Conair na mianadóirí

Bhuail taom éigin san samhraidh mé, agus d'fhág in ísle brí ar feadh i bhfad mé. Agus mé ar ais i mo shláinte, bhí mé amuigh inné leis na Cnocadóirí. Ainneoin an drochshíon thug dáréag againn faoi Chonair na mianadóirí i nGleann Abhlach. Thosaigh muid ag Loch Uachtar Ghleann dá Locha. Bhí ceobhrán ann, ach ní raibh gaoth agus go deimhin bhí sé bogthe.

Leanamar an bóthar coille ar chiumhais an locha uachtaraigh go dtí iarsmaí sráidbhaile na mianadóirí. Ba léir go raibh neart fearthainne tar éis titim. Ba eas gach feadán sléibhe. Thugamar aghaidh ar an cosán nathrach suas go barr an ghleanna. Bhí sé fós ag ceobhrán. Ba cláideach láidir Abhann Ghleann Abhlach, na heasanna ann dár mbodhrú. Ach domsa ba gheall le hinstealladh lúcháire a bheith amuigh faoin spéir agus neart an dúlra a mhothú le mo chéadfaí ar fad.

Ar an slí go bharr an ghleanna bhí boc ag seasamh lámh leis an gcosán, gan aird aige ar na daoine ag siúil thairis - bhí níos mó ná muid féin ann ainneoin na haimsire. (Bíonn an ceantar thart ar Ghleann Dá Locha i gcónaí plódaithe, daoine ann ó gach cearn den chruinne. Thóg mé grianghraif do ghrúpa - Eabhrais a labhair a nguthán liom). Toisc go mbíonn an plód daoine ann, tá cuma agus caoi coinnithe ag lucht an Pháirc Náisiúnta ar na cosáin - céimeanna cloiche nuair atá an fána géar agus clochán thar srutháin (cé go raibh cuid acu sin faoin uisce). Droichid nuair ba ghá. Ar ball, ciseacha thar an bportach. Plainc a bhí tráth ar an iarnród. Bocóideach uaireanta. Seachas sin is ar bhóithre coille a bhíomar, ag leanúint Slí Chualann Nua.

Tá an turas rianta agam anseo ar OnTheGoMap.

 

 

Nior lean an ceobhrán ar feadh na siúlóide. Ba thaithneamhaí dá réir an siúil ar ais go Gleann Dá Locha.

Clocha Ard Mhacha

Clocha agus leaca a tharraing m'aird -
agus geargáil (nua, agus é as áit shílfeá gar don dtalamh)

Thug mé na clocha faoi ndeara in Ard Mhacha. Bhí neart foirgneamh tógtha le comhcheirtleán Droim Mairge - cloch thar a bheith áitúil, baile fearainn de chuid Ard Mhacha is ea Droim Mairge (Logainm, Placenames NI). An Ardeaglais Protastúnach féin, cé go bhfuil sé tógtha le gaineamhchloch, is as an chomhcheirteán atá an an íoslach tógtha. Mar atá ballaí go leor tithe eile. Ach ní taobh leis an gcloch áitúil amháin atá na tithe, cé go raibh neart acu ann. Ach tá go leor foirgnimh eile tógtha le aghaidh cloiche cuanna galánta. 

Bhí snas ar foirgneamh an CATT, a bhí trasna ón óstán ina raibh mé ag cuir fúm. Bhí tithe cónaithe agus gnó cuanna cloiche fairsing.

Sráid an Chaisléain 

Agus is minic go raibh na clocha greanta. Thug mé suntas do na leaca pábhála ina raibh siombail greanta. Agus bhí an cuma air go raibh cúram á dhéanamh den gcloch, é glan cuanna. Thaithin sé go mór liom. 

Doras de chuid na hArdeaglaise

Sliabh gCuillinn

Gnó na Cnocadóirí cnocadóireacht, ar ndóigh, agus ar an Domhnach i ndiadh dúinn cuairt a thabhairt ar Chathair Ard Mhacha thugamar faoi Sliabh gCuilinn. Tá cáil ar an sliabh san Rúraíocht agus sa bhFiannaíocht go háirithe - sa scéal Feis Tigh Chónáin (CELT, agus athinsint bhreá ag Darach Ó Scólaí).

