Laoch na Laochra

Bhí saothar seo Réamoinn Uí Ciaráin i measc na leabhair a bhronn Foras na Gaeilge orm píosa siar. Idir seo is siúd, níor scríobh mé faic faoi anseo. Cuid den chúis ná nach bhfuil an t-iomlán léite agam fós.

Tá an dúrud den ábhar ó na lámhscríbhinní agus an béaloideas faoin Rúraíocht cnuasaithe idir na clúdaigh anseo ag Réamonn. Tá a athinsint sách dílis do na bunleagan, rud ar gá dul i gcleachtadh air agus an cúis nár léigh mé ó tús go deireadh in aon racht amháin mar is nós liom. Leabhar téagartha tagartha atá ann, a bhfuil ionad buan ar an leabhragán dlite do. Ní saothar tur acadúil atá ann áfach, ach bailiúchán de sheoda litríochta agus snas curtha orthu.

Is maith liom filleadh ar an saibhreas ann ó am go chéile. Feictear dom freisin go mbeidh leas le baint as freisin ag scríbhneoirí Gaeilge ar mian leo saothar nua a chruthú ó claisicí na Rúraíochta.

Ní hé ealaíon Dara Vallely an cineál saothar is ansa liom, ach ní mór a admháil go bhfeileann sé go maith don spleodar sna scéalta, a riastradh féin sna línte agus dathanna.

Tá creidiúint ag dul do chách a raibh lámh acu san saothar uaillmhianach seo.

Laoch na Laochra
Réamonn Ó Ciaráin
Gael Linn

Comhluadar

Níor thuig mé riamh cad chuige nach raibh tógáil clainne lárnach i scéim agus straitéis an Fhoras don earnáil deonach. Shíl mé ar feadh scaitheamh go raibh sé i gceist ar a laghad taithí agus eolas Comhluadar a chaomhnú laistigh de Ghlór na nGael. Bhí breall orm.  Anseo thíos litir a sheol mé tamall siar ag an Aire Stáit; níl faighte agam ach admháil.

A Aire a chara

Cúis mór imní dom a bhfuil i ndán do Chomhluadar, an eagraíocht a thugann tacaíocht de  na teaghlaigh atá ag Tógáil clainne le Gaeilge.

Bhí ann ionadh orm nach raibh an réimse seo luaite go sonrach in atheagar na hearnála a rinne Foras na Gaeilge. B'é an tuiscint a bhí agam áfach go mbeadh taithí agus obair Chomhluadar caomhnaithe faoi cheann-eagraíocht.

Is cosúil anois nach amhlaidh a bheidh.

Tá baint agam le Comhluadar le níos mó na deich bliana, tarlaíonn sé go bhfuil beirt mhac agam atá anois beagnach fásta ach iníon óg freisin. D'fhág seo go raibh mé i dteagmháil le Chomhluadar ag dhá thréimhse saoil agus go deimhin chaith mé tréimhse ar Bhord na hEagraíochta.

Tugann Comhluadar tacaíocht agus eolas do theaghlaigh ag tréimhse an chinniúnach maidir le hiompar teanga. Tréimhse atá ann freisin ina mbíonn na teaghlaigh iad féin fíor ghnóthach - mar sin tá an tacaíocht a thugann foireann buan riachtanach.

Luíonn sé le nádúr teaghlaigh freisin gur tréimhse teoranta atá i gceist do aon teaghlach ar leith.  Arís, tá an foireann buan riachtanach ansin chun taithí teaghlaigh a scaipeadh - trí teaghlaigh a chuir i dteagmháil le chéile agus tríd an taithí a chuir ar fáil i gceardlanna agus foilseacháin.

Má chailltear an taithí seo beidh thiar ar iarrachtaí níos mó teaghlaigh a spreagadh chun clann a thógáil le Gaeilge agus le dul i ngleic leis na deacrachtaí a eascraíonn as sin.

Fiú má tá dream eile i mbun an chúraim, beidh caillteanas ann mar beidh eolas agus teagmhálacha caillte.

Is cuid de phatrún níos leithne é seo san atheagar amscaí atá ar bun ag Foras na Gaeilge. Is cosúil gurbh é modh oibre an Fhorais a bhfuil ann roimhe a scrios agus tosú go hiomlán as an nua. Tá seo feicthe roinnt uaireanta againn maidir le nuachtáin agus irisí. Tá an sár áis Gaelport caillte freisin de bharr an cur chuige seo.

Má tharlaíonn a leithéid i gcás Chomhluadar beidh poll suntasach i straitéis an Rialtais i leith caomhnú na Gaeilge. Gan teaghlaigh, ní bheidh cainteoirí!

Iarraim ort gníomhú go práinneach chun an scéal seo a chur ina cheart.

Parthas don bhfocalbhách

atá anois ann agus Ó Dónaill agus de Bhaldraithe ar líne.

B'iontach an áis roimhe sin an idirlíon, breac le foclóirí luachmhara agus liostaí focail. Ach fágann na scileanna a chuir Michal faobhar orthu le Focal go bhfuil teacht ar an saibhreas a chnuasaigh na scoláirí ar bhealaí nua, thar a bheith éifeachtach.

Rinne Maolmhaodhóg Ó Ruairc roinnt tochailt sa ghort seo cheana agus chroch leis Díolaim d’Abairtí Dúchasacha as na saibhris a chnuasaigh na scoláirí.

