16 May 2013

Céard is duine ann?

Artikel 1 GG. (1) Die Würde des Menschen ist unantastbar. Sie zu achten und zu schützen ist Verpflichtung aller staatlichen Gewalt.
Ní ceadmhach baint le dínit an duine. Is dualgas gach cumhacht de chuid an Stáit ómós a bheith acu uirthi agus í a chosaint. 

Is mar sin, faoi anáil uafáis an Tríú Reich, a chuirtear tús le Bunreacht Phoblacht Cónaidhmeach na Gearmáine. Is beag duine a easaontódh leis sin.

Ach cad is duine ann? Cathain a bhfuil tús agus deireadh leis? Cad as a nádúr? Cad iad a bhuan-tréithe; cad atá athraitheach? Ansin atá an achrann!

Is beag cabhair dúinn an eolaíocht nuair atá dínit faoi chaibidil. Tá neach nua daonna ann ag coimpeart - foireann géine dá chuid féin. Sin, dar liomsa, tús na beatha daonna. Uaidh sin mo dhiúltú do ghinmhilleadh. Ach tuigim nach féidir leis na heolaíochtaí nádúrtha ceisteanna morálta a fhreagairt, cé gur féidir leo  bunús a thabhairt dóibh.

Maítear go minic gur athraigh an Eaglais CR - nó ar a laghad diagaithe dá chuid - a seasamh ar tús na beatha. Níl sin cruinn. Buan-phrionsabal atá ann, nach ceadmhach beatha saonta a thógáil. An rud a athraigh ná an eolaíocht - an tuiscint ar choimpeart.
Sin gné eile den scéal. Is furasta prionsabal dubh agus bán a leagan amach. Níl an saol dubh agus bán. Faraor, is minic fuilteach é.
Seasaim leis an bprionsabal nach ceadmhach deireadh a chuir d'aon-ghnó le beatha duine - ó coimpeart go bás nádúrtha.

Tuigim go bhfuil pian, strus agus trioblóid ag baint le toirchis agus breith, fiú nuair atá an bhean nó lánúin ag thnúth le leanbh. Tá taithí phearsanta agam ar an fhulaingt a bhaineann le breith anabaí.

Glacaim leis nach mbíonn ginmhilleadh ag bean mura mhothaíonn sí sáinnithe. Ach feictear dom, sna tíortha go bhfuil ginmhilleadh ar fáil, go gcruthaíonn sé brú breise ar mhná fáil réidh leis an "bhfadhb". Agus baineann sé den mbrú ar an bpobal dul i ngleic leis na tosca a fhágann gur míbhuntáiste do bhean leanbh.

Tá rudaí sách bunoscionn san saol san Iarthar faoi láthair - lánúin ag cur coimpeart pháistí ar an méar fhada, agus ansin nuair a mhothaíonn siad "réidh" is minic fadhbanna ann de bharr na blianta is folláine do thoirchis agus coimpeart bheith imithe  (gan trácht ar an stró bhreise a bhaineann le tógáil clainne agus tú níos sine). Fágtar ansin iad le crá agus briseadh croí, agus uaireanta costas mór do míochaine torthúlachta. (Agus cuid na na míochaine sin atá iad féin dochrach don dínit daonna, ag déanamh earra tráchtála as duine)

Ní ceart go mbeadh páiste ina bhac ar oideachas ná dul chun cinn sa ghairm. Go deimhin, sílim go bhfuil gá le hathstruchtúrú ar an saol gairmiúil chun go mbeadh deis ag daoine clann a thosú ag aois feiliúnach ach fós saol fiúntach a bheith acu agus ag a dteaghlach.
 
Aithním go mbíonn ndochtúirí faoi bhrú, agus go ndéanann siad botúin. Is gá don dlí sin a chuir san áireamh - ba mhaith liom córas reachtaíochta a fheiceáil a spreagann lucht leighis chun botún a admháil go luath, ar mhaithe leis an dochar a laghdú agus é a sheachaint amach anseo.
Tá gá a aithint freisin go bhfaigheann mná ginmhilleadh - lasmuigh den dlínse, nó ag baint feidhm as drugaí ó lasmuigh den dlínse. Tá gá cosaint san dlí chun go mbeadh na mná seo in ann teacht ar aon cúram míochaine nó meabhairshláinte gan bheith imníoch faoi iomlán an fhírinne a insint dá dochtúir. (Léirigh iniúchadh abhus go raibh clinicí áirithe atá ar son ginmhilleadh níos forleathana ag moladh dó mhná gan rá le dochtúir go raibh ginmhilleadh acu).