‘Aon do ló dá raibhe misi & maithe fhian Éirionn a nAlmhain ag ól & ag aoibhnus, & tarla aimhsiughadh mór cugum ann .i. días ban do Tuathaibh Dé Dananntuc grádh damh-sa a n-aoinfheacht; & is amhlaidh tarla dhóibh a bheith 'na ndias ndeirbhseathur dhá céile,  eadhón Miodhluachar & Aighne a n-anmanna, & tug an dara bean díobh freiteach nach rachadh sí le fear liáth co bráth .i. Aighne. Arna chlos sin do Miodhluachair .i. a derbhshiur eile, do thionóil sí draídhthe Tuath Dé Danann a n-aon-ionadh & do dhealbhadur loch doilbhthe draídheachta ar leath-taoibh Shléibhe Cuillinn Chúailgne .i. do budh de chloind Cuillinn Chuailgne an días ban sin féin; & dá ndeachdís fir domain faí in loch sin, do badh liath iat dá éis. 

...

 Arna chlos sin don fhéin, do líonadur do thuirsi & do dhobrón & do leigedur trí gártha móra ós aird a ttiomchioll in locha; gurab de sin atá Loch nDoghra ar in loch sin & biaidh co bráth.

...

Agus adubairt Fionn an láoi ann:

Miodhluachair is Aignae fhial,

dhá bhan-draoi do bhí 'sa sliabh,

do charsat mé cechtur dhe,

dhá inghin Chuillinn Chuailgne.

Freitighus Aighnae fhial

a dhol co bráth re fear líath

's nach rachadh le fear dhá thoigh

acht madh fear óg anarsaidh.

Tionólus Miodhluathchair mhall

draoithe Tuatha Dé Danann

nó gur dhealbhustair-sean trá

an loch doilbhthe draoidheachta.

Téid roimpe Miodhluathchair mhais

gusin tTeamhraigh treathain-ghlais;

do chuaidh a riocht eilidi de

inghean chaomh Chuillinn Chuailgne.

Do leansum an fíadh luaimneach

éattrom eirluath iomshuaimhneach,

agus níor sguiremur de

co loch Síthe Cuilinn Cualgne.

Aon-bhean ar brú in locha láin

gan uamhan, gan iomurscáil

do rat a gceist misi de

fá dháltaibh na hingine.

Créad do rad ann sin thú, a bhean,

a inghean luachair láim-gheal?

Dhá fhail óir do bhí fóm' laimh

do chuadur 'sa loch lind-bháin.

Geassa ort-sa, a Fhind fhéil,

mun' ttucadh tusa in léim

ar ceand m'uincceadh óir 'sa loch

's a ttaphairt dham gan lán-locht.

Ann sin do lingus an léim,

nocharbh é dob fearr dom' chéill;

an leath do lingus fón loch

as eadh ro líath co lán-mhoch.

As í sin an cheist iar bhfíor,

a Channáin gusan gcaom-ghníomh,

folt mo chind ro líath co mbladh

as eadh ro mhill (mad) liathadh.

Níl fhios agam cathain nó conas a rinneadh Cailleach Béarra as Meáluchair i mbéal an phobail, ach is Loch na Caillí Béarra atá ar an loch. Bíonn daoine ag snámh sa loch anois ach níor chuala mé liathadh ag teacht ar éinne acu!

Deirtear freisin gurbh ann a bhí Culann Gabha ina chónaí agus gurbh ann a fuair Séadanta a ainm nuair a bhí sé mall don gcóisir agus mharbh an chú!

Loch na Caillí Béarra - Loch nDoghra 

Cé go bhfuil cosáin marcáilte agus bealaí éasca go barr, bhí conair leagtha amach ag an treoraí Seán Ó Fearghail dúinn a bhí níos cosúla le gnáth siúl sléibhe agus thugamar faoi le fonn - bhí an aimsir linn.  Thosaigh muid amach ar cosán tríd an choill ón gcarrchlós, tríd siamsaíocht do ghasúir - conair síogach. (Ní raibh sé baileach chomh kitschig is a bhíonn a leithéid go minic).

Níorbh fhada áfach gur ghearr muid tríd an gcoill,  suas go dtí bóthar eile (tá deis ann tiomáint thart ar an sliabh i dtreo amháin) agus ansin tabhairt faoin sliabh i gceart. Dreapadh sách géar a bhí i gceist go dtí gar don mullach - ach bhí sé tirim agus an cosán sách soiléir. De réir mar a chuaigh muid in airde bhí radharcanna níos fearr agus níos fearr againn ar cheantar Chuailgne (an tsean reachta - bhí radharc i bhfad againn, measaim go bhfaca mé Reachrann Átha Cliath ar íor na spéire). 

De réír mar a bhíomar ag druidim le mullach na sléibhe bhí an radharc a leithniú ar bhealach nach minic in Éirinn mar go bhfuil formhór na sléibhte ina gcuid de shliabhraon. Mar sin, cé nach sliabh ard atá ann, tá radharc iontach uaidh.