Ach tá cumhacht ar leith ag baint le bunachar deá dheartha ar an idirlíon, áit a bhfuil na nascanna agus na cros tagairtí follasach. Sa mhullach ar sin, is breá an áis é an dá fhoclóir a bheith le chéile - is féidir tuiscint ar na bhfocal a bheachtú toisc gur féidir iad a fheiceáil san dá threo. Agus is féidir teanga na mínithe a chuardach chomh maith le teanga na gceannfhocal.

Sa mhullach ar sin, moltar focail atá gar don litriú san fhocal atá á chuardach, agus is féidir foirmeacha seachas an ceannfhocal a chuardach.

Ach siad na nathanna plúr an chnuasaigh agus tá teacht orthu anois ar dhóigheanna a bheadh dodhéanta leis an leabhar. Agus iad uilig chomh in-ghiolctha, i ré seo Twitter!

Is annamh a mholaim an Fhoras ná an Ghúm - ach tá gníomh bhreá fónta déanta acu an uair seo, ach dearna le pé duine go raibh an tuiscint aige ailtire eolais chumasach a thabhairt isteach sa ghníomh!

Fáinne óir orthu!

Feallscéal Gaelsceál: an bhfuil stráitéis ag an bhForas?

Is cosúil go bhfuil Foras na Gaeilge le deireadh roimh ama a chuir le conradh eile chun nuachtán i nGaeilge a chuir ar fáil. Cuireadh deireadh leis an conradh le Lá Nua toisc gur theastaigh uaithi siúd bheith ar líne amháin; ní raibh siad in ann teacht ar shocrú le Foinse; dream atá tar éis iad féin a athnuachan agus díriú ar mhargadh na foghlaimeoirí Gaeilge mar forlíonadh leis an Independent. 

Anois, is cosúil go bhfuiltear le deireadh a chuir le Gaelscéal.

Tá sé ráite i litir a fuair stiúrthóirí Thorann na dTonn go raibh bord an Fhorais den tuairim “go bhfuil treochtaí phobal léitheoireachta na Gaeilge ag imeacht go suntasach ó fhormaid na meáin clóite agus tá pleananna á gcur le chéile ag Foras na Gaeilge le freastal a dhéanamh ar na riachtanais seo.”

(Mar is iondúil, níl faic ar shuíomh an Forais faoi seo).

Níl mórán ráite le tamall agam faoi Ghaelscéal; is amhlaidh go raibh mé éirithe as é a cheannach le tamaill maith anois. Ní raibh mé den tuairim gurbh fiú an tairbhe an trioblóid a bhain lena aimsiú, agus níor oir an Céadaoin dom pé scéal é.

Thaitin Foinse liom; bhí téagar ag baint leis agus bhí taithí cnuasaithe acu thar na blianta. Bhíodh leithéidí Seosamh Ó Cuaig, Breandán 'ac Gearailt agus Joe Steve Ó Neachtain ag scríobh dóibh, daoine le scoth na Gaeilge agus rud le rá acu freisin.   Bhíodh leithéidí Alex Hijmans ag scríobh dóibh freisin. Bhíodh forlíonadh fiúntach litríochta acu.

Thaitin Lá (Nua) liom freisin, cé gur fhág an gá nuachtán laethúil a chuir amach ar bheagán acmhainní nach raibh an téagar céanna san táirge, agus thuig mé don dream a shíl go raibh an nuachtán ró dhírithe ar an bpobal as ar tháinig sé. Ach bhí forlíonadh fiúntach litríochta ann ar an Céadaoin; thaitin altanna Philip Cummings liom (rinneadh leabhar astu ó shin)

Gairm is ea iriseoireacht; gairm is ea nuachtán a chuir amach. Is gá gairm a chleachtadh, taithí a chnuasach. Ní leor oiliúint ollscoile; is gá foghlaim ó cheardaithe sa ghairm. Is gá teagmháil a nascadh le daoine chun teacht ar scéalta. Is gá pobal léitheoireacht a thógáil agus a chothú; braitheann sin ar muinín.

Pobal scaipthe pobal na Gaeilge; agus pobal ilghnéitheach. Fágann sin dúshláin ar leith le cur ar fáil nuachtán i nGaeilge. Aitheantas nach féidir é dhéanamh ar bhonn tráchtála is ea deontas a bheith ar fáil ón Stáit.

Ach ní léir dom aon straitéis fadtéarmach a bheith ag Foras na Gaeilge chun idir iriseoirí agus pobal léitheoireachta a chothú do nuachtán Gaeilge. Tá rud éigin aisteach faoi dhream a bheith de shíor ag briseadh conarthaí roimh am, agus ag athrú treo go minic.

An bhfuil aon bunús taighde leis na cinntí seo? An bhfuil fhios againn cén sprioc atá ann? An bhfuil muid ag sleamhnú ó racán go racán gan dul chun cinn dá laghad? An bhfuil dream ar bith a bhíonn ag plé leis an Foras sásta go bhfuil dul chun cinn á dhéanamh ina réimse siúd?

Maraon le straitéis 20 Bliain na Gaeilge ní léir dom Straitéis a bheith leis an méid atá ar bun ag an Foras, agus faraor seo sampla eile. Cuirfear deireadh le Gaelscéal, beidh idir ré eile gan nuachtán ann, rachaidh níos mó daoine as cleachtadh nuachtán i nGaeilge a úsáid, agus beidh an pobal léitheoireachta do pé thogra a thagann in áit Gaelscéal níos tanaí fós.

Scaipfear taithí; caillfear comhbhá; ídeofar muinín.

Luach ár airgid? N'fheadar.