Ailtreacht iar Éirí Amach

Sean Keating 'Night Candles are burnt out'

B'é Tarla Mac Gabhann a thug an caint ar Ailtireacht san sraith Seacht mBua an Éirí Amach de chuid Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis.

Thug sé léargas spéisiúil ar na snáithe idir forásacha agus frithghníomhach in ailtireacht an stáit nua; an spéis a chuir Airí an stáit nua in Ailtireacht nua aoiseach, agus gur cuireadh ailtirí óga chun na mór roinne le foghlaim; go bhfuil a lorg sin ar roinnt de na hárasáin thart ar bhaile Átha Cliath, agus sna hospidéal suas síos na tíre. Fiú na heaglaisí a tógadh bhí cuid acu réabhlóideach agus nua; mar a bhí Aerfort Átha Cliatha tráth a thógtha. Ach go raibh ársaíocht ann freisin, daoine ag filleadh ar an ré roimh theacht na nGall ag cruthú stíl Hiberno Romanesque. Agus gur loiceadh ar na hidéil, mar a tharla leis na túr i mBaile Munna atá scriosta ó shin, nuair a fágadh amach an timpeallacht seirbhísí a bhí ceaptha do na hárasáin, "ceal airgead". Luaigh sé go bhfuil líon sách ard ban gníomhach sa ghairm in Éirinn, 30% le hais thart ar 10% i SAM. Nuair a cuireadh an cheist faoi cén fáth nach 50% atá ann dúirt sé go lom nach bhfeileann an caoi a oibrímid san Iarthar do mhná. 

Caint thar a bheith fiúntach, agus an pictiúr thuas le Seán Keating in úsáid aige mar leitmotif, ag léiriú contrárthaí agus teannais.

Seacht mBua na Nua Litríochta

Bhí an tríú léacht san sraith "Seacht mBua an Éirí Amach" oíche Déardaoin.  

Seal na litríochta a bhí ann, agus b'í Máirín Nic Eoin a thug an léacht. Seachas plé le tionchar dhíreach an Éirí Amach ar an litríocht - na saothair a spreag sé; mar shampla leabhar Uí Chonaire a thug teideal don sraith, nó Dé Luain Uí Thuairisc - roghnaigh Máirín seacht mBua atá ag nualitríocht na Gaeilge, nach mbeadh ann murach an Éirí Amach, seans.

De réir na nótaí garbha a bhreac mé síos, is iad sin

1. Bua na Cuimhne
2. Bua na Critice Sóisialta
3. Bua na Saoirse (ó thaobh ábhair agus foirme)
4. Bua an Nochtadh (fírinne, ag diúltú don brú faoi chois)
5. Bua an Athshaothraithe
6. Bua na Feasachta Domhanda
7. Bua an Neamhinthuarthacht

Duine í Máirín a bhfuil grinn staidéir déanta ar an litríocht féin agus an chritic faoi, mar sin tá sí cáilithe thar an gnách le suirbhé mar seo a thabhairt ar litríocht Nua na Gaeilge. San am céanna iompraíonn sí a héirim go héadrom agus is sár chainteoir í.

Labhair sí gan stró ar feadh beagnach uair go leith, ag coinneáil aird an tslua, fiú mo leithéidí de dheargthuata i gcúrsaí critice.

Léirigh sí úire agus nua-aoiseacht litríocht na Gaeilge, idir litríocht na nua chainteoirí agus litríocht a fáisceadh as an nGaeltacht Bheo.

Tuigtear dom go bhfoilseofar an sraith seo amach anseo, sa chaoi is nach mbeidh daoine ag braith ar mo chuir síos bhacach ar léacht den scoth. 

Bua Ealíona an Éirí Amach

Ar an 12ú Samhain i léachtlann R COBÁC thug an Dr Caoimhín Mac Giolla Léith an dara léacht san sraith comórtha 'Seacht mBua an Éirí Amach'. Is ag plé leis na hamharcealaíona a bhí sé, go sonrach leis an plé i mín ealaíon le téama an Éirí Amach.

Thosaigh sé a léargas fíor spéisiúil le maíomh Thomás Dáibhis go mbíonn ealaíontóirí na hÉireann neamartach i imeachtaí móra na staire a chíoradh ina gcuid péintéireachta, murab ionann agus ealaíontóirí na mór roinne. 

Rianaigh sé an bheagán ealaíon atá ann ag eascairt as an ngorta mór, agus tionchar na grianghrafadóireachta a tháinig chun cinn i dtreo deireadh na 19u  aoise mar chúlra dá chaint ar thionchar an éirí amach ar na healaíona an uair úd agus ina dhiaidh.

Lavery: Triail Ruairí Mhic Easmainn

Ainneoin nach sa chineál seo ealaíne atá a chuid spéise ná saineolas féin, thug sé cur síos chuimsitheach ar an méid beag atá ar fáil. Ina measc saothar le Kathleen Fox a rinne pictiúir comhaimseartha de ghabháil an chuntaois Markiewicz bunaithe ar sceitse a ghlac sí ar an láthair. Tá freisin pictiúir ag John Lavery de thriail Ruairí mhic Easmainn, atá ar iasacht fadtéarmach ag óstaí an rí ó cúirteanna Shasana a fuair le huacht é dá mbuíochas.

Bé Seán Keating a rinne cuid de íomhánna íocónacha an tréimhse, Men of the West, a rinneadh roimh an éirí amach, agus Men of the South le linn cogadh na saoirse. B'é freisin a rinne Allegory agus a  dhóchas ag trá de bharr cogadh na gcarad. Pictiúir a léiríonn go héifeachtach tús deacair an stáit nua. 

Keating Men of the West

Thug sé spléachadh freisin ar na hiarrachtaí a bhain le ealaíon a chuir ar fáil don gcomóradh a rinneadh i 1966 agus atá ar bun anois, ag tarraingt as saothar le Robert Ballagh - sna 1960í ag athshamhlú múnlaithe Eorpacha le leithéidí Delacroix, agus anois a chuir íomhá le stair spéisiúil ar fáil bunaithe ar ghrianghraf de pictiúir lonnaithe san GPO le Paget, a athdhearadh le dath agus ag tabhairt seachtar na cásca chun tosaigh ann.

Cé gurbh ar na pictiúir is mó a bhí a ard, phléigh freisin le dealbh Cú Chulainn le Sheppard atá anois sa GPO ó chuir de Valera ann sna 1930í - saothar atá níos sine ná an éirí amach!

Léacht thar a bheith spéisiúil, lán eolais a bhí ann. D'admhaigh sé go raibh mórán eile le rá faoi ealaín an phobail, bonn, stampaí agus araile nár fhéad sé plé, cé go ndearna roinnt tagairt do shaothar Jim Fitzpatrick.

Birth of the Irish Republic: William Paget	Robert Ballagh
Keating: An Allegory