Tá carn ar mullach na sléibhe - Sí Chuilinn an scéil - agus is féidir dul isteach ann, tá obair seandálaíochta déanta air agus an seomra ann neartaithe. Idir dhá mhullach atá Loch na Caillí Béarra, agus lean mórchuid againn ar aghaidh sa treo sin, cé gur chas roinnt ar ais chun dul síos ar chósán níos fusa ón mullach agus ar ais ar an mbóthar ciúin.

Bhí sé sách gaofar ag an loch, agus leanamar ar aghaidh go dtí foscadh an dara charn ar mullach eile chun greim lóin a ithe. Síos ansin ar chosán measartha soiléir le treor anois is arís i bhfoirm saghad cruach ar chuaille. Tríd bogach agus ar aghaidh ar shleasa thoir na sléibhe go dtí an choill, tríd ar bhriseadh tine, áit ar tháinig muid arís go dtí an bóthar coille. 

Bhíomar ar ais sa charrchlós in am do chupán caife (oighreata mo rogha) agus ceapaire blasta san caifé ag an gcarrchlós. Siúloid taithneamhach, agus ana lá chuige. 

Eamhain Mhacha

Jon Sullivan - pdphotos.org, Fearann Poiblí, Nasc

(Cé gur ghlac mé neart ghrianghraif ní bhfuair mé ceann fiúntach den gcarn ar bharr an chnoic)

Ní raibh mé riamh roimhe in Eamhain Mhacha scéalach na Rúraíochta. Ach is iomaí scéal faoi léite agam - le déanaí chuir mé dhá leagan den dinnseanchas anseo. Bhí sé d'ádh leis na Cnocadóirí treoraí dar chuid féin a bheith linn; shábháil muid costas an turas treoraithe oifigúil (as Béarla) ón Ionad oidhreachta (atá cuanna go maith, ní mór a rá). Cheana féin agus muid ag siúl i dtreo an chnoic ón ionad bhí Réamonn ag aithris scéalta dúinn a bhain leis an áit agus le Cú Chulainn. (Laoch na Laochra!)

Radharc ón gcarn

Agus muid níos giorra don gcarn phléigh sé a bhfuil léite aige le AE agus a thuisicnt siúd ar chomhfhios na cruinne. Is cinnte go bhfuil áiteanna ann ina mhotháimid teagmháil leis an crunne agus na sinsir - ceist gan fuascailt dar liom an é sin toisc gur tharraing a leithéid d'áit ár sinsir freisin nó an é tionchar na scéalaíochta agus na cuimhne a fhágann amhlaidh muid. Measaim go bhfuil meascán den dá rud i gceist. (Ach is pápaire mé féin agus amhras orm faoi chomhfhios thairis sin a bheith ag an gcruinne; cé go bhfuil spioraid ann, agus cultúr, agus cuimhne).

Cé nach sílfeá é agus tú ag dreapadh an chnoic tá léargas i bhfad óna bharr. Níl ach roinnt paineál eolais le feiceáil, seachas sin is cnoc glas atá ann - agus an féar fágtha fada ar mhaithe le beacha. Fáinne crainn thart ar na claíocha. Cnoc saorga ar bharr an chnoic nádúrtha.

Áit shollúnta. Agus muid ag seasamh ag a bharr, ag éisteacht le reacaireacht Réamoinn bhí clamháin agus preacháin ag guairdeall san aer thar ar an gcnoc - ag meabhrú Macha agus an Mór Ríon dom! Fairsinge spéire a bhraith mé ann. Cinnte, an chathair le feiceáil ag bun na spéire agus spuaic dúbailte na hArdeaglaise Caitlicí. Agus an caireál a tháinig an gar don gcnoc fós ann, ach ceilte ag athfhás crainn. Ach fós mhothófá gur áit lasmuigh den am a bhí faoi do chosa. Áit mídheamhain. 

Stair agus machnamh á reic

Táim thar a bheith sásta go raibh deis agam faoi dheireadh dul chomh fada le hEamhan Mhacha. Log iontach tábhachtach i scéalaíocht na nGaeil agus a gcuimhne. 

