Cuimhní geanúla

Alt leis i bhFeasta a spreag mé leis an leabhar seo a lorg ón leabharlann. Cuimhní cinn ar fear airm a bhí san alt; tá go leor de na dréachtaí seo bunaithe ar a chuimhní cinn féin agus samhlaíocht a óige, ach tá scéalta eile ann atá cumtha agus saothraithe go maith. An scéal is mó a chuaigh i bhfeidhm orm ná an scéal inar fíodh sé cumadh agus cumadóir an amhráin Sweet Kingwilliamstown - Daniel Buckley, fear a bhí ar an Titanic agus arbh é san saighdiúir deiridh de chuid arm SAM a maraíodh sa chéad chogadh Domhanda. Agus fite tríd sin eachtra ar an teorainn - mura bhfuil dul amú orm, bás Seán Sabhat. Ceoltóir ab ea é siúd, is cosúil.

Tá na scéalta seo geanúil - spéisiúil, agus taitneamhach. Fuinte go maith agus éasca le léamh. Níl siad maoithneach, dar liom, cé go mbíonn boige éigin ag bainte le cuimhní sona óige. 

Beidh súil in airde agam do bhreis leabhair ó Mike P. Ó Conaola - is léir gur bhain sé tairbhe freisin as tréimhse teagaisc le Ré Ó Laighléis atá luaite san réamhrá. 

Le Gean agus scéalta eile

Mike P. Ó Conaola

(féin fhoilsithe)

ISBN 9781999871611

Saorántacht, féiniúlacht agus géillsine

Ina alt i bhFeasta na Bealtaine fiafraíonn Calliomachas:

An bhfuil sé in am againne, mar sin, muide na Gaeil, filleadh ar an seanmhodh labhartha? Ar an modh labhartha a sheas an fód ar feadh seacht gcéad bliain, ó aimsir na Lochlannach i leith? An ceart dúinn anois 'Gaeil' a thabhairt orainn féin, Gaill a thabhairt ar lucht an Bhéarla agus sin sin? Cinnte glacaimis leis an tsaorántacht 'Éireannach', is mar Éireannaigh atáimid inár mbaill den Aontas Eorpach. Ach cén dílseacht is féidir leis an Stát Béarla seo a iarraidh orainn thairis sin?

Maidir liom féin. Is saoránach Éireannach mé. Rud simplí é sin, rud dénártha a socraítear de réir dlí. Tig, freisin, breis agus saoránacht amháin a bheith ag duine - is saoránaigh de chuid na Gearmáine agus na hÉireann mo mhic. Baineann cearta agus dualgais le saoránacht - arís, go dénártha, de réir dlí - táid agat nó níl.

Airteagal 9.3. Is bundualgas polaitiúil ar gach saoránach bheith dílis don náisiún agus tairiseach don Stát.

Ach cad é an náisiún? Léiríonn an sainmhíniú ag an bhFoclóir Beag an deacracht:

náisiún [ainmfhocal firinscneach den chéad díochlaonadh]
na daoine go léir a chónaíonn in aon tír nó faoi aon rialtas le chéile; lucht aon chine.

An d'aon chine iad siúd a bhfuil Gaeilge acu, agus iad siúd nach bhfuil? Ó thaobh sinsearachta de, is dócha é. Ach an ionann fís dúinn? Cad dó ár ndílseacht? Idéil choiteann is ea náisiún.

Táimse dílis agus tairiseach don mBunreacht. Ní fhágann sin géillsine orm i léith an Rialtas buan. Is cinnte nach ionann fís - i léith mórán rudaí eile seachas ceist na teangain - domsa agus na maorlathaigh. Ach is féidir obair ar sin, tríd modhanna an daonlathais.

Maidir le idirdhealú a dhéanamh orm féin mar 'Ghaeil' - n'fheadar. Cén dul chun cinn atá le baint as sin? Rud uileghabhálach an féiniúlacht. Ní maith liom línte saorga. Agus ní léir dom cén fís choiteann a bheadh ag baint le mé féin m'fhógairt im bhall den náisiún Gaelach.

