Forbairt gan Béarla?

I dtrácht ar an mhír deireanach agam dúirt Lawrence

D'fhéadfá a rá go bhfuil an Ghaeltacht tearc-fhorbartha, ar nós thuath na hÉireann ar fad. Ach le 30 bliain anuas, is í an fhorbairt a mheall an Béarla isteach arís agus arís eile; cuir i gcás na Forbacha. An crua-cheist: cén chaoi leis an nGaeltacht a fhorbairt gan comaitéirí ar bheagán Gaeilge a tharraingt isteach?

Is fíor dó ar ndóigh, agus uaireanta chuidigh Údarás na Gaeltachta leis an mealladh sin. Anois agus cúraimí pleanála teanga ar an Údarás freisin tá dóchas éigin ann go gcuirfear cúinsí teanga san áireamh i bhforbairt tionsclaíoch.  

Níl aon amhras orm ach go meallfaidh bóithre níos fearr breis Béarlóirí isteach sa Ghaeltacht, agus níl réiteach an Chadhnaigh - iad a chrochadh ar an sceach is giorra inmholta. Níl aon amhras orm go leanfaidh breis Béarla an banda leathan freisin, le leithéid na meáin sóisialta agus ach go háirithe an t-ábhar ar fad a bheidh ar fáil tríd seirbhísí fearacht  Netflix.

Ní mór a aithint go bhfuil an lámh in uachtar ag an Béarla san tionsclaíocht agus san teicneolaíocht faisnéise ach go háirithe.

Ní sin iomlán an scéil áfach. Féach gurbh as an mionlach a labhraíonn Sualainnis sa bhFionlainn Linus Thorvalds, ceannródaí Linux. Ísiltíreach - Guido van Rossum a d'fhorbair Python. Seapánach Yukihiro “Matz” Matsumoto, a d'fhorbair Ruby. 

Ní bac teanga eile ar mháistreacht ar an mBéarla. An dúshlán ná an Ghaeilge a fhorbairt ag cainteoirí dúchais sa Ghaeltacht agus lasmuigh, i mo leithéidí de chainteoirí athdhúchais, agus i measc cainteoirí líofa eile freisin.

Tá ról ag an gcóras oideachas ansin - is gá aithint go bhfuil cúrsaí art leith sa Ghaeilge de dhíth don gcainteoir dúchas agus líofa le hais an ghlan foghlaimeoir. Cúrsaí a ligfidh do Ghaeilgeoirí óga iad féin a thumadh san gcuid is fearr den litríocht agus a thabharfaidh dúshláin dóibh.

Is gá freisin dlús a chuir le hobair COGG chun go mbeidh na háiseanna teagasc cuí ar fáil as Gaeilge dóibh siúd atá ag fáil a gcuid meánscolaíochta inti - agus go mbeidh na háiseanna céanna ar ardchaighdeán seachas ina leaganacha bacacha den bunleabhar Béarla. (Bíonn na leabhair Béarla in úsáid go coitianta sna scoileanna ó mo thaithí féin)

Tá deiseanna eile ann áfach mar a léiríonn an sár cnuasach áiseanna atá á chnuasach ag Ciarán ⁊ a chomhghleacaithe ar an suíomh Nascanna.

Tá na dána digiteacha ag cuir leis na foinsí chun tochailt sa Ghaeilge freisin - mar shampla na suímh Logainm agus Dúchas. Tá ábhar do scoláirí Gaeilge ar fáil níos fusa anois a bhuí le leithéidí Celt nó Corpas an Acadamh Ríoga.

Mar sin, ainneoin go leanfaidh rabharta an Béarla, agus do dtreiseoidh an forbairt ar an rabharta tá dóchas agamsa go bhfuil deiseanna ann do curach na Gaeilge (agus naomhóg na Gaelainne) barr a bhaint as an rabharta eolais!

An Ríomhlóid abú!

Bánú na Tuaithe, Bánú na Gaeilge

Ag labhairt le Adhmhaidin i ndiaidh na hagóide leag Seosamh Ó Cuaig nach rachadh feachtas a bhí teoranta do chearta teanga i bhfeidhm ar phobal na Gaeltachta. Tá pointe gaolmhar á dhéanamh in Eagarfhocal Goitse.

Tá ceist na Gaeilge agus seirbhísí i nGaeilge iontach tábhachtach ach, muna bhfuil pobal beo beithíoch againn le úsáid a bhaint as na seirbhísí sin, beidh deireadh leis an Ghaeltacht.
Más rud é gur cuireadh tús le troid ar son na Gaeltachta i mBaile Átha Cliath Dé Sathairn seo a chuaigh thart, ná bíodh an troid sin cúng. Ná bímis sáinnithe i gcoirnéal beag amháin.

Pobal iargúlta tuaithe pobal na Gaeltachta - sin cuid den chúis go bhfuil Gaeltacht againn in aon chor, mar gurbh fhéidir leis an pobal sin leanadh ar aghaidh ag maireachtáil ar iascach agus feirmeoireacht ó lámh go béal - Ag coraíocht leis an gcarraig lom. 

Ní shin le rá go raibh pobal bheag ann mar atá anois. Bord na gCeantar Cúng a bhí i réim sna ceantair a raibh Gaeltacht ann roimh teacht ann don stáit - agus rinne siad tréan iarracht cuir le maoin na ndaoine. Tá cuid den na céanna agus droichid a thóg siad fós luachmhar do phobal na Gaeltachta!