Sráideanna Ard Mhacha

Bhí sé d'ádh orainn gur éirigh leis an té a rinne turas na Cnocadóirí ar Ard Mhacha a eagrú dul i dteagmháil le Réamonn Ó Ciaráin, fear oilte gnóthach as Ard Mhacha. (Tá sé ainmnithe le déanaí ina phríomhfheidhmeannach le Gael Linn - bhí sé gnóthach roimhe sin leo agus le heagraíochtaí teanga eile - agus is beatháisnéisí Chú Chulainn, Laoch na Laochra é)

Bhí sé in éineacht linn ag an ardeaglais Protastúnach agus d'inis dúinn faoi na foirgnimh thart air, a tógadh mar chuid de uaillmhian an Ardeaspag Robinson Ollscoil a bhunú in Ard Mhacha. Shiúlamar síos ansin chomh fada le múrphictúir iontach ina bhfuil mórán de ghnéithe cultúrtha Ard Mhacha ceaptha air; agus i ngar dó Cros gan Scríbhinn i gcuimhne íosparaigh - páistí óga formhór acu - pléascán gáis i 1967. Cros a tógadh traidhfil blianta ó shin. 

Bhí brú áirithe ama orainn toisc go raibh muid ceaptha bheith ag an Ard Eaglais Chaitliceach um meán lae - ach bhí íota caife ar go leor, go háirithe iadsan a tháinig ar maidin ó Bhaile Átha Cliath. Bhí caife le fáil acu in Aonach Mhacha  agus deis ag Réamonn sciúird tríd an fhoirgneamh cuanna a thabhairt dúinn agus deis freisin dhá scannán gairide a roinnt linn faoin dtogra pobal seo agus an foirgneamh cuanna atá acu anois - áit do eagraíochtaí éagsúla Gaeilge - Gael Linn, Cairde Teo, Cleamairí Ard Mhacha - agus spás ar fáil d'ócáidí cultúrtha agus ranganna. Spreagúil!

Tar éis dúinn cuairt (níos giorra ná mar a bhí beartaithe) a thabhairt ar an Ardeaglais Chaitliceach agus lón a ithe i mbialann deas Toni's chuaigh muid go hEamhain Mhacha. Tá blagmhír dá chuid féin dlite do sin.

Nuair a d'fhilleamar ó Eamhain Mhacha thug Réamonn tríd sráideanna Ard Mhacha muid, a stopadh ag an b"Poll sa Bhalla" mar a bhíodh ar teaghlaigh daoine sa charcair a gcuid bia a bhrú tríd, thar an áit a rugadh Máel Máedóc Ua Morgair agus amach go dtí an áit ar crochadh an file agus rópaire Séamas Mór Mac Murchaidh (a bhfuil an iomaí leagan ar a ainm is cosúil!)

Is reacaire den scoth é Réamonn agus d'inis sé scéal a bheatha agus a bhás agus an méid a thit amach ina dhiadh go bríomhar beoga.

Ar mhullach Shliabh gCuilinn bhí an choirm á réiteach
‘Gus Séamas a’ Mhurfaidh ’na thaoiseach ar an fhéasta,
Cha dtabharfadh sé urraim do bhodaigh an Bhéarla,

’Gus anois tá sé in Ard Mhacha is gan fáil ar a réiteach

 Táim cinnte go bhfuil oiread eile agus breis in Ard Mhacha nach bhfacamar agus gurb fiú cinnte cúpla turas eile a thabhairt ar an mbaile - ach is iontach go raibh treoraí spreagúil eolach ar fáil dúinn, Bheadh sé deacair ag an siúlóir fanach na mionsonraí a thabhairt faoi ndeara ná an t-eolas a aimsiú. 

Seacht gCnoc agus dhá Ardeaglais

Chaith mé an deireadh seachtaine seo caite in Ard Mhacha leis Na Cnocadóirí. Go hiondúil, is siúl cnoic a bhíonn ar bun ar a leithéid de dheireadh seachtaine, ach chaitheamar an Satharn ag siúl na cathrach (atá cnocach go maith!) ag amharc ar sciar den méid a bhí le feiceáil ann. B'fhiú go mór é. Ghlac mé i bhfad barraíocht grianghraif agus bhí sé deacair rogha a dhéanamh don mblagmhír seo. (Bhí an oiread ar siúl agus an oiread foghlamtha agam go mbeidh sraith blagmhír faoin dturas anseo).

Is i lámha Eaglais na hÉireann anois atá suíomh an Ardeaglais stairiúil atá ar bharr cnoic, agus is air a thugamar aghaidh i dtosach.

Bhí seirbhís ar siúl fós nuair a thángamar chomh fada leis, mar sin bhí deis againn amharc thart (go ciúin) sular tháinig maor na hEaglaise, fear darbh ainm Lee, chun píosa cainte a dhéanamh faoi stair na hEaglaise agus ceisteanna a fhreagairt, agus chun aird a tharraingt ar ghnéithe gur féidir nach mbeadh tugtha faoi deara againn. 

