.

Chuir tú ag smaoineamh mé, Aonghus. Aithním anois go raibh sé de riachtanas ionam riamh bheith ag cumadh, ag pleanáil, ag dearadh, ag fás nó ag scríobh ruda. Agus mé im stiúrthóir taighde bhí mé de shíor gafa le foghlaim, le pleanáil agus le teach ar shlite chun ár gcuid oibre a fheabhsú. A luaithe a d’aistrigh mé go dtí an comhlacht in Massachusetts, chinn mé ar uair a chloig gach oíche, díreach roimh dul a luí, a chur ar leataobh le haghaidh rud éigin nár bhain leis an tsaotharlann. Ach, cad a roghnóinn? Cad faoin nGaeilge? ar mé liom féin. Cé nár chleacht mé an teanga le sé bliana is fiche, bhí buntáiste amháin agam: cibé paidreoireacht a rinne mé le linn an tréimhse sin, (agus nílim ag maíomh go raibh mé tugtha don phaidreoireacht chéanna), rinne mé as Gaeilge í. B’in mar a thosaigh mé ar mo chuid Gaeilge a athshealbhú, mé ag scríobh giotaí beaga gach oíche go dtí go raibh sé de dhánaíocht ionam blúirín a sheoladh chuig eagarthóir Comhar. Agus ar m’anam, d’fhoilsigh sí é. Na blianta anonn agus í ar tí post a ghlacadh leis an Aontas Eorpach, d’fhiafraigh mé di cad ba chúis di an blúirín sin a roghnú. “Bhí sé chomh hait sin,” ar sí, “nár fhéad mé diúltú dó.”

aonghus said...

Is iomaí ciall ag ait:

ait [aidiacht den chéad díochlaonadh]
taitneamhach; iontach maith; greannmhar; corr.


Meas tú cén cumasc a bhí i gceist aici?

Sin sílim gné eile den ealaín - rud a leagann daoine as an conair seanchaite.

Cailliomachas said...

Níl a fhios agam nach bhfuilim ag teacht leat, a Aonghuis. Ó mo thaobhsa de píosa ealaíne atá i ngloine Sheáin. Quod visu placet - taitníonn sé liom breathnú air. Ní dóigh liom gur gá dul níos faide ná sin.

SeanO said...

“Ait”

Cuirfidh mé an blúirín ar mo bhlag go bhfeice tú cérbh é a bhí “ait” dar leis an eagarthóir.

Ionann ‘ait’ sa chás seo agus rud nach rabhthas ag súil leis. An chiall chéanna a bhí, measaim, ag an údar Máirín Nic Eoin, ina saothar “B’ait Leo Bean.” (An Clóchomhar, 1998).

Dennis King said...

Ní raibh l'art pour l'art ann riamh, ar ndóigh, toisc nach bhfuil céadfaí ná braistint ag l'art.

ormondo said...

B'fhéidir gurb ealaín gach déantús a bhfuil dé le brath ann.