Cinnte, tá labhairt agus scríobh na Gaeilge lárnach dom féin-thuiscint. Móide nasc le saoícht na muintire a chuaigh romham. Ach is oidhreacht de chuid gach Éireannaigh an teanga agus an saíocht sin; fiú na 'hÉireannaigh Nua' a tháinig le blianta beaga anuas. Shlog muid na sean agus na nua Ghall. Is é atá le déanamh anois, agus an cuma air go bhfuil ár gcultúir galldaithe agus bochtaithe, ná snas a chuir ar ár seodra chun go mbeidh siad tarraingteach d'Éireannaigh eile nach bhfuil an teanga acu fós.

Chuige sin caithfear gan amhras obair in aghaidh Mandairíní Sráid Mhuirfean, Maológa Sráid Maolbhríde agus na scéiméirí atá fostaithe acu chun dris cosain a chuir inár mbealach.

Ach an cabhair chuige sin muid féin a fhógairt, i modh Oisín i ndiaidh na Féineach, inár bhfuillíoch dílis de shíol Brian Borumha agus Niall Naoi Ghialla?

Nach fearrde dúinn ár scléip agus spraoi a bheith againn? Cinnte, tá Gaeilge againn. Ach ní sin tús ná deireadh an scéil!

Idir dhá Chomha[i]r[le]

Tá deireadh tagtha leis an síntiúis atá agam le Comhar. Bhíodh síntiúis agam i bhfad ó shin, ag tosú agus mé ar an ollscoil, ach d'éirigh mé as san 1990í, ceal spéis. Gníomh dlúthpháirtíochta a bhí ann síntiúis a ghlacadh arís, spreagtha ag Conchubhar tráth go raibh deireadh curtha leis an ndeontas.

Bhí an cuma air go raibh feabhas ag teacht ar an iris faoi stiúir Aindrias Ó Cathasaigh, go dtí gur éirigh idir é agus an bhord. Tá an scéal truamhéalach úd cíortha go mion anseo.

Anois, níl mé orthu siúd nach bhfeiceann fiúntas ar bith i saothar eagarthóireachta Phól Uí Mhuirí. Feictear dom go bhfuil an-obair ar siúl aige san Irish Times.

Ach ní fheictear dom gur fiú €65 sa bhliain Comhar domhsa. (Dála an scéil, sin ardú suntasach ar an €50 a d'íoc mé cheana).

Cé go mbainim taitneamh as scagadh Ghabriel Rosenstock ar na meáin neamh Angla Sacsanach i Howl agus Abhus, tá ailt seasta eile ann nach bhfuil an téagar leo a bheinn ag súil leis in iris.

Feictear dom gur blagadóireacht i gcló atá ar bun ag Mícheál Ó Ruairc (LE hAER AN tSAOIL) agus Rachel Ní Fhionnáin (OS MO CHOMHAIR). Ach tá flúirse de sin ar fáil ar líne dom, saor in aisce.

Cinnte, bíonn sár ailt agus scéalta ann, uaireanta. Mar shampla, scéal Miha Mazzini in eagrán na míosa seo, aistrithe ag Gabriel Rosenstock - Scéal An-Simplí.

Feictear dom áfach go bhfuil an iris ag bráth ar ciorcal an-bheag de scríbhneoirí, agus na scríbhneoirí sin ag cíoradh na téamaí céanna mí i ndiaidh míosa.

Bainim níos mó adhmaid as Feasta.

I ré an idirlín, caithfidh iris a bhfuilim ag íoc as rud éigin sa bhreis a thairiscint. Feictear dom go bhfuil an chonair ceart á leanacht ag Cailliomachas Feasta - ag cíoradh pointí ar líne, agus ag cuir alt dlúth eagraithe i gcló.

Go deimhin, tá suíomh idirlín ag Feasta, agus Comhar taobh le blag nach mbaintear feidhm as ach chun clár an iris a fhoilsiú.

Mar sin, ní bheidh mé ag athnuachan mo shíntiúis.