Rinne cléir Ard Mhacha sna meánaoiseanna éacht ag dearbhú a n-ionad mar Fhairche Phádraig, agus is san ionad seo atá an chumhacht Eaglasta sin lonnaithe ó shin. (In Eaglais na hÉireann agus in san Eaglais Chaitliceach araon is Príomháidh na hÉireann Uile Ardeaspag Ard Mhacha; éilíonn Áth Cliath tús áite, ach níl san Ardeaspag ansin ach Príomháidh na hÉireann...)

Ní ar an cnoc seo a bhí an chéad ionad luaite le Pádraig; chonaic muid an ionad sin ar ball, cé go bhfuil sé clúdaithe ag an gcathair anois.

Milleadh an Ardeaglais go minic thar na blianta agus is ón 19ú aois cuid mhaith den foirgneamh reatha. Ach cloíonn sé is cosúil leis an Eaglais Meánaoiseach a thóg Máel Pátraic Ó Scanaill. Thoir a bhíonn altóir go hiondúil in Eaglais; agus is amhlaidh i gcás na heaglaise seo. Tharraing an treoraí ár n-aird ar an bhfíríc nach raibh an eaglais iomlún díreach - go raibh uille bheag idir chorp na hEaglaise agus an cór agus altóir. Aithris ar chloigeann Chríost tite go leataobh ar an gCros Chéasta, más fíor.

Ar feadh seal, bhí an Ardeaspag lonnaithe sa Pháil i nDroichead Átha, agus tá dhá chathaoir ón ré sin le feiceáil ar an altóir - na cinn dubha sa phictiúir thuas.

Rud nár luaigh an treoraí, ach a thug mé féin faoi ndeara agus ar ait liom é mar nach mbíonn a leithéid i séipéil Chaitliceacha in Éirinn ar aon nós, ná an spás cuimhne a tugtar do saighdiúirí agus reisimintí in Arm Shasana - bratacha ársa crochta san Eaglais agus i fo-shéipéal ar leith agus liostaí na bhfear a thit sa chath.

Tá neart rudaí spéisiúla ar taispéaint san Eaglais, ina measc dealbh ársa a fuarthas i Tóin re Gaoth. Maítear gur Nuada atá i gceist le Fear Tóin re Gaoth. Tá sé sin ar taispéaint ar thaobh na hEaglaise; ach tá neart clocha greanta ón ré réamh Chríostaí san íoslach - cuid den foirgneamh a tógach na meánaoiseanna chun go mbeadh úrlár na hEaglaise, atá tógtha ar mhullach cnoic, díreach. Ina measc tá dealbha a léiríonn Labhraidh Loingseach agus a chluasa capaill, agus Lugh Lámhfhada - moing mór air. Agus cloigne, agus roinnt ainmhithe - beithir nó toirc, bhféidir. Tá an ionad ina bhfuil Brian Boroimhe curtha, más fíor, marcáilte freisin, lasmuigh den Eaglais.

B'fhiú go mór an turas a ghlacadh. Tá grúpa foirgneamh agus gairdíní leagtha amach thart timpeall ar an Ardeaglais, toisc go raibh faoin Ardeaspag Robinson ollscoil a bhunú in Ard Mhacha; thóg sé leabharlann cáiliúil ann, agus neart foirgneamh eile. Tá gairdíní ana dheasa múrtha ar thaobh na hEaglaise freisin, áit dheas chun scíth gairid a ligean.

---

Bhí Réamonn Ó Ciaráin ann chun muid a threorú tríd an mbaile; agus beidh níos mó le rá agam faoi sin in mír eile. Ach mar chuid de sin thugamar cuairt ar an Ardeaglais Chaitliceach; bhí míthuiscint  éigin ann faoin turas a bhí eagraithe, agus bhíomar mall ar aon nós - agus bainis ar tí tosú, ach bhí deis againn súil a chaitheamh ar an Eaglais agus ar uaigheanna na gCairdinéil atá curtha lámh leis.

---

Is ar chnoc eile atá an Ardeaglais chaitliceach, agus staighre mór feicéalach suas chuige (ar chúis diamhar éigin níor ghlac mé pictúir den staighre!)

Tá sé níos feiceálaí ná an Ardeaglais eile, leis an dá spuaic ard, ar a laghad ós na háiteanna a raibh mé féin ag siúl. Bhí moill orainn ag teacht chomh fada leis, agus ní raibh an turas a bhí socruithe ar fáil dúinn - i measc rudaí eile toisc go raibh bainis le bheith ann agus lucht na bainise ag bailiú. Bhí deis againn amharc thart áfach. Eaglais ó dheireadh an naoú aois déag atá ann, níos airde agus níos mó solais ann ná san Eaglais eile. Roimh ré na hathbheochana a tógadh é, is dócha, agus is beag Gaeilge atá le feiceáil ann - ainmneacha na naoimh Éireannacha a bhfuil mósáic díbh timpeall na ballaí i leaganacha Béarla, abair. Chonaic mé "Naomh Pádraig, guí orainn" i mósáic amháin, maith go leor, agus mana as Gaeilge ar íomhá den Trócaire Diaga - rud níos nuaí sin.

Is trua nach raibh an turas ar fáil - táim cinnte go bhfuil rudaí suntasacha nár thug mé faoi ndeara san amharc tapa a thug mé thart. Thug mé suntas don dealbh de Oilibhéar Pluincéid - rópa an chrochta thart ar a mhuinéal. Agus an tabarnacal i taobh séipeál áit a bhfuil an sacraimint ar chaomhnú - mheabhraigh sé ealaíon ársa na manach dom chomh maith leis an gcuir síos san sean Tiomna. 

Lasmuigh den Eaglais tá ceathrar Ardeaspag curtha i dtuamaí cloiche - Tomás Ó Fiach ar dhuine acu. Bhí cuimhní phearsanta ag Réamonn air siúd, bhí sé mar fhreastalaí Aifrinn dó uair nó dhó. Fear a raibh gean an phobail air, ach a tharraing achrainn ar féín leis na hudaráis le linn agóidí na Bloc H.

Mura mbeadh ann ach an dá Ardeaglais, bheadh go leo le feicéail in Ard Mhacha; ach tá i bhfad níos mó ann a chonaic muid agus níos mó fós nach bhfaca. Beidh cúpla blagmhír eile agam faoin dturas, agus shamhlóinn go mbeidh mé ag filleadh ar an gcathair arís.

Tá an chathair tógtha i gceantar droimlíneach agus is mó ná seacht gcnoc atá ann - ach is aithris ar seacht chnoc na Róimhe a thug teideal don mír seo. Aithris a déantar ann - bhí cléir Ard Mhacha ó Tíreachán ar aghaidh go maith ag an mbolscaireacht!

(Inscríbhinní Gaeilge ar na tuamaí - sean Ghaeilge ag Ó Fiach - doroega port n-eisirgi ard machae mo chell - Roghnaigh mé port aiséirí, Ard Mhacha mo chill; Ar uaigh John d'Alton "gur móide teaghlach Dé a anam" - guí ana dheas, dar liom. Ar uaigh Conway atá an mana "Ag Críost an síol, ag Críost an Fómhair" mura bhfuil mo chuimhne ag buaileadh bob orm.)

Inis Mhic Neasáin

	Oileán Mac Neasáin Oileán clochach, Rua, glas Liath ar na hArda/ Séipéal beag In aice trá, Túr mór Ar garda. Fadó, fadó Bhí manach ann Mac Neasáin A ainm. Níl anois ach clocha ann, Raithneach agus  Feamainn.  Brian Ó Baoill An Bealach Rúnda
	Bhí na Cnocadóirí ann freisin, oíche aréir! Chuaigh scór againn amach ar bhád ó Bheann Éadair - turas ar leith curtha ar fáil ag an mbád farantóireachta rialta. Scaipeamar thart ag siúl thar an oileán; ag tabhairt aghaidh ar an mbeann agus an eaglais. Séasúir neadaithe na héin atá ann agus bhí gearrcaigh gleoite liatha na faoileáin le feiceáil go flúirseach (agus na faoileáin glórach cosantach dá réir - anois is arís chúlaigh mé ó chonair a bhí leanta agam d'fhonn gan barraíocht strus a chuir orthu. Ainneoin muid a bheith i radharc na cathrach bhí sé iontach suaimhneach.
	Shiúl mé chuig barr an oileáin agus ansin thart faoin cósta thoir ar ais thar an eaglais. Idir an dá linn bhí Christy agus Eileen a friochadh ispíní blasta cois trá dúinn ar fad. Bhí faoileáin gach áit; agus broigheall ar na haillte, roinnt roilleach ina measc agus scata mór éin mara nach bhfuil ainm agam orthu - dubh in uachtar, bán in íochtar - foracha, seans.
	Ní fhaca mé puifín ar an oileán, ach nuair a d'fhill an bád thart ar a naoi thóg sé timpeall an oileáin muid agus chonaiceamar roinnt. Agus lear mór gainéad. Peata lae a bhí ann, agus turas thar a bheith taitneamhach. Is iontach a leithéid a bheith ar thairseach na cathrach againn i mBaile Átha Cliath sa chaoi gur féidir turas mar seo a dhéanamh tar éis na hoibre.