Níl éigniú luaite agam. Seo an toisc is deacra - coir táir foréigneach i gcoinne bean. Is uafásach an rud é go bhfeadfaí toirchis eascairt as gníomh táir mar sin - ach ní ar an ghin an locht, agus ó tá saol nua ann, tá ceart ag an saol sin.

Tuigim go maith go mbeidh daoine ann a easaontódh go fíochmhar liom, agus a chreidfidh gur barbartha an gníomh éileamh ar bhean leanbh a iompar go breith i gcoinne a tola. Tuigim dóibh go pointe - ach sáraíonn an cheart chun beatha gach ceart eile. Agus cuimsíonn an cheart chun beatha an dualgas gach beatha a chosaint san méid is féidir.

22 comments:

Néidí said...

Mura bhfuil athrú tagtha ar meon na CR, cén fáth nár dheachaigh páiste rugtha marbh go neamh sa chéad seo caite?

aonghus said...

Níorbh teagasc deimhnithe de chuid na hEaglaise Liombó do leanaí neamh baiste; iarracht ag diagairí a bhí ann dul i ngleic leis an gceist.

Agus níorbh "rugtha marbh" an cheist ach baiste.

aonghus said...

http://www.scborromeo.org/ccc/p2s2c1a1.htm#1261

Néidí said...

Meas tú an d'fheadfaí an Eaglais Caitlicí meon a athrú maidir leis an 'bhfadhb sin san iarthar' trí leithscéal a ghabháil leis na mná is páistí nach raibh maith go leor dóibh sa chéad seo chaite? e


aonghus said...

Ba cheart an leithscéal a ghabháil agus más féidir leorghníomh a dhéanamh.

Ach ní hé sin cúis na faidhbe. Faoi láthair, de bharr an chaoi go bhfuil cúrsaí oibre eagraithe is féidir le leanbh bheith ina chúis bochtaineacht nó ina bhac ar oideachas agus fostaíocht.

B'fhearr liom dar ndóigh gach leanbh a bheith i dteaghlach sona socair;ach is gá aire a thabhairt do gach leanbh de réir a riachtanais siúd, beag beann ar na daoine fásta ina shaol agsu a caidreamh eatarthu.

Is gá freisin an saol oibre a eagrú ar mhodh eile. (Útóipe sin is eagal liom)

Néidí said...

1.Má fhágann tú an Eaglais, trí iompú i do Hindu nó reiligiúin ar bith eile, an bhfuil tú fós i do Chaitliceach?

2. Má bhí breall ort maidir leis an reiligiúin úr seo, an bhfuil sé de cheart agat athbhaistiú?

aonghus said...

Níl fhios agam go cinnte, ach de réir mo thuiscint ar an dteagasc tá an baiste buan; ní bheadh gá le hathbhaiste - ní féidir é.

Ní bhaistear isteach an Eaglais CR duine - mar shampla, má thagann duine isteach san Eaglais CR ó eaglais Críostaí eile ní bhíonn baiste i gceist.

aonghus said...

Ach pé scéal é, ní baiste a dhéanann duine.

Néidí said...

Bhí baiste ag mo seanathair i 1947 nuair a phós sé mo mhamó. Ba Phrotastúnach é roimhe sin.

Néidí said...

An Samhraidh seo caite fuair bean óg bás i nGuatamala bhí ailse uirthi agus níl ginmhilleadh ceadta sa tír sin, an saol saonta a saol?

Agus an bhean seo i El Salvador http://www.salon.com/2013/04/18/critically_ill_woman_faces_jail_time_if_she_goes_forward_with_life_saving_abortion/

Is mór an trua nach bhfuil ardeaspaig chomh 'ar son na beatha', mar dhea, dos na mná seo, beo beathach, agus atá siad don ghin.