Sa lá atá inniu ann, feirmeoireacht, turasóireacht agus iascach fós na tionscail sa Ghaeltacht - sin agus roinnt monarchan le tacaíocht ó Údarás na Gaeltachta.

Ach tá an iascach faoi bhrú de bharr easpa iasc. Tá an fheirmeoireacht faoi bhrú ó chostais agus cúinsí eile. Biaiste fíor ghairid atá ann don dturasóireacht traidisiúnta atá bunaithe ar áilleacht na tíre.

Is fada an long ag dul anonn agus an Gaeltacht á bhánú ag imirce. Bhí pobal na Gaeltachta ag sluaisteáil cré abhus ar feadh tamaill le linn an tíogar Ceilteach, ach thit an tóin as sin go tubaisteach agus is ar an mbád nó an eitleán bán atá muintir na Gaeltachta ag tabhairt a n-aghaidh arís.

Sa mhullach ar sin, tá daoine óige sa Ghaeltacht ag fáil oideachas maith anois agus poist dá réir dlite dóibh. Is annamh - lasmuigh de na meáin agus Conamara 4 - poist mar sin ar fáil sa Ghaeltacht. Tá na meáin féin ag streachailt le ganntanas maoinithe, agus ag deireadh na feide mura bhfuil pobal le Gaeilge ann ní bheidh aon ghá le meáin Gaeilge!
Ach ní léir domsa go bhfuil straitéis ag an Rialtas le dul i ngleic le bánú na tuaithe. Go deimhin, shilfeá scaití gur a mhalairt glan atá ar bun. Tá na Gardaí á aistarraingt go dtí na bailte. Tá scoileanna beaga faoi bhrú ag treoir na Roinne Oideachais maidir le líon scoláirí atá riachtanach d'oide. Tá eagraíocht na scoileanna Gaeltachta dí-mhaoinithe ag an Roinn Gaeltachta. Tá an Roinn Coimirce Sóisialaigh ag aistarraingt feidhmeannaigh go bailte móra. Tá na hoifigí poist bheaga á ndúnadh.
Tá faillí leanúnach á dhéanamh ar bhonneagar na tuaithe. Éisteoir dílis de chuid Raidió na Gaeltachta mise,  mar sin cloisim an easpa dul chun cinn maidir le bóithre agus córais séarachais, agus teileachumarsáide -  cinntí atá dá thógáil (nó, le bheith cruinn) i bhfad i gcéin in oifigí i mBaile Átha Cliath.
Sa mhullach ar sin tá ceist achrannach an chaomhnú timpeallachta. Táim ar son caomhnú na timpeallachta. Ach shilfeá scaití nach gcuirtear daoine san áireamh in aon chor ach mar chineál truailliú nó fadhb a chaithfear díothú.
Sin dearcadh aineolach uirbeach dar liom. Is léir d'éinne a théann ag siúl gur múnlaithe ag daoine atá gach fód in Éirinn. Tá ballaí cloiche ag dul suas go barr Corrán Tuathail. Bhíodh ocht milliún daoine ag cur fúthu anseo roimh an nGorta agus scaipthe thart fud na tíre a bhí siad, ní istigh ar mhullach a chéile laistigh de chrios an M50 mar atá anois.
Go deimhin tá sé seo aitheanta fiú ag lucht caomhnaithe i gcás an Bhoireann áit a bhfuil feirmeoireacht mar chuid den mbainistíocht ar an dtaobh tíre uathúil ann - mar gurbh iníor eallaigh a mhúnlaigh é!

Bhí dream amháin le fógra ag cáineadh an Eoraip as na polasaithe caomhnaithe seo ag agóid Slán le Seán. Creidim go bhfuil dul amú orthu. Tagann treoirlínte ón Eoraip, cinnte - ach is abhus a tógtar na cinntí.

Éiríonn le tíortha eile saol tuaithe a spreagadh. Teipeann orainn anseo, áit a tógtar mórán gach cinneadh in oifig i mBaile Átha Cliath. Is chun aimhleasa na tíre trí chéile, agus na Gaeltachta ach go háirithe an staid sin.

Níl aon chúis, ach bonneagar fiúntach a bheith ann ó thaobh bóithre agus teileachumarsáide, nach bhfeadfadh teaghlaigh óga fanacht agus Gaeltachtaí bríomhara a chruthú - iad ag obair ón mbaile, ó oifigí beaga nó ag taisteal anois is arís go dtí na bailte. (oibríonn mo bhean féin ón mbaile seachas lá sa tseachtain, chaith mé féin tréimhsí á dhéanamh) D'fhágfadh sin go mbeadh daoine óga sa phobal chun na scoileanna a choimeád ag dul, agus leanfadh seirbhísí eile sin.

Chuige sin níor mór fíor dílárú cumhachta a bheith san tír. Tá ceannaire pobail sa Ghaeltacht ag obair ar sin. Tacaím leo, agus creidim gur cheart do Ghluaiseacht na Gaeilge trí chéile tacaíocht lena n-iarrachtaí chun bonn láidir a chuir faoi phobal na Gaeltachta. Chun ár leas uilig sin.

Sin mo racht go n-uige seo. Agus níl ach baint thánaisteach aige leis an gceist go bhfuil sé le rá agam go raibh pionta agam le Pádraigín a' Táilliúra  agus mé thiar!

Éist le ‘Amhrán na Septic Tanks’ ar Audioboo