---

2018-06-27 Aguisín Dinnseanchais:

Luaigh Maitiú an ainm "Inis Faithlenn" liom, ainm atá luaite ar sean léarscáil atá aige. Chuir sin ag tóraíocht mé agus tháinig mé ar seo in Onomasticon Goedelicum mar thoradh ar nod ar wikipedia:

i. faithlenn

trí meic Nesáin of, Md. 76; ¶  v. I. MacNesáin; ¶  Ireland's Eye, Bo. lvii.; ¶  Tigernach, circ. an. 701(?).

Ní Neasán atá i gceist mar sin, ach triúir mac leis: Tuilleadh taighde le déanamh! Mairtíreacht Dhún na nGall is brí leis an nod MD. Fuair mé tagairt anseo do  - féach pictiúir thíos.

2021-01-12 Aguisín eile. Tá dhá iontráil i leagan feabhsaithe Uí Chorráin den OG, agus go leor cros-tagairti ann. 

18299

inis faithlenn trí meic Nessáin of, MartD 76; AASS lvii; Tigernach, circ. an. 701

(?); *Tri meic Nessan noemda gl. ó Inis Faithlenn .i. MuNissa, Nesslug & Duichaill

(l. Diucaill) Dercc, MartG 54 (15 March); in MartT, MoNissu, Sessloga &

Diucaill*; v. Inis Mac Nessáin, Ireland’s Eye

18398

inis mac nessáin Ireland’s Eye, nr Howth, FrIrAnn, SG (ed. O’Grady) 408, AUndx,

AFM-ndx, LL 185, Colgan AASS; to S of Rechru, in Fingal or Bregia, MartO;

AU-ndx and LL have Inis Mac Nessan; Insula ‘Filiorum Nessani’. di. Dublin, Crede

Mihi, an. 1179

2021-01-14 Tá Maitiú Ó Coimín ag léamh PW Joyce faoi láthair, agus tháinig sé ar na tagairti seo thíos - a mhíníonn cad as Ireland's Ey na Lochlannach! 

Cnocadóirí cois chósta Ceredigion

Coire mara! Bhí an cuar á scaipeadh
ar an ngaoth go barr na haille.

An Brú i dTresaith

Ar an deireadh seachtaine fhada ag deireadh Mí Deireadh Fómhair thug fiche éigin ball de na Cnocadóirí aghaidh ar an mBreatain Bheag. Thaisteal muid ar an mbád Farantóireachta ó Ros Láir go hAbergwaun (Fishguard) tráthnóna Aoine.

Bhí bus áitiúil ag fanacht chun muid a thabhairt ag ár gceanncheathrú don deireadh seachtaine - Brú i Tresaith.

 

Bhí an brú agus na hárasáin saoire fúinn féin rud a d'fhág muid ar ár gcompord. Baile beag turasóireachta cois cósta is ea Tresaith agus é ciúin go maith ag deireadh an séasúir; ach bhí teach tábhairne ann - an Ship Inn. (Ainm thar a bheith coitianta ar thábhairne sa Bhreatain Bhig is cosúil).

Ar an Satharn thug an bus muid chuig New Quay agus shiúil muid ar ais cois cósta go Tresaith. Cuid de chonair cósta Ceredigion atá i gceist - tá cuir síos ar anseo: Bhí 19km i gceist leis an siúlóid a rinne muid: ach bhí go leor dreapadh suas is síos i gceist - bhí 1000 m ina iomláine dreaptha againn roimh deireadh lae agus muid tuirseach dá réir! 

Bhí dúshláin áirithe ann do ghrúpa mór - bhí an cosáin ana chaol agus casta; rud a d'fhág daoine ag súil duine ar dhuine nó ina mbeirteanna agus é éasca radharc a chailleadh ar daoine eile sa ghrúpa mar go raibh an cosán ag casadh agus ag titim is éirí. Bhí na háiteanna go bhfeadfadh an grúpa bailiú agus teacht le chéile arís sách fada óna chéile. 

Coinníonn saorálaithe ana chuí ar an gcosán, cé go raibh sé ina phuiteach scaití, agus tá droichid agus geataí ann go minic, agus ar an mórgóir fógraí thar a bheith soiléire, agus na logainmneacha áitiúla orthu.