Dála an scéil níl leanbh ina duine iomlán i nGiúdachas go dtí go bhfuil 30 lá neamhsplách sroiste aici/aige.

aonghus said...

Braitheann sé ar an gcinéal Protastúnach. Baisteach mo bhean san Eaglais "Evangelisch" thall; ní raibh baiste i gceist nuair a d'iompaigh sí go dtí an Eaglais CR.

Níl iomlán fíricí na gcás úd agam ach ba cheart pé cóir leigheas is gá a thabhairt do na mná sin, agus iarracht a dhéanamh an leanbh a thabhairt slán más féidir.

Néidí said...

Ba Shasanach é, mar sin is dócha Church of England.

Ní féidir Chemo a thabhairt do bhean atá ag siúl

aonghus said...

Níl sé chomh dubh agus bán sin

http://www.cancer.net/coping/emotional-and-physical-matters/sexual-and-reproductive-health/cancer-during-pregnancy

(Maidir le do sheanathair, ní dócha gurbh ball de Eaglais Shasana a bhí ann má bhí baiste riachtanach. Glacann an Eaglais CR le sacraimint Eaglais Shasana, oirniú sagart & pósadh san áireamh)

Néidí said...

ba as Eabhraic é, cén reiligiúin críostaí eile a bheadh i gceist?

aonghus said...

Ní saineolaí mé ar na hEaglais leasaithe. Ach tá cuid acu nach bhfuil baiste acu.

Néidí said...

Déarfainn féin duine den móramh a bhí ann. B'fhéidir gur athraigh na rialacha

aonghus said...

N'fheadar.

Go bhfios dom glacadh le baiste Newman, mar shampla.

Néidí said...

B'fhéidir gur roghnaigh sagart áitiúil tuaith go raibh gá leis marsin!

ormondo said...

D'ainneoin an teagaisc íonghlain, nach bhfuiltear ag dul thar fóir nuair a dhiúltaítear ginmhilleadh do bhean tar éís di éigniú a fhulaingt?

Dála an scéil, tá an ceart agat nuair a luann tú go gcuirtear i dtíortha ina bhfuil an ginmhilleadh ceadaithe brú ar bhean go minic fáil réídh leis an toircheas nuair nach mbíonn na tosca ró-fhabhrach.

aonghus said...

Más duine an ghin, nach bhfuil sé thar fóir é a mharú de bharr coir a athair?

Deacracht eile le ceist an éignithe; féach gur maíodh i gcás Roe Vs Wade i SAM gur éigniú a bhí mar chúis leis an toirchis sa chás. Rud nárbh fíor - ach ghlac an bhean sa chás an leithscéal a mhol dlíodóirí an fheachtais ar son ginmhilleadh ar éileamh di. Bhí sise freisin faoi bhrú "fáil réidh leis an bhfadhb". Mar a tharlaíonn, ní dheachaigh sí ar aghaidh leis, agus tá sí sásta nach ndeachaigh.

Níl aon cheist ar gur éigníodh an cailín i gcás C abhus. Bhrú an bord sláinte ginmhilleadh uirthi, ag maíomh go raibh bagairt féin bháis i gceist. Tá sí ina bean óg anois agus aiféala ana mhór uirthi gur ghéill sí don mbrú - agus í faoi drugaí dá ainneoin.

multikulti said...

Maidir leis an cheist, cathain a thosaíonn beatha an duine: nach dóigh leat, mar ríomhchláraitheoir, gur feiniméan é seo ar éasca cur síos air le loighic na doiléire seachas leis an loighic dhénártha? I bhfocail eile, nach dóigh leat gur go réidh agus ar feadh tréimhse ama (tréimhse an toirchis) a théann an beatha ó 0 go 1, seachas de phreab in aon phointe amháin?

aonghus said...

Tá loighic na doiléire go maith chun teacht ar chinneadh nuair atá roinnt inchur doiléire i gceist, le dóchúlacht & meáchain éagsúla. Ach ag an deireadh bíonn cinneadh dénártha le déanamh; ann nó as, bás nó beatha.

Tá amhras orm faoi aon chinneadh a thugann luach níos lú d'aicme amháin daoine thar aicme eile.

Tá, mar shampla, comhfhios analógach; mar atá forbairt an duine. Ach tá daonnacht dénártha.