Bhí an aimsir tirim gan a bheith te, an-oiriúnach chun siúl.  Ach bhí muid tuirseach go maith ag deireadh lae. Ba dheas cith, agus ba dheise pionta leanna san Ship Inn. Bhí an ghrúpa ró mhór chun béile a fháil san tábhairne ag deireadh an séasúir, ach bhí roinnt daoine cróga a réitigh béile dúinn ón mbia a bhí orduithe ó siopa áitiúil ag ár treoraí agus maistrí ceathrúin - Sean Ó Fearghail agus a bhean Gwyn. Bhí lasagní le téamh (le agus gan feoil) agus rinneadh lear mór sailéid agus prátaí agus glasraí. Bhíomar subhach sách sásta! Óladh cúpla deoch ina dhiaidh ....

Aneas a shúil muid ar an Domhnach - ó Gwbert thar Mwnt agus Aberporth go Tresaith. 15.2 km agus dreapadh de 540 m i gceist; rud beag níos éasca ná an Satharn. Bhí an lá thar a bheith gaofar áfach!

Bhí béile an tráthnóna socruithe in Aberporth (i Ship Inn eile) agus thug bus ann agus ar ais muid.

Bhí an bád farantóireachta abhaile sách luath ar an Luain, mar sin ní raibh am againn aon siúlóid eile a dhéanamh: chuir muid cuí ar an mbrú agus bhuail bóthair ar an mbus.

Taobh tíre sceirdiúil atá ann, agus radharcanna iontacha mara agus tíre fán gcósta. Chonaiceamar roinnt deilf agus seabhaic. Ar na cosáin féin bhí ana shuaimhneas agus ciúnas - ach ba léir ó na páirceanna móra carbháin a bhí thart ar gach baile ag trá gur áit mór turasóireachta atá i gceist. Shamhlóinn go mbeadh sé ana phlódaithe san samhraidh. 

Bhí mórchuid na fógraí bóithre i mBreatnais amháin, agus bhí Breatnais ag lucht an bhus (tá roinnt ag Seán). Níor chuala mé féin á labhairt í seachas sin - ach measaim gur turasóirí formhór na ndaoine a chonaic is a chuala mé!

Turas gairid taitneamhach deá eagraithe i ndeá chomhluadar. Mo bhuíochas arís le Seán agus Gwyn a rinne éachtaí eagraithe!

Ceann den iliomad droichead deá chóirithei

Radharc ar an gcósta

Trá Tresaith

Eas Tresaith

Sos gairid i Mwnt

Slí de Buitléar

In onóir do Éamon Óg de Buitléar, an scannánóir dúlra atá an lúb shiúlóid thart ar cheann Bhré ainmnithe. Thart ar uair go leith atá i gceist leis an shiúlóid. Threoraigh mé buíon de na Cnocadóirí air Déardaoin seo a d'imigh thart. Bhuaileamar le chéile ag an Stáisiún DART i mBré, agus seachas dul suas Ceann Bhré i dtosach (mar atá molta agus marcáilte) bheartaigh mé an siúlóid a dhéanamh droim ar ais. Is fearr liom féin fáil réidh le pé siúl ar bhóthair atá le déanamh ag tús na siúlóide! Mar sin shiúlamar tríd Siúlán Ailbhe, feadh Bóthar na Mí agus faid Bóthar na Cuairte Nua go Bóthar Vevay agus an timpeallán ag Bóthar Cros an Deiscirt. Díreach ó dheas uaidh sin tá cosán cúng a ghabhann idir an cumann gailf agus muine, agus a dhreapann go réidh go barr cheann Bhré.

Sara bhfad múchtar gleo na bóithre is an chathair. Ó tharla gur tráthnóna a bhí ann, chuala muid roinnt mhaith cantaireacht éin, agus chuala mé Snag Darach mar a tá le clos sa físeán thíos freisin sa mhuine beag atá gar do bharr an cnoic. Tá radhairc bhreátha le fáil fán mbealach - siar ar sléibhte Cill Mhantáin agus Átha Cliath, agus ó thuaidh ar Bhaile agus Bá Bhré agus Bhaile Átha Cliath - bhí na tinte aitinn ar Beann Éadair le feiceáil againn! Chaith muid seal ag an gCros ar bharr Ceann Bhré go dtí gur chlúdaigh scamall an ghrian agus thosaigh ag éirí fuar. Síos linn ansin go Promenáid Bhré. Tá an cosán síos Ceann Bhré síonchaite go maith agus an-ghéar, is gá bheith cúramach ar na clocha scaoilte.
Bhí greim agus deoch againn ag deireadh san caife Iodálach Campo de Fiori sular scaipeamar abhaile. Siúlóid thaitneamhach atá ann.

Radharc siar ar Sléibhte Chill Mhantáin	Radharc ó Thuaidh
Radharc ó Thuaidh	Ceann Bhré ó Bhóthar Putland
Roinnt Cnocadóirí